ایمنی تجهیزات بندری (تراكتور‏، لیفتراك و جرثقیل زمینی)

حسین نوروز فشخامی

 

مقدمه

با توجه به حوادث بی‌شماری كه بدلیل عدم رعایت موارد ایمنی، فرسودگی و قدیمی بودن برخی از تجهیزات بندری رخ می‌دهد ایمنی در اینگونه تجهیزات حایز اهمیت بسیار است. همچنین گاهی اوقات به دلیل كمبود تجهیزات بندری و رقابت بین شركت‌ها در افزایش سرعت عملیات تخلیه و بارگیری، استفاده از تجهیزات غیر ایمن و عدم توجه به ایمنی تجهیزات بندری باعث شده كه فقط به سالم بودن یك دستگاه، از نظر فنی و مكانیكی رسیدگی گردد.

 لذا در ابتدا با شناسایی اینگونه نواقص و موارد ناایمن و در گام بعدی با برطرف ساختن نواقص و ایمن‌سازی تجهیزات، می‌توان گام موثری در بالا بردن ضریب ایمنی بنادر برداشت.

 

موارد مورد بررسی:

1- چراغ‌های تجهیزات (Rear fog & Back up & Side & Brake Lights): شامل چراغ‌های جلو (نور بالا و نور پایین)، عقب، راهنما، دنده عقب و خطر می‌باشند.

2- چراغ‌های دید اپراتور (Head Lights): علاوه بر چراغ‌های فوق‌الذكر، چراغ‌هایی جهت دید اپراتورهای لیفتراك و جرثقیل ضروری می‌باشد. این چراغ‌ها به راننده این امكان را می‌دهد تا در زمان تاریكی، بتواند كارگران، بار، محوطه و كامیون و... را با دقت بیشتری ببیند. این چراغ‌ها معمولا بر روی دكل لیفتراك، دكل و برروی كابین جرثقیل نصب می‌گردند و دارای نور متمركزی هستند.

3- چراغ گردان (چراغ‌های هشدار دهنده) (Rotating Light): با توجه به اینكه اپراتور جرثقیل‌های موجود در اسكله ‌(از قبیل جرثقیل‌های زرافه‌ای و گنتری كرینها‌) از سطح بالاتری به اسكله‌ها نگاه می‌كنند، باید دید كافی نسبت به تردد تجهیزات بندری داشته باشند و از طرفی این چراغ‌ها, رانندگان دیگر را از موقعیت و نزدیكی به تجهیزات بندری با خبر می‌سازند.

4- بوق (Horn): صدای این وسیله نیز باید در حد فركانس استاندارد باشد تا هم باعث آزار دیگران نگردد و هم در محوطه‌های پرصدایی چون محوطه‌های بندری شنیده شود. این وسیله می‌تواند باعث كاهش سوانح رانندگی در بنادر گردد.

5- شیشه اتاق اپراتور (- Windshield Glass): تمیز بودن، عدم وجود هرگونه سایش و ترك در شیشه‌های تجهیزات باعث افزایش دید و دقت اپراتور می‌گردد.  جنس شیشه‌ها  باید از جنس مخصوص شیشه خودرو (دوجداره) باشد تا برخورد بار یا سانحه رانندگی منجر به شكسته شدن شیشه و آسیب دیدن راننده نگردد. لیفتراك‌ها در محوطه‌های بندری، می‌بایستی دارای كابین ، درب و پنجره باشند.

6- ترمزها (Brakes): ترمزهای سالم و دقیق، ضامن توقف به موقع تجهیزات و كاهش تصادفات و حوادث هستند. در تراكتورها باید هر دو ترمز چپ و راست (در زمین‌های صاف و آسفالته و غیر باتلاقی) با هم درگیر باشند. متاسفانه برخی از رانندگان لیفتراك با استفاده از دنده جلو و عقب (دنده معكوس) اقدام به توقف لیفتراك می‌كنند كه این عمل باعث استهلاك گیربكس می‌گردد.

7- برف پاكن (Wind Wiper): برف پاكن‌ها باید شیشه‌ها را به طور مناسب و تا حد امكان كاملا پاك نموده و باعث ساییده شدن شیشه نیز نگردند.

8- آینه‌ها (Mirrors): آینه‌های بغل (دستی) و داخل تجهیزات باید تمیز، بدون ترك و شكستگی و متناسب (از نظر محدب، مقعر و ساده) باشند. البته برخی از لیفتراك‌ها (طبق سفارش كارخانه تولیدی) فاقد آینه هستند. در این نوع لیفتراك‌ها، برای اینكه راننده در زمان حركت به عقب مجبور باشد به آن سمت برگردد، آینه نصب نمی‌گردد. 

9- در پوش رادیاتور (Radiator Cap): در صورت عدم وجود درپوش در زمانی كه آب رادیاتور جوش آمده، امكان پاشیده شدن آب جوش به خارج و ریختن آن بر روی راننده و یا افراد دیگر وجود دارد كه می‌تواند باعث سوختگی و بروز حادثه و نیز سر ریز شدن آب رادیاتور، كاهش آب، افزایش رسوب املاح آب رادیاتور، افزایش گرفتگی سیلندر و رادیاتور، كاهش راندمان تبادل حرارتی و در نتیجه باعث آسیب دیدن موتور تجهیزات گردد.  

10- ایمنی برق (Electrical Safety): الكتریسیته ساكن، اختلاف پتانسیل و بروز جرقه در تجهیزات باعث آسیب دیدن تجهیزات و بروز حریق در تجهیزات بندری می‌گردد. عمده موارد غیر ایمن شامل وجود تابلو (جعبه) برق‌ها، جعبه فیوزهای غیر ایمن تجهیزات، عدم رعایت موارد ایمنی باطری‌ها، سیم‌های (کابل) فاقد روكش و زده‌دار و كم توجی نسبت به اتصال بدنه (هم پتانسیل) تجهیزات بندری می‌باشند.

11- وضعیت پدال‌ها (Pedals Safety): علاوه بر اینكه كفش رانندگان اینگونه تجهیزات بایستی عاری از هرگونه گل و لای و لغزنده باشد، سطح پدال‌های گاز، ترمز و كلاچ نیز باید عاری از مواد لغزنده و سطحی غیر صاف و دندانه دار باشد تا راننده بتواند به راحتی و در كمترین زمان از پدال‌ها استفاده نماید. البته محل قرارگیری كلیه پدال‌ها و نیز اهرم‌ها در تجهیزات بندری باید مناسب باشد تا باعث كاهش سرعت عمل راننده (اپراتور) نگردد.  

12- كپسول اطفای حریق (Fire Extinguisher): با توجه به وسعت محوطه بندری و دور بودن ایستگاه‌های آتش‌نشانی جهت خاموش نمودن تجهیزاتی كه دچار حریق شده‌اند، وجود كپسول‌های اطفای حریق در كلیه تجهیزات بندری لازم است. (البته به دلیل حضور افراد متفرقه در بندر و وسعت بندر، قفل بودن درب تجهیزات جهت جلوگیری از سرقت كپسول‌ها ضروری است.) نوع و تعداد كپسول‌ها بسته به نوع تجهیزات بندری و حجم حریق‌های احتمالی متفاوت هستند.

13- درپوش (كاور) موتور (Guard - Cover): اگر پس از تعمیر تجهیزات کاور موتور در جای اصلی خود قرار نگیرد می‌تواند هم باعث خرابی موتور و هم بروز حوادث مختلف گردد. نبود كاور باعث كشیده شدن گرد و غبار به داخل موتور شده و در صورت تصادفات احتمالی و یا برخورد بار با تجهیزات به موتور ضربه بیشتری وارد می‌گردد. از طرفی این كاور (درپوش) در صورت تركیدن شیلنگ‌های هیدرولیك از پاشیده شدن روغن به سمت كارگران جلوگیری می‌نماید.  در زمان بازدید و یا تعمیر موتور تجهیزات، مكانیك و یا اپراتور تجهیز مجبور به بلند كردن كاور موتور است كه در برخی از تجهیزات به دلیل خراب شدن جك نگهدارنده كاور، از لوازم غیر ایمن و نامناسب (مثلا چوب و... ) استفاده می‌شود.

14- ترمز دستی (Parking Brake): پیش از خروج از تجهیزات (حتی برای مدت زمان كوتاه) ترمز دستی دستگاه باید درگیر شده باشد تا از به حركت در آمدن غیر ارادی و خود به خود تجهیزات بندری جلوگیری شود.

15- تایرها (- Wheels Tires): وجود تایرهای مناسب و آجدار به توقف بموقع دستگاه كمك می‌كند. البته رگلاژ به موقع ترمزها نیز بر طول عمر تایرها می‌افزاید. اگر تایرهای عقب تراكتورها دارای آج مناسب نباشد، در هنگام كشیدن كفی، فشار بیشتری به تراكتور وارد می‌گردد.

16- هشدار دهنده دنده عقب (Backup Alarm): خطر تصادفات رانندگی در حین حركت به سمت عقب در بندر با توجه به محدودیت فضا، حضور كارگران، افراد متفرقه، تجهیزات و وسایل نقلیه دیگر از اهمیت بالایی برخوردار است. این وسیله باید دارای صدایی با فركانس خاص باشد به طوری كه به راحتی در محیط‌های پر سرو صدایی چون محوطه‌های بندری نیز قابل شنیدن باشند.

17- پله‌ها (Stairs): پله‌های تجهیزات باید از ورق‌های عاجدار و یا مشبك باشند تا در حین بالا و پایین آمدن راننده از سرخوردن او جلوگیری كند. البته نصب دستگیره‌های مناسب, جهت كمك گرفتن از آن در حین بالا و پایین آمدن از تجهیزات را نیز نباید از یاد برد.

18- حفاظ قسمت‌های گردان (Mechanical Protection): تسمه‌ها، چرخ دنده‌ها،  قسمت‌های گردان و متحرك كلیه دستگاه‌ها و تجهیزات، در حین كار می‌تواند باعث كشیده شدن لباس و اعضای بدن به داخل آن شده و باعث قطع عضو و حتی مرگ گردد (به عنوان مثال حفاظ پروانه رادیاتور و حفاظ دینام).  

19- دود(Smoke): دود بیش از حد علاوه بر آلودگی محیط زیست، در درازمدت باعث بیماری‌های تنفسی كارگران (خصوصا راننده تجهیزات) می‌گردد. نصب لوله اگزوز نامناسب باعث ورود گاز منواكسیدكربن به داخل تجهیزات بندری می‌گردد و می‌تواند باعث خفگی شود.

20- قفل درب ورودی (Door lock): نظر به اینكه یكی از عوامل بروز حوادث، دستكاری و استفاده از تجهیزات توسط افراد غیر مسوول (خصوصا افراد متفرقه) می‌باشد، قفل نمودن درب ورودی ضروری به نظر می‌رسد.

21- صندلی راننده (Operator Seat): صندلی مناسب علاوه بر بالا بردن كارآیی و راندمان، باعث كاهش خستگی ناشی از كار می‌گردد. صندلی نامناسب باعث بروز دردهای متعدد در ستون مهره‌های گردن و كمر شده و در دراز مدت باعث دیسك‌های گردن و كمر در رانندگان تجهیزات بندری می‌گردد. متاسفانه امروزه بسیاری از رانندگان تجهیزات بندری به دلیل نامناسب بودن صندلی، دچار بیماری‌های ستون فقرات شده‌اند.

22- گیج، چراغ و كلیدهای روی داشبرد و كابین اپراتور تجهیزات بندری (Controls All): این لوازم نشان دهنده وضعیت و شرایط دستگاه می‌باشند. در صورتی كه این وسایل معیوب باشند اپراتور از وضعیت دستگاه خود بی خبر بوده و علاوه بر آسیب دیدن دستگاه باعث بروز حوادث و خطرات دیگر نیز می‌گردد. 

23- نشت مواد نفتی (Oil Leak): ریزش روغن و گازوییل علاوه برآلودگی محیط زیست، می‌تواند باعث آسیب دیدن آسفالت و لغزندگی جاده و بروز تصادفات گردد.

24- كلید قطع اضطراری (Button Emergency): این كلیدها معمولا در جرثقیل‌ها و لیفتراك‌های پیشرفته بكار می‌رود و باعث قطع سریع دستگاه (‌قطع جریان برق و یا جریان سوخت) می‌گردد، تا در زمانی كه دستگاه از كنترل اپراتور خارج می‌شود از وقوع و یا افزایش فاجعه كاسته شود. 

25- كلید قطع باطری (Main Switch Battery): این كلید نیز در جرثقیل‌ها و لیفتراك‌های پیشرفته بكار می‌رود و برای قطع سریع باطری و خارج نمودن باطری (جریان برق) از مدار در صورت اتصالی استفاده می‌شود. در زمان جوشكاری و یا تعمیر تجهیزات با استفاده از این كلید، دستگاه آماده  تعمیر می‌گردد. در غیر اینصورت خطر آسیب دیدن قسمت‌های الكترونیكی دستگاه و حتی بروز آتش‌سوزی وجود دارد.

26- وضعیت وایرهای جرثقیل (Wire Rope Safety): وایرها نیز باید به صورت دوره‌ای با روغن مخصوص (Wireoil) (فاقد مواد اسیدی و اكسید كننده) روغنكاری شوند. در صورت زدگی (نخ نماشدگی)، رشته‌های وایر باید (Element Wire) تعویض گردند.  وایرها باید از نوع مغز فلزی (Core wire) و متناسب با تناژ بار و دستگاه باشند. قسمت انتهایی وایر كه به ابتدای (نوك) بوم جرثقیل متصل می‌شود باید توسط گوه مناسب (Cable Head) محكم شده و سر آزاد وایر نیز توسط شیگل (Clamp) محكم و ایمن گردد.

27- ایمنی قلاب جرثقیل (Hook Safety): قلاب (Hook) باید از نظر شكل ظاهر، اندازه دهانه قلاب و نیز طول آن مورد بررسی قرار گیرد. شیطانك (ضامن قلاب، به منظور جلوگیری از خارج شدن وایر و یا زنجیر متصل به بار از قلاب جرثقیل)، تناسب قلاب با تناژ جرثقیل و بار، تناسب نوع قلاب سفارش شده از طرف كارخانه سازنده جرثقیل، وجود قرقره (Sheave) های سالم، مناسب و روان، روانكاری محل اتصال قلاب به بدنه قلاب (به طوری كه به راحتی حركت چرخشی داشته باشد)، محكم بودن اتصالات قلاب (Pins) و نیز مشخص بودن میزان تناژ آن از دیگر موارد می‌باشند.

28- قابل رویت بودن جداول بار و تناژ جرثقیل و لیفتراك (Chart Loads): علاوه بر آشنایی كلیه اپراتورهای تجهیزات با جداول و نمودارهای میزان تناژ و طرز كار با آن، باید در داخل كابین اپراتور قابل رویت باشند.

29- اندیکاتور زاویه بوم (عقربه‌ای) جرثقیل (Boom Angle Indicator): عقربه نشان دهنده زاویه بوم در تعیین حداكثر تناژ جرثقیل به اپراتور كمك می‌كند. درجه زاویه بوم نیز باید كاملا خوانا و قابل رویت باشد و به صورت مكرر چك گردد به طوری كه به درستی میزان زاویه را نشان داده و به خوبی روانكاری گردد تا در سر جای خود به راحتی حركت نماید.

30- اندیكاتور تراز جرثقیل (Level Indicator):  اپراتور باید قبل از شروع به كار، از استقرار و تراز بودن صحیح جرثقیل خود اطمینان حاصل كند. صفحه اندیكاتور باید كاملا تمیز باشد، به طوری كه اپراتور براحتی بتواند از وضعیت موجود آگاهی پیدا كند. صحت و درستی كار اندیكاتور نیز باید بررسی گردد.

31- كفشك جك‌های استقرار جرثقیل (Support Pads): كفشك جك‌های استقرار باید طبق استانداردهای جرثقیل و بسته به نوع زمین (خاكی یا آسفالته) انتخاب شوند. كفشك‌ها باید به طور صحیح در زیر جك‌ها و به صورت دایمی نصب گردند؛ چرا كه در برخی موارد كفشك‌ها از جك‌ها جدا بوده و كارگران مجبور هستند تا كفشك‌ها را بلند كرده و در زیر جك‌ها قرار دهند كه علاوه بر وارد آمدن فشار بر روی مهره‌های كمر كارگران (به دلیل سنگینی كفشك) و یا در اثر رد شدن جك از روی كفشك می‌تواند باعث واژگون شدن جرثقیل گردد. صفحه (پلیت) زیری كفشك نیز باید كاملا صاف و مسطح باشد تا حداكثر تماس بین كفشك و زمین برقرار گردد.

32- میكرو سوئیچ وینچ جرثقیل (Winch - Stop Micro switch): در صورت عدم وجود این وسیله، چنانچه قلاب با نوك بوم بر خورد نماید، علاوه بر آسیب دیدن قرقره‌های بوم و قلاب، در صورت شدت فشار باعث پاره شدن وایر و افتادن قطعات شكسته شده قلاب و قرقره‌ها و نیز افتادن  بار و قلاب (منظور از قلاب تمام اجزای hook شامل قلاب، قرقره، صفحه یا بدنه‌ای كه قلاب به آن متصل است می‌باشد.) به زمین می‌گردد. از طرفی دیگر، برحسب میزان دور وایر پیچیده شده به قرقره وینچ، توسط سوئیچ قطع كن دیگری در زمانی كه وایر به درستی دور وینچ پیچیده نشود و یا بیش از حد پیچیده شود، عمل كرده و حركت وینچ قطع می‌شود. 

33- خطوط هشدار برروی جك‌های استقرار جرثقیل (High Visibility Warning): قابل رویت بودن جك‌های استقرار (Stabilizer Ram)، كشویی جك‌های استقرار (Out Rigger Ram) و وزنه تعادل (Ballast Counterweight) و... از اهمیت بالایی برخوردار است. خطوط هشدار دهنده باید از نوعی باشند كه در زمان تاریكی هوا نیز قابل رویت و تشخیص باشند ( معمولا خطوط راه راه زرد و مشكی).

34- شاخ (چنگال)  لیفتراك (Forks): شاخ لیفتراك‌ها باید بدون جوش خوردگی و ترك باشد. اضافه كردن طول شاخك‌ها نیز بدون رعایت دستورالعمل دستگاه، خطر واژگون شدن لیفتراك را به همراه دارد.

 

سایر نكات ایمنی تجهیزات بندری:

علاوه بر موارد فوق، نباید تعمیرات و بازدیدهای دوره‌ای (PM) تجهیزات را فراموش كرد. در این بازدیدها باید به نكات زیر باید توجه شود:

  • روانكاری (گریس كاری و روغن كاری) قسمت‌های مورد نیاز .
  • بازدید از قسمت‌های مختلف بوم تلسكوپی (نرده‌ای) جرثقیل ( Jib Crane) از قبیل: پین‌ها ( Connecting Pins & Bolts )، وایرهای مهار بوم ( Pendant Rope – Boom Hoist Rope  ) و نیز ساختار كلی بوم ( Jib ).
  • بازدید و اطمینان از محكم بودن پیچ‌ها و مهره‌ها.
  • آچاركشی بموقع قسمت‌های مختلف جهت كاهش صدا و ارتعاش (Noise & Vibration).
  • سرویس دوره‌ای سیستم‌های گرمایی و سرمایی تجهیزات بندری.
  • بازدید دوره‌ای از قسمت‌های جوشكاری شده (اتصالات).
  • بازدید از بست‌ها و شیلنگ‌های هیدرولیك (Hydraulic hoses, fittings, swivels and tubing).
  • بازدید از گیج‌های نشان دهنده میزان فشار باد و یا هیدرولیك و كنترل میزان فشار.
  • بازدید از عملكرد صحیح اهرم‌های فرمان (Levers).
  • عایق كاری مناسب بدنه و كابین تجهیزات.
  • بازدید از پین قفل كن گردش اتاق جرثقیل و نیز عملكرد صحیح سوییچ PTO در جرثقیل‌هایی كه دارای این وسایل هستند.
  • بازدید از سیستم‌های خنك كننده موتور و روغن هیدرولیك.
  • اعلام سریع نواقص به مسوولین مربوطه و رفع سریع آنها.
  • بازخوانی و مرور گزارشات بازرسی ایمنی.
  • بازدید از قسمت‌های مختلف و عملكرد هر یك از قسمت‌ها توسط رانندگان تجهیزات پیش از شروع كار.
  • بازدید از روغن‌های ترمز، موتور و هیدرولیك پیش از شروع كار.
  • آزمایش مستمر بر روی تجهیزات بندری و نیز نظارت بر رانندگان (اپراتورهای) تجهیزات بندری.
  • رفع نواقص ایمنی موجود در تجهیزات با توجه به الویت‌ها.
  • عدم نگهداری دستمال و مخصوصا دستمال‌های آغشته به مواد نفتی در داخل تجهیزات بندری.
  • استفاده از رانندگان با تجربه و دارای گواهینامه مورد تایید.
  • رعایت كلیه موارد دستورالعمل‌های ایمنی تجهیزات بندری كه در اختیار رانندگان قرار گرفته است.

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه