بررسی ایمنی در سیستمهای برق فشار ضعیف

محمدرضا احدیت، هیئت علمی گروه برق دانشگاه آزاد اسلامی واحد مهریز

علی اکبر پوربابایی، کارشناس بازرسی کار سازمان کار وآموزش فنی و حرفه ای یزد

 

چکیده

حادثه، رویداد پیش بینی نشده و ناخوشایندی است که فعالیت‌های کاری را دچار وقفه کرده و ممکن است با جراحت یا خسارت مالی نیز همراه باشد. با توجه به آمار نسبتا بالایی که توسط سازمان کار و آموزش فنی و حرفه‌ای در زمینه حوادث مربوط به برق گرفتگی گزارش شده است بیشتر موارد، در سیستم‌ها، تجهیزات و وسایل مربوط به برق فشار ضعیف روی داده است، لذا لزوم رعایت دقیق نکات ایمنی در مقابل برق گرفتگی و آموزش افراد و بهره‌گیری از شیوه‌های جدید ایمنی در جهت ارتقاي سطح ایمنی تاکید می‌گردد.

کلمات کلیدی: ایمنی برق، برق گرفتگی

 

1- مقدمه

حادثه رویداد پیش‌بینی نشده و ناخوشایندی است که فعالیت‌های کاری را دچار وقفه کرده و ممکن است با جراحت یا خسارت مالی نیز همراه باشد. قرار گرفتن دو نقطه از بدن در مسير جريان برق موجب عبور جريان از بدن ‌شده و با توجه به شدت و مدت عبور جريان، برق گرفتگي بوجود ميآيد و ممكن است عواقب مختلفي، نظير مرگ ناشي از ايست قلبي، سوختگي داخلي و سوختگي خارجي بدنبال داشته باشد. تکنیک‌های ایمنی نشان می‌دهند که ما می‌توانیم حوادث را کنترل نموده و از وقوع آنها پیشگیری کنیم. پیشگیری موفق حادثه حداقل نیاز به چهار اقدام اساسی یعنی مطالعه و بررسی همه جانبه محیط کار، تجزیه و تحلیل حوادث به وقوع پیوسته، تشکیلات کنترل و نظارت و اقدامات آموزشی دارد. در این تحقیق عوامل موثر در برق گرفتگی در سیستم‌های برق فشار ضعیف و راه‌های ایمنی در مقابل آن بررسی شده است.

 

2- عوامل موثر در شدت خطر ناشی از برق گرفتگی در سیستم‌های برق فشار ضعیف

1-2 شدت جریان (میزان جریان عبوری)

 شدت جریان در برق گرفتگی عامل اصلی و مخاطره آمیز می‌باشد. جریان برق با شدت 2 میلی‌آمپر فقط لرزش خفیفی در بدن ایجاد می‌کند و جریان‌های بالاتر از 9 میلی‌آمپر سبب بروز شوک در سطح بدن شده و در جریان‌های بالاتر از 30 میلی‌آمپر خطر مرگ انسان را تهدید می‌کند، بطور کلی مقدار جریانی که از بدن عبور می‌کند، بستگی به عواملی از قبیل پتانسیل برق، شرایط عایق بودن مکان، مقاومت پوست (و پوشش بیرونی شخص)، محل تماس بدن با جسم هادی و فشار و میزان سطح تماس بدن با جسم هادی دارد. پاسخ‌های فیزیولوژیکی بدن به مقدار جریان نیز بسته به  آستانه دریافت و حد رهایی، به صورت فلج تنفسی و تشنج قلبی می‌باشند.

 

2-2 مسیر عبور جریان در بدن

وقتی جریان برق وارد بدن می‌شود، مسیر خود را از راهی که کمترین مقاومت را دارد، انتخاب می‌کند و از نقطه‌ای نزدیک اتصال به زمین خارج می‌شود. این ورود و خروج سبب از بین رفتن بافت‌ها و ضایعات شدید مانند از بین رفتن عضو و حتی مرگ می‌شود. جدول 1 میزان و احتمال خطر مرگ برای مسیرهای عبور برق در بدن را نمایش می‌دهد.

 

 

جدول 1- میزان و احتمال خطر مرگ برای مسیرهای عبور برق در بدن

 

عبور جريان از اندام‌هاي حساس و حياتي به ترتيب، مغز، قلب و ريه مرگبار مي‌باشد

احتمال وقوع

ميزان خطر مرگ

مسير عبور جريان

خيلي كم

زياد (مرگبار)

1- از سر به ساير اندام‌ها

متوسط

زياد

2- از يك دست به دست ديگر

زياد

خيلي زياد

3- از دست به كف پا

كم

كم

4- از يك پا به پاي ديگر

آزمايش بر روي سگ‌ها نشان داده است كه عبور جريان در راستاي تقارن بدن، بيشترين جريان را از قلب عبور مي‌دهد كه در انسان معادل عبور جريان از دست به پا است

 

 

3-2 نوع جریان

 جریان برق متناوب خطرناک‌تر از جریان برق مستقیم است البته در ولتاژهای بالا، جریان‌های مستقیم اثر تخریبی بیشتری دارند.

 

4-2 زمان عبور جریان

 این عامل بستگی به خصوصیات جسمانی شخص، مشخصات برق و نوع تماس دارد. شکل 1 نمایش زمان عبور جریان در بدن را  برای یک جریان AC (15 تا 100 هرتز) بصورت تابعی از شدت جریان نمایش می‌دهد.

 

شکل 1: زمان عبور جریان در بدن بصورت تابعی از شدت جریان AC(15 تا 100 هرتز)

 

5-2 امپدانس بدن

با توجه به عناصر مختلف تشکیل دهنده بافت‌های بدن، مقاومت بافت‌های بدن شامل  استخوان، چربی، تاندون، پوست، عضله، عصب وعروق خونی است. استخوان‌ها بالاترین مقاومت و مایعات داخل رگ‌ها کمترین مقاومت را دارند. پوست بدن نیز مقاومت‌های مختلفی بسته به ضخامت و جثه فرد دارد. (مقاومت بدن را بین 500 تا 1000 اهم در نظر می‌گیرند) مطابق شکل 2 در ولتاژ ثابت، عامل محدود کننده جریان، امپدانس بدن، امپدانس مسیر و امپدانس منبع ولتاژ است. (امپدانس منبع معمولا ناچیز و قابل صرفنظر است). امپدانس مسیر بستگی به شرایط مدار برق گرفتگی، خشکی و رطوبت محل اتصالی، مقاومت زمین و نحوه تماس با جسم برقدار دارد.

 

 

 

شکل 2- امپدانس مسیر برق گرفتگی

 

 مطابق شکل 3 امپدانس بدن تقریبا از نوع مقاومت خالص بوده و مشخصه آن غیر خطی نزولی است.

 

 

 

شکل 3- رابطه بین مقاومت بدن و ولتاژ

 

 

مطابق شکل 4 همواره مقاومت کلی بدن برابر با مجموع مقاومت پوست و مقاومت داخلی بدن می‌باشد. عوامل موثر دیگر در تعیین مقدار مقاومت بدن، سطح تماس پوست، خشکی و رطوبت پوست، ضخامت و سلامت پوست، چاقی و یا عضلانی بودن، حجم بدن و مسیر عبور جریان می‌باشد. در ولتاژ فشار ضعیف با فرکانس برق شهر، پوست بیشترین مقاومت را در تماس بدن با برق دارد، اما در ولتاژ فشار قوی و ولتاژهای با فرکانس زیاد، مقاومت نقطه تماس قابل چشمپوشي است، زیرا در فشار قوی، ولتاژ فورا پوست را شکافته و می‌سوزاند و آنچه گذر جریان را محدود می‌سازد تنها مقاومت داخلی بدن خواهد بود. مقاومت پوست بیشترین اثر حفاظتی را دارد. (پوست خشک دارای مقاومتی بین 7000 تا 10000 اهم بر هر سانتیمتر مربع است. در حالت مرطوب این مقاومت تا یک در صد هم می‌تواند کاهش پیدا کند، نتیجه آنکه در محل‌های مرطوب اقدامات ایمنی شدیدتری لازم است.)

 

 

شکل4- نمایش مقدار تقریبی مقاومت

 

6-2 ولتاژ

 جریان (آمپر) انسان را می‌کشد ولی ولتاژ جسم را می‌سوزاند. اختلاف پتانسیل بین دو نقطه منشاء عبور جریان می‌باشد.

 

7-2 فرکانس ولتاژ

 در فرکانس‌های زیاد (بیش از 1000 هرتز) بدلیل اثر خازنی، جریان عمدتا توسط مقاومت داخلی بدن محدود می‌شود.

 

3- انواع برق گرفتگی در سیستم‌های فشار ضعیف

برق گرفتگی در سیستم‌های فشار ضعیف شامل موارد زیر می‌باشد:

 

1- تماس دو نقطه از بدن با دو فاز و یا فاز و نول: احتمال وقوع این حالت خیلی کم است.

2- تماس بدن با یک سیم برقدار و زمین: احتمال وقوع این حالت کم است.

3- تماس با جسم فلزی در معرض تماس برقدار شده: بیشترین احتمال وقوع برای این حالت است.

 

4- روش‌های حفاطت در مقابل برق گرفتگی

1-4  حفاظت در برابر تماس مستقیم و تماس غیر مستقیم

روش‌های حفاظت در برابر تماس مستقیم و غیر مستقیم موارد زیر می‌باشند:

 

 1- حفاظت بوسیله ولتاژ کار کم (منازل، شهر بازی، نواحی مرطوب)

2- حفاظت بوسیله ولتاژ کم حفاطتی – ایزوله (شرایط کاری کاملا مرطوب مانند کار در دیگ‌های بخار، چراغ‌های سیار در محل‌های مرطوب)

شکل 5 روش‌های حفاظت در برابر تماس مستقیم و غیر مستقیم را نمایش می‌دهد.

 

 

 شکل 5- روش‌های حفاظت در برابر تماس مستقیم و غیر مستقیم

 

 

2-4  حفاظت فقط در برابر تماس مستقیم

روش‌های حفاظت در برابر تماس مستقیم موارد زیر می‌باشند:

1- حفاظت توسط بازدارنده‌ها و موانع نظیر حصار، نرده

2- حفاظت توسط ایجاد فاصله دور از دسترس قرار دادن (خطوط انتقال برق)

3- عایق نمودن بخش‌های برقدار مقاومت عایقی بیش از یک مگا اهم(سیم برق)

4- حفاظت بوسیله پوشش فلزی یا عایق (باس داکت، تابلوهای برق)

5- حفاظت اضافی بوسیله کلیدهای خودکار ایمنی (جریان نشتی کمتر از 30 میلی آمپر)

 

3-4  حفاظت فقط در برابر تماس غیر مستقیم

روش‌های حفاظت در برابر تماس غیر مستقیم عبارتند از:

1- فرش عایق (کارگاه‌های کوچک)

2- زمین کردن در شبکه‌های IT-TT-TN

3- هم پتانسیل سازی

4- جداسازی حفاظتی (ایزوله کردن ولتاژهای فازها)

5- عایق‌سازی حفاظتی (عایق سازی کامل، پوشش عایقی، استره عایقی)

 

5- هدف از زمین کردن در مسایل حفاظتی (برق گرفتگی)

زمین کردن در مسايل ایمنی برق یکی از مهمترین و پرکاربردترین عوامل است، بطور کلی زمین کردن با اهداف زير انجام مي‌شود:

1- کاهش ولتاژ تماس در زمان وقوع اتصال کوتاه با ایجاد مسیر با امپدانس کم

2- کمک به عملکرد تجهیزات محافظتی نظیر فیوزها، کلیدهای اتوماتیک، رله‌ها و کلیدهای RCD

3- هم پتانسیل سازی

4- مسیر عبور جریان صاعقه

 

1-5 آرایش‌های مختلف زمین کردن در شبکه تاسیسات

مطابق شکل 6 این آرایش‌ها بترتیب TT,IT,TN,TN-S,TN-C هستند، که اولین حرف خنثی وصل شونده و دومین حرف سیم هادی محافظ وصل شونده است. تعریف این حروف T یعنی زمین، (زمین کردن) وN یعنی هادی خنثی و I یعنی مقاومت سیم امپدانس (به زمین) و S یعنی مجزا کردن (وصل شده به سیم خنثی در ورودی مصرف کننده) و C یعنی مختلط (وصل شده به سیم خنثی در وسایل)

 

 

شکل 6- آرایش‌های مختلف زمین کردن

 

 

6- تمرین‌های کاری برای ایمنی برق

تمرین‌های کاری برای ایمنی برق ویژه برق کاران و پرسنل تعمیر کار برقی شرکت‌های پیمانکار شامل موارد زیر می‌باشد:

1- مطمئن شوید که روش‌های کاری اعمال شده بر اساس آخرین اطلاعات روز بوده و متناسب با شرایط موجود می‌باشد.

2- نقشه کار را دقیقا بررسی و ارزیابی کرده و خطرات موجود را بر اساس درجه و نوع خطر مشخص نمايید.

3- حد و مرز نزدیک شدن به مدارها را مشخص نمايید.

4- حدود حفاظت شده در برابر آرک الکتریکی مشخص گردد. (فاصله ایمنی که احتمال آرک الکتریکی در آن وجود ندارد)

5- محدوده مجاز برای نزدیک شدن افراد متفرقه و آموزش ندیده مشخص شود.

6- وسایل حفاظت فردی مورد نیاز پرسنل درگیر در کار را بر اساس خطرات موجود مشخص نمايید.

7- هنگامی که با خطوط برق دار کار می‌کنید همیشه از عینک وکلاه ایمنی استفاده کنید.

8- از ابزار کار عایق استفاده کنید.

9- از سالم بودن و بی‌عیب بودن وسایل حفاظت فردی و ابزار کار اطمینان حاصل کنید.

10- دستان شما بهترین ابزار هستند، از آنها با پوشیدن دستکش ایمنی مناسب حفاظت کنید قبل از پوشیدن دستکش‌ها آنها را از لحاظ پارگی و آسیب‌های دیگر بازرسی کنید.

11-  از شایستگی و صلاحیت خود برای انجام کار مورد نظر اطمینان حاصل کنید.

12- چنانچه از نردبان استفاده می‌کنید و احتمال تماس آن با قسمت‌های انرژی‌دار وجود دارد حتما از نردبانی استفاده کنید که پله‌های آن عایق باشد.

13-  نصب برچسب‌های احتیاط در موارد لزوم را جدی بگیرید.

14-  از ابزارهایی استفاده کنید که دوبار عایق کاری شده‌اند و یا دارای سیستم حفاظتی اتصال به زمین می‌باشند.

15- کلیه سیم‌های سیار را از نظر وجود پارگی و از بین رفتن پوشش عایق بازرسی کنید و مطمئن شوید.

16- کابل‌های برق را از روی منابع گرمایی عبور ندهید.

17- دوره‌های کار آموزی ویژه را طی نمايید.

18- اگر ولتاژ را نسبت به زمین اندازه‌گیری می‌کنید ابتدا اتصال به زمین را انجام داده و سپس آنرا قطع نمايید.

19- اتصالات و سیم‌کشی‌ها را کمی رها و آزاد انجام دهید در هنگام حوادث آخرین چیزی که قطع می‌شود باید سیم اتصال زمین باشد.

20- اتصال به زمین ابزار و ماشین‌آلات جدید قبل از به کار انداختن آنها باید چک شود.

21-کابل‌هایی که در مسیر جریان نصب می‌شود نباید خیلی کشیده شوند (کمی آزاد باشد) اغلب یک فشار یا تنش می‌تواند باعث از بین رفتن عایق کاری دستگاه گردد.

22- پريزهاي برق را با در پوش ايمني محافظت نماييد.

23-  هميشه از لوازم برقي محل در زمان‌هاي مختص بازديد كنيد و وضعيت روكش سيم‌ها، دو شاخه را بازديد و رفع نقص نماييد .

24- در موقع استفاده تجهيزات سيار، سيم‌هاي سخت و ارتباط‌هاي سيم را بطور زياد مراقبت نماييد. از دو شاخه و رابط‌هاي نو و مادگير براي افزايش طول استفاده نماييد. در ضمن خطر زدگي سيم و ضربات مكانيكي را نيز در نظر داشته باشيد .

 

7- کاهش خطرات الکتریکی

کاهش و حذف احتمال مواجه با خطرات الکتریکی نیاز به توجه و احتیاط‌ های همیشگی و دائم دارد. ایمنی، مسئولیت هر شخص می‌باشد، چه کارفرما و چه کارگر. یک محیط ایمن از لحاظ الکتریکی می‌تواند کار را برای همه خوشایند نماید. روش‌های کاهش خطرات الکتریکی عبارتند از:

-  استفاده از موانع فیزیکی (به دور منابع انرژی) مانند فنس‌ها و دیواره‌های جداسازی

-  محدوده کاری را تمیز و خشک نگهدارید. ریخت و پاش و بی نظمی در محیط کارگاه و روی میز کار حوادث را تشدید می‌نماید.

-  سیاست‌های ایمنی را در سایت کاری مشخص نمائید. (1- چه کسی مسئول ایمنی برق در سایت کاری می‌باشد؟ 2- چگونه به امور مربوط به ایمنی برق در گارگاه رسیدگی می‌شود؟ 3- افرادی که در اطراف تجهیزات الکتریکی کار می‌کنند باید دارای چه شرایط و صلاحیت‌هایی باشند؟)

 

1-7 سیاست‌های انجام کار

سیاست‌های انجام کار برای داشتن ایمنی بیشتر بصورت زیر می‌باشد:

- ویژگی‌های سایت و نوع کار

- شناسایی خطرات

- تهیه دستورالعمل‌های راهنما برای نحوه برخورد با خطرات الکتریکی

 

2-7 ايمني در مورد تعميرات و احداث بناي ساختمان

1- در موقع حفاري و گود برداري بخصوص در قسمت‌هاي پياده رو مراقبت نماييد كه كابل‌هاي زيرزميني آسيب نبينند .

2- كارفرمایان در مقابل افراد و اداره مسوول هستند تا در هنگام انجام كارهاي ساختماني كه نیاز به برق دارند، عوامل ساختماني از  تجهيزات برق استفاده غير مجاز ننمایند و  آنرا دستكاري نكنند.

3- مساله حريم سيم‌هاي برق را جدي بگيريد، چون بر اساس آخرین آمار حوارث سازمان کار و آموزش فنی و حرفه‌ای حوادث منجر به فوت و قطع عضو بسياري بر اثر اين بي‌توجهي، اتفاق افتاده است. قبل از زدن داربست و موارد خطرناك حتما با اداره برق منطقه هماهنگ باشيد .

4- در عمليات ساختماني مراقبت نماييد كه اشياء فلزي از طبقات به سيم‌هاي برق برخورد نكند. همچنين اشياء فلزي را از بالا و پايين پرتاب نكنيد (در حريم سيم‌هاي برق).

5- در زير خطوط فشار قوي اقدام به احداث بنا نكنيد. خطر سرطان بچه‌ها را تهديد خواهد كرد .

 

3-7 ايمني در مورد لوازم اندازه‌گيري (كنتور)

1- محل كنتور از آسيب‌هاي مكانيكي و رطوبت حفظ شود .

2- فيوزهاي كنتور نبايد دستكاري شود و اگر نوع فيوز فشنگي است در موقع قطع از سيم با قطر بيشتر يا لوازم ديگري استفاده شود.

3- دقت نماييد وقتي فيوز پاي كنتور را قطع مي‌كنيد، آگر با فازمتر در پريز آزمايش مي‌شود، فاز متر روشن نگردد.

4- اگر پايه فيوز بر اثر حرارت داغ شد و ايجاد جرقه نمود، فورا با احتياط فيوز را باز كرده و جهت اصلاح به اداره حوادث منطقه اطلاع دهيد. (در اينگونه مواقع معمولا فيوز برداشته و موقتا برق يكسره مي‌شود و بايستي بطور اساسي مشكل اصلاح شود)

5- جهت كارهاي جوشكاري به دليل ايجاد نوسان ولتاژ برق، از كنتور برق استفاده ننماييد .

6- در مواقع ساخت و ساز كه احتياج به تغيير محل كنتور مي‌باشد. قبل از اقدام به تخريب، به منطقه برق مراجعه و درخواست جابجايي انشعاب بدهيد.

7- با دست مرطوب و خيس به فيوز پاي كنتور دست نزنيد.

8- در موقع نظافت در پاركينگ مراقبت نماييد تا آب به تجهيزات برقي و كنتور پاشيده نشود.

9- اگر ولتاژ برق شديدا كم شد فورا لوازم برقي را از پريز خارج و به منطقه برق خود اطلاع دهيد.

10- اگر در قطع برق اقدام به گرفتن برق اضطراري از موتورهاي بنزيني يا گازوييلي مي‌كنيد، شديدا مراقبت نماييد تا برق اضطراري به شبكه وارد نشود. تمامي تمهيدات لازم را در نظر بگيريد.

11- بعد از قطع برق و وصل مجدد اگر پريزهاي برق را خارج كرده‌ايد، كليدهاي آن را قطع و به تدريج وارد مدار نماييد.

12- در مواقع طوفان و رعد و برق بهتر است لوازم برقي حساس مثل تلويزيون، يخچال و كامپيوتر را خاموش و از پريز جدا نماييد.

13- فيوز پاي كنتور را نبايد افزايش آمپر داد.

14- نمراتور كنتور را مراقبت نماييد كه بي‌حركت نباشد و در اين صورت مراتب را به برق منطقه خود اطلاع دهيد.

 

4-7 احتياط‌هاييدر مورد سيم‌هاي برق و ساير تجهيزاتکهدر معابر عمومي قرار دارند

1- در معابر عمومي به علايم هشدار دهنده كه روي تابلوهاي برق و تابلوهاي سيار نصب شده‌اند توجه و مراقبت نماييد .

2- از دستكاري جعبه‌هاي انشعاب و باز كردن درب آنها و ساير تجهيزات برقي مثل تابلوهاي برق، پايه‌هاي فلزي روشنايي، دريچه ترمينال آنها و امثال آن خودداري نماييد.

3- در صورتي‌كه حفاري جهت كابل برق انجام شده و يا كارگران مشغول به كار هستند، مراقبت نماييد تا خطري متوجه شما نباشد. ضمنا در صورتي كه مسير حفاري تا چند روز پر نشد، مراتب را به منطقه برق خود اطلاع دهيد.

4- در صورت مشاهده هرگونه اتفاق غير منتظره در رابطه با تجهيزات برقي مثل شكستگي تير، آتش‌سوزي در تجهيزات برقي، پارگي سيم و ... مراتب را فورا به اداره حوادث منطقه خود اطلاع دهيد.

5- در هواي باراني و مرطوب، تنه درختان و تيرهاي برق بخصوص تيرهاي فلزي را لمس نكنيد.

6-  از كودكان مراقبت نماييد كه به دريچه باز شده پايه‌هاي روشنايي فلزي نزديك نشوند.

7- به  سيم‌هاي لخت كه از روي تيرهاي برق به سطح پايين يا زمين افتاده هرگز دست نزنيد.

8-  مراقبت نماييد که اشياء فلزي مثل آنتن تلويزيون به سيم‌هاي برق نزديك نشود.

9-  اشياي فلزي را در ساختمان يا معابر به سيم‌هاي برق نزديك نكنيد.

10-  ماشين خود را مقابل بست‌هاي زميني پارك نكنيد.

11-  در صورتي‌كه اختلالي در برق منزل داريد، هرگز تجهيزات برقي بيرون مثل جعبه انشعاب‌ها را باز و اقدام به تعمير نكنيد.

12- ماشين‌هاي مخصوص مثل جرثقيل و كاميون و كمپرسي ممکن است در موقع عبور يا مانور به شبكه برق نزديك شوند و ايجاد خطر کنند. اين مساله را مورد توجه قرار دهيد.

13- در رانندگي  هنگام شب،  دقت نماييد كه وسيله خودرو به تجهيزات برقي اصابت نكند.

14- لوله‌هاي فلزي محافظ كابل جعبه انشعاب و ساير متعلقات را هرگز دست نزنيد.

15- چراغ‌هاي خاموش روشنايي را در اسرع وقت به نگهباني منطقه اطلاع دهيد.

16- از شبكه‌هاي برق اقدام به گرفتن برق غير مجاز نكنيد و ساير تخلفات مشاهده شده را به نگهباني منطقه اطلاع دهيد.

17- ممكن است بر اثر بي‌احتياطي كارگران برق در لحظاتي درب ورودي تجهيزات برقي باز باشد. مراقبت نماييدكه بچه‌ها و بزرگترها داخل پست نشوند و تجهيزات برقي را دست نزنند.

18-  درختاني كه درگير با شبكه هستند بخصوص درختان ميوه مثل توت، براي بچه‌ها و جوانان كه بالاي درخت رفته‌اند در مواقعي امكان خطر دارد، مراقب باشيد.

 

5-7 دستورات ايمني و حفاظت برقكاران

1- برقكاران موظفند هنگام كار تمام اشياء فلزي از قبيل ساعت، انگشتر، گردنبند و ... را از خود دور نمايند.

2- در گروه‌هاي دو نفره، انجام كار همزمان در ارتفاع و يا روي تابلو براي بيش از يك‌نفرممنوع مي‌باشد و فرد دوم بايد مراقب بر چگونگي اجراي صحيح كار باشد.

3- قطع و وصل مدار بصورت غير استاندارد و به هرگونه روش شخصي ممنوع مي‌باشد .

4- در مدت زمان انجام كار گروه تعميرات روي تجهيزات الكتريكي، بايستي وسيله نقليه گروه در محل كار آماده باشد.

5- در محيط كار بايد نور به حد كافي موجود باشد.

6- در شرايط جوي غير عادي (رعد و برق) انجام كار روي خطوط برقدار ممنوع است.

7- هرگونه تغيير در لوازم ايمني استاندارد شده ممنوع مي‌باشد.

8- در صورت نياز به كار نفر دوم روي يك پايه ، صعود و فرود تا استقرار نفر اول ممنوع است.

9- در صورتي‌كه شبكه به طريقي احداث شده باشد كه انجام كار بصورت برقدار ميسر نباشد لازم است قبل از هرگونه عمليات روي شبكه مورد نظر فرم قطع و وصل مدار دريافت گردد.

10- افراد اجرايي بايستي از لوازم ايمني و ابزار كار سالم استفاده نمايند .

11- هنگام كار، حضور سرپرست گروه در محل كار الزامي است .

12- افراد گروه اجرايي موظف مي‌باشند ضمن استفاده از لوازم ايمني و ابزار كار موارد زير را رعايت نمايند:

الف: تميز و سالم نگهداشتن لوازم ايمني و ابزار كار (افراد مي‌بايستي لوازم ايمني و ابزار كار را سالم و تميز نگهداشته و از بكار بردن لوازم ايمني و ابزار كار معيوب خودداري نمايند).

ب : حمل و كاربرد صحيح لوازم (افراد مي‌بايستي لوازم و ابزار كار را بطور صحيح بكار گرفته و در حمل آن رعايت احتياط را بعمل آورده و از انداختن آنها به اطراف خود داري نمايند.

13- در صورت استفاده از خودرو، موتورسيكلت، ماشين‌آلات و ماشين‌آلات سنگين‌، رعايت مقررات ايمني خاص آن الزامي است .

14- خودرو اتفاقات بايد مجهز به بي‌سيم، آژير، چراغ گردان، پرژكتور، كپسول اطفاي حريق، فلاشر و كمربند ايمني باشد.

15- در صورت استفاده از نردبان  رعایت مقررات ايمني و خاص مربوطه الزامي است .

16- مجريان موظف مي‌باشند قبل از اجراي كار و بعد از آن، موضوع قطع و وصل نمودن برق مدار را به اطلاع مشتركين برسانند.

17-  چنانچه وضعيت شبكه به طريقي باشد كه براي افراد اجرايي، اهالي و يا تاسيسات خطر آفرين باشد بايستي شبكه بلافاصله از نزديكترين محل قطع گردد .

18- برقكار گروه اتفاقات هنگام عزيمت به ماموريت حق رانندگي خودرو اتفاقات را ندارد.

19- در صورت كار با شبكه بي‌برق، پس از جدا نمودن شبكه از منبع تغذيه و قطع كليد راه‌انداز معابر و آزمايشات بي‌برقي مدار بايستي طرفين محل كار متصل به زمين گردد.

20- آزمايش الكتريكي به‌منظور حصول اطمينان از بي‌برق بودن مدار با استفاده از ولت‌سنج ضمن رعايت فاصله مجاز ضروریاست.

21- بستن دستگاه اتصال زمين موقت بابد در طرفين محل كار و در معرض ديد مجري باشد كه تا پايان كار نيازي به جابجايي آن نباشد.

22- تخليه الكتريكي مدار

23- قبل از وصل نمودن برق مدار، اطمينان حاصل شود كه مدار سالم و افراد مشغول كار نمي‌باشند.

24- دستكش عايق لاستيكي را بدون روكش چرمي نبايد بكار برد .

25- قبل از نصب يا برچيدن هادي يا كابل، نيرويي كه بعدا به تيرها و يا تاسيسات مشابه وارد خواهد شد بايد مورد نظر قرار گيرد و اقدام لازم جهت جلوگيري از انهدام اجزا يا اشياي حامل نيرو به عمل آيد .

26- طناب‌هايي كه در نزديكي خطوط برقدار مورد استفاده قرار مي‌گيرند بايد از جنس غير هادي باشند.

6-7 ایمنی برق در محیط کار

 

نکات زیر را در محیط کار خود به کار گرفته و آنها را در برنامه‌ مکتوبی که برای ایمنی برق در محیط کار تهیه می‌کنید جای دهید.

1- قبل از شروع بکار، طرح کار را آماده كنيد و به مواردي که می‌توانند موجب بروز خطا گردند توجه نمايید. از ابزار صحیح برای انجام کار استفاده نمايید.

2- با استفاده از دستورالعمل‌ها و نقشه‌ها کار را به صورت  مستند و از پیش طراحی شده انجام دهید.

3- عملیات جداسازی تجهیزات از منابع انرژی به صورت کامل انجام شود.

4- منابع ایجاد شوک و آرک الکتریکی در محیط کار را مانند دیگر منابع خطری که در محیط کار وجود دارد، شناسایی کنید.

5- خطرات را با استفاده از حفاظ‌ها و ایجاد محدودیت‌های لازم به حداقل برسانید.

6- استفاده از وسایل حفاظت فردی جهت حفاظت از سلامت افراد همیشه آخرین راه است؛ سعی کنید ابتدا منابع خطر را حذف یا کنترل نمايید.

7- مطمئن شوید کلیه افراد در خصوص کار خود آموزش‌های لازم را دیده و توجیه شده‌اند.

8- بعد از نصب برچسب احتیاط و اتصال به زمین تجهیزات، اقدام به کار روی آنها نمايید.

9- بدون انرژی کردن و استفاده از حفاظ بینایی (شیلد صورت و عینک) در موارد تماس با خطوط هوایی انتقال نیرو ضروری می‌باشد.

10- مطمئن شوید کلیه کابل‌ها و تجهیزات مورد استفاده دارای علامت استاندارد معتبر کشوری یا بین‌المللی می‌باشد.

11- سیم‌ها و کابل‌های قابل انعطاف را از آسیب‌های فیزیکی محافظت کنید.

12- حالت کابل‌های قابل انعطاف را حفظ کنید تا از ایجاد تنش در ترمینال‌های الکتریکی جلوگیری به‌عمل آید.

13- از کیفیت عایق‌سازی تجهیزات مطمئن شوید.

14- سیستم‌های سیار فقط برای استفاده موقتی می‌باشد، اگر از یک مدار مدت طولانی استفاده می‌شود حتما برای آن، سیم کشی دايم نصب گردد.

15- آب نباید وارد تجهیزات الکتریکی و سیم‌های انتقال قدرت شود. در محیط‌های خیس یا مرطوب از حفاظ‌های GFCI استفاده کنید.

16- اتصال زمین به قسمتی از دستگاه متصل شود که می‌تواند انرژی دار شود.

17- همیشه قبل از کار دستگاه تست کننده ولتاژ خود را با یک جریان مطمئن دوبار چک کنید.

18- قبل از انجام عملیات خاک‌برداری و گودکندن، محل عبور مدارهای الکتریکی از زیر زمین را شناسایی کنید.

19- در صورت عمل کردن یک فیوز یا بریکر و قطع جریان قبل از برقراری مجدد جریان حتما علت قطع جریان را دقیقا شناسایی کنید.

20- سازمان‌های زیادی در تدوین استانداردهای الکتریکی، دستورالعمل‌ها و راهنماهای ایمنی برق مشارکت دارند، کارکنان در محیط‌های کاری باید با این دستورالعمل‌ها و مسوولین اجرایی و تدوین این قوانین آشنا شوند.

 

8- نتیجه‌گیری

با توجه به آمار نسبتا بالای حوادث برق گرفتگی (مربوط به برق فشار ضعیف) نسبت به حوادث دیگردر ایران، همواره می‌بایست بر رعایت اصول ایمنی برق مرور شده در این مقاله، نظارت گردیده و اجرای دقیق موارد ایمنی را از افراد خواسته شود. رعایت ایمنی بايد به عنوان فرهنگی در بین آنها قلمداد گردد و روش‌های نوین کار با برق با رعایت ایمنی کامل آموزش داده شود.

 

مراجع:

1- T.W.Fowler, Ed.Dower,K.K.Miles , ‘Electrical Safety’, January.2002, National Institute for Occupational Safety and Health,Department of Health and Human Service.(or visit the NIOSH Web site at www.cdc.gov/niosh)

2- Michael.V.Brown,’ Electrical Safe Work Practices’,2004,Osha.Magazine.no.5,pp.134.

3- P.Tran,’electrical safety’,2005, Office of Worker Safety and Health.

4- ‘Electrical Safety Foundation International (ESFI)’,2006,http://www.این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

5- D.K.Neitzel,John.Cadick,Mary. Capelli-Schellpfeffer,’ Electrical Safety Handbook’,2003,Mc Graw Hill.

6- علي اكبر پوربابایی، آموزش ایمنی برق، سازمان کار و آموزش فنی و حرفه‌ای استان یزد1380.

 

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه