مدیریت ایمنی در نیروگاه‌های برق

اسلام شیرین زاده

 

1- مقدمه

مدیریت، علم و هنر تعیین اهداف، برنامه‌ریزی، سازماندهی، هدایت، سرپرستی، نظارت، پایش و بهبود عملكردهای مختلف جهت رسیدن به اهداف می‌باشد. مدیریت ایمنی نیز به عنوان بخشی از مدیریت ساخت، تعمیر و نگهداری بر پایه یك‌سری اصول استوار می‌باشد.

 

2- اصول مدیریت

مدیریت ایمنی با به‌كارگیری تكنیك‌های مدیریتی سعی در حذف شرایط و اعمال ناایمن دارد. اصول ایمنی در طول قرن بیستم رشد چشمگیری داشته‌اند، به‌طوری‌كه كاربرد جهانی یافته‌اند.

اصل اول: ایمنی همانند مدیریت ساخت، بازاریابی، مالی و برنامه‌ریزی به عنوان یك عملكرد مهم مدیریتی هر سازمان می‌باشد. شركت باید خط مشی ایمنی خود را تهیه نماید و مدیریت باید مسوولیت اجرای آن را به‌عهده بگیرد. همچنین مدیریت مسوول ایجاد واحد ایمنی، تعیین اهداف، برنامه‌ریزی و نظارت بر عملكردها جهت نیل به اهداف مطلوب می‌باشد.

اصل دوم: حوادث ناشی از اعمال و شرایط ناایمن هستند.

مدیریت ایمنی در قبال هر دو عامل مسوول است. شرایط و اعمال ناایمن به علت ضعف در مدیریت ایمنی به وجود می‌آیند.

اصل سوم: در پس هر حادثه‌ای چندین علت نهفته است.

حادثه یك اثر تجمعی از چندین علت مختلف می‌باشد، یعنی متشكل از یك علت ریشه‌ای و اصلی و چندین علت فرعی و مكمل است. به عنوان مثال به علت ورود یك كارگر به محدوده غیر مجاز، در حالیكه مدار زنده (Live) بوده، نشت جریان برق منجر به فوت وی می‌شود. در این حادثه علت اصلی عمل ناایمن، ورود به محدوده غیر مجاز می‌باشد و علت مكمل، ضعف مدیریت در ایمنی برق است. در این مورد سوالات زیر قابل تامل می‌باشند:

1- چرا به شخص اجازه داده شده كه به آن محدوده وارد شود؟

2- چرا اطراف آن محل حصار‌كشی نشده است؟

3- آیا فرد از خطرات موجود آگاهی داشته است؟

4- چرا به فرد آموزش داده نشده است؟

5- چه كسی مجوز كار صادر كرده است؟

6- چرا بدون قطع مدار، مجوز كار صادر شده است؟

به طور خلاصه حادثه به علت ضعف در سیستم ایمنی رخ داده است.

اصل چهارم: اعمال و شرایط ناایمن می‌توانند از قبل شناسایی شوند، به‌طوری‌كه در منبع خطر حذف یا كنترل شوند. مثلا می‌توان به جای سیم لخت هادی و برقدار از كابل‌های عایق استفاده نمود یا به جای ترانسفورمر روغنی می‌توان ترانسفورمر خشك با پوشش رزینی را جایگزین نمود و نیز به جای بریكر (Breaker) روغنی از بریكر خلاء استفاده كرد.

اصل پنجم: جهت رسیدن به ایمنی مطلوب باید تمامی حلقه‌های زنجیره ایمنی حفظ شود. وجود یك حلقه ضعیف می‌تواند كل زنجیره ایمنی را تضعیف نماید (شكل 1).

 

شكل 1 زنجیره ایمنی و حلقه‌های آن در نیروگاه برق

 

 

اصل ششم: سیستم‌های مدیریت ایمنی، ابزارهای هر سازمان برای حصول ایمنی می‌باشند. برای نیل به ایمنی، شركت بایستی سیستم‌های مدیریت ایمنی را پیاده نماید و كارگران و پیمانكاران را ملزم به پیروی از آن نماید و آموزش‌های لازم را به آنها بدهد.

اصل هفتم: ایمنی، یك عملكرد زنجیره‌ای در هر سازمان می‌باشد و این زنجیره به زنجیره مسوولیت‌های مدیران، سرپرستان و كارگران برمی‌گردد كه هر كدام مسوول تامین اعمال و شرایط ایمن در حیطه كاری خود می‌باشند.

 

3- خط‌مشی ایمنی

شركت باید خط‌مشی ایمنی مدونی داشته باشد. خط مشی باید در بر گیرنده اصول و مقررات مربوط به روش كار باشد و همه افراد ملزم به پیروی از آن باشند. خط‌مشی بالاتر از قانون و مقررات است؛ چرا كه قانون و مقررات شركت برپایه خط‌مشی شكل می‌گیرد. یك خط‌مشی باید چهارچوب زیر را دارا باشد:

  • به‌طور دقیق گویای اهداف شركت باشد.
  • مدیران خط‌مشی تعریف شده را باور داشته باشند.
  • تمامی كاركنان نسبت به خط‌مشی تعهد داشته باشند و در تمامی فعالیت‌های روزانه شركت نسبت به آن متعهد باشند.
  • خط‌مشی باید دامنه تصمیم‌گیری و كاربرد آن را در سطوح پایین مدیریتی مشخص سازد.

خط‌مشی ایمنی باید به عنوان بخشی از خط‌مشی مدیریتی شركت تلقی می‌شود. مدیریت باید خط‌مشی ایمنی را تدوین نموده و تمام تلاش‌های خود را در جهت تامین سلامتی و ایمنی پرسنل و تاسیسات در مدت ساخت و تعمیر و نگهداری با تعیین اهداف، برنامه‌ریزی، سازماندهی و نظارت بر فعالیت‌ها جهت رسیدن به اهداف به‌كار برد. ممكن است بسیاری از شركت‌ها خط‌مشی ایمنی مدونی نداشته باشند. این امر بی‌علاقگی و بی‌تفاوتی مدیریت را نسبت به مسایل ایمنی نشان می‌دهد. خط‌مشی ایمنی یك شركت حداقل باید مسایل زیر را در بر داشته باشد:

  • علاقمندی مدیریت برای دستیابی به ایمنی پرسنل و تاسیسات
  • سازماندهی و مسوولیت‌های كلیه افراد
  • مستندسازی ایمنی
  • آیین‌نامه‌ها، قوانین و استانداردها
  • تیم ممیزی ایمنی و برنامه ممیزی دوره‌ای ایمنی.

 

4- ساختار سازمانی ایمنی

سازماندهی روشی است كه طی آن مسوولیت‌ها جهت انجام یك كار، معین و توسط یك چارت سازمانی ساده مشخص می‌گردد. سازماندهی كردن خود به تنهایی یك هدف نیست بلكه وسیله‌ای برای رسیدن به هدف می‌باشد. در تشكیل یك چارت سازمانی موارد زیر باید در نظر گرفته شود:

1- فهرست‌بندی مطالب ضروری

2- گروه‌بندی و تعیین فعالیت‌های هر گروه

3- تعیین مسوولیت‌های سرپرستان

4- هماهنگ نمودن فعالیت‌ها.

ساختار سازمانی ایمنی بستگی به فعالیت‌ها و بزرگی شركت دارد. در شركت‌های بزرگ معمولا در چارت ایمنی، مدیریت ایمنی تعریف می‌شود كه مستقیما زیر نظر مدیر عامل فعالیت می‌كند. فعالیت‌های یك شركت به صورت یك مجموعه (سازمان) زنجیره‌ای است كه مدیر ایمنی فعالیت‌های ایمنی را در رابطه با دیگر حلقه‌های مدیریتی هماهنگ می‌نماید. مدیر ایمنی با مدیران عمران، نصب، تست، بهره‌برداری و انبارداری به‌طور متقابل در ارتباط می‌باشد و نیازمندی‌های ایمنی در مراحل مختلف پروژه را پیگیری می‌كند.

در فاز اجرا و تعمیر و نگهداری تاسیسات برقی، مدیریت ایمنی ممكن است مكاتبات خود را مستقیما با مدیر عامل انجام دهد یا با مدیران دیگر ارتباط داشته باشد.

در بعضی از سازمان‌ها واحد ایمنی با واحد كنترل كیفیت ادغام شده و اداره واحدی را تشكیل می‌دهند. وظایف مدیر ایمنی شامل هدایت و رهبری واحد، ممیزی‌های ایمنی، تهیه و تدوین آیین‌نامه‌ها و مقررات، تدوین دستور‌العمل‌های ایمنی، حذف شرایط ناایمن و نظارت بر عملكرد ایمنی كارگران می‌باشد.

در یك سازمان، نقش سرپرستان بسیار قابل توجه است. زیرا آنها وظیفه نظارت بر فعالیت‌های خط تولید را به عهده دارند، توصیه‌های لازم را به كارگران می‌دهند و نیازمندی‌های ایمنی را بررسی می‌نمایند. اداره ایمنی در ارتباط با این سرپرستان و مدیران زنجیره‌ای می‌باشد.

 

5- ممیزی ایمنی

ممیزی ایمنی فرآیندی است كه طی آن شرایط و اعمال ناایمن در كارگاه شناسایی و روش‌های بهبود آن توصیه می‌شود. ممیزی ایمنی همچنین به مدیریت ایمنی توصیه‌های لازم را ارایه می‌نماید. به‌طور كلی سه نوع ممیزی ایمنی می‌تواند وجود داشته باشد:

1- ممیزی سطح اول یا ابتدایی

2- ممیزی سطح دوم یا میانی

3- ممیزی سطح سوم یا جامع

با وجود این كه سه نوع ممیزی متفاوت از همدیگرند، ولی حد و مرز مشخصی ندارند و ممكن است با هم همپوشانی نیز داشته باشند.

ممیزی سطح اول: این روش كم‌هزینه‌ترین ممیزی ایمنی است كه طی آن شرایط ناایمن ارزیابی می‌شوند. به عبارت دیگر در زمان بازدید از محیط كار، بسیاری از شرایط ناایمن یادداشت می‌شوند. شرایط ناایمن لیست و بررسی شده و سپس جهت رفع توسط سرپرست یا مدیر مربوطه، تعهد‌های لازم اخذ می‌گردد. در فاز ساخت پروژه از این روش برای ممیزی ایمنی در كارهای عمرانی، انبار، نصب، مستند‌سازی و بهره‌برداری می‌توان استفاده نمود. همچنین ممكن است نیازمندی‌های حفاظتی نیز ممیزی شوند. در فاز عملیات و تعمیر و نگهداری، ممیزین ایمنی شرایط و اعمال ناایمن را در فرآیند كار مشاهده و كشف می‌نمایند. در این فاز نیز نیازمندی‌های حفاظتی ممیزی می‌شوند.

ممیزین ایمنی پس از بررسی شرایط و اعمال ناایمن به همراه سرپرستان واحدها، گزارش ممیزی و توصیه‌های لازم را به مدیر تاسیسات و مدیر ایمنی جهت اتخاذ اقدامات اصلاحی برای حذف موارد ناایمن و پیشگیری از اعمال ناایمن ارایه می‌نمایند. گروهی كه در ممیزی سطح اول فعالیت می‌كنند عبارتند از: مدیر ایمنی، مشاور ایمنی، بازرس بیمه، بازرس برق، مدیر عمران، نصب، بهره‌برداری و تعمیر و نگهداری.

ممیزی سطح میانی: در این نوع ممیزی نسبت به ممیزی سطح اول، جزییات بیشتری بررسی می‌شود و مناطق خطرناك مورد ارزیابی دقیق قرار می‌گیرند. همچنین ممكن است در شرایط ناایمن یا بر روی تجهیزات ناایمن آزمایشاتی انجام شود. ممیزی میانی ضعف در طرح و نقشه تاسیسات، تجهیزات، زیر سیستم‌ها و فرآیندهای عملیات و تعمیر و نگهداری را به همراه راه‌حل‌های پیشنهادی جهت بهبود و اصلاح آنها شناسایی می‌نماید.

ممیزی سطح سوم: ممیزی جامع یك ممیزی تمام عیار است كه فاكتورهای ایمنی را در كارگاه‌ها براساس تجزیه و تحلیل‌های مهندسی، آنالیز مدول (Module) و غیره ارزیابی كرده و به‌طور همه جانبه طرح تاسیسات و كارگاه‌ها، نوسازی و دستورالعمل‌های اجرایی را بهبود می‌بخشد. توصیه می‌شود ممیزی جامع شامل موارد ذیل باشد:

ممیزی فراگیر (Envelope audit):

از این نوع ممیزی در كارهای عمرانی، بخش تاسیسات الكتریكی، انبارها، دفاتر اداری، غذاخوری‌ها، سیستم‌های تهویه، چیدمان حفاظتی روشنایی و غیره بهره‌گیری می‌شود.

ممیزی عملیاتی (Functional audit):

این ممیزی ضعف‌های سازمانی، نیازمندی‌های آموزشی، شفافیت مسوولیت‌ها و وظایف، مستندسازی و غیره را پوشش می‌دهد.

ممیزی تاسیسات (Facility audit):

این ممیزی شرایط ناایمن در تاسیسات را بررسی نموده و توصیه‌های لازم را در خصوص وجود و تهیه تجهیزات و وسایل ایمنی مورد نیاز ارایه می‌نماید.

پیشنهادات: شرایط و اعمال ناایمن لیست‌بندی شده و اعمال اصلاحی و بهبودهای مورد نیاز توصیه می‌شوند. شرایط و اعمال ناایمن به سه گروه A(با خطر زیاد)، B(با خطر متوسط) و C(با خطر كم) تقسیم‌بندی می‌شوند. برنامه‌های اصلاحی عمدتا بر روی دو گروه A و B متمركز می‌گردد.

 

6- واكنش‌های مدیریت

بی‌شك ممیزی ایمنی یك ابزار قوی در دست مدیریت، جهت اتخاذ عكس‌العمل‌های درست و صحیح است. همانطوری‌كه قبلا ذكر شد، هدف مدیریت باید دستیابی به ایمنی مطلوب برای پرسنل و تاسیسات باشد. به این منظور باید اجرای توصیه‌های ذكر شده در گروه خطرات A و B در اولویت كاری قرار گیرد و برای انجام اقدامات در نظر گرفته شده برنامه‌ریزی شود و نظارت بر اجرای آنها انجام گیرد.

 

7- آموزش و نظارت

از آنجایی كه ایمنی یك عملكرد زنجیره‌ای است، لازم است مدیران، سرپرستان و كارگران در رابطه با شناسایی اعمال و شرایط ناایمن مربوط به محیط‌های كاری خود آموزش ببینند. همچنین باید در رابطه با فوریت‌های پزشكی، پیشگیری از حریق، اصول مهندسی برق و غیره آموزش‌های لازم را فرا گیرند. ضروری است كه اصول ایمنی و كمك‌های اولیه به پرسنل آموزش داده شود و با حوادث و عواقب ناشی از بی‌توجهی و نادیده انگاشتن خطرات آشنا شوند. جهت دستیابی به ایمنی باید به نوع نگرش افراد توجه كرده و در بین آنها فرهنگ‌سازی نمود. شركت باید برای آموزش ایمنی از مدیر كارخانه تا مدیران رده پایین و تكنسین‌ها و پرسنل خدماتی برنامه‌ریزی نماید.

 

8- جنبه‌های مادی ایمنی

مدیریت ایمنی نیاز به سرمایه‌گذاری دارد كه می‌توان تحت عنوان هزینه‌های زیر آن را بیان كرد:

هزینه‌های ثابت: تجهیزات ایمنی، تسهیلات كمك‌های اولیه، تجهیزات حفاظتی و آتش‌نشانی، چراغ‌های حفاظتی، دفاتر كار ایمنی و حفاظت فنی، تسهیلات كامپیوتری و مستندسازی، تسهیلات نیروی انسانی و تابلوهای هشدار دهنده ایمنی و مواردی از این قبیل جزو هزینه‌های ثابت به حساب می‌آیند.

هزینه‌های جاری: از قبیل پرداخت حقوق پرسنل، حق‌الزحمه بازرسان مشاور، هزینه‌های ممیزی ایمنی، هزینه مكالمات و دیگر هزینه‌های متفرقه.

اكثر این هزینه‌ها ضروری و قابل توجیه هستند. برای متقاعد كردن و ایجاد انگیزه در مدیریت مساله مالی ایمنی باید حل شود و بودجه لازم درنظر گرفته شود. با این حال اگر چه مواردی كه در بالا ذكر شد متقاعد كننده است اما برآورد هزینه هر یك از آنها كاری مشكل و دشوار می‌باشد.

 

9- منافع ایمنی

پیاده‌سازی مدیریت ایمنی منجر به موارد زیر می‌گردد:

كاهش حوادث، كاهش زمان از دست رفته، كاهش میزان پرداخت غرامت به قربانیان حوادث، بهبود روابط پرسنلی بین مدیریت و كارگران و كاهش اعتصابات و مهمتر از همه اینها نجات زندگی افراد و حفظ اموال شركت كه ممكن است در اثر حوادث و آتش‌سوزی‌ها تخریب و از بین بروند.

 

10- گزارشات سالیانه

مدیر ایمنی در پایان سال به مدیریت گزارش ارایه می‌دهد. در تهیه این گزارش موارد زیر باید مد‌نظر قرار گیرد:

1- خلاصه‌ای از فعالیت‌های ایمنی در سال‌های گذشته

2- فهرستی از حوادث به وقوع پیوسته در سال‌های گذشته و علل وقوع و راه‌حل‌های اصلاحی آنها

3- بهبود سیستم ایمنی و فواید حاصله در سال‌های گذشته

4- برآورد میزان بودجه لازم برای سال آینده

5- موارد مهم در رابطه با مناطق خطرناك و احتیاطات ضروری كه بایستی اتخاذ گردد.

 

11- ایجاد انگیزه در مدیران و سرپرستان

ایجاد انگیزه در مدیران، سرپرستان، كارگران و كاربران بخشی از عملكرد مدیریت ایمنی می‌باشد. به منظور برانگیختن سرپرستان در رسیدن به اهداف ایمنی از فاكتورهای انگیزشی زیر می‌توان استفاده نمود: ارتقا و پیشرفت شغلی، افزایش حقوق و دستمزد، آزادی عمل، افزایش مسوولیت‌ها، اهمیت دادن به نقش آنها در ایمنی، آموزش‌های تخصصی.

لازم است ایمن سازی محیط كار بخشی از وظایف سرپرستان شود. همچنین دست آنها در چگونگی كنترل حوادث با حفظ مسوولیت‌پذیری در قبال نتایج آن باز گذاشته شود. به علاوه در پروژه‌های خاص سرپرست ایمنی تعیین شده و به كار گمارده شود.

 

12- ایجاد انگیزه در گارگران

برای رسیدن به اهداف ایمنی بایستی در كارگران نیز انگیزه به وجود آورد كه می‌تواند به صورت گروهی یا فردی باشد. برخی فاكتورهای انگیزشی در این زمینه عبارتند از: دادن آگاهی در خصوص ضرورت ایمنی، اطلاع رسانی در زمینه خط‌مشی ایمنی و اهمیت آن، آموزش ایمنی، دادن پاداش به منظور حصول ایمنی، تشویق افراد كوشا در زمینه ایمنی، دادن پاداش به منظور رعایت نظم و انضباط، برگزاری مسابقات رقابتی درزمینه ایمنی، پخش فیلم‌های مستند و آموزشی، نشر و توزیع كتابچه‌های ایمنی و دیگر تجهیزات مربوط به ایمنی مثل كپسول آتش‌نشانی و غیره به صورت هدیه، برگزاری جلسات مشترك با كارگران و نظرخواهی از آنها در خصوص مسایل ایمنی، آگاهی دادن و اطلاع رسانی در مورد مناطق خطرناك و اعمال ناایمن، تشویق كارگران به ایمن كار كردن و تنبیه و توبیخ افراد خاطی.

 

13- نتیجه‌گیری

مدیریت ایمنی، علم و هنر تامین شرایط ایمن كاری و اطمینان از ایمن كار كردن پرسنل می‌باشد. همانند سایر علوم مدیریتی، مدیریت ایمنی شامل مطالعات سیستماتیك، برنامه‌ریزی، هدایت، سرپرستی، سازمان‌دهی، بودجه‌بندی، توسعه منابع انسانی و پایش برنامه‌ها جهت دستیابی به اهداف می‌باشد.

مدیریت ارشد باید به ایمنی پرسنل، تاسیسات و تجهیزات خود اهمیت دهد و یك خط‌مشی و استراتژی ایمنی مدونی را تهیه نماید.

مدیریت و سرپرستان ایمنی مسوولیت تهیه دستورالعمل‌های ایمنی و دیگر مستندات مربوطه را به عهده دارند. مع‌الوصف ایمنی یك عملكرد زنجیره‌ای است و تمام افراد باید شرایط و اعمال ناایمن، دستورالعمل‌های ایمنی، كمك‌های اولیه و اصول اولیه ایمنی، آموزش‌های لازم را فرا گیرند و با منافع مربوطه آشنایی حاصل نمایند. باید با ایجاد انگیزه در مدیران، سرپرستان و كارگران وضعیت ایمنی را بهبود بخشید. هزینه‌هایی كه در بخش ایمنی صرف می‌شود، جنبه سوددهی داشته و یك نوع سرمایه‌گذاری است. به عبارت دیگر به تبع آن حوادث كاهش یافته و در نتیجه از میزان خسارات جانی و مالی كاسته می‌شود.

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه