ایمنی در برشکاری و جوشکاری با گاز

سید محمدرضا مشکاتی، کارشناس ارشد بهداشت حرفه ای

 

در هر فعالیت صنعتی نیاز به شناخت و درک منابع خطر، جهت تامین ایمنی است. در فعالیت های جوشکاری و برشکاری با گاز، جهت تامین شعله حرارت زیاد، گازهای قابل احتراق نظیر استیلن به کار می رود. استیلن به طور تجاری در سیلندرهایی که حاوی گاز تحت فشار حل شده در استن است یا از اثر آب بر کاربید کلسیم تولید می گردد. اکسیژن تجاری از سیلندرهای حاوی گاز تحت فشار تامین می گردد.

سیلندرهای حاوی گاز برای تشخیص به رنگ های مختلفی از هم متمایز می گردند. بدنه سیلندر حاوی گاز اکسیژن مشکی و سیلندر گاز استیلن بلوطی است. ( برای کاربرد رنگ ها به استاندارد Is. 4379-1967 رجوع گردد).

در این مقاله منابع مهم خطر در جوشکاری و برشکاری با گاز و راه های بر طرف کردن آنها شرح داده شده است.

 

- هنگام به کارگیری سیلندر اکسیژن و استیلن اقدامات ذیل را نمی بایست انجام داد:

 

1-     کاربرد سیلندرها برای هر کار دیگر جز برشکاری و جوشکاری؛

2-     ذخیره سیلندرهای استیلن در یک وضیعت نادرست؛

3-     تماس سیلندر با حرارت؛

4-     کاربرد روغن یا گریس نزدیک اکسیژن؛

5-     تست نشتی با شعله برهنه؛

6-     کاربرد اسباب معیوب نظیر رگلاتور، لوله، مشعل، ...

 

- در هنگام استفاده از سیلندر اکسیژن و استیلن اقدامات ذیل را می بایست انجام داد:

 

1-     ذخیره درست سیلندرها.

2-     نگهداری مجرای سیلندرهای پر و خالی.

3-     روشنایی صحیح لوله.

4-     باز کردن شیر سیلندر به آرامی.

5-     نگهداری تمیز جایگاه شیر سیلندر، حذف هرگونه لقی قبل از فیت کردن رگلاتور.

6-     حرکت یک سیلندر به تنهایی، در یک زمان توسط دست، انبر، قرقره،‌ جرثقیل.

7-     بستن شیر سیلندر هنگام خالی بودن سیلندر یا موقع عدم انجام کار.

8-     برداشتن آچار شیر در وضعیت مخصوص روی سیلندر استیلن.

 

برگشت شعله

موقع ایجاد آن،‌ شعله خارج شده و یک صدای بلند یا یک صدا در نوک مشعل ایجاد می شود که به آن برگشت شعله می گویند. این امر ممکن است به واسطه موارد زیر حادث گردد:

 

1-     فشار ناکافی در نازل به کار گرفته شده؛

2-     ذرات فلزی چسبیده به نازل؛

3-     حرارت زیاد لوله؛

4-     تماس نازل با ورق یا فلز جوشکاری شده.

 

اگر برگشت شعله رخ داد، شیر مشعل را فوری بسته و موارد بالا را برای یافتن علت آن چک نمایید.

 

فلاش بک (‌پیش سوزی)

وقتی فلاش بک رخ می دهد،‌ شعله خارج شده و یک صدای بلند یا یک صدای سوت در نوک مشعل ایجاد می شود. فلاش بک، نمایان شدن شعله گاز آنطرف بدنه لوله و فشارسنج است که منجر به انفجار می شود. اغلب علل شایع فلاش بک عبارتند از:

 

1-     فشار نا صحیح اکسیژن و استیلن؛ این مورد اغلب برای افراد مبتدی رخ می دهد.

2-     کاربرد یک روش بیجا جهت روشنایی مشعل؛

3-     وجود مانع در نوک مشعل.

 

اگر فلاش بک رخ داد، شیر مشعل را (اول اکسیژن) و شیر سیلندر را ببندید. به علاوه وسایل را قبل از عملیات چک کنید.

 

حرارت زیاد سیلندرهای استیلن

اگر یک سیلندر استیلن به دلیل کاربرد وسایل معیوب،‌ برگشت شعله،‌ در اثر حادثه،‌ ... گرم یا داغ شود باید اقدامات زیر به سرعت انجام شود:

 

1-     بستن شیر

2-     جدا کردن رگلاتور یا سایر بست ها

3-     بردن سیلندر به محیط خارج

4-     فرو بردن سیلندر در آب یا به کارگیری آب کافی جهت خنک نگهداشتن آن.

 

ایمنی در جوشکاری قوس الکتریکی

یک جوشکار باید دانش کافی راجع به وسایل جوشکاری و موارد ایمنی مرتبط را داشته باشد.

عمده موارد خطر در این بخش عبارتند از:

 

1-     خطرات شوک الکتریکی

2-     خطرات اشعه

3-     خطرات ناشی از فیوم های سمی

4-     خطرات ناشی از فلز داغ و گدازه ها

 

جلوگیری از خطرات شوک الکتریکی

قبل ا ز اتصال وسایل هر ست جوشکاری مطمئن شوید که ست در یک شرایط خوب و کیفیت استاندارد قرار دارد. رعایت احتیاط های ذیل از خطرات شوک الکتریکی جلوگیری می نماید.

 

1-     سیم زنده یا اشیایی که ممکن است حامل یا انتقال دهنده جریان برق باشد را لمس ننمایید.

2-     سیم ارت مناسب را تامین نمایید.

3-     مراقبت نمایید کابل ها در شرایط خوب و به طورکامل ایزوله شده باشند.

4-     روی یک سطح خشک قرار بگیرید یا کفش لاستیکی بپوشید.

5-     پس از اتمام عملیات جوشکاری، ‌سوئیچ وسایل را خاموش نمایید.  

 

توجه: با توجه به امکان خطرات موجود در بکارگیری منبع جریان AC در یک فضای بسته،‌ توصیه می گردد از ولتاژ کم جریان برق استفاده شود.

 

جلوگیری از خطرات اشعه

همواره خطراتی برای چشم ها و امکان سوزش پوست توسط اشعه قوس الکتریکی ماوراء بنفش و مادون قرمز وجود دارد. می توان با به کارگیری تمهیدات زیر از این خطرات جلوگیری نمود:

 

1-     استفاده از حفاظ صورت مناسب با فیلتر شیشه‌ای.

2-     حفاظت بدن توسط پوشش مناسب،‌ بستن دکمه لباس، پوشش جلوی گردن و بازوها.

3-     محافظت دست با پوشیدن دستکش های مناسب.

4-     محافظت سایرین از نور قوس با کاربرد حفاظ مناسب.

5-     پرهیز از بی نظمی قوس ایجاد شده از طریق تماس الکترود یا نگهدارنده آن با قسمت فلزی که سبب حادثه می‌شود.

 

خطرات ناشی از فیوم های سمی

این خطرات ویژه اشخاصی است که جوشکاری روی برنج،‌ برنز، مس، ... یا فلزاتی که حاوی این ترکیبات هستند، انجام می دهند. برای جلوگیری از این خطرات می بایست اقدامات ذیل را انجام داد:

 

1-     تامین تهویه کافی هنگامی که جوشکاری در فضای بسته انجام می شود یا وقتی در جوشکاری،‌ مواد حاوی ترکیبات سرب،‌ کادمیم،‌ مس است.

2-     استفاده از ماسک تنفسی مناسب،‌ جایی که فیوم های سمی ممکن است به کار رود.

3-     عدم انجام جوشکاری ظروف حاوی مواد سمی یا قابل اشتعال تا تمیزی کامل یا ایمن نمودن آن.

4-     عدم به کارگیری اکسیژن به عنوان جانشین هوای فشرده یا تهویه طبیعی.

5-     در هنگام استفاده از هوای فشرده در تهویه،‌ از استنشاق،‌ گرفتن آن روی پوست،‌ لباس، ... جلوگیری گردد.

 

خطرات ناشی از فلزات داغ و گدازه ها 

علاوه بر احتمال خطر تماس دست ها، بازوها و چشم جوشکار، ممکن است در اثر جریان داغ گداخته هنگام برش سبب سوزاندن اعضای مذکور نیز گردد.

 

حفاظت سایر افراد

در کارخانه برای حفاظت اشخاصی نزدیک محل جوشکاری نیاز به لحاظ نمودن برخی موارد احتیاطی زیر وجود دارد:

 

1-     احاطه جوشکار با پرده جدا کننده؛

2-     رنگ کردن دیوار و سقف با رنگی که تا حد امکان اشعه ماوراء‌ بنفش را باز نگرداند؛

3-     استفاده از پوسترهایی با عنوان «به قوس الکتریکی نگاه نکنید».

 

وسایل حفاظتی جوشکاران

با توجه به متفاوت بودن خطرات جوشکاری و تماس جوشکار با اشعه حرارتی و نور (شامل اشعه ماوراء بنفش)، انرژی الکتریکی،‌ برق،‌ پاشیدن فلزات استفاده از لوازم حفاظتی امری ضروری است.

استفاده درست از وسایل حفاظتی، علاوه بر حفاظت جوشکار از خطر، اجازه یک کار مطمئن را به وی می دهد.

وسایل حفاظتی جوشکاران در طی جوشکاری عبارتند از:

 

فیلتر چشم ها: طوری که طی عملیات برشکاری و جوشکاری از چشم ها در مقابل تابش زیاد،‌ اشعه زیان آور،‌ برق،‌ ذرات داغ فلز و یا مجموعه ای از این خطرات محافظت نماید.

 

سپردستی: یک وسیله ای که جهت تامین حفاظت چشم ها، گوش ها،‌ صورت،‌ گردن و قسمتی از بالای سر استفاده کننده طی عملیات جوشکاری و برشکاری طراحی شده است.

 

عینک: وسیله ای برای محافظت چشم ها و استفاده جهت حفاظت چشم ها و حفرات آن از پرتاب ذرات و اشعه زیان آور می باشد.

 

کلاه: یک وسیله محافظتی بالای سر و برای تامین حفاظت چشم ها،‌ گوش ها، صورت،‌ گردن و قسمتی از بالای سر استفاده کننده در طی عملیات برشکاری و جوشکاری به کار می رود.

 

دستکش: ساخته شده از چرم و آزبست، برای حفاظت دست ها.

 

وسیله حفاظتی ساق پا: ساخته شده از چرم برای حفاظت پاها و ساق پا.

 

آستین بلند: ساخته شده از چرم برای حفاظت بازوها.

 

پیش بند: ساخته شده از چرم یا آزبست،‌ برای حفاظت بدن و لباس. آنها ممکن است در انواع پوشش سینه،‌ کمر،‌ زانو، قوزک پا یا بالای کمر استفاده شوند. پیش بند ممکن است جهت محافظت در برابر حرارت، جرقه،‌ پرتاب فلزات داغ،‌ مایعات یا خطرات اشعه به کار روند.

 

پوشش بدن: این وسایل به عنوان محافظ قسمت های عمومی بدن به استثنای سر، دست و پاها استفاده می گردند. لوازم مذکور را خیاط ها از مواد مناسب تهیه می کنند.

 

پوشش کامل حفاظتی: این پوشش ها از سر تا پا را پوشش می دهند. این لوازم اغلب شامل شلوار کار، بالا تنه،‌ ژاکت کوتاه و کلاه سر می باشند. ممکن است از موادی نظیر پلاستیک،‌ روغن،‌ پارچه، پوشش بافتنی، فایبر گلاس، پلاستیک هادی، لاستیک طبیعی و مصنوعی، پارچه مصنوعی خنک نگهدارنده،‌ چرم،‌ آلومینیوم، ... ساخته شوند.

 

تشک: تشک ها روی کف خیس یا مرطوب و برای محافظت جوشکار از خطرات شوک به کار می روند. آنها از لاستیک یا مواد عایق دیگر ساخته می شوند.

 

پوشش محافظتی مورد نیاز برای هر نوع عملیات جوشکاری با توجه به اندازه، طبیعت و محل کار متنوع است. به هرحال وسایل مذکور نباید مسبب به هم زدن آرامش و سهولت انجام کار شود، به حدی که کارگر در استفاده از آنها سستی ورزد.

 

وسایل حفاظتی و کاربرد آنها عبارتند از:

 

1-     دستکش های چرمی یا آزبستی، مگر در موقع انجام کارهای سبک.

 

2-     پیش بند ضد آتش ساخته شده از چرم، آزبست یا مواد مناسب دیگر برای حفاظت در برابر جرقه و اشعه حرارتی.

 

3-     آستین ها و یقه به وسیله دکمه ها محافظت گردیده،‌ جیب ها از جلوی شلوار و پیش بند حذف گردند و لبه شلوار و لباس کار به سمت خارج برنگردد.

 

4-     برای کارهای خیلی سنگین،‌ پوشش حفاظتی مقاوم در برابر آتش یا وسیله معادل آن می تواند به کار رود.

 

5-     کفش های کوتاه با قسمت جلویی بدون حفاظ نباید به کار رود.

 

6-     در کار تولیدی،‌ عملیات برشکاری ممکن است برای تامین ایمنی در برابر جرقه و ذرات فلزات یک پرده حفاظتی جلوی پای جوشکار به کار رود.    

 

7-     کلاه یا پوشش شانه ساخته شده از چرم یا مواد مناسب دیگر می تواند هنگامی که عملیات جوشکاری در بالای سرانجام می گیرد به کار گرفته شود. پوشش چرمی جمجمه ممکن است زیر کلاه جهت جلوگیری از سوختن سر به کار رود.

 

8-     برای جوشکاری بالای سر یا جوشکاری در فضای کاملا بسته، حفاظت گوش نیز مطلوب است.

 

9-     جایی که امکان تماس با اجسام تیز و سقوط اشیای سنگین وجود دارد. کلاه مناسب یا وسیله حفاظتی سر می بایست به کار رود.

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه