ایمنی منازل

دكتر ناصر نهضت

 

1- مقدمه

اكثر مردم فكر می‌كنند كه منازل مكان­های امنی در مقایسه با جاده­ها، اداره­ها و یا كارخانه­ها هستند، در صورتی‌كه آمار تلفات، خلاف آنرا نشان می‌دهد. در اغلب كشورهای دنیا، منازل جاهای خطرناكی به‌شمار می‌روند و متاسفانه در كشور ما نیز چنین است.

اگر چه در بعضی از كشورهای پیشرفته، آمار تلفات در منازل در حال كاهش است؛ اما در كشور ما هنوز رو به رشد است. در منازل ایران، استفاده از وسایل خطر آفرین سیر صعودی خود را طی می‌نماید در صورتی‌كه این وسایل سالیان گذشته در كشورهای غربی استفاده شده و اغلب مردم آن كشورها آموزش‌های لازم را برای استفاده درست آنها، آموخته­اند.

امروزه در منازل از امكانات و تجهیزات وسیعی استفاده می‌شود كه باعث افزایش ریسك در خانه­ها شده‌اند. مواد شیمیایی گوناگون جهت براق نمودن و تمیز كردن، شوینده­ها، حشره­كش­ها و كودهای شیمیایی از جمله این مواد خطرناك می‌باشند. علم و تكنولوژی امروز، مواد و تجهیزات خطرناكی را در منازل سرازیر نموده كه در صورت عدم استفاده درست، می‌توانند حادثه‌آفرین باشند. به‌علاوه امكانات و تسهیلات دیگری نظیر برق، گاز، الكل و داروها شرایط موجود را حادتر ساخته‌اند.

اگر چه آشپزخانه­های امروزی دارای امكانات زیادی هستند؛ ولی كوچكترین بی‌دقتی در استفاده از هر كدام وسایل موجود در آشپزخانه، می­تواند زندگی را برای تمام افراد ساكن در آن منزل ناگوار سازد.

 

2- برنامه ایمن‌سازی

در صورتی‌كه كاهش حوادث در منازل مدنظر باشد، باید برنامه ایمن‌سازی در منازل اجرا گردد. متاسفانه تاكنون این موضوع به‌صورت جدی مورد توجه قرار نگرفته است؛ در حالی كه تلاش در جهت اجرای یك برنامه مناسب امری ضروری است. اگر چه تنوع خطرات و پراكندگی آنها در منازل، مشكل بزرگی را برای كاهش آنها بوجود می‌آورد؛ ولی با تهیه، تدوین و اجرای یك برنامه موثر می‌توان تا حد زیادی از شدت حوادث كاست. به منظور بنیان نهادن یك برنامه ایمنی موفق در منازل، رعایت موارد ذیل ضروری است:

1- یك ارگان اجتماعی مسوولیت این امر را به‌عهده گیرد.

2- در این رابطه هماهنگی مناسبی بین افراد در گیر به‌وجود آید.

3- حوادث منازل، آمارگیری و بررسی شوند.

4- از روش‌های مناسب جهت ثبت حوادث منازل و تجزیه و تحلیل آنها استفاده شود.

5- برای این كار هدف‌های بلند مدت تعیین شود.

6- بازرسی مرتب از نظر ایمنی منازل صورت گیرد.

7- روش‌های مناسب آموزشی جهت افزایش آگاهی مردم به‌كار گرفته شود.

8- از وسایل ارتباط جمعی به‌صورت مطلوب در این باره استفاده گردد.

9- عملكرد سالیانه برنامه ایمنی مورد تجدید نظر قرار گیرد و از موثر بودن نحوه كار اطمینان حاصل شود و در صورت لزوم، كاستی­های آن بر طرف گردد.

 برای تحقق این امر، همت همگانی لازم است و نقش دولت و مردم در ایمن سازی خانه‌ها بسیار بااهمیت می‌باشد. متاسفانه هنوز شاهد خوردن نفت توسط كودكان بجای آب و دارو، گیر كردن دست آنان در لای چرخ گوشت و یا افتادن آنها در حوض و مسایلی از این قبیل می‌باشیم. مواردی كه امكان از بین بردن آنها تا حد زیادی وجود دارد.

 

3- خطرات عمده

به طور كلی خطرات مختلف ذیل، ایمنی منازل را تحت شعاع قرار می‌دهند.

3-1- سقوط

سقوط یكی از سوانح مرگ‌آفرین در حوادث منازل است. تعداد تلفات آن خیلی كمتر از تلفات تصادفات رانندگی نیست. سقوط از طبقه، افتادن از پله، نردبان و یا زمین خوردن در سطح هم‌تراز از جمله موارد خطرناك به‌شمار می‌روند.

زمین خوردن تا حد زیادی به سن افراد بستگی دارد. به طوری كه بیشترین خطر ناشی از سقوط، شامل حال كودكان و سالمندان می‌شود. معمولا سقوط افراد به‌دلیل شرایط ناایمن، اعمال ناایمن و یا تركیبی از این دو حاصل می‌گردد. سطوح لغزنده، مرتب نبودن مسیر رفت و آمد، وجود موانع نظیر اسباب بازی، كابل برق و یا حتی بچه، شرایط ناایمن را تشكیل می‌دهند.

در این رابطه مشكل اعمال ناایمن، حادتر است. برای مثال قرار دادن دست در جیب هنگام حركت در پله، استفاده از نردبان معیوب، دقت نكردن به هنگام حركت در جاهای لغزنده (مثل یخ، برف، گل)، خستگی، نبود دید كافی و مریضی فرد، از جمله اعمال ناایمن به‌شمار می‌روند.

با دستورالعمل‌های ایمنی لازم می‌توان سقوطرا در منازل را كاهش داد. به عنوان نمونه باید ساختمان را به‌صورتی ساخت كه افراد سالمند و كودكان، بتوانند براحتی از آن استفاده كنند. یعنی مواردی را كه ممكن است به زمین خوردن این افراد كمك كنند، با طراحی مطلوب ساختمان حذف نمود.

3-2- آتش‌سوزی

آتش‌سوزی در منازل، هر سال بخش عمده‌ای از تلفات جامعه را به خود اختصاص می‌دهد. اكثر این تلفات به‌دلیل بی‌دقتی افراد در منازل رخ می­دهد. ضروری است منازل مورد بازرسی قرار گیرند و عوامل بوجود آورنده آتش سوزی حذف گردند. برای مثال مرتب نگهداشتن منزل، كمك بزرگی  به پیشگیری از آتش‌سوزی می‌كند. دور كردن روزنامه‌ها از منابع اشتعال و یا دور نگهداشتن كبریت از دسترس كودكان، در كاهش خطر آتش سوزی بسیار موثر می‌باشند.

بهتر است در رختخواب سیگار نكشید. همچنین در ساخت منزل از مواد مقاوم در برابر شعله استفاده كرد، ضایعات را از منزل دور كرد و مواد آتش زا را در جای مطمئن و روباز نگهداری كرد. ضروری است سیم‌كشی منزل مناسب باشد و در سیستم برق منزل از وسایل ایمنی برق استفاده شود. توصیه می‌شود در آشپزخانه مواظب پرده و جریان  باد و آتش گرفتن روغن و لباس باشید. از سوختن صحیح گاز، بخاری، آب گرمكن و عدم نشتی گاز از آنها و مرتب بودن مسیر دودهای خروجی مطمئن شوید. در طراحی منزل دقت نمایید كه راه‌های مناسب برای فرار در هنگام آتش‌سوزی وجود داشته و افراد منزل در مواقع اضطراری از مسیر فرار آگاه باشند.

هر فرد باید بداند كه در هنگام آتش‌سوزی، قبل از اینكه به تنهایی دست به خاموش كردن آتش بزند، باید سایرین را آگاه كند و محل وقوع آتش‌سوزی را به مامورین آتش‌نشانی اطلاع دهد. هرچه زودتر از افراد متخصص در اطفای حریق استفاده شود، امكان تحت كنترل درآوردن سریع آتش، بیشتر است.

هنگام تماس با ماموران آتش‌نشانی، آرامش خود را حفظ كنید و آدرس و مشخصات منزل خود را دقیقا در اختیار آنان قرار دهید تا پس از اعزام، به راحتی محل را پیدا كنند.

3-3- خفگی

خفگی ممكن است در اثر هضم، تنفس، بلعیدن و یا گیركردن جسمی در مجاری تنفسی، بوجود آید. در بعضی مواقع ممكن است خفگی ناشی از دود، رختخواب و یا مواد پلاستیكی باشد. در مورد كودكان استفاده از دانه­های حبوبات و شلیك كردن آنها توسط لوله خودكار با استفاده از دهان، ممكن است آنان را دچار خفگی كند. در صورتی‌كه این حبوبات در مجاری تنفسی آنها گیر كرد، هر چه سریعتر باید آنرا توسط پزشك خارج نمود. زیرا با رسیدن رطوبت به آنها، انبساط پیدا كرده و به مرور سبب مسدود شدن مجاری تنفسی می‌شوند. والدین نباید اجازه دهند كودكان با كیسه‌های پلاستیك، بازی كنند. والدین هنگام خرید وسایل و اسباب بازی برای كودكان خود باید جنبه­های ایمنی آن را مد نظر قرار دهند. آنها می­توانند نقش بسیار مهمی در جلوگیری از خفگی كودكان خود داشته باشند.

3-4- مسمومیت

مسموم شدن توسط مایعات، جامدات و گازها یكی دیگر از خطرات موجود در منازل است. مواد و وسایل سمی در منازل باید در جای مناسبی نگهداری شوند و امكان دسترسی كودكان به آنها وجود نداشته باشد. افراد مسموم شده نیاز مبرم به كمك­های اولیه دارند. تعجیل در رقیق كردن معده مسموم یكی از اصول مهمی است كه نباید فراموش شود. در بعضی مواقع، استفراغ كردن شخص مسموم توصیه می‌شود. البته اشتباه در معالجه می‌تواند كشنده باشد. لذا هرچه سریعتر باید از مراكز مبارزه با مسمومیت، كمك گرفت.

معمولا ارایه اطلاعات لازم به پزشك راجع به موادی كه ممكن است شخص را مسموم كرده باشد، در نجات جان مصدوم بسیار با ارزش است. بر چسب روی ظرف مواد مصرف شده، می­تواند اطلاعات خوبی را برای درمان بیمار مسموم به پزشك منتقل كند. اغلب تلفات ناشی از گازها مربوط به مسمویت با گاز منواكسیدكربن است كه می­تواند ناشی از عدم سوختن مناسب گاز، بخاری یا موتور باشد.

3-5- وسایل خطرناك

سالیانه هزاران حادثه در اثر وجود وسایل خطرناك در منزل اتفاق می افتد. وسایل خطرناك در منزل عبارتند از:

  • ابزارهای برقی مثل مته، سنگ سمباده و اره
  • دستگاه‌های حرارتی مثل بخاری و شومینه
  • ماشین لباسشویی
  • گاز آشپزخانه
  • كتری و یا سماور
  • درب های شیشه­ای
  • كابل های وسایل (مثل پنكه، بخاری و غیره)
  • پریزهای برق، كرسی برقی، اتوبرقی، تلویزیون، وسایل صوتی
  • روشنایی گازی و نفتی.

به‌علاوه سالانه تعداد زیادی به دلیل غرق شدن‏، برق گرفتگی، سقوط در استخر و چاه، سوختگی و یا انفجار در منازل كشته می‌شوند. بیش از 50 درصد این گونه تلفات، به گروه‌های سنی زیر 4 سال و بالای 75 سال، مربوط می­شود.

 

4- چك‌لیست‌ها

استفاده از چك‌لیست‌های زیر می‌تواند در كاهش تلفات كمك بسیاری نماید.

4-1- آشپزخانه

  • از كفپوش مناسب استفاده شده است؟
  • روشنایی ظرف شویی و گاز، مناسب است؟      
  • دسته ماهی‌تابه و بقیه وسایل، از شعله گاز فاصله دارند؟ 
  • جایی كه كثیف می­شود بلافاصله تمیز می‌شود؟
  • قبل از روشن كردن گاز، اطمینان حاصل می‌شود احتمال انفجار گاز وجود ندارد؟
  • اصول ایمنی مربوط به استفاده از زودپزها رعایت می‌شود؟
  • وسایلی نظیر چاقو در جای مناسب خود قرار می‌گیرد؟
  • وسایل الكتریكی دور از گاز و ظرفشویی نگه‌داشته می‌شوند و با دست‌های خشك از آنها استفاده می‌شود؟            
  • از دستگیره برای جلوگیری از سوختن دست استفاده می‌شود؟
  • ضایعات  در جای مناسب قرار می‌گیرند؟
  • از چهارپایه مناسب برای دسترسی به كمدهای بالای آشپزخانه استفاده می‌شود؟
  • از هواكش مناسب استفاده می­شود؟
  • در آشپزخانه شماره تلفن های اضطراری(پلیس،آتش نشانی،  اورژانس، اداره آب، برق، گاز) در محلی مشخص و در دسترس قرار دارند؟

 

4-2- اتاق خواب و پذیرایی

  • فرش‌ها طوری قرار گرفته­اند كه لغزنده نباشند؟
  • مسیرهای رفت و آمد، مرتب و بدون مانع هستند؟
  • شومینه محافظ دارد؟
  • پریزهای كافی ومناسب برای استفاده از وسایل برقی وجود دارد؟
  • نزدیكی وسایل و مواد در كنار هم (مثل پرده، آباژور و غیره) خطر‌آفرین نیستند؟   

 

     4-3- گاراژ

  • وسایل درجای خود قرار گرفته و گاراژ مرتب است؟ كف گاراژ تمیز است  و مواد سوختنی در  ظرف مناسب قرار گرفته و در جای معین قرار دارند؟
  • نور گاراژ كافی است و كلید روشنایی نزدیك درب قرار دارد؟
  • ماشین در پشت درب گاراژ در پارك و یا دنده قرار گرفته تا راه نیفتد؟
  • هنگام عقب رفتن با ماشین،  مواظب اطراف هستید؟

 

4-4- كارگاه

  • تینر و رنگ‌ها در ظروف فلزی  نگهداری می‌شوند؟
  • وسایل برقی مواقعی‌كه استفاده نمیشوند از پریز برق خارج می‌شوند؟
  • پارچه‌های روغنی در ظروف فلزی و دور از هوا نگهداری می‌شوند؟
  • ابزارها دور از دسترس كودكان نگهداری می‌شوند؟       
  • نور و هوای كارگاه مناسب است؟
  • كپسول اطفای حریق در كارگاه موجود هست؟
  • اتصال زمین كارگاه مناسب است؟       
  • در كارهایی كه احتمال پرتاب ذرات و آسیب به چشم وجود دارد، از عینك ایمنی استفاده می­شود؟
  • محافظ (گارد) دستگاه‌های برقی سرجایشان قرار دارند؟

 

4-5- حمام

  • دستگیره‌های مناسب، نزدیك وان و دوش وجود دارند؟
  • مایعات تمیزكننده دور از دسترس كودكان قرار دارند؟
  • هنگام كار با وسایل برقی، دست‌ها خشك می‌باشند؟
  • از اسپری­ها، دور از شعله و سیگار استفاده می­شود؟

 

 

 

4-6- راه پله­ها

  • از نرده‌های مناسب استفاده شده است؟
  • روشنایی آن كافی است؟
  • اسباب بازی كودكان دور از راه پله نگهداری می­شود؟
  • از راه پله ها به‌عنوان انباری استفاده نمی­شود؟
  • محافظ مناسب در راه‌پله، برای جلوگیری از عبور كودكان وجود دارد؟

 

4-7- انباری

  • رعایت می­شودكه انباری به محل ضایعات و آشغال تبدیل نشود؟
  • رعایت می­شود كه مواد قابل اشتعال در انباری نگهداری نشوند؟
  • كف، در و دیوار انباری بدون مشكل است و روشنایی آن كافی است؟
  • وسایل در جای خود به صورت مرتب قرار دارند؟

 

4-8- زیرزمین و موتورخانه

1- از محل استقرار تاسیسات گاز، آب و برق با اطلاعید و ازنحوه كار با آنها آگاه هستید؟

2- لوله‌های گاز و آب با رنگ متفاوت مشخص شده‌اند؟        

3-از كار با وسایل موجود در موتور خانه آگاهی دارید؟

4- تخلیه هوای موتورخانه به صورت صحیح انجام می‌شود؟

5- در صورت نشتی گاز، به اداره گاز اطلاع داده می­شود؟

6-كلیدهای قطع و وصل برق مشخص بوده و روش استفاده از آنها مشخص است؟           

7- فیوزهای اضافی در دسترس هستند؟

8- اگر فیوزی بسوزد، دقت می­شود قبل از تعویض آن، علت سوختن بررسی شود؟

9- از ظرفیت فیوزها به‌صورت مناسب استفاده می شود و از حد مجاز تجاوز نمی­شود؟

10- كار هركدام از كلیدها، كاملا مشخص است؟     

11- مواد قابل اشتعال از لامپ­ها دور هستند؟

12- در كابل‌كشی برای وسایل برقی پرمصرف، دقت كافی به‌عمل آمده است؟

13- وسایل برقی نظیر لباسشویی و خشك‌كن دارای اتصال زمین هستند؟

14- در موتورخانه وسایل خطرناك دور از دسترس كودكان قرار دارند؟

 

4-9- بیرون منزل

  • ابزارآلات پس ازاستفاده به محل نگهداری آنها برگشت داده می­شوند؟
  • در انجام كارهای سنگین از كمك دیگران استفاده می­شود؟
  • در هنگام استفاده از وسایل برقی، كودكان دور از محل كار نگه‌داشته می­شوند؟
  • هنگام تعمیر وسایل برقی، اینگونه وسایل از برق قطع می­شوند؟
  • در روشن  كردن ذغال از نفت بجای بنزین استفاده می­شود؟
  • نردبان در جای مناسب نگهداری شده و وضعیت آن در حد مطلوب می‌باشد؟            
  • در هنگام استفاده از نردبان برای كارهای تعمیراتی، تدابیر ایمنی لازم صورت  می­گیرد؟             
  • سطل زباله در محل مناسب نگهداری می­شود؟
  • تعمیرات منزل به موقع صورت می­گیرد؟
  • بند رخت در ارتفاع مناسب قرار دارد و برای تردد افراد مشكلی بوجود نمی­آورد؟
  • آنتن تلویزیون به‌صورت صحیح نصب شده است؟

 

5- نتیجه‌گیری

علیرغم آنكه در خانه­های امروزی از تكنولوژی مدرن استفاده می‌شود، آمار حوادث نشان می­دهد كه منازل جاهای امنی برای زندگی نیستند. از آنجایی كه افراد بخش عمده­ای از اوقات خود را در منازل سپری می‌كنند میزان مواجهه آنان با حوادث مختلف در منزل زیاد است. علم و تكنولوژی جدید كمك كرده تا انسان از مواد و تجهیزات گوناگونی استفاده نماید؛ در حالی كه برخی افراد جامعه هنوز استفاده ایمن از آنها را فرا نگرفته­اند. اعمال ناایمن و تركیب آن با شرایط ناایمن، ریسك موجود در خانه‌ها را افزایش داده است. عدم توجه به آموزش همگانی و برخورد غیر مسوولانه با مشكل، حوادث منازل را حادتر نموده است.

لزوم یك برنامه صحیح و هماهنگ به منظور آموزش ایمنی در جامعه، احساس می‌گردد. ایمنی منازل باید در درجه اهمیت قرار گیرد و در این ارتباط باید از علم ایمنی و وسایل ارتباط جمعی برای آموزش افراد جامعه استفاده نمود. با ایجاد یك برنامه ایمنی مناسب و موثر در منازل، جامعه به سمت سالم سازی و تكامل گام برمی‌دارد.

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه