فرهنگ ایمنی در نیروگاه های حرارتی

امین تاجدانی، عبدالكریم مشاك، نیروگاه رامین

 

چکیده

تجهیزات صنعت برق و به ویژه نیروگاه های بخار، در کنار ارزش کلان مادی از فن آوری پیشرفته و پیچیده ای برخوردار هستند. نگهداری و بهره برداری مطلوب از این تجهیزات نیاز به آگاهی ، تخصص، تجربه و مدیریت مطلوب دارد. هدایت و مدیریت این مجموعه زیربنایی، می بایست تحت نظارت باشد تا ضمن بالابردن بهره وری و كاهش هزینه ها از وارد آمدن صدمات احتمالی به آنها جلوگیری كند.

عبارت فرهنگ ایمنی نخستین بار در مورد حادثه چرنوبیل به كاررفته است و در واقع نتایج به دست آمده از ارزش ها، انگیزه ها و الگوهای رفتاری که میزان تعهد، روش کار و توانمندی برنامه های ایمنی و بهداشتی یک سازمان را معین می نماید، می تواند فرهنگ ایمنی را تشکیل دهد.

در موسسات تولیدی، رعایت مقررات ایمنی از انجام کلیه فعالیت ها مهمتر بوده و پیشگیری و تحت کنترل درآوردن حوادث قبل از هرگونه اقدام دیگر، نوعی ایجاد و ترویج فرهنگ ایمنی است.

ایمن کار کردن یک نگرش انسانی و فرهنگی است، این بدین معناست که زمانی فرهنگ ایمنی در یک سازمان به نحو مطلوب گسترش می یابد که نگرش پرسنل سازمان نسبت به لزوم رعایت اصول ایمنی، به سمت ایده آل سوق یابد. ضعیف بودن فرهنگ ایمنی در سازمان ها، هزینه ها و خسارت های مالی و انسانی بسیار زیادی را به بار می آورد.

 

مقدمه

یکی از موضوعاتی که امروزه سازمان ها با آن روبرو هستند، مساله ایجاد فرهنگ ایمنی و حذف فرهنگ های غیر ایمن در روند کار سازمان است. به نظر می رسد این مقوله چه در کشورهای پیشرفته صنعتی و چه در کشورهای در حال توسعه وضعیتی مشابه دارد. اگر چه کشورهای توسعه یافته در ایجاد و توسعه فرهنگ ایمنی به توفیقات چشمگیری در مقایسه با کشورهای در حال توسعه دست یافته اند؛ اما این که بگوییم تمامی عوامل در سازمان های پیشرفته جهان در جهت شکوفایی فرهنگ ایمنی قدم برداشته اند سخنی بس گزاف است.

مساله توسعه فرهنگ ایمنی حتی در سازمان های موفق جهان یکی از دغدغه های فکری مدیران و تصمیم گیرندگان می باشد. نباید فراموش کرد که این مدیران برای ایجاد و رشد فرهنگ ایمنی با عاملی چون انسان روبرو هستند که بسیار پیچیده است. انسانی که توان، انگیزه، اعتقاد و باورهایی نهفته در درون دارد که باید در جهت مثبت، بالفعل شوند و این امر نیازمند یک مدیریت کارا و قوی است.

فرهنگ در لغت یعنی الگویی ثابت برای رفتارها و عملکردهای افراد با حد و مرز مشخص. فرهنگ، واقعیاتی است که به طور سلسله وار در افراد یک جامعه یا سازمان خاص، منجر به تولید رفتارهای مشخص می گردد. عواملی که در ایجاد و ترویج فرهنگ ایمنی در یک سازمان موثر هستند عبارتند از:

 

1- تهیه و توزیع دستورالعمل ها و استانداردهای ایمنی کار

2- آموزش اصول و مقررات ایمنی

3- تجهیزات حفاظت فردی

4- سیستم نظارت بر ایمنی پیمانکاران و کارکنان و تاثیر آن در ارزشیابی آنان

5- پایگاه اطلاع رسانی و هشدارهای ایمنی و مدیریت فرآیند حوادث

6- سیستم نگهداری و تعمیرات و لحاظ نمودن ایمنی کار

7- حمایت مدیریت.

 

تهیه و توزیع دستورالعمل ها و استانداردهای ایمنی کار

تهیه دستورالعمل و استانداردها، بخش اصلی یک سیستم ایمنی در یک صنعت یا سازمان را تشکیل می دهند. دستورالعمل ها مشخص می کنند که چگونه یک کار حساس باید از نقطه نظر ایمنی و بازدهی صورت پذیرد؛ یک سرپرست یا مسوول با استفاده از دستورالعمل ها، درستی انجام کارها را تصدیق می کند. به علاوه دستورالعمل ها آموزش را آسان تر و شناسایی روش های بهبود عملیات را ساده تر می کنند.

ضروری است که دستورالعمل ها متناسب با دستگاه ها و شرایط واقعی محیط کار و افراد باشند. به منظور عملی ساختن شرایط فوق، دستورالعمل ها نباید بسیار پیچیده و عاری از هرگونه خلا، تعارض و اشکال باشند. دستورالعمل های تهیه شده می بایستی هر چند سال و یا به هنگام فراهم شدن اطلاعات جدید و یا در زمان تغییر و تحول در تاسیسات و دستگاه ها، شرایط محیط کار و غیره مورد بازنگری قرار گیرند و در صورت لزوم به روزرسانی  شوند. واحد ایمنی  یک سازمان می تواند با انجام یک سلسله فعالیت ، اقدام به تهیه دستورالعمل ها و استانداردهای ایمنی در کلیه سطوح و مشاغل نماید، که این موارد عبارتند از:

 

- بازدیدهای روزانه و ماهانه از سطح کل سازمان

- تجزیه و تحلیل حوادث

- شناسایی و پیش بینی خطرات

- جمع آوری اطلاعات از سایت های اینترنتی و کتب مربوطه

- بازدید از دیگر شرکت ها و سازمان های مرتبط

- جمع آوری پیشنهادات و نظرات مدیران، کارشناسان، گارگران و مسوولان صاحب نظر سازمان

- شرکت در جلسات مختلف مراکز بهداشتی و دیگر سازمان های مرتبط

 

در ضمن واحد ایمنی می بایست براساس رعایت و عدم رعایت مقررات و اصول ایمنی در سازمان و با توجه به مشاهدات و بازدیدهای مستمر خود از کل پرسنل و تجهیزات، اقدام به تشویق و تنبیه پرسنل  نماید و این گزارش ها به معاونت ها، مدیران و مدیر عامل کل سازمان جهت اطلاع و ارزشیابی سالیانه پرسنل ارسال گردد. با این کار علاوه بر اینکه محیط کار و شرایط انجام فعالیت های کاری ایمن می شود ، سطح عمومی فرهنگ ایمنی در سازمان ارتقا می یابد و بازتاب آن را می توان در کاهش حوادث، کاهش بیماری های شغلی، روابط بین پرسنل، راندمان بالای تولید و ... مشاهده نمود. 

  

آموزش اصول و مقررات ایمنی

نقش آموزش، حفاظت و بهداشت کار در جهت بالا بردن سطح دانش ایمنی کارکنان، آگاهی از وضع سلامت جسمی و روحی، اطلاع از علایم بیماری و نحوه مقابله با آنها، جلوگیری از حوادث ناگوار و ایجاد و ترویج فرهنگ ایمنی است.

آموزش دادن می تواند فرد را قادر سازد که در صورت لزوم با به کارگیری دستور العمل های ایمنی، خود را به نحوی در مقابل پیش آمدهای ناگوار و عوامل مضر تاثیرگذار، حفظ کند.

اگر این دانستنی ها به موقع و دقیق آموزش داده شوند، میزان ابتکار عمل افراد افزایش می یابد و در نتیجه رشد و شکوفایی جامعه محقق می شود. افزایش سطح فرهنگ عمومی نیز می تواند کمک شایانی در جهت آشنایی افراد با قوانین و مقررات ایمنی باشد.

در آموزش باید به این نکته توجه داشت که کارکنان چه احساسی دارند، نه آنکه فکر کنیم باید چه احساسی داشته باشند. این بدین معنی است که اگر دیدگاه کارکنان نسبت به آموزش یک امر اجباری است و نسبت به مطالب آموزش احساس خوبی ندارند، می بایستی طوری رفتار شود که کارکنان از روی جبر و با اکراه در کلاس آموزش حضور نیابند و اگر مطالب تکراری هستند برای تهیه مطالب جدید و به روز اقدام شود تا کارکنان به آموزش علاقمند شوند. اگر احساس کارکنان نسبت به آموزش احساس خوبی باشد و از این موضوع استقبال نمایند، لازم است در جهت تقویت این انگیزه و ترویج هر چه بیشتر فرهنگ ایمنی گام برداشت.

 

تجهیزات حفاظت فردی

از دیدگاه ارگونومی، وسیله حفاظت فردی مناسب وسیله ای است که ضمن کاهش یا حذف خطرات و عوامل زیان آور محیط کار، توانایی و کارآیی فرد را نیز کاهش ندهد. همچنین در هنگام انجام کار، فرد را در وضعیت بدنی مناسبی قرار دهد. مثلا دستکش حفاظتی باید قابل انعطاف بوده و بر حرکات دست ها و انگشتان و توانایی و قدرت آنها اثری نگذارد. در کل می توان گفت که وسایل یا تجهیزات حفاظت فردی به منظور حفاظت قسمت های مختلف بدن در برابر انواع خطرات احتمالی در محیط کار طراحی، ساخته و ارایه می شوند. استفاده از این وسایل ممکن است از دیدگاه کارفرمایان برای کنترل مواجهه کارگران با خطرات، یک راه حل ساده و مناسب به نظر رسد؛ ولی در صورت عدم توجه به عوامل متعدد در یک برنامه پیشگیری می تواند بسیار نامناسب و خطرناک باشد. به عنوان مثال بعضی از انواع (PPEs)1 نظیر رسپیراتورها یا لباس های یکپارچه حفاظتی بسیار گرم و سنگین هستند و به دلیل تحمیل فشار بر کارگران، از سوی آنها مورد استفاده قرار نمی گیرند یا به طور نامناسب و ناقص استفاده شود. لذا پذیرش کارگران یک فاکتور اساسی در یک برنامه موفقیت آمیز استفاده از PPEs محسوب می شود. موثر بودن وسایل حافظت فردی مستلزم این است که به طور مناسب و صحیح انتخاب و نگهداری شده و به طور صحیح و مداوم مورد استفاده قرار گیرند.

اگر از یک سو استفاده از وسایل حفاظت فردی برای کارگران ناراحت کننده باشد؛ و از سوی دیگرعلل واقعی کار با این وسایل به آنها تفهیم نگردد، امکان استفاده ناقص و یا غلط از PPEs  و در نتیجه عدم تامین حفاظت کافی و لازم وجود خواهد داشت. به همین دلیل آموزش کاربران، بخشی تفکیک ناپذیر و در عین حال حیاتی از یک برنامه موفقیت آمیز استفاده از PPEs خواهد بود.

کاربران وسایل حفاظت فردی لازم است تحت یک برنامه آموزشی موثر قرار گیرند. آنها باید از اهداف برنامه مطلع شوند و این اجازه را بیابند که تجارب خود از کاربرد PPEs را به صورت بازخورد ارایه کنند.

انتخاب PPEs  بایستی توسط فردی آگاه به انواع وسایل حفاظتی و همچنین مطلع به خطرات محیط کار و با توجه به نوع و درجه حفاظت مورد نیاز صورت پذیرد. توصیه می شود که در مرحله اول انتخاب این وسایل توسط متخصص بهداشت حرفه ای صورت پذیرد و همزمان سرپرستان نیز در زمینه انتخاب مناسب PPEs  بر اساس شرایط واقعی کار نظرات خود ارایه دهند.  

 

سیستم نظارت بر ایمنی کارکنان و پیمانکاران و تاثیر آن در ارزشیابی آنان

نظارت بر عملکرد در همه سطوح، برای پیشرفت کار ضروری است. مدیریت باید بر این امر پافشاری کند که نظارت بر ایمنی اولین موضوعی باشد که در گزارش هر واحد عملیاتی به آن پرداخته شود؛ خواه گزارش سالانه شرکت و یا گزارش هفتگی واحدی از آن شرکت باشد. سیستم نظارت بر ایمنی به دنبال این است که مشخص کند هر شخص یا  واحدی از شرکت، چه میزان در مسیر هدف تعیین شده و استاندارد سازمان قرار دارد و یا چقدر از آن انحراف دارد؛ نقاط قوت و ضعف آن کدامند، راهکارهای تقویت هر چه بیشتر ایمنی در آن حوزه کدامند؟

سیستم نظارت بر ایمنی کارکنان و پیمانکاران از دو طریق جهت ایجاد محیط ایمن و اشاعه فرهنگ ایمنی اقدام می نماید:

الف) واحد ایمنی توسط بازرسان خود براساس بازدیدهای روزانه و ماهانه و با توجه به چک لیست ها و دستور العمل های مربوطه اقدام به بازرسی ایمنی فردی و تجهیزاتی، در قالب پرسنل و تجهیزات اعم از رسمی و پیمانکاری می نمایند و سپس طی گزارشاتی به مسوولان مربوطه، معاونت ها و یا مدیر عامل در جهت لحاظ نمودن این گزارشات در فرم ارزشیابی که برای پرسنل هر شش ماه یکبار انجام می گیرد و برای پیمانکاران بر اساس فرم صورت وضعیت ماهانه که از مبلغ کل صورت وضعیت بین 1-5 درصد در حیطه واحد ایمنی است، اقدامات لازم انجام می گیرند.

ب) ناظرین، سرپرستان، مسوولان و مدیران هر بخش یا واحد، مسوولان ایمنی آن بخش یا واحد تلقی می گردند که علاوه بر بازرسان واحد ایمنی، موظفند ایمنی فردی و تجهیزاتی بخش یا واحد خود را در قالب رسمی و پیمانکاری در سطح قابل قبولی مورد بررسی و بازدید قرار دهند و چنانچه با دستورالعمل ها و استانداردها و اهداف سیستم ایمنی حاکم بر کل سازمان مغایرت داشته و یا در جهت پیشبرد اهداف آن سیستم می باشد، می توانند براساس آیتم های موجود در فرم ارزشیابی پرسنل یا صورت وضعیت های پیمانکاران علاوه بر گزارشات واحد ایمنی، نظرات خود را لحاظ نمایند یا اینکه طی گزارشاتی به واحد ایمنی، آنان را جهت تشویق یا تنبیه معرفی نمایند یا طی گزارش ثانویه ای از سوی واحد ایمنی برای مدیر عامل ارسال گردد که هرگونه تصمیمی از سوی وی انجام گیرد.

 

 پایگاه اطلاعرسانی و هشدار دهنده ایمنی و مدیریت فرآیند حوادث

یادگیری و آموختن مسایل و موارد اکتسابی، نیازمند یادآوری و تکرار است. لذا لازم است جهت حفظ و ارتقای سطح فرهنگ ایمنی علاوه بر آموزش و اجرای سیاست های مدیریتی و ...  پایگاهی تشکیل گردد که روزانه مسایل، اصول، مقررات، آیین نامه ها، هشدارهای ایمنی و تجزیه و تحلیل حوادث را برای کلیه پرسنل شاغل در یک سازمان یا شرکت اطلاع رسانی و یادآوری نماید. با انجام این کار دیگر سازمان ها دغدغه عدم آموزش، عدم اطلاع رسانی و یا فراموشی موارد و مسایل ایمنی را نخواهند داشت.

در این اطلاع رسانی می توان سیاست های کلان سازمان در زمینه های ایمنی، بهداشت و محیط زیست، سیستم تشویق و تنبیه ایمنی، مدیریت فرآیند حوادث، آلودگی هوا، نحوه استفاده از تجهیزات حفاظت فردی، نحوه اطلاع رسانی پرسنل در هنگام بروز حوادث یا شرایط اضطراری، نحوه دسترسی به دستورالعمل های ایمنی و ... را روزانه به صورت سمعی و بصری یا هر دو، در دسترس کارکنان قرار داد. اجرای این کار خود نوعی ایجاد و ترویج فرهنگ ایمنی در سطح یک سازمان یا شرکت است که مخاطبین آن علاوه بر پرسنل سازمان مربوطه می توانند مهمانان، ارباب رجوعان و سایرین باشند.

منظور از مدیریت فرآیند حوادث، بررسی علل و عوامل بروز حوادث و انجام اقدامات پیشگیرانه است. زیرا حفظ و نگهداری منابع انسانی و امکانات مادی، وظیفه اساسی مدیران سازمان های صنعتی و تولیدی است. یکی از عوامل مهم تهدید کننده منابع انسانی در این گونه سازمان ها، حوادث ناشی از کار است که منابع انسانی را در نتیجه بروز محدودیت های پزشکی، از کارافتادگی جزئی یا کلی وحتی فوت، از گردونه کار و تولید خارج می کند.

از این رو لازم است کلیه حوادث، اتفاقات و حتی شبه حوادث تجزیه و تحلیل شوند و از طریق پایگاهی در سطح کل شرکت یا سازمان بازتاب داده شوند تا کلیه پرسنل شاغل از مدیر عامل گرفته تا کارگر ساده از آنها اطلاع داشته باشند و در روند کاهش حوادث گام بردارند.

 

سیستم نگهداری وتعمیرات و لحاظ نمودن ایمنی کار

پایه و محور فعالیت هر واحد صنعتی، خط تولید، تجهیزات و ماشین آلات آن می باشند و هر نوع خللی در عملکرد ماشین آلات یک واحد صنعتی به معنی خدشه و توقف در فعالیت آن واحد می باشد. از طرفی وابستگی عملکرد ماشین آلات مختلف و مراحل فرآیندهای تولید به یکدیگر، باعث شده تا صحت عملکرد کلی یک مجموعه صنعتی به عملکرد صحیح تک تک قطعات و ماشین آلات آن وابسته باشد. درعین حال ارزش بالای ماشین آلات و تجهیزات نیز ایجاب می کند  با تمهیدات مناسب، عمر مفید آنها را به حداکثر ممکن افزایش داد.

اصل کاهش هزینه و افزایش بهره وری، حکم می کند طبق یک برنامه ریزی اصولی، جامع و دقیق با سرویس و بازبینی های منظم و انجام اقدامات پیشگیرانه و ایجاد آمادگی مناسب برای انجام سریع تعمیرات، خرابی دستگاه ها و توقف خطوط تولید را به حداقل رسانده و ضمن افزایش راندمان تولید، عمرمفید ماشین آلات را به حداکثر رساند. یکی از شاخصه های اصلی یک سازمان تولیدی ممتاز، دارابودن سیستم نگهداری و تعمیرات مناسب است. بالطبع استقرار سیستم های نگهداری و تعمیرات، علاوه بر افزایش ضریب کارآیی، ایمنی کار دستگاه ها و پرسنل بهره بردار را افزایش می دهد.

 

حمایت مدیریت

مهمترین عاملی که می تواند کارکنان یک سازمان را نسبت به کارکردن علاقه مند یا بیزار کند، سبک مدیریت حاکم بر سازمان است. مدیر می تواند مناسبات سازمانی و رفتاری را به گونه ای بنا نهد که افراد از کار بیزار و گریزان و یا علاقه مند و دوستدار کار شوند. معمولا افرادی که برای نخستین بار استخدام می شوند به کار تمایل دارند و در پی توفیق هر چه بیشتر و تحقق اهداف از طریق کار مطلوب در سازمان خود می باشند و فرآیند مدیریتی در هدف مند کردن نگرش آنها بسیار موثر است.

چنانچه نظامات مدیریتی از این شرایط و علایق حمایت کند، فرهنگ کار تقویت و در غیر این صورت تضعیف خواهد شد؛ بدیهی است در صورت تضعیف نگرش و فرهنگ کار، میزان گریز از کار، سیاه کاری، استعفاء و اخراج و... افزایش خواهد یافت.

مدیریت ارشد یک سازمان یا شرکت، به وجود آورنده فرهنگ در آن سازمان یا شرکت می باشد. تا زمانی که مدیریت نخواهد یا نپذیرد که فرهنگی در سازمان خود طرح ریزی، اجرا و پایدار گردد، هیچ یک از عوامل دیگر سازمان نمی توانند باعث ایجاد و شکل گیری فرهنگ شوند. مدیریت ارشد سازمان با حمایت در زمینه های طرح ریزی، بررسی کلیه موارد، مسایل مالی، تبلیغات، تشکیل جلسات، حضور در بین اجتماعات کارکنان، تشویق و پاداش ... و با همکاری دیگر عوامل سازمان می تواند به ایجاد، ترویج و پایداری یک فرهنگ کمک کند

  

منابع

1-  دکتر ایرج محمدفام، تجهیزات حفاظت فردی، فن آوران،1382.

2- دکتر همایون لاهیجانیان، سیستم های ایمنی، دانشگاه علم وصنعت ایران، 1379.

5- مصطفی کرمی، ایمنی و بهداشت حرفه ای از تئوری تا عمل، امید مهر، 1385.

6- جزوات و دستورالعمل های نیروگاه رامین، انتشارات وزارت نیرو، 1385.

 

 ***

 

1- Personal protection equipments

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه