مدیریت روستایی و ایمنی روستاهای كشور

دکتر مجید عبدالهی

 

1-   مقدمه

سكونت 33درصد از جمعیت كشور در روستاها، ضرورت توجه و اهتمام بیشتر به نظام سكونت‌گزینی و جمعیت‌پذیری روستایی را ضروری ساخته است. به منظور نگهداشت و تثبیت جمعیت روستاها، ایجاد نهادهای پشتیبان زراعی و دامی و اشتغال و ارایه خدمات عمومی و پایه به جمعیت روستایی لازم است تا توسعه و عمران روستایی در یك چهارچوب نظام‌مند و در قالب برنامه مشخص صورت گیرد.

شكل‌گیری مدیریت روستایی به موجب قانون تاسیس دهیاری‌های خودكفا در روستاهای كشور مصوب سال 1377، زمینه‌ساز حركت جدی در جهت اجرای توسعه نظام‌مند در روستاهای كشور می‌باشد.

یكی از مهمترین وظایف دهیاری‌ها، اتخاذ تدابیر لازم جهت حفظ روستا و روستاییان از خطر حوادث غیرمترقبه و آتش‌سوزی است كه لزوم برنامه‌ریزی و اجرای تمهیدات و بكارگیری تجهیزات در    عرصه‌های روستایی را نشان می‌دهد.

این نوشتار سعی دارد برخی از جنبه‌های این وظیفه را با نگاهی بر وضعیت فعلی جامعه روستایی تبیین نماید.

 

2-  شكل‌گیری روستاها در ایران

تاریخ شكل‌گیری روستاها در ایران متجاوز از قدمت تاریخ مدون ایران است. به همین دلیل گروهی از صاحبنظران اعتقاد دارند كه ایجاد روستا در ایران به هزاره‌های قبل از میلاد مسیح می‌رسد. عده‌ای از جغرافی‌دانان و جامعه‌شناسان بر این باورند كه روستاهای اولیه از اسكان یافتن گروه‌های كم جمعیت انسانی كه پیش از آن، به شیوه جمع‌آوری و شكار و احتمالا نوعی دامپروری امرار معاش می‌نمودند شكل گرفته است. این گروه‌ها پس از شناخت روش‌های كشاورزی ، سكونت را بر حركت ترجیح دادند و این اسكان ، تركیب جدیدی از اجتماعات انسانی را شكل داده است.

به نظر می‌رسد اولین مكان‌های زیستی (روستاها) در ایران حدود 10 قرن قبل از میلاد در دامنه‌های زاگرس و نواحی شمال خوزستان به وجود آمدند. در طول دوره‌های مختلف تاریخی مانند دوره‌های پهلوی و مشروطیت، محیط‌های روستایی در قالب‌های مختلف به حیات اجتماعی خود ادامه می‌دادند تا اینكه بعد از پیروزی انقلاب اسلامی با شكل‌گیری جهادسازندگی اولین قدم استوار در توسعه روستاها برداشته شد.

مطابق قوانین تا سال 1365 آن دسته از آبادی‌های كه بیش از 5هزار نفر جمعیت داشتند، به شهر تبدیل می‌شدند. در حالی كه در سال 1370 این شاخص به 10 هزارنفر افزایش پیدا كرد كه بر این اساس در حال حاضر 68122 آبادی و 936 شهر در كشور وجود دارد.

 

3- مدیریت ایمنی در فضاهای روستایی

مدیریت ایمنی یكی از بخش‌های مدیریت عمومی است كه در چند دهه اخیر مورد توجه اكثر مدیران بخش‌های مختلف خدمات شهری و روستایی قرار گرفته و بكارگیری آن در حفظ جان انسان‌ها و اموال و دارایی‌های آنان نقش پراهمیتی دارد. نگرش كلی در این دانش، ایمن‌سازی محیط مخاطره‌آمیز است. از دیدگاه مدیریت ایمنی روستایی، خطرات به دو گروه مختلف تقسیم می‌شوند: خطرات معمولی و خطرات فاجعه آمیز.

در مدیریت خطرات معمولی، كنترل قبل از وقوع حادثه امكان‌پذیر است. به بیان دیگر به اعتبار موارد مشابه و متجانس خطرات، شرایط فنی برای كنترل خطرها قبل از حادثه و یا به حداقل رساندن میزان خسارات پس از وقوع در روستا وجود دارد. در مدیریت ایمنی خطرات فاجعه‌آمیز، كنترل پس از وقوع حادثه در اولویت قرار می‌گیرد. گستردگی خسارات ناشی از وقوع خطرات فاجعه‌آمیز، مدیران ایمنی را بر آن می‌دارد كه با دقت نظر فوق‌العاده به این خطرات بنگرند. زمین‌لرزه از جمله این خطرات است كه برای بررسی جامع و همه‌جانبه آن ، طرح‌های مقابله با خطرات وآموزش‌های ویژه ضروری است.

مدیریت ایمنی در محیط‌های روستایی دو استراتژی عمده را دنبال می‌كند:

- استراتژی كاهش خطر كه تلاش می‌كند بستری كه روستا بر آن مكان‌یابی شده را ایمن نموده و احتمال وقوع خطر در محیط روستا را كاهش دهد.

- استراتژی كاهش آسیب‌پذیری، كه سعی در ایمن نمودن فضاهای روستایی (شامل كالبد و محیط) دارد.

 

4- اهداف برنامه‌ریزی

اصولا هر برنامه یا فعالیتی با اهداف و آرمان‌های معینی همراه است كه در ارتباط با نیازهای مهم جامعه مطرح می‌شود. با توجه به اینكه روستاهای كشور دارای كانون‌های خطرآفرین مانند مزرعه، خرمن، باغ و جنگل در درون یا اطراف خود هستند و از هرگونه امكانات مناسب برای مقابله با حوادث و حریق محروم هستند و همگی خارج از پوشش ایمنی و آتش‌نشانی كشور قرار دارند، ایجادمكان‌های مجهز به وسایل و امكانات لازم برای مقابله با حوادث طبیعی و غیرطبیعی در روستاها، ضروری می‌نماید. این رویكرد اهداف زیر را دنبال می‌كند:

- سازماندهی و تعیین نظام توزیع فضایی مناسب برای مراكز ایمنی امداد و آتش‌نشانی در روستاهای كشور.

- تدوین برنامه‌های مشخص جهت كنترل حوادث و امداد و نجات در روستاهای كشور در صورت بروز حوادث احتمالی.

- ایجاد حلقه‌های ایمنی برای روستاها به منظور پیشگیری از خسارات و تلفات انسانی.

- انجام اقدامات پیشگیرانه و جلوگیری از بروز آتش‌سوزی‌های بزرگ.

- شناسایی نقاط آسیب‌پذیر و برنامه‌ریزی برای پیشگیری خسارات بلایا.

- تعیین نقش و وظایف دستگاه‌های مسوول و مردم در امر مدیریت و مقابله با حوادث و بلایا.

- اجرای عملیات امداد و نجات به هنگام بروز بلایای طبیعی مثل زلزله و سایر بلایا.

 

5- جایگاه مراكز ایمنی، آتش‌نشانی در روستاها

اصولا هدف از تعریف و ایجاد یك خدمت عمومی به خصوص در نواحی روستایی، حل مشكل یا بهبود وضعیت نظام فعلی خدمات رسانی به روستاهای كشور است.

یكی از خدمات لازم برای نواحی روستایی، در زمینه مدیریت حوادث غیرمترقبه و آتش‌سوزی است كه در سطح‌بندی و ارایه خدمات به سكونتگاه‌های روستایی تا كنون در نظام خدمات مراكز روستایی جایگاهی برای آن در نظر گرفته نشده است.

از آنجایی‌كه به موجب بند 14 ماده 55 قانون شهرداری، شهرداری‌های كشور كه دارای واحد، اداره یا سازمان آتش‌نشانی هستند، مجاز به ارایه خدمات ایمنی و آتش‌نشانی خارج از محدوده قانونی شهرها نیستند. ضرورت دارد جهت تامین ایمنی روستاها و كاهش خسارات جانی و مالی ناشی از وقوع حوادث و آتش‌سوزی تدابیر لازم اندیشیده شود؛ به نحوی كه ضمن دارا بودن ویژگی سهولت در تدارك و تجهیز، امكان پوشش فراگیر ایمنی و آتش‌نشانی را برای كلیه روستاهای بزرگ كشور نیز بوجود آورد. لازم به ذكر است شهرداری‌ها علیرغم منع قانونی به روستاهای همجوار نیز خدمات ایمنی و آتش‌نشانی را ارایه می‌دهند. زیرا این امر، موضوعی بحران مدارست و جزو خدمات ضروری به هنگام وقوع حوادث به حساب می‌آید. لذا ایجاد مراكز ایمنی و آتش‌نشانی و امداد و نجات در مراكز روستایی با تجهیزات لازم و تدارك امكانات كافی برای ارایه خدمات مناسب به هنگام بروز بلایای طبیعی، از نیازهای اساسی به‌شمار می‌رود.

 

6-آسیب‌پذیری روستاهای كشور

پهنه روستایی كشور به دلیل نوع ساخت و سازهای حاكم و فعالیت آن، دارای كانون‌های خطرزا و حساس زیادی  می‌باشد. وجود باغ‌ها و مزارع گسترده و پوشش‌های جنگلی باعث شده است تا روستاهای كشور بخصوص پس از برداشت محصول دچار آتش‌سوزی‌های فراوان شوند. از طرف دیگر كشور ما در كمربند زلزله و در ناحیه‌های بسیار آسیب‌پذیر از نظر بلایای طبیعی قرار گرفته است. به‌علاوه ساختار ابنیه مساكن روستایی و مصالح به كار رفته در آن نیز به‌گونه‌ای است كه در صورت بروز زلزله بسیار آسیب‌پذیر می‌باشد. به عنوان مثال، در زلزله خرداد 1369 گیلان و زنجان 218هزار واحد مسكونی و تجاری آسیب دیدند. همچنین در زلزله بم نیز 18 هزار واحد مسكونی روستایی در 250 روستا بین 30 تا 100 درصد تخریب شدند.

نگاهی به آمار تعداد آتش‌سوزی در روستاهای كشور، واقعیت آسیب‌پذیری این سكونتگاه‌ها و فعالیت‌های غالب در آنها را بیان می‌كند. بر اساس آمار بانك اطلاعات آتش‌نشانی‌های كشور میانگین وقوع آتش‌سوزی در باغ، مزرعه و جنگل در سال 76-75 به ترتیب 2530، 3115، 712 مورد بوده است. لذا ضرورت دارد تسهیلات لازم برای ایمنی روستاها در برابر حوادث در نظر گرفته شود.

 

7- بررسی اجمالی ویژگی روستاهای كشور

1-7-موقعیت طبیعی و محیطی روستاها

یكی از مسایل مهم در ارزیابی میزان آسیب‌پذیری روستاها، موقعیت قرارگیری و مسایل ساختاری و كالبدی سكونتگاه‌های روستایی است. موقعیت طبیعی یك سكونتگاه با عوامل محیط طبیعی همچون پستی و بلندی، منابع آب و پوشش گیاهی ارتباط مستقیم دارد. بنابراین با توجه به قرارگیری روستا در یك محیط طبیعی مانند دامنه، دره، كوه و … می‌تواند به موقعیت‌های كوهستانی، دره‌ای، دامنه‌ای، ساحلی و پایكوهی تقسیم‌بندی شود. همچنین موقعیت طبیعی گویای بسیاری از ویژگی‌های روستایی از جمله میزان جمعیت، نوع فعالیت، امكان دسترسی به منابع و توانمندی‌های بالقوه برای رشد و توسعه است.

در حال حاضر از تعداد 125827 آبادی دارای سكنه و خالی از سكنه كشور در سال 1375 تعداد 56448، 41321، 18080، 1843 و 5555 آبادی به ترتیب جلگه‌ای، كوهستانی، جلگه‌ای-كوهستانی، جلگه‌ای جنگلی و كوهستانی-جنگلی می‌باشند. 2580 آبادی نیز در دسته‌بندی‌های فوق گنجانده نشده‌اند كه نشان دهنده تنوع و پراكندگی تعداد آبادی‌ها در وضعیت‌های طبیعی گوناگون می‌باشد. نحوه قرارگیری روستاهای كشور نقش به سزایی در تاثیرپذیری آنها از حوادث گوناگون دارد. البته واقع شدن در مسیر گسل‌ها و سیلابرودها این تاثیرپذیری را افزایش می‌دهد. همچنین درصورتی‌كه كالبد و  ساختار روستا مقاومت لازم برای مقابله با حوادث را نداشته باشد، آسیب‌های حوادث گوناگون در محیط‌های روستایی بیشتراست؛ به گونه‌ای كه در حال حاضر روستاهای كشور در اثر بروز حوادثی مانند زلزله بیشترین تاثیر را پذیرا هستند.

 

2-7- وسعت سكونتگاه‌های روستایی

یكی دیگر از عوامل مهم و موثر در ارزیابی آسیب‌پذیری سكونتگاه‌های روستایی، وسعت این سكونتگاه‌ها است كه به روش‌های زیر تعیین می‌شود:

- بر اساس تعداد خانه‌ها یا واحدهای مسكونی

- بر اساس وسعت زمین‌های زراعی

- بر مبنای میزان جمعیت و تعداد خانوارها

با توجه به عوامل موثر رده‌بندی سكونتگاه‌های روستایی، این سكونتگاه‌ها به صورت ذیل تقسیم‌بندی می‌شوند:

- آبادی یا جمعیت كمتر از 100نفر

- روستای كوچك، با 100 تا 249 نفر جمعیت

- روستای متوسط با 250 تا 499 نفر جمعیت

- روستای بزرگ 500 تا 999 نفر جمعیت

- روستای مركزی با 1000 تا 2499 نفر جمعیت

- روستا-شهر با بیش از 2500 نفر جمعیت.

هر یك از رده‌های سكونتگاهی فوق نیاز به یك نوع خدمات خاص دارند. از لحاظ اقتصادی مكان‌گزینی  بعضی از خدمات فقط در بعضی مراكز قابل توجیه است؛ كه البته موضوع ارایه خدمات ایمنی به جامعه روستایی خارج از این حیطه قرار نمی‌گیرد.

 

3-7- فعالیت‌های روستایی

در روستاهای كشور به علت تنوع اقلیمی و شرایط جغرافیایی و محیطی، معیشت‌های متنوعی وجود دارد. اگر چه معیشت غالب روستاییان را كشاورزی تشكیل می‌دهد، اما در بسیاری از روستاهای كشور تركیبی از فعالیت‌های متنوع مانند باغداری، زراعت، دامداری، صنایع دستی و صنایع كوچك را می‌توان مشاهده نمود. این فعالیت‌ها بخش عمده‌ای از تولید ناخالص و مایحتاج داخلی كشور را تامین می‌كنند. نكته دارای اهمیت، ایمن‌سازی فضاهای فعالیت روستایی اعم از مزارع، باغات و واحدهای دیگر در برابر آتش‌سوزی و سایر حوادث غیر مترقبه از جمله سیل و خشكسالی است.

 

4-7-بافت‌های كالبدی سكونتگاه‌های روستایی

بافت كالبدی سكونتگاه‌های روستایی كه بیانگر شكل و الگوی حاصل از تاثیرگذاری عوامل مختلف است، در روستاهای كشور باعث شكل‌گیری دونوع سكونتگاه مجتمع (یا كانونی) و متفرق (یا پراكنده) شده است. هریك از این دو الگو نیز باعث شكل‌گیری روستاهای خطی، روستاهای كانونی و روستاهای كاریزی شده است. از نقطه نظر ایمنی در هر یك از روستاهای فوق نكات خاصی مطرح می‌گردد. در صورت بروز زلزله، محیط‌های روستایی متفرق (یا پراكنده) كمتر آسیب می‌بینند و در سكونتگاه‌های مجتمع آسیب‌ها بیشتر هستند. همچنین ارایه خدمات ضروری و اولیه به جامعه آسیب‌دیده در روستاهای پراكنده با مشكلات خاصی همراه است.

 

5-7- جمعیت روستایی

از نظر تعداد خانوارهای روستایی و طبقه‌بندی آنها، از تعداد 68122 آبادی دارای سكنه در كشور در سال 1375، بیشترین تعداد آبادی‌های كشور دارای 49-20 خانوار می‌باشند و تنها 219 آبادی دارای 1000 خانوار و بیشتر هستند. افزایش جمعیت روستاها، نشانگر تحول روستاهای كوچك به سمت تبدیل شدن به روستاهای پرجمعیت و شهرك‌ها است. مقایسه نتایج سرشماری‌های گذشته نیز نشان دهنده افزایش تعداد مراكز روستایی پرجمعیت در كشور می‌باشد.

بدین ترتیب می‌توان گفت جمعیت روستایی گرایش به تمركز دارد و به مرور مراكز روستایی پرجمعیت استقرار می‌یابند. براساس آخرین اطلاعات موجود، 5278 آبادی، مراكز روستایی پرجمعیت كشور را تشكیل می‌دهند كه به طور متوسط بیش از 1000 نفر جمعیت دارند. همچنین براساس نتایج آمارگیری رسمی، اكثر روستاهای كم جمعیت كشور كوهستانی و كوهپایه‌ای می‌باشند كه غالبا كوچك و پراكنده هستند و تامین خدمات زیربنایی برای آنها دشوار می‌باشد. از طرفی نزدیك به 5500 آبادی در سواحل و جزایر دریاهای شمال و جنوب كشور و پیرامون دریاچه‌های داخلی قرار دارند كه غالبا به شیوه خطی استقرار یافته‌اند و 5400 آبادی نیز در نواحی بیابانی و پیرامون فضاهای كویری به‌صورت پراكنده می‌باشند.

از 125827 آبادی كشور، تعداد 57705 آبادی خالی از سكنه و 68122 آبادی دارای سكنه می‌باشند. متوسط جمعیت هر روستا در كشور در طی سال‌های 55، 65، 75 به ترتیب 268، 342، 338 نفر بوده است. در سال 1335، جمعیت روستاهای كشور معادل 68/6 درصد از كل جمعیت كشور بوده است. این میزان در سال 45، 55 و 65 و 75 به ترتیب 62، 53، 45/4 و 38 درصد بوده است و در سال 1381 به 33 درصد، معادل 22 میلیون نفر از 66 میلیون نفر جمعیت كل كشور شده است كه نشان از كاهش جمعیت روستایی و رشد فزاینده جمعیت شهرنشین كشور دارد.

 

6-7- پوشش گیاهی

وسعت اراضی زیركشت حدود 17/5 میلیون هكتار برآورده گردیده است كه از این مقدار حدود 4 میلیون هكتار زیركشت محصولات آبی و 5/3 میلیون هكتار زیركشت محصول دیم و حدود 8 میلیون هكتار نیز آیش می‌باشد این در حالی است كه اراضی قابل كشت كشور 51 میلیون هكتار برآورده شده است. همچنین از كل مساحت كشور در حدود 7/5 درصد و یا به عبارت دیگر 12/5 میلیون هكتار زیر پوشش انواع جنگل‌ها قرار دارد. در ایران، تنها از جنگل‌های شمال كه مساحت آن حدود 1/38 میلیون هكتار می‌باشد، استفاده تجاری می‌گردد. فعالیت‌های كشاورزی و جنگلی به دلیل دارا بودن ابعاد تولیدی و اقتصادی به‌گونه‌ای است كه محیط‌های روستایی به عنوان مولد این گونه فعالیت‌های پایه تلقی می‌شوند. لذا ایمنی روستاها و مراكز جنگلی و پوشش گیاهی كشور و مزارع در برابر حوادث به خصوص سیل و آتش‌سوزی ضرورت تام دارد.

با توجه به مباحث فوق، اهمیت حفاظت از روستاها در برابر حوادث در حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی و سیاسی قابل مشاهده است. توجه به این ضرورت سبب شكل‌گیری زمینه فكری و تصمیم‌گیری مناسبی برای ارایه خدمات ایمنی و آتش‌نشانی در كشور بوده است؛ به‌گونه‌ای كه اولین اقدام مرتبط، در طول برنامه سوم توسعه كشور با احداث هشت پایگاه آتش‌نشانی صورت گرفته است. درسال 1381 نیز با مطرح شدن مدیریت روستایی در قالب دهیاری‌ها، موضوع تامین خدمات ایمنی و آتش‌نشانی در فضاهای روستایی كشور پیگیری شده كه آینده امیدبخشی را برای حفاظت روستاها در برابر خطرات و حوادث طبیعی و غیرطبیعی ترسیم می‌كند. در شرایط كنونی حضور دهیاری‌ها در روستاها، قابلیت اجرایی مدیریت خدمات ایمنی را در روستاها افزایش می‌دهد. استفاده مناسب از ساختار جدید مدیریت روستایی می‌تواند تاثیر بسزایی در توسعه خدمات ایمنی و آتش‌نشانی در سراسر كشور داشته باشد.

 

8-مدیریت روستایی و مدیریت ایمنی

مدیریت امورعمومی به ویژه مدیریت شهری و مدیریت روستایی در ایران از مواردی هستند كه كمتر مورد بررسی و تحلیل واقع شده‌اند. مروری بر ادبیات موجود در این زمینه نشانگر این موضوع است كه این زمینه و حتی رشته‌های مرتبط با آن مانند علوم سیاسی  و اداری كمتر مورد توجه واقع شده‌اند. وظیفه اصلی مدیریت شهری در شهرها بر عهده شهرداری‌ها نهاده شده است. این سازمانها از دیرپاترین سازمان‌های عمومی در كشور به شمار می‌آیند. اگرچه شهرداری‌ها با مشكلات زیادی مانند كمبود درآمد، نبود مشاركت‌های مردمی گسترده در انجام خدمات شهری و كهنگی قوانین مواجه هستند، اما در مقایسه با مدیریت روستایی وضع بهتری دارند. نظام مدیریت روستایی در ایران طی تاریخ طولانی خود تحولاتی را به لحاظ ساختاری پشت سرگذاشته است. تا پیش از انقلاب مشروطه مالك و سپس كدخدا به عنوان صاحبان اصلی روستاها محسوب می‌شدند و اداره امور روستا به صورت سنتی در دست آنها بود. تا پیش از اجرای قانون تاسیس دهیاری‌های خودكفا در آغاز سال 1381، هیچ نهاد قانونی برای انجام وظایف مدیریت امور عمومی در روستاها وجود نداشت. اگر چه شوراهای اسلامی روستایی از سال 1377 تشكیل شده بودند؛ اما این شوراها ماهیت اجرایی نداشتند و كار اصلی آنها سیاستگذاری، برنامه‌ریزی، نظارت بر اجرای برنامه‌ها و رفع اختلافات اهالی بود. چنانكه پس از پیروزی انقلاب اسلامی، وزارت جهادسازندگی شوراهای روستایی را بدون داشتن بازوی اجرایی تشكیل داد كه به دلیل نداشتن پشتوانه قانونی توفیقی حاصل نگردید. محیط زندگی روستایی به سبب ویژگی‌هایی مانند سازگاری با طبیعت و آسیب‌رسانی كمتر به آن، وجود روابط گرم و صمیمانه و شبكه‌های اجتماعی از آن دسته اشكال زندگی جمعی است كه در كشورهای توسعه یافته تلاش بسیاری برای حفظ و نگهداری آن می‌شود. یكی از عوامل تخریب زندگی روستایی، مهاجرت ناشی از وجود تبعیض میان شهر و روستا است كه طبق اصل سوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، دولت وظیفه دارد این تبعیض را برطرف كند و امكانات عادلانه را برای همه فراهم نماید. حفظ جامعه روستایی در كشور و ارتقای كیفیت زندگی روستاییان از طریق بهبود سطح زندگی و معیشت آنها فراهم می‌گردد. یك عامل مهم در تحقق این سیاست توجه به مدیریت امور عمومی روستا و انجام اقداماتی مانند سیاستگذاری، برنامه‌ریزی و تدارك تجهیزات و بالاخره فراهم كردن آموزش‌های لازم به كارگزاران دهیاری‌ها و اهالی روستاها است. دهیاری‌ها به عنوان متولیان مدیریت روستایی براساس قانون وظایف مهمی به عهده دارند كه تامین ایمنی روستا و روستاییان در برابر حوادث را نیز شامل می‌شود.

به موجب بند 30 از ماده 10 اساسنامه تشكیلات و سازمان دهیاری‌ها مصوب هیات وزیران، یكی از وظایف دهیاری‌ها به عنوان متولیان اداره امور روستاها، اتخاذ تدابیر لازم برای حفظ روستا از خطر سیل و حریق و رفع خطر از بناها و دیوارهای شكسته واقع در معابر و اماكن عمومی می‌باشد.  

این وظیفه مدیریت روستا را ملزم به برنامه‌ریزی برای محافظت از روستا در برابر حوادث می‌نماید. از این رو لازم است زیربناهای تحقق این وظیفه در روستاها، شامل ایجاد تاسیسات حفاظتی، خرید تجهیزات و امكانات ایمنی و آتش‌نشانی فراهم گردد. همچنین به موجب بند 39 ماده فوق‌الذكر، دهیاری موظف به همكاری با واحدهای امدادرسانی در هنگام وقوع حوادث و سوانح غیرمترقبه و بلایای طبیعی می‌باشد. برخی از وظایف مدیریت روستایی نیز جنبه پیش‌گیرانه یا كاهش دهنده آثار بلایای طبیعی را در بر دارند. برای مثال نظارت بر ساخت و سازها در محدوده قانونی روستاها و اجرای طرح هادی در همكاری با دستگاه‌های مسوول از این نوع وظایف تلقی می‌شود. در نتیجه مدیریت روستایی به لحاظ وظایف قانونی و جایگاه تشكیلاتی می‌تواند نقش عمده‌ای در تحقق روستاهای ایمن در برابر حوادث داشته باشد.

 

9-نتیجه‌گیری و پیشنهادات

در حال حاضر با تشكیل شوراهای اسلامی روستایی و تاسیس دهیاری‌ها، بخش عمده‌ای از مشكلات كلان مدیریت روستایی كه ناشی از نادیده گرفتن مقام اجرایی و تغییرات مداوم ساختاری بودند، برطرف شده‌اند. در زمینه برنامه‌ریزی و مدیریت ایمنی در محیط‌های روستایی عمدتا باید به این نكته اشاره كرد كه ایمنی در روستاها در برخی از زمینه‌ها مانند نوع مصالح ساختمانی و مقاومت آنها، ساختار و كالبد سكونتگاهی، نحوه معیشت و شیوه غالب زندگی  متفاوت با ایمنی در شهرهاست.

دهیاری‌ها به موجب وظایف قانونی موجود در اساسنامه تشكیلات و سازمان دهیاری‌ها مصوب هیات محترم وزیران، باید برنامه‌ریزی لازم برای ایمنی روستا را انجام دهند. در جهت تحقق این امر، این نهاد نوپا نیازمند پشتیبانی و حمایت آموزشی، تجهیزاتی و اعتباری از سوی سطوح منطقه‌ای و ملی است تا بتواند با جلب مشاركت مردم روستا و اتكا به توان مالی و اعتباری، برنامه‌ریزی‌های اصولی و پایه‌ای را انجام دهد؛ همچنین با نظارت برساخت و سازهای جدید در روستاها زمینه ایجاد روستاهایی مقاوم و مستحكم در برابر حوادث به خصوص زلزله را فراهم نماید.

 

منابع:

1- مقدمه‌ای بر جغرافیای روستایی، دكتر مسعود مهدوی، چاپ اول, انتشارات سمت، 1377، تهران.

2- مبانی جغرافیای روستایی، دكتر عباس سعیدی, چاپ دوم، انتشارات سمت، 1378، تهران.  

3- مدیریت بحران در نواحی شهری، مجیدعبدالهی، چاپ دوم، انتشارات سازمان شهرداریهای كشور، 1382.

4- گزیده آمار آتش‌نشانی‌های كشور، دفتر برنامه‌ریزی عمرانی وزارت كشور، دبیرخانه ستاد هماهنگی امور ایمنی و آتش‌نشانی كشور، 1378.

5- گزارش پروژه مطالعاتی، مكان‌یابی پایگاه‌های آتش‌نشانی در روستاهای كشور، مجید عبدالهی، دفتر برنامه‌ریزی عمرانی، جلد اول و دوم، 1380.

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه