راهکارهای ارتقای فرهنگ ایمنی در سازمان

حجت نبوتی و مریم افضلی راد

 

چکیده

در سال‏هاي اخير توجه به اهميت جنبه‌هاي رفتاري و فرهنگي مديريت ايمني در سازمان‌ها به‏ طور گسترده‌اي افزايش يافته است؛ چرا كه تحقيقات و بررسي‏ هاي انجام شده در مورد حوادث بزرگي مانند پايپر آلفا و چرنوبيل، نشان داد عليرغم به‏ كارگيري كليه فاكتورهاي مهندسي و حفاظت‌ شديد، در صنايع پرريسك همچنان پتانسيل بروز حوادث بزرگ وجود دارد. نكته قابل توجه اين است كه اين اشتباهات صرفا به شکل خطاي يك فرد ظاهر نمی‏شوند، بلكه اغلب در قالب يك فرهنگ رفتاري ناقص شكل مي‌گيرند.  لذا بايستي در صدد تقويت و افزايش سطح فرهنگ ايمني كه همانا نظام باورها و ارزش‏هاي مشترك يك سازمان، نسبت به ايمني كار است باشيم تا رفتارها ايمن‌تر گردد .در این پژوهش پس از تبیین ساختار و جایگاه فرهنگ ایمنی در سازمان، راهکارهای ارتقای فرهنگ ایمنی در سازمان و چگونگی استقرار آن در شرکت مورد مطالعه که در صنعت ریخته‏ گری فعال می‏باشد، بیان گردیده است.

واژه‏ های کلیدی: فرهنگ ایمنی، راهکار ارتقای فرهنگ، ایمنی صنعتی

 

1- مقدمه

نيروي كار هر كشور، به ويژه كشورهاي در حال توسعه بخش پر اهميتي از سرمايه ملي دانسته شده و از پايه‌هاي توسعه اقتصادي و اجتماعي به شمار مي‌رود. بدون شک شكوفایی و خودکفایی اقتصاد و صنعت بدون داشتن نيروي كار سالم امكان پذير نخواهد بود. از اين رو حفاظت از سلامت نيروي كار و بهسازي محيط كار از اهميتي شايان توجه برخوردار است. آمار منتشر شده از طرف كشورها و مجامع مختلف بين‏ المللي نشان مي‌دهد در مراكز بزرگ و كوچك صنعتي هر سال ميليون‏ها نفر به علت حوادث ناشي از كار جانشان را از دست مي‌دهند و يا دچار نقص عضو شده، بيمار يا از كارافتاده مي‌گردند و اين روند تلخ همچنان ادامه دارد.

پيدايش چنين معضلاتي، موجب تشدید نياز به فراگيري و رعايت اصول ايمني و بهداشت كارگردیده و افراد را بر آن داشته تا درصدد چاره جويي‌هاي بنيادي و علمي براي حفظ سلامت نيروي انساني برآيند. بر همين اساس مباحث ايمني صنعتي، سيستم‏هاي ايمني كار و همچنين تئوري‏هاي مختلف ايمني مانند تئوري دومينو، تئوري چنددليلي و...  شكل گرفت. واحدهاي ايمني و بهداشت كار نقش برطرف کننده معضلات و مشكلات ايمني و بهداشتي محيط كار را در جوامع صنعتي بر عهده گرفته و درصدد كاهش حوادث برآمدند.

آيا تا كنون به اين موضوع فكر كرده‏ايد كه علت بروز حوادث چيست و چگونه مي‏توان از به‏ وقوع پيوستن آنها جلوگيري نموده و يا تعداد آنها را كاهش داد؟ بروز حوادث، ناشي از رفتار و شرايط ناايمن است، و البته اغلب به رفتار نا ايمن بر مي‌گردد كه آينه فرهنگ ايمني آن سازمان مي‏باشد. در صورتی‏که فرهنگ ايمني يك سازمان قوي باشد، رفتارهاي افراد در آن ايمن‏ تر است و در نتيجه حوادث كمتری رخ می‏دهد؛ به تبع آن خسارت‏هاي وارده به‏ طور چشمگيري كمتر می‏باشد. لذا ضروری است در صدد تقويت فرهنگ ايمني حاكم باشيم كه این کار از جنبه‏ های مختلفي قابل بررسی و اجراست.

معمولا در پي شوك وقوع حادثه، مديريت واحدهای صنعتي و سيستم‏هاي تكنولوژيك تصميم به ريشه‏ يابي عوامل به وجود آورنده آن مي‌گیرند. در صورتی که این ارزیابی به درستی صورت نگیرد، عامل به‏ وجود آورنده حادثه بدون تغيير در سيستم باقي می‏ماند و در فرصت‌هاي ديگر و در تركيب با شرايط خاص بهره برداري، خرابي‌هاي سخت افزاري، خطاي انساني و نقايص سازماني را در قالب حوادث دیگر موجب می‏گردد.

 

2- نگرش سنتی به ایمنی

يكي از عوامل ناكامي روش سنتي مديريت ايمني در تاسيسات صنعتي را مي‏توان ضعف ديدگاه مسوولين نسبت به ايمني دانست. از جمله مولفه‏ هاي ديدگاه سنتي ايمني، ايستا فرض كردن ايمني توسط مديران است. ويژگي ديدگاه سنتي، ناديده گرفتن تاثير عوامل انساني، سازماني و فرهنگي بر ايمني است. ديدگاه سنتي، ايمني را مبتني بر طراحي قوي و عملكرد قابل اطمينان تجهيزات ايمني مي‌داند و راه چاره معضل خطاي انساني را حذف انسان (اپراتور) از كنترل مي‏داند. در حالي كه ناتواني سيستم‏هاي اتوماتيك در مقابله با شرايط اضطراري پيش‏ بيني‏ نشده، نادرستي اين نظريه را به اثبات رسانده است. امروزه مشخص شده كه خلاقيت و يافتن روش‏هاي نوين مقابله با حوادث در شرايط پيش‏ بيني‏ نشده در طراحي، تنها در توان خلاقيت انسان است و امكان تخصيص اين وظيفه به ماشين وجود ندارد.

نگرش سنتي به ايمني، مبتنی بر عكس‏ العمل است؛ يعني تا زمانی كه حادثه رخ ندهد، مديران به فكر يافتن اشكالات و رفع آنها بر نمي‏آيند. هزينه‏ بر بودن ارتقای ايمني باعث مي‏شود در شرايطي كه شاخص‌هاي بهره‏ برداري سيستم مطلوب هستند و اتفاق غير عادي رخ نداده است، توجهی به ایمنی نشود. ارتقای ايمني زماني توجه مديران را جلب مي‏كند كه وقوع رويدادهاي غير‌عادي و در نهايت حوادث، تاثيرات نامطلوب اقتصادي اجتماعي بر جاي گذارند. در نگرش سنتي، وظيفه توجه و مراقبت از شاخص‏هاي ايمني بر عهده يك گروه يا واحد خاص در مجموعه نهاده شده (واحد ايمني و بهداشت) و سايرقسمت‏ها تنها نگرانی افزايش شاخص‏هاي توليد را دارند. نمایش مطابقت با استانداردها و سازگاري با ضوابط و مقررات ايمني از طرف مديران، به‏ عنوان عملكرد موفق ايمني تلقی مي‏گردد؛ درحالي كه نگرش نوين انتظاري بيش از تطابق با استانداردها و ضوابط ايمني را طلب مي‌كند.

 

3- نگرش نوین به ایمنی

در دهه‏ هاي اخير به ويژه از نيمه قرن بيستم به بعد، جامعه بشري از جنبه‏ هاي متعددي تغيير يافته است. افزايش جمعيت موجب نياز بشر به توليد و در نتیجه، افزايش كمي و ابعادي تاسيسات صنعتي شده است. از طرف ديگر رشد رفاه اجتماعي و آگاهي نسبت به اثرات مضر آلاينده‏ ها، پسماندها و پيامد حوادث صنعتي، فشارهاي فزاينده‏اي را بر مديران وارد آورده است. نقش عوامل انساني و سازماني به طور روزافزوني بارزتر شده است. بهره‏ برداري ضعيف از تاسيسات صنعتي كه با تكنولوژي پيشرفته ساخته شده مي‏تواند منجر به حادثه گردد. در نقطه مقابل آن تاسيساتي وجود دارد كه عليرغم قديمي بودن و يا ضعف در طراحي، به دليل هوشياري مديريت و پرسنل و آگاهي نسبت به نقاط ضعف و يا به دليل وجود فرهنگ ايمني قوي، بدون حادثه و به خوبي مورد بهره‏ برداري قرار مي‌گيرد.

توجه به فرهنگ ايمني جايگاه ويژه‏اي در نگرش نوين به ايمني دارد. فراهم كردن انگيزه، روحيه مالكيت، مسووليت و پاسخگو بودن در افراد، التزام عملي مديران به اصل اولويت ايمني بر ساير جنبه‏ ها نظير توليد، از جمله ويژگي‏ هاي يك سازمان داراي فرهنگ ايمني است. در اين سازمان ريشه‏ هاي وقوع رويدادهاي كوچك كه مولد حوادث هستند شناسايي و بي‏اثر مي‌گردند. روحيه انتقاد و پرسشگري بر پرسنل حاكم است و يك محيط دور از سرزنش نسبت به خطاهاي انساني فراهم آورده شده است.

رفتار فرد به عنوان مدير، اپراتور يا تعميركار در يك تاسيسات صنعتي بالقوه مخاطره‏ زا كه ملزم به رعايت انضباط فردي و مقررات كاري سختگيرانه است، نمي‏تواند تفاوت زيادي با رفتار اجتماعي او در موقعيت‏ هاي ديگر مانند رانندگي داشته باشد. لذا بررسي فرهنگ ملي و تعيين موارد ناسازگاري با فرهنگ سازماني در تاسيسات صنعتي بزرگ از اهميت به سزايي برخوردار مي‌باشد. از جمله مفاهيم جديد ايمني، توجه به مقوله ظرف سازماني و فرهنگي احاطه‏ كننده پرسنل تاسيسات صنعتي مي‌باشد. بر خلاف روش‏هاي سنتی، در سال‏هاي اخير تجزيه و تحليل خطاهاي انساني بیشتر با در نظر گرفتن فاكتورهاي شكل‏ دهنده سازماني و فرهنگي صورت مي‌پذيرد. در اين مدل تعامل ساختار سازمان، مكانيسم‏هاي ارتباطي، دستورالعمل‏ها، گرايشات شخصي مديران، فرهنگ سازماني، و تاثير مدیران بر محيط كار در بروز خطاهاي انساني در نظر گرفته مي‌شود.

 

4- فرهنگ سازمانی و فرهنگ ایمنی

بر طبق تعاريف موجود فرهنگ سازماني عبارتست از: مجموعه ارزش‏ها، باورها و الگوهاي رفتاري مشترك بين اعضاي يك سازمان كه در نهايت شخصيت و رويه آن سازمان را معرفي مي‏كند. به بيان ديگر، رفتار و نگرش اعضاي سازمان تابعي است از فرهنگ حاكم بر آن. هدف از ارايه اين تعريف شناسايي مفهوم مشابه و وابسته‏ اي به‏ نام فرهنگ ايمني است.

عبارت فرهنگ ايمني پس از حادثه چرنوبيل  در سال 1986 رواج يافت. حادثه‌اي كه به علت وجود يك فرهنگ ايمني ضعيف و خطاها و تخلفاتي رخ داد كه باعث اختلال در فرآیند‏هاي عملياتي و در نهايت آن فاجعه بزرگ گرديد. از مجموعه تعاريف ارايه شده در اين باب چنين بر مي‌آيد كه فرهنگ ايمني، بخشي از فرهنگ كلي حاكم برسازمان است كه بر رفتارها و نگرش‏هاي اعضا در مورد ايمني تاثير مي‌گذارد و به آن جهت مي‏دهد. كميته نظارت بر مقوله ايمني وتاسيسات هسته‏اي انگلستان  ACSNIفرهنگ ايمني را اينگونه تعريف مي‏كند: فرهنگ ايمني محصول ارزش‏ها، گرايش‏ها، ادراكات، صلاحيت‌ها و الگوهاي رفتاري فردي و گروهي كاركنان است كه ميزان تبعيت كاركنان از سبك و شيوه مديريت ايمني و بهداشت سازمان به واسطه آن مشخص مي‌گردد. تعريف گالدن ماند از فرهنگ ايمني عبارت است از: جنبه‏ هايي از فرهنگ سازماني كه بر نگرش‏ها و رفتارهايي كه منجر به كاهش يا افزايش ريسك‏ها مي‌شوند، تاثير مي‌گذارند. رد پاي نقص در فرهنگ ايمني را در حوادث و فجايع بزرگ ديگري همچون پايپر آلفا نيز مي‏توان يافت. فرهنگ سازماني به معني ارزش‏ها و تفاهم همگاني در ميان افراد سازمان مي‏باشد كه عامل انگيزشي آن پندارهاي غير رسمي مطابق با ويژگي‏هاي خاص جغرافيايي، قومي، تاريخي و سطح رشد اجتماعي است و حتي از آن به عنوان قانون نانوشته سازمان نيز ياد مي‌كنند.

از جمله مسايلي كه در فرهنگ هر سازمان جاي گرفته است، ديدگاه افراد سازمان نسبت به ايمني است كه از آن به عنوان فرهنگ ايمني ياد مي‏كنند. فرهنگ ايمني، تعريف كلي سطحي از جامعه است كه اعضاي آن ارزش‏هاي سازماني مشتركي دارند. فرهنگ ايمني درباره موضوعات رسمي ايمني در يك سازمان صحبت مي‌كند و عميقا در رابطه با مديريت و نظارت سيستم‏ هاست، اما محدود به آنها نيست.

فرهنگ ايمني بخش مشترك افكار گروه در سازمان با هر سطحي مي‌باشد.

فرهنگ ايمني حوزه  اثر‏گذار در رفتار ايمن كاركنان در كار است.

فرهنگ ايمني در احتمال ميان سيستم تشويقي و عملكرد ايمني بازتاب مي‌شود.

فرهنگ ايمني در تمايلات سازماني، فراگيري از خطاها و پيامدها و تصادفات و گسترش اين يافته‏ ها در سازمان است.

فرهنگ ايمني نسبتا قابليت تحمل و ايستادگي و پايداري در مقابل تغييرات است.

 

5- جایگاه فرهنگ ایمنی در موسسات تولیدی

در موسسات توليدي، رعايت مقررات ايمني از انجام كليه فعاليت‏ها مهمتر بوده و پيشگيري و تحت كنترل درآوردن حوادث قبل از هرگونه اقدام ديگري، خود نوعي ايجاد و ترويج فرهنگ ايمني است. ايمن كار كردن يك نگرش انساني و فرهنگي است، اين بدين معناست كه زماني فرهنگ ايمني در يك سازمان به نحوه مطلوب گسترش مي‌يابد كه نگرش پرسنل سازمان نسبت به لزوم رعايت اصول ايمني به سمت ايده‌آل سوق يابد. ضعيف بودن فرهنگ ايمني صنعتي در سازمان‏ها، هزينه‌ و خسارات مالي و انسانی بسيار زيادي را به بار مي‌آورد.

با وجود اینکه در بسیاری موارد از واژه‏ های فرهنگ و اثرات محيطي به جای یکدیگر استفاده می‏شود، اين دو عبارت معاني متفاوتي دارند. شرايط محيط كار در ابتدا امري بديهي به نظر مي‏رسد اما به راستي تعريف جامع و روشني از شرايط محيط كار در دسترس نمي‏باشد. شايد بتوان گفت كه شرايط محيط كار نحوه عكس العمل و درك كاركنان از قوانين وضع شده در سازمان، دستورالعمل‏هاي اجرایي و يا حتي شيوه رفتار سرپرست هر بخش مي‌باشد. تعاريفي كه براي محيط ايمن ذكر شده، تنوع معنايي بسياري دارد. ايمني در شرايط محيط يك نمود روانشناسانه است كه اغلب به ادراك از شرايط ايمني در زمان‏هاي معين تعبير مي‌شود محيط ايمن با موضوع غيرقابل‏لمسی مانند عوامل محيطي در ارتباط است.

محيط ايمن يك نمود جسماني و يك رويكرد سريع از فرهنگ ايمني است و در مقابل تغييرات، به‏ طور نسبی ناپايدار است.

 

6- راهکارهای پیاده‏ سازی موفق فرهنگ ایمنی

شرکت مورد مطالعه از صنایع ریخته‏ گری بوده و به دلیل ماهیت کار، بحث پیاده‏ سازی بستر فرهنگ ایمنی  مورد تاکید می‌باشد. براين اساس عواملي كه در ايجاد و ترويج فرهنگ ايمني موثرند و چگونگی پیاده‏ سازی این عوامل در شرکت مورد مطالعه به شرح زیر می‌باشد:

- تهيه و توزيع دستورالعمل‏هاي ايمني: تهيه دستورالعمل و استانداردهاي کامل و اساسي، بخش اصلي يك سيستم ايمني در يك صنعت يا سازمان را تشكيل مي‌دهند، دستورالعمل‏ها مشخص مي‏كنند كه چگونه يك كار حساس بايد از نقطه نظر ايمني و بازدهي صورت پذيرد؛ يك سرپرست يا مسوول با استفاده از دستورالعمل‌ها، درستي انجام كارها را تصديق مي‌كند. دستورالعمل‌ها، برنامه آموزش را آسان‏تر و شناسایي روش‏هاي بهبود عمليات را ساده‏ تر مي‌سازند. در این شرکت با توجه به پیاده‏ سازی استاندارد OHSAS 18001 کلیه دستورالعمل‏ها با نگرش به این استاندارد مورد بازبینی قرار گرفت و همچنین ایجاد دستورالعمل‏های کنترل عملیات، برگه اطلاعات و ایمنی مواد و سایر مدارک مربوطه از جمله اقدامات می‌باشد.

- آموزش اصول ومقررات ايمني: نقش آموزش حفاظت و بهداشت كار در جهت بالا بردن سطح دانش ايمني كاركنان، آگاهي از وضع سلامت جسمي و روحي، اطلاع از علایم بيماري و نحوه مقابله با آنها، جلوگيري از حوادث ناگوار و ايجاد و ترويج فرهنگ ايمني امري ضروري و اجتناب ناپذير است. آموزش دادن مي‏تواند فرد را قادر سازد كه در صورت لزوم با به‏ كارگيري از دستورالعمل‏هاي ايمني، خود را به موقع درگیر نماید. در شرکت مورد مطالعه ریسک‏های شناسایی شده در قالب خروجی فرآیند شناسایی و ارزیابی ریسک‏، به کارکنان آموزش داده شد و با آموزش‏ های برنامه‏ ریزی شده در مقاطع زمانی ماهانه برای کلیه سطوح پرسنلی که توسط کارشناسان ایمنی سازمان برگزار می‏گردد، نیاز به انواع سطوح دانشی فراهم آمده است.

- تشکیل کمیته‏ های HSE: هدف کمیتهHSE  نظارت بر کل سیستم HSE می‏باشد تا اطمینان حاصل شود که کار به درستی در حال  انجام  بوده و آسیب‏ها و بیماری‏ها در حال کاهش می‌باشند. همچنین تمام  فعالیت‏ها و پروژه‏ های تاثیر‌گذار بر ارتقای ایمنی و بهداشت و محیط زیستی را هماهنگ می‌نماید. فعالیت‏ های کلی کارگروه مذکور عبارتند از: فعالیت‏های ایمنی شامل شناسایی مشکلات بالقوه و بالفعل ایمنی و بهداشت، پیشنهاد برنامه‌ها، طرح‏ها و فعالیت‏هایی جهت بهبود ایمنی، افزایش نظارت برمیزان آگاهی کارکنان در زمینه ایمنی و بهداشت و نیز دریافت نقطه نظرات و پیشنهادات سرپرستان و کارکنان می‌باشد. این جلسات که به صورت ماهانه برگزار می‌شود حداقل یک نماینده از هر بخش عضو دارد. هر عضو فعالیت‏ها و برنامه‌های ویژه و مشکلات مرتبط با بخش خود را ارایه می‌کند؛ بدین منظور ضروری است که هر عضو با تمام گروه‌های بخش خود در تماس باشد تا اطمینان حاصل کند که تمام  موارد مد نظر قرار گرفته‌اند.

- تجهيزات حفاظت فردي:از نظر ارگونومي وسيله حفاظت فردي مناسب، وسيله‏ اي است كه ضمن كاهش يا حذف خطرات و عوامل زيان‏آور محيط كار، توانايي و كارآيي فرد را نيز كاهش ندهد. وسايل يا تجهيزات حفاظت فردي به منظور حفاظت قسمت‏هاي مختلف بدن افراد از موهاي سر گرفته تا كف پاها در برابر انواع خطرات احتمالي در محيط كار طراحي، ساخته و ارایه مي‌شوند. ممكن است استفاده از اين وسايل براي كنترل مواجهه كارگران با خطرات از دید كارفرمايان يك راه حل ساده و مناسب به نظر رسد، ولي در صورت عدم توجه به عوامل متعدد در يك برنامه پيشگيري ممکن است بسيار نامناسب و خطرناك باشند. در این شرکت مشکلات استفاده از وسایل حفاظت فردی برای پرسنل و عدم کارایی لازم، موجب عدم استفاده افراد از این لوازم گردیده بود که در این خصوص  نسبت به شناسایی تامین‏ کنندگان داخلی و خارجی این لوازم اقدام گردید و با توجه به پارامترهای مختلف از جمله راحتی استفاده، نسبت به تصمیم‌گیری خرید این لوازم اقدام مناسب صورت پذیرفت..

- سيستم نظارت بر عملکرد ايمني واحدها: نظارت برعملكرد همانگونه كه در همه سطوح مديريت به چشم مي‏خورد، براي پيشرفت كار ضروري است. مديريت بايد براين امر پافشاري كند كه نظارت بر ايمني اولين موضوعي باشد كه در گزارش هر واحد عملياتي در مورد آن بحث شود. خواه گزارش سالانه شركت و يا گزارش هفتگي واحدي از آن شركت باشد. سيستم نظارت بر ايمني به دنبال اين است كه مشخص كند هر شخصي يا هر واحدي از شركت چقدر در مسير هدف تعيين شده و استاندارد سازمان كه از قبل مشخص شده قرار دارد و يا چقدر از آن انحراف دارد و نقاط قوت و ضعف آن كدامند و جهت تقويت هر چه بيشتر، راهكارها و پيشنهادات خود را ارایه مي‌دهد. بدین منظور در این شرکت جلسات ماهانه بررسی عملکرد ایمنی با شرکت اعضای کمیته HSE برگزار شده، بین شاخص‏های آکورد پرسنل با رعایت مسایل ایمنی ارتباط برقرار گشته، پایش شاخص‏های ایمنی در دوره‏ های زمانی مختلف روزانه، ماهانه و سالانه انجام می‌گردد و برگزاری جلسات کمیته عالی با حضور مدیریت عامل به‏ صورت شش ماهه جهت بررسی عملکرد حوزه ایمنی از جمله اقدامات در این رابطه می‌باشد.

- پايگاه اطلاع‏ رساني و هشدارهاي ايمني و مديريت فرآيند حوادث: از آنجایي‏كه انسان هميشه در جهت يادگيري و آموختن مسایل و موارد اكتسابي، نيازمند يادآوري و تكرار بوده است. لذا لازم است جهت حفظ و ارتقای سطح فرهنگ ايمني علاوه بر آموزش و اجراي سياست‏هاي مديريتي پايگاهي تشكيل گردد كه روزانه مسایل، اصول، مقررات، آیين‏ نامه‏ ها، هشدارهاي ايمني و تجزيه وتحليل حوادث را براي كليه پرسنل شاغل در يك سازمان يا شركت اطلاع‏ رساني و يادآوري نمايد. بدین منظور در اینترانت داخلی سازمان با بستر وبلاگ ایجاد شده، باکس اطلاعات ایمنی به جهت افزایش اطلاعات ایمنی و ایجاد محیطی برای ارتباط فراهم آمده است.

-  مدیریت دیداری از طریق علایم  و پوسترها:  یکی دیگر از وسایلی که برای  بهبود وضعیت  ایمنی  و بهداشت  مورد استفاده قرار می‌گیرد استفاده از علایم و توزیع  پوسترهایی با  موضوع HSE می‌باشد. علایم و پوسترها  نه کارکنان را ایمن می‏سازد و نه باعث می‌شود  آنها به نحوی ایمن کار کنند، اما  با رشد فرهنگ  ایمنی در سازمان، علایم و پوسترها می‌توانند اهمیت ایمنی  در کارخانه را به کارکنان یادآوری نمایند. همچنین می‌توانند به کارکنان یادآوری کنند که مدیریت  نگران ایمنی کارکنان است.

- سيستم نگهداري و تعميرات و لحاظ نمودن ايمني كار: پايه و محور فعاليت هر واحد صنعتي، خط توليد، تجهيزات و ماشين‏ آلات آن مي‌باشند و هر نوع خللي در عملكرد ماشين‏ آلات يك واحد صنعتي به معني خدشه و توقف در فعاليت آن واحد مي‌باشد. از طرفي وابستگي عملكرد ماشين‏ آلات مختلف و مراحل فرآيندهاي توليد به يكديگر، بدین سبب در شرکت مورد مطالعه از رویکردهای پیشگیرانه در حوزه تعمیرات به تعریف پروژه پیاده‌سازی TPM1 منجر گردید که با وجود بستر فرهنگی پرسنل تولید، موجبات عملکرد بهینه در این خصوص فراهم آمده است.

- حمايت مديريتي از مقوله ايمني: چنانچه نظامات مديريتي از اين شرايط و علایق حمايت كند، فرهنگ كار تقويت و در غير اين صورت تضعيف خواهد شد؛ بديهي است درصورت تضعيف نگرش و فرهنگ كار، ميزان گريز از كار، سياه‏ كاري، استعفاء و اخراج و ... افزايش خواهد يافت. در چنين شرايطي به جاي كنترل دروني، سيستم‏هاي كنترل‌گر پرهزينه بیرونی، مستقر خواهد شد. در ابتدا مديريت ارشد يك سازمان يا شركت، به‏ وجود آورنده فرهنگ در آن سازمان يا شركت مي‏باشد. تا زماني‏كه مديريت نخواهد يا نپذيرد كه فرهنگي در سازمان طرح‏ ريزي، اجرا و پايدار گردد، هيچ يك از عوامل ديگر سازمان نمي‏توانند باعث ايجاد و شكل‏ گيري فرهنگ شوند. مديريت ارشد سازمان با حمايت در زمينه‏ هاي طرح‌ريزي و بررسي كليه موارد و مسایل مالي (با رویکرد مدیریت  تغییر)، تبليغات، تشكيل جلسات، حضور در بين اجتماعات كاركنان، تشويق و پاداش (شناسایی افراد یا  واحدهای با عملکرد مثبت از طریق ارزیابی ماهانه و یا از طریق برگزاری مسابقاتHSE) و با همكاري ديگر عوامل سازمان مي‏تواند به ايجاد، ترويج و پايداري يك فرهنگ كمك كند.

 

7- ویژگی‏های فرهنگ ایمنی

برخي از ويژگي‏هاي فرهنگ ايمني كه برگرفته از ويژگي‏هاي عمومي فرهنگ به شمار مي‏روند،  به شرح ذيل می‌باشند:

فرهنگ ايمني آموختني است؛ از اين‏ رو مي‏توان گفت كه يكي از علل عمده نامناسب بودن فرهنگ ايمني پايين بودن سطح آگاهي افراد است و بر اين اساس يكي از راهكارهاي ارتقای آن بالا بردن آگاهي‌ها از طريق انواع آموزش‏ها مي‌باشد.

فرهنگ ايمني شامل قواعدي است كه تجزيه و تحليل آن را به روش علمي امكان پذير می‌كند.

فرهنگ ايمني ساختاري است و به جنبه‏ هاي گوناگوني قابل تقسيم مي‌باشد؛ با تحليل ضعف و قوت‏هاي موجود در هر يك از جنبه‏ ها، مي‌توان راهكارهاي بهينه را براي ارتقای فرهنگ ايمني تدوين نمود.

فرهنگ ايمني پويا، متحول و تغييرپذير است و مي‏توان جنبه‏ هاي نامناسب فرهنگ ايمني را به مرور تغيير داد.

فرهنگ ايمني ابزاري براي ابراز خلاقيت افراد در زمينه ايمني و ارتقای آن است و ايجاد بستر مشاركتي گامي موثر در ارتقای فرهنگ ايمني است.

فرهنگ ايمني اجتماعي است، به عبارت ديگر عادت‏هاي فرهنگي ريشه‏ هاي اجتماعي دارند و كاركنان سازمان در آن شريكند. عادت‏هاي گروهي كه فرهنگ از آنها پديد مي‌آيد به صورت هنجارها يا الگوهاي رفتاري در مي‌آيند.

فرهنگ ايمني با رفتار افراد سازگاري مي يابد؛ دگرگون مي‏شود و دگرگوني آن همواره با تطبيق و سازگاري همراه است.

اين ويژگي‏ها را مي‏توان پيش‏فرض‌هاي اصلي فرايند ارتقای فرهنگ ايمني ناميد، به عبارت ديگر فرايند ارتقای فرهنگ ايمني بر اين پيش فرض اساسي مبتني است كه فرهنگ امري ثابت و غير قابل تغيير نيست و مي‏توان آن را با تجزيه و تحليل علمي جنبه‏ هاي مختلفش، در بستري از مشاركت همگاني افراد به مرور و در دراز مدت تغيير داد و با بهره‏ گيري از ابزارهايي نظير مكانيسم‏هاي انگيزشي و برنامه‏ هاي آموزشي، به‏ صورت مداوم بهبود بخشيد.

 

8- نتیجه‏ گیری

حدود80 درصد حوادث ریشه در فاكتورهاي انساني دارند و به اشتباهات انساني باز مي‌گردند. بنابراين جهت رسيدن به محيط امن و سالم، نگهداشتن نيروي كار و در نتيجه رسيدن به يك صنعت پويا كه فاكتوري اساسي در توسعه پايدار است، بايد به‏ طور ريشه‌اي با حوادث مقابله كرد و علل ريشه‏ اي و بنيادي آنها را حذف كرد. عامل فوق‏ العاده مهمي كه مي‏تواند در اين راه به ما كمك كند فرهنگ ايمني است. با بررسي حوادث مي‏توان يافت كه ريشه اصلي اكثر آنها در فاكتورهاي انساني و فرهنگ ايمني در سطوح مختلف پرسنلي مي‌باشد، اينجاست كه نقش فرهنگ ايمني نمايان مي‌گردد و به يك نتيجه مي‏توان دست يافت: براي ايمن‌تر كردن محيط كار و كاهش تعداد حوادث و هزينه‏ هاي ناشي از آنها بايستي به فرهنگ ايمني توجه بيشتري شود تا بتوانيم به‏ طور ريشه‏ اي و اصولي با حوادث مقابله نماييم. فرهنگ ايمني نيز كه جزیي از فرهنگ سازماني محسوب مي‏شود بايستي در راستاي ايجاد محيطي ايمن و بهداشتي تغيير نموده و رفتار ايمن و نوع نگرش به ايمني در سطح سازمان را ارتقا بخشد. فرهنگ ايمني قوي در سازمان مي‌تواند عامل تعيين‏ كننده‌اي جهت كاهش حوادث نيروي انساني در شركت باشد. عوامل مديريتي و همچنين جايگاه بخش ايمني از نظر ساختاري، نقش بسزایي را در حاكم كردن فرهنگ ايمني قوي برعهده دارند كه نتيجه آن كاهش حوادث و ايجاد محيطي ايمن براي پرسنل است.

اقداماتی که جهت نهادینه سازی فرهنگ ایمنی در سازمان توصیه می‌گردد عبارتند از: افزايش تعهد عملي مديران در قبال ايمني كارگاه به همان حدی كه نسبت به توليد متعهد مي‌باشند، در نظر گرفتن نوع تفكر و نگرش افراد نسبت به ايمني كار در انتخاب و انتصاب آنها به عنوان مدير و سرپرست علاوه برتخصص و تعهدي كه نسبت به توليد دارند، تدوين، اجرا و نگهداري نظام‏نامه ايمني و حمايت همه جانبه آن از طرف مديريت ارشد و اطلاع‌رساني كامل آن در همه سطوح سازماني كارخانه و همچنين بازنگري مداوم آن، شركت نمودن فعال مديران و سرپرستان در بازديدهاي دوره اي كارگاه‏ها، استفاده از امكانات رفاهي كارخانه براي تشويق افرادي كه در رعايت مقررات و اصول ايمني كار و همچنين انجام وظيفه الگو هستند، استفاده از دستاوردهاي علمي روز دنيا و همچنين ساير كارخانجات صنعتي در بهبود بخشيدن و ارتقای سطح كيفي دستورالعمل‌هاي ايمني كار، برقراري نظام پيشنهادات ايمني، تشكيل كميته ايمني بخش به منظور شناسايي ريسك‌هاي موجود درسطح كارگاه، معرفي افراد برتر ايمني كارگاه براي تحليل فني اشكالات و حوادث رخ داده، شبه حوادث،  برپايي جلسات ايمني كارگاه،  بازبيني دستورالعمل‌هاي ايمني كارگاه و تهيه گزارشات ايمني كارگاه، تشكيل جلسات صبحگاهي ايمني در كارگاه‏ها و پيگيري موارد غير ايمن كارگاه، معرفي افراد برتر و الگو از لحاظ رعايت اصول ومقررات ايمني درهنگام جشن‌ها و همچنين نشريات داخلي، يادآوري و گوشزد نمودن نكات ايمني كار قبل از شروع به كار تعميركاران توسط سرپرستان تعميرات. تعريف مسوول انجام پژوهش و تحقيق در جهت حل مشكلات ايمني كار از طرف مديريت توسعه و پژوهش كارخانه، تدوين منشور ايمني كارخانه.

 

1- Total Productive Maintenance

 

 

 

 

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه