حوادث رانندگی و كودكان؛ تهدیدی بر علیه فردا

دكتر ایرج محمدفام، عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشكی همدان

 

چكیده

حوادث رانندگی و پیامدهای آن به ویژه در كشورهای در حال توسعه بعنوان یكی از مهمترین علل مرگ و میر و جراحات كودكان محسوب می‌شود. در كشور ما نیز حوادث رانندگی علاوه بر وارد كردن صدمات اقتصادی شدید باعث تلفات شدید انسانی نیز می‌شود.

این مطالعه یك پژوهش توصیفی - مقطعی گذشته‌نگر می‌باشد. اطلاعات مربوطه كه شامل 2209 مورد حادثه رانندگی منجر به مرگ می‌باشد از طریق سازمان پزشكی قانونی و سازمان حمل و نقل و پایانه‌های كشور جمع‌آوری شده است. تجزیه و تحلیل آماری داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار آماری SPSS صورت گرفته است.

نتایج حاكی از این است كه 98% قربانیان در رده سنی زیر 10 سال قرار دارند. از میان كشته شدگان رده سنی یاد شده 42/1% درصد عابر پیاده بودند. محل وارد شدن ضربه در 36/6% موارد ناحیه سر بود. بیشترین حوادث به ترتیب در فصل بهار (6/34%) و تابستان (1/34%) رخ داده بود. همچنین مشخص گردید كه بین فراوانی كشته شدگان و میزان تحصیلات یك رابطه معكوس وجود دارد.

با توجه به نتایج مطالعه، آموزش عمومی ایمنی ترافیك، نظارت دقیق بر اجرای مقررات راهنمایی و رانندگی همراه با توسعه كمی و كیفی سیستم‌های امداد، نجات و اورژانس جاده‌ای از جمله پیشنهادات ارایه شده برای كاهش ریسك حوادث جاده‌ای می‌باشد.

 

 مقدمه

 با شروع انقلاب صنعتی در انگلستان و گسترش سریع آن به سایر كشورهای اروپایی و آمریكا، بشر با معضل جدیدی بنام «حادثه» مواجه شد. هر چند كه این پدیده تلخ سابقه‌ای همانند سابقه زندگی و كار در روی زمین داشت ولی با شروع و ادامه این دوره شكل جدیدتری بخود گرفته و بعنوان تهدیدی جدی زندگی انسانها و اقتصاد رو به رشد آنها را در معرض خطر قرار داده است. گستردگی این پدیده به حدی شد كه بعضی از صاحب نظران آن را به درستی «بیماری قرن بیستم»  نامیدند. انرژی‌های جدید، بكارگیری تكنولوژیهای مدرن، ساخت صنایع عظیم، همه و همه در كنار اینكه رفاه نسبی را برای انسان به ارمغان آوردند، با تحمیل خسارات شدید انسانی و اقتصادی عرصه را برانسان تنگ نموده‌اند. یكی از مهمترین تكنولوژی‌های یاد شده ساخت اتومبیل‌های بخار و در ادامه اتومبیل‌های دیزلی و بنزینی بود كه با داشتن جذابیت‌های منحصر به فرد، به سرعت جهان را به تسخیر خود در آورد.

 اتومبیل حوزه نفوذ شخصی انسان را گسترش داد. اكنون در طی یك ساعت راهی را می‌پیماییم كه در گذشته در طی یك یا چند روز طی می‌كردیم و علاوه بر آن امروزه این راه را با راحتی و آسایش بیشتری می‌پیماییم. اما از طرف دیگر متاسفانه در دهه‌های اخیر اتومبیل به یكی از مهمترین علل مرگ و میر در جهان تبدیل شده است.

 بر اساس برآوردهای Hutchinson سالیانه نیم میلیون نفر در حوادث رانندگی كشته می‌شوند. تعداد مجروحان رانندگی در سال بیش از 15 میلیون نفر تخمین زده می‌شود. در هر سال در ایالات متحده آمریكا تقریبا 50000 نفر در حوادث رانندگی كشته می‌شوند كه این رقم حدود نصف تعداد كل آمریكایی‌هایی است كه در جنگ  ویتنام كشته شدند. كشور ما نیز از این قاعده مستثنی نیست اما آنچه كشور ما را در این زمینه متمایز می‌كند روند رو به رشد حوادث رانندگی در كشور و مقایسه آن با سایر كشورهای جهان است. نتایج مطالعات Evans نشان می‌دهد بطور كلی آهنگ مرگ و میر به ازای هر وسیله نقلیه شماره‌گذاری شده در هر كشور سالانه حدود 5 درصد كاهش می‌یابد. روند رشد شاخص تصادفات از سال 1990 تا سال 1993 در اغلب كشورهای جهان منفی بوده و یا از یك رشد آرام برخوردار بوده است (برای مثال در فرانسه 18%- ، انگلیس 16%- ، دانمارك 7%- ، پاكستان 2%- ، هند1/2% ، هنگ‌كنگ 1/4% ، و كره‌جنوبی 2/2%). این در حالی است كه همان شاخص در سالیان 1373 الی 1375 در ایران 55% بوده است. تجزیه و تحلیل داده‌های موجود حاكی از آن است كه در دوره زمانی یاد شده شاخص «تعداد كشته شده به ازای هر ده هزار وسیله نقلیه» در كشور برابر 29 بوده، در حالی كه این شاخص در همان دوره برای كشورهای توسعه یافته بین 1 تا 2/5 و برای اكثر كشورهای در حال رشد 3 الی حداكثر 15 اعلام شده است. آمار منتشر شده توسط سازمان پزشكی قانونی كشور نیز نشانگر این می‌باشد كه تعداد كشته‌های ناشی از تصادفات رانندگی در ایران از یك رشد 10 درصدی در سال برخوردار بوده است. در این میان یكی از قربانیان عمده حوادث جاده‌ای کودکان می‌باشند.

حوادث به هر شكل و درجه‌ای كه باشند مشكلات زیادی از نظر اقتصادی و اجتماعی بر جامعه تحمیل نموده و بر تنگناهای موجود می‌افزایند. بدیهی است كه ادامه روند فعلی رشد حوادث رانندگی منجر به مرگ بویژه در میان كودكان و عدم اتخاذ تدابیر پیشگیرنده مناسب می‌تواند به عنوان تهدیدی بالقوه برای حیات اجتماعی كشور باشد.

 با توجه به اینكه حوادث رانندگی همانند سایر حوادث محسوب می‌شود، بدون تعیین دقیق توزیع زمانی تصادفات، نوع وسایل نقلیه درگیر در حوادث و سهم هر كدام از آنها، محل‌های معمول وارد شدن ضربه به قربانیان، خصوصیات دموگرافیك افراد تصادف كننده و غیره نمی‌توان به شناسایی علل و عوامل موثر در بروز حوادث و چاره‌جویی و برنامه‌ریزی لازم جهت كنترل آنها اقدام نمود. مطالعه حاضر گامی در همین راستا می‌باشد.

 

 مواد و روش كار:

 این پژوهش كه یك مطالعه مقطعی و از نوع توصیفی می‌باشد بر پایه اطلاعات ارایه شده توسط سازمان پزشكی قانونی و سازمان حمل و نقل و پایانه‌های كشور صورت پذیرفته است. جامعه مورد مطالعه شامل كلیه كودكان كشته شده (تا 10 سال) در اثر حوادث رانندگی در سال 1378 در استان تهران می‌باشد.

 پس از انجام اصلاحات اولیه بر روی داده‌های موجود منجمله تبدیل تاریخ وقوع حادثه و مرگ به ایام هفته و تعریف كد «اشتراكی» برای مواردی كه محل وارد شدن ضربه و همچنین علت مرگ بیش از یك مورد بود، داده‌های جمع‌آوری شده با استفاده از نرم‌افزار SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.

 

 نتایج:

 تعداد كل كودكان كشته شده در اثر تصادفات رانندگی در استان تهران در سال 1378 برابر 197 نفر بود كه 8/9% كل كشته شدگان را بخود اختصاص می‌دهد. از این تعداد 61% مذكر و بقیه مونث بودند.

 از نظر تحصیلات، 68% افراد كشته شده بی‌سواد (زیر سن قانونی مدرسه رفتن) و 32% بقیه در مقطع ابتدایی بودند.

 بیشترین حوادث منجر به مرگ در فصل بهار (34/6%) و كمترین آنها در فصل زمستان (14/8%) بوقوع پیوسته است (جدول 1). همچنین از نظر ایام هفته بالاترین و پایین‌ترین فراوانی حوادث بترتیب در روزهای جمعه (18/8%) و سه‌شنبه (10/7%) قرار دارد (جدول  2).

 

جدول 1: توزیع فراوانی افراد كشته شده بر حسب فصل  

ردیف

فصل

تعداد كشته‌شدگان

درصد كشته شدگان

1

بهار

68

34/6

2

تابستان

67

34/1

3

پاییز

33

16/4

4

زمستان

29

14/8

جمع كل

197

100

 

جدول 2: توزیع فراوانی افراد كشته شده بر حسب روز تصادف  

ردیف

ایام هفته

تعداد كشته شدگان

درصد كشته شدگان

1

شنبه

26

13/2

2

یكشنبه

25

12/7

3

دوشنبه

29

14/7

4

سه‌شنبه

21

10/7

5

چهارشنبه

27

13/7

6

پنج‌شنبه

32

16/2

7

جمعه

37

18/8

جمع كل

197

100

 

  آنالیز داده‌ها نشان داد كه بیشترین محل وارد شدن ضربه ناحیه سر (36/6%) می‌باشد. اهمیت یافته‌های فوق با مشخص شدن این نكته كه علت نهایی فوت در بیش از نیمی از كشته‌شدگان (55/03%) ضربه به ناجیه سر بوده است، دوچندان می‌شود. توزیع فراوانی افراد كشته شده بر اساس محل وارد شدن ضربه در جدول 3 خلاصه شده است.

 

   جدول 3: توزیع فراوانی افراد كشته شده بر حسب محل وارد شدن ضربه  

ردیف

محل وارد شده ضربه

تعداد كشته شدگان

درصد كشته شدگان

1

سر

72

36/6%

2

گردن

3

1/5%

3

سینه

7

3/6%

4

دستها

3

1/5%

5

پشت

1

0/5%

6

لگن

3

1/5%

7

پا

1

0/5%

8

متعدد

107

54/3%

جمع كل

197

100

 

 بررسی‌های انجام شده نشان می‌دهند كه 42/6% كشته شدگان پس از انتقال به بیمارستان در آنجا جان سپرده‌اند. همچنین مشخص شد كه 26/5% كشته‌شدگان در محل حادثه و 7/1% نیز در حین انتقال به بیمارستان جان باخته‌اند.

آنالیز داده‌های موجود به منظور تعیین وضعیت متوفی در هنگام وقوع حادثه نشان می‌دهد كه اكثر قربانیان حوادث رانندگی در دوره زمانی مورد مطالعه عابرین پیاده بودند(42/1%) (جدول 4).

 

 

 جدول 4: توزیع فراوانی افراد كشته شده بر حسب وضعیت متوفی در هنگام تصادف   

ردیف

وضعیت قربانی

تعداد كشته‌شدگان

درصد كشته‌شدگان

1

راننده

0

0

2

عابر

83

42/1

3

سرنشین

22

11/2

4

موتور سوار

9

4/6

5

نامعلوم

83

42/1

جمع كل

197

100

 

  لازم بذكر است كه از نظر نوع خودرو درگیر در حادثه بیشترین فراوانی نسبی به اتومبیل‌های سواری (32%) و كمترین آنها به اتوبوس‌ها (3%) تعلق دارد.

 

 بحث:

 بررسی كشته‌شدگان بر حسب سن نشان می‌دهد كه 8/9% كشته‌شدگان در حوادث رانندگی استان از بین كودكان هستند. هر چند مورد فوق با درنظر داشتن این اصل كه گروهی كه جابجایی كمتری دارند از ریسك تصادف بالاتری برخوردار می‌باشند، دور از انتظار نیست. دلیل امر خصوصیات جسمانی و روانی ویژه كودكان (پایین بودن سرعت درك و انتقال خطر و فرار از آن) بوده و لزوم توجه جدی به طبقه فوق را در ایمن‌سازی عبور و مرور خاطر نشان می‌سازد.

 یافته‌ها نشان می‌دهد كه بیشترین تصادفات منجر به مرگ در میان گروه مورد مطالعه در فصول بهار و تابستان رخ می‌دهد. با توجه به رده سنی و همچنین سطح تحصیلات افراد یاد شده كه اكثریت آنها هنوز در سن مدرسه قرار ندارند بالطبع تحركات دسته فوق در فصول گرم سال بیشتر از فصول سرد بوده و به همین دلیل ریسك حوادث برای آنها نیز بالا می‌رود. مقایسه حوادث منجر به مرگ در همان سال نشان می‌دهد كه فراوانی حوادث یاد شده برای كل جمعیت استان تهران در فصل پاییز 25/8% است در حالیكه این میزان برای رده سنی كودكان 8/16% كاهش یافته است.

با توجه به همان خصوصیات یاد شده در كودكان، میزان حوادث در روزهای تعطیل هفته به مقدار قابل توجهی افزایش می‌یابد، بطوریكه در دوره مورد مطالعه 35% حوادث در دو روز یاد شده رخ داده است، در حالیكه برای كل جمعیت 29/7% می‌باشد. این امر لزوم مراقبت‌های بیشتر از این گروه را در ایام فراغت آشكار می‌سازد.

 تجزیه و تحلیل كشته‌شدگان تصادفات جاده‌ای بر حسب محل وارد شدن ضربه نشان دهنده این امر است كه ناحیه سر در اغلب موارد مهمترین ناحیه ضربه‌پذیر می‌باشد، بطوریكه در 36/6% موارد، محل وارد شدن ضربه محدود به ناحیه سر بوده است. افزون بر این در حالت وارد شدن ضربه به نقاط متعدد بدن (54/3%) نیز سر یكی از نقاط آسیب‌پذیر بوده است. نسبت فوق در سطح كشور بترتیب 59/3 و 33 درصد می‌باشد. بررسی علت نهایی فوت نیز بر نكته فوق تاكید می‌كند بطوریكه علت نهایی فوت در بیش از نیمی از موارد (55/3%) وارد شدن ضربه به ناحیه سر و در 9/17 درصد وارد شدن ضربه به نقاط متعدد بدن است. در سطح كشور نیز در 68 درصد موارد علت مرگ وارد شدن ضربه به ناحیه سر و تنها در 10 درصد موارد ضربه به نقاط متعدد می‌باشد. یكی از علل اختلاف نسبت‌های فوق به دقت تشخیص علل مرگ توسط پزشكان ادارات پزشكی قانونی و وسایل و تجهیزات مورد استفاده در این امر برمی‌گردد. متاسفانه به دلیل توجیه نبودن پزشكان به مشخص كردن علل دقیق مرگ و اهمیت آن در برنامه‌ریزی‌های مربوط به كنترل حوادث، غیر ضروری دانستن علت دقیق یك متوفی ناشی از تصادف جاده‌ای و شاید كمبود آموزش‌های قبلی و تجهیزات ناكافی، تعیین علل مرگ با دقت كامل صورت نمی‌گیرد.

 یافته‌های مطالعه نشان ‌می‌دهد كه 42/6% قربانیان حادثه پس از انتقال به بیمارستان در آنجا فوت كرده‌اند كه این نسبت در سطح كل كشور برابر 38% گزارش شده است. بالا بودن نسبت فوق در سطح استان تهران از یك طرف نشانه‌ای از انتقال مناسب و سریع مجروحین حوادث به بیمارستان‌ها می‌باشد كه شاید مهمترین علت آن بالا بودن تعداد بیمارستان‌ها در سطح این استان بویژه شهر تهران نسبت به سایر مناطق كشور و در دسترس بودن بیمارستان‌ها باشد. از طرف دیگر بالا بودن نسبت یاد شده همچنین می‌تواند نشانه‌ای از نارسایی امكانات و تجهیزات پیشرفته در بیمارستان‌ها و همچنین كمبود كادر درمانی متخصص نیز قلمداد شود. یكی دیگر از نكات قابل توجه در این بخش تعداد افرادی است كه در محل تصادف جان سپرده‌اند كه این امر علاوه بر اینكه نشان دهنده شدت تصادفات می‌باشد، حاكی از ضعف‌های موجود نظیر عدم توسعه كمی و كیفی مناسب سیستم‌های امدادرسانی پزشكی، ضعف سیستم‌های نجات، كمبود امكانات و تجهیزات ویژه امداد و نقص شدید سیستم‌های اطلاع رسانی اضطراری نظیر تلفن‌های اضطراری نیز می‌باشد. یكی دیگر از ضعف‌های قابل ذكر در این زمینه نارسایی‌های قانونی موجود در امر كمك‌رسانی به مجروحین حوادث می‌باشد كه در بسیاری از موارد افرادی را كه اقدام به كمك به مصدومین و رساندن آنها به مراكز درمانی می‌كنند درگیر مراحل قانونی طولانی می‌سازد.

 تحلیل كشته‌شدگان بر حسب وضعیت متوفی نشان می‌دهد كه 42/1 درصد قربانیان در هنگام تصادف عابر بوده‌اند كه دلیل اصلی آن پایین بودن فرهنگ ترافیكی در بین توده مردم (عابرین و رانندگان) می‌باشد. بی‌توجهی به مقررات راهنمایی و رانندگی نظیر عبور از عرض خیابان و از محل‌های خط‌كشی نشده، كم‌توجهی به تابلوهای راهنمای و رانندگی و چراغ‌های ترافیكی، عدم رعایت سرعت مطمئنه، كمبود راه‌های عبور مطمئن از عرض خیابان‌ها نظیر پل‌های عابر پیاده و زیرگذرها، تبلیغات ناكافی در زمینه‌های مختلف ایمنی عبور و مرور و همچنین خصوصیات فیزیكی و روانی بعضی از عابرین پیاده (پایین بودن قدرت درك و انتقال خطر و فرار از آن) بخشی از علل بالا بودن نسبت قربانیان عابر پیاده در بین كشته‌شدگان در تصادفات جاده‌ای محسوب می‌شود.

 

 

  منابع:

 1. ایرج محمدفام و غلامحسین صدری، بررسی اپیدمولوژیكی حوادث رانندگی منجر به مرگ در استان همدان از مهر 1377 تا مهر 1378. مجله علمی پزشكی قانونی، شماره 20، 5 – 12، 1379.

 2. Raouf,A and Dhillon,B.S, 1994 , System Assessment : A Quantitative Approach, Lewis Publishers, New York.

 3. Braure,Roger, 1990, Safety and Health for Engineers, Van Nostrand Reinhold, London

 4. Nicolas,J.Bahr, 1997, System Safety Engineering and Risk Analisis, Taylor & Francis, Washington.

 5. Older S.J., Spicer B.R.Trafic conflicts: A development in accident research. Human factors, 1986:18:335-350.

 6.Shinar D.Psychology on the road: The human factor in traffic safety. And ed.New York:Wiley,1988Ypp.27-32.

 7. International Labour Office, 1981, Introduction to work study, ILO, Geneva.

 8. Dhillon,B.S., 1985, Quality Control, reliability and engineering design, Marcel Dekker, New York.

 9. Sanders, Mark and Ernest J.Mc Cormick, 1996, Human factors in engineering and design, McGraw-Hill, New York.

 10. Erans L.Traffic safety and driver. 1nd ed.New York: Van Nostrand Reinhold, 1991Ypp.161-184.

 11. Casey S.,lund A. Three field studies of driver speed adaptation. Human factors, 1987Y29(5):541-550.

 12. Brown I. Accident reporting and analysis. 1nd ed.London: Taylor & Francis, 1990;pp.755-778.

 

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه