ایمنی خانه و خانواده

پرویز مرادیفر

 

کسانی که بر حسب اعتقاد و علاقه و یا خمیره ذاتی به شغل یا حرفه‌ای روی می‌آورند که خدمات انسانی و کمک به دیگران در بطن آن است (مانند پزشک، مدد کار اجتماعی، مهندس ایمنی، آتش‌نشان حرفه‌ای، پلیس راهنمایی)، پاداش کار خود را خدمت‌رسانی و مفید واقع شدن در اجتماع می‌دانند. از این رو می‌توان به خوبی احساس کرد که یک همکاری نسبتا طولانی در زمینه‌های ارشاد و آموزش خوانندگان در امور ایمنی، نجات، خود یاری، امداد و آتش‌نشانی تا چه اندازه لذت بخش و تشویق کننده است.

این یکی از خصوصیات بارز انسان بعنوان اشرف مخلوقات است که دارای قدرت تفکر و پیش‌بینی بوده و نسبت به آنچه در اطراف او اتفاق می‌افتد حساس است و عکس‌العمل نشان می‌دهد؛ همچنین از هر اتفاق و حادثه‌ای درسی می‌آموزد و براساس تجارب به دست آمده تدابیر لازم را برای مقابله و جلوگیری از حوادث مشابه به کار می‌برد. همین خصوصیات باعث شده است که بشر در تنازع بقاء موفق‌تر از سایر موجودات باشد. این احساس حتی از دوره توحش نیز در خمیره انسان‌های غیر متمدن به شکل‌های مختلف متجلی گشته است. ما در قرنی زندگی می‌کنیم که به عصر فضا و اتم موسوم است. قرنی که سفینه‌های فضایی به کرات آسمانی سفر می‌کنند، اعماق تاریک و اعجاب انگیز دریاها و اقیانوس‌ها به تسخیر بشر در آمده است و سرعت صوت را با هواپیماهای سریع‌السیر شکسته‌ایم، عمل پیوند اعضاء حساسی چون قلب ممكن شده و در آستانه پیروزی بر مرض خانمانسوز سرطان هستیم. با اینکه تکنولوژی هر روز و هر ساعت قدمی به جلو بر می‌دارد و زندگی ما بیش از پیش ماشینی شده و بشر با به کارگرفتن تکنولوژی زندگی را آسانتر می‌کند، با وجود تمام این پیشرفت‌ها، در مقابل خطرات ناشی از تکنولوژی روز به روز خود را زبون‌تر و عاجزتر احساس می‌كنیم. بشر با تمام قدرت علمی هنوز نتوانسته است یک زلزله را به موقع پیش‌بینی کند یا جلوی یک سیل یا طوفان را سد نماید و یا خیلی از امراض شناخته شده نظیر سرطان ، آنفارکتوس و غیره را ریشه‌کن سازد.

ما در دنیایی از خطر و حادثه، در مقابل حوادث احساس امنیت نمی‌کنیم. بررسی آمار حوادث نشان می‌دهد که حوادث جا و مکان مشخص نداشته و در زمان معینی روی نمی‌دهند، بلکه معمولا جایی اتفاق می‌افتد که انتظار وقوع آن را نداریم و غافلگیر می‌شویم.

بشر بعنوان اشرف مخلوقات باید خود را به سلاح تدابیر ایمنی تجهیز كند و با قدرت برای رویارویی با حوادث آماده باشد. خانواده به عنوان هسته اصلی اجتماع وظیفه مهمی را در زمینه ایمنی جامعه به عهده دارد. پدران و مادران باید با توجه ویژه به موضوع ایمنی خود و خانواده در محیط كار و زندگی بپردازند. گاه مشاهده می‌شود مادران بقدری در این موارد بی‌اطلاع هستند كه هنگام بروز حادثه برای فرزندان خود تنها دچار دستپاچگی شده و حتی موجب وخیم‌تر شدن اوضاع می‌شوند. متاسفانه وضع پدران نیز بهتر از مادران نیست. باید بدانیم که وظیفه یک پدر تنها تامین مایحتاج زندگی از قبیل غذا و پوشاک و مسکن و غیره نیست بلکه وظایف متعدد دیگری نیز دارد که اهم آنها مسایل ایمنی و حفاظت خانواده در مقابل حوادث و سوانح می‌باشد.

برعکس تصور کسانی‌که خیال می‌کنند خانه امن‌ترین مكان است، بر طبق ارقام و آماری که متکی بر گزارش‌های رسمی است خانه‌های امروزی یکی از کانون‌های حادثه هستند. آمار رسمی کشور آمریکا نشان می دهد تعداد افرادی‌که در چهار دیواری خانه دچار حادثه و سانحه شده‌اند به مراتب بیش از تمام حوادث و سوانحی است که در صنایع آن کشور به‌وقوع پیوسته است.

عوامل حادثه‌زا در خانه‌های امروزی بسیار زیاد و معجونی از تکنولوژی روز و مجموعه‌ای از کلیه علوم و صنایع به اشکال مختلف بوده که هر کدام از این وسایل در صورت عدم رعایت ضوابط ایمنی می‌تواند حادثه آفرین و مرگ‌آور باشد. ما در جنگلی از فرآورده‌های صنعت و تکنولوژی نظیر: تلویزیون، اجاق گاز، وسایل نفت‌سوز، ادوات برقی و ماشین‌آلات گوناگون و غیره زندگی می‌کنیم. در مقابل این همه خطر چه می‌دانیم و چه کرده‌ایم؟

شاید جالب توجه باشد که بدانید از 37000 مرگ ناشی از مسمومیت در آمریکا 3/17 درصد آن اطفال زیر پنج سال و 45 درصد آن افراد بین 15 تا 64 سال و 7/27 درصد از شصت سال به بالا و بقیه بین 5 تا 14 سال بوده‌اند. همچنین از 200 نفر که به علت آتش گرفتن لباس مرده‌اند 85 نفر مرد و 115 نفر زن بوده‌اندو علت آتش‌سوزی در 60 مورد ناشی از سیگار کشیدن و 27 مورد ناشی از اجاق آشپزخانه و 45 مورد وسایل گرم کننده و شومینه و 26 مورد از فندک و کبریت بوده است. در خاتمه این آمار لازم است که بدانید خسارات مالی ناشی از آتش‌سوزی طی 30 سال گذشته در آمریکا 5 برابر افزایش یافته است.

با توجه به ارقام داده شده کاملا روشن است که خطر در همه جا و به‌خصوص در خانه در کمین ما و اعضای خانواده است و این ما هستیم که باید با دور اندیشی به استقبال حوادث برویم و عوامل حادثه‌زا را کشف و پیش‌بینی کرده و قدم مثبت  فوری در جهت رفع یا مبارزه و مقابله با آن برداریم. به قول مشهور «ایمنی بر هر کاری مقدم است» و هیچ کاری آن قدر مهم نیست که در شرایط ناایمن انجام شود. تصمیم بر این است که در سری مقالات آتی مسایل مهم ایمنی را در ساده‌ترین شکل با شما خوانندگان عزیز در میان گذاشته و موضوع ایمنی را از خانه و کاشانه خود شروع کنیم.

تامین ایمنی خانه و خانواده و ایجاد یک محیط بی‌خطر وظیفه‌ای جمعی است که تمام افراد خانواده با داشتن شم ایمنی لازم باید برای نیل به این هدف کوشش نمایند. توجه به کانون‌های خطر و بر طرف کردن عوامل حادثه‌زا بخشی از این وظیفه است. بدین جهت مسوول هر خانواده که معمولا پدر یا مادر و در مواردی بزرگتر خانواده است باید بداند که بدون یک برنامه‌ریزی صحیح نمی‌تواند محیط خانواده را ایمن سازد. این برنامه‌ریزی با توجه به تجارب کارشناسان امر شامل چهار مرحله ذیل است:

 

  • بر طرف کردن عوامل حادثه‌زا و کانون‌های خطر
  • ایجاد شم ایمنی از طریق آموزش
  • تدوین و نظارت بر حسن اجرای اصول ایمنی
  • تشویق و تنبیه در سطوح مختلف اعضای خانواده

 

1- بر طرف کردن عوامل حادثه‌زا و کانون‌های خطر: به نظر می‌رسد آنچه تاکنون مورد بحث قرار گرفته بر سه مبنای شناخت خطر، نحوه بر طرف کردن آن و طرق مقابله با عوارض ناشی از حوادث احتمالی است که در این مورد حتی‌الامکان مطالب مختلف از زوایای متفاوت با زبانی ساده مورد بحث قرار گرفته است.

 

2- ایجاد شم ایمنی از طریق آموزش: نقش آموزش در تامین ایمنی خانواده به علت تنوع سنی  و تفاوت سلیقه و طرز فکر افراد به قدری اهمیت دارد که می‌توان گفت اگر آموزش صحیح به اعضای خانواده داده شود و شم ایمنی در آنها تقویت گردد، کمتر اتفاق می‌افتد که این افراد غافلگیر شوند و حتی افراد بی‌احتیاط و سهل‌انگار می‌توانند مدافع اهداف و اقدامات ایمنی شوند. ایمنی از انسانیت و نوع دوستی و از خود گذشتگی صحبت می‌کند و افراد را به محیط اطراف خود حساس کرده و آنها را نسبت به اقدامات تدافعی هشیار می‌سازد. اگر انسان به جان خود و دیگران اهمیت بدهد، با دریافت آموزش‌های صحیح می‌تواند به فردی قابل اطمینان در زمینه ایمنی تبدیل شود.

 

لزوم توجه به نكات زیر باید به اعضای خانواده تفهیم گردد:

 

  • در محافظت از جان و مال خود باید تابع عقل و شعور و منطق و ارتباط‌های ریاضی و محاسبات فنی بود. پس به شانس اتکاء نکنید.
  • برخی افراد وقوع حوادث را به سرنوشت نسبت می‌دهند و نقش بشر را در پیشگیری از سوانح نادیده می‌گیرند. این در حالی است كه پیشرفت‌های امروز بشر این امكان را برای وی فراهم ساخته كه به جای اتكا به اتفاقی بودن وقایع، حوادث را كنترل نموده و كاهش دهد. لذا هرگز نباید جان و مال خود را به اتكای سرنوشت در مقابل دریای حوادث رها نمود.
  • یکی دیگر از عقاید مضر و شایع در بین افراد این است که حوادث و سوانح بهای پیشرفت تکنولوژی روز است. این تعبیری غلط از علل بروز حوادث است. اگر این تعبیر را ملاک قرار دهیم برای اینکه ایمن باشیم باید به ازای هر قدم پیشرفت یک قدم به عقب بر گردیم و چنین خط‌مشی با خمیره انسان که با اراده راسخ به عمق کهکشان نگاه می‌کند تطبیق نمی‌کند.
  • عده‌ای عقیده دارند که حادثه برای دیگران است. و خود را از درگیری در هر حادثه‌ای مبرا می‌دانند. آنها در چهار چوب زندان دیر باوری خود محبوس هستند و فقط موقعی تغییر عقیده می‌دهند که خود دچار حادثه بشوند. در حقیقت این انسان‌ها به علت سهل‌انگاری و بی‌توجهی، بیش از سایرین دچار حادثه می‌شوند.
  • عدم اعتقاد به ایمنی و رعایت اصول آن یکی دیگر از نقاط ضعف بعضی از انسان‌ها می‌باشد. ما در دنیایی زندگی می‌کنیم که حتی راه رفتن، عبور از خیابان، نشستن و حتی نحوه نفس کشیدن تابع ضوابطی است. ایمنی و عاقبت اندیشی لازمه تنازع بقا است. از روزی‌که انسان در غارها در معرض حمله جانوران درنده بود، تا امروز که در معرض خطر اشعه رادیواکتیویته ناشی از انفجارات اتمی است، به ایمنی اندیشیده و خواهد اندیشید.
  • اعتیادهای مختلف از قبیل نوشیدن الکل، و مصرف مواد مخدر باعث ضعف جسمی و روانی و نداشتن تمرکز فکر کافی، ضعف عکس‌العمل سریع و به موقع گردیده و می‌تواند در بروز حوادث متعدد اثر مستقیم داشته باشد.
  • انجام کارهایی که از نظر جسمی یا روحی درحد قدرت شما نیست، یا محول کردن این کارها به افراد در سنین خیلی پایین یا خیلی بالا می‌تواند ایجاد حادثه کند. می‌بایست از اعضای خانواده در حد قدرت جسمی و فکر و عقلانی آنان انتظار کار داشت. گاهی دیده شده است که افراد خانواده به علت غرور بیجا و به حالت مسابقه و یا چشم و همچشمی دست به کارهایی زده‌اند که ایجاد حوادث جبران ناپذیری کرده است.
  • انجام کار ولو هر چند ساده باشد در هنگام عصبانیت می‌تواند حادثه آفرین باشد. عصبانیت می‌تواند ریشه‌های جسمی، روحی یا عاطفی داشته باشد. اگر به هر دلیل عصبانی هستید قبل از شروع هر کاری سعی کنید اول به خود مسلط گردید و بعد دست به کار مورد نظر بزنید.
  • بعضی از کارها احتیاج به توجه دایم و مستمر داشته و از دقت و ظرافت خاصی برخوردار است. حال اگر کارها را بدون توجه و حوصله کافی انجام دهیم هر چند ساده و پیش پا افتاده باشند، می‌توانند خطرات بزرگ ایجاد کنند.
  • تعداد زیادی از حوادث به علت بی‌اطلاعی و عدم آگاهی عمل کننده از ماهیت خطر و عوارض ناشی از آن رخ می دهد. اگر حوادثی برای اعضای خانواده مانند بچه‌ها روی دهد باید گفت که این حادثه را عملا سرپرست خانواده یا بزرگترهای خانواده باعث شده‌اند. زیرا آموزش لازم را به افراد خانواده خود نداده‌اند.
  • برای انجام بعضی کارهای خطرناك استفاده از وسایل ایمنی ضرورت دارد. عدم استفاده از این وسایل می‌تواند حادثه آفرین باشد.

به تجربه ثابت شده است که عجله و شتاب در هر کاری باعث حادثه می‌گردد. هیچ کاری دارای آنچنان فوریتی نیست که با شتاب و عجله بی‌محابا و بدون توجه به ایمنی فرد انجام گیرد.

  • شوخی همیشه در هر جا نشاط‌آور است. ولی شوخی‌های نابجا نه تنها باعث بروز حادثه می‌شوند، بلکه می‌توانند به مشاجره و عکس‌العملهای نامطلوبی منجر گردند.
  • تنها بودن و تنها کار کردن بخصوص برای دو طبقه سنی اطفال و کهنسالان می‌تواند ایجاد حادثه کند.
  • کوچک شمردن و تحقیر خطر خود می‌تواند عامل تشدید حادثه باشد بخاطر داشته باشید که هیچ خطری نمی‌تواند کوچک و بی‌اهمیت باشد. پس خطر را تحقیر نکنید.
  • بی‌احتیاطی و سهل‌انگاری نسبت به کار و عوامل حادثه‌زا خود نیز می‌تواند مصیبت بار باشد. هر حادثه جزیی یا کلی را که تجزیه و تحلیل می‌کنیم می‌بینیم که به نحوی ریشه آن به سهل‌انگاری، بی‌توجهی و بی‌احتیاطی بر می‌گردد.
  • هستند کسانی که برای خودنمایی و جلب توجه دیگران دست به کارهای خطرناک می‌زنند و با چابکی و زرنگی خاصی از چنگال بی‌رحم حادثه فرار می‌کنند. این کارها که بیشتر از روی سادگی و حماقت انجام می‌گیرد در مواقعی نتایج هولناکی ببار می‌آورد. پس هیچگاه نباید به استقبال خطر رفته و سعی کنیم که خود را هرکول یا سوپرمن نشان دهیم.

 

3- تدوین و نظارت بر حسن اجرای اصول ایمنی: در یک خانواده وظیفه بزرگترها است که با توجه به شرایط سنی و تجربی و سواد، یک نظارت مداوم و مستمر بر افراد در رده‌های پایین‌تر از خود داشته باشند. یک خانه جنگلی است متراکم از صدها وسیله و دستگاه‌های فنی و پیچیده ساخته و پرداخته تکنولوژی روز با صدها نوع خطرات پیش‌بینی نشده. هر کدام از این وسایل که برای رفاه انسان و زندگی آسان‌تر طراحی و ساخته شده‌اند، در اثر کاربرد غلط خود می‌توانند خطر مرگ بیافرینند. در اینجا است که اهمیت روش‌های ایمن در کاربرد صحیح این وسایل و تجهیزات مشخص می‌گردد. برای نیل به این اهداف می‌توان اصول ذیل را یادآوری نمود:

- ایجاد انضباط در بین افراد خانواده.

- ایجاد انضباط و ضبط و ربط وسایل و تجهیزات موجود در خانه.

- نظافت و پاکیزگی مداوم در خانه و خانواده.

- تفویض مسوولیت‌ها با رعایت شرایط سنی و اخلاقی.

- آموزش دوره‌ای در مورد کاربرد صحیح وسایل و تجهیزات خانگی.

 

4- تشویق و تنبیه در سطوح مختلف خانواده: اعمال تشویق و تنبیه در تمام ارگان‌های اجرایی و اجتماعی یک اصل غیر قابل انکار بوده و لزوم آن بوسیله متخصصین و صاحبنظران مورد تایید قرار گرفته است. خانواده یک سلول از اجتماع است و نمی‌تواند از این قانون یا اصل مدیریت مستثنی باشد. معجزه تشویق و ترغیب افراد در تمام سطوح سنی و کارهای مختلف به اثبات رسیده است و نباید از این اصل در مورد افراد خانواده غفلت شود و این امر بخصوص در مورد افراد کم سن و سال بیشتر صادق و موثر بوده است. گرچه تنبیه را بعنوان آخرین راه و با اکراه باید عمل نمود، برای حفظ جان انسان‌ها و تداوم کانون خانواده و عبرت دیگران در مواردی ضروری می‌باشد و میزان و شدت آن بستگی به نوع تخلف و رابطه انسان‌ها با یکدیگر و روش مدیریت دارد.

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه