جایگاه دهیاری ها در حفاظت از محیط زیست و توسعه سیستم مدیریت پسماندهادرچارچوب دیدگاه توسعه پایدار

 

كلیات (ابعاد و مولفه های توسعه پایدار)

توسعه پایدار در سال های پایانی قرن بیستم به عنوان یكی از مناظرات محوری جهان تقریبا همه عرصه های حیات بشری نظیر فقر، نابرابری، آموزش و بهداشت، محیط زیست و نیز صنعت و سیاست و اقتصاد و همكاری های بین المللی را تحت تاثیر قرار داد، و به عنوان گستره ای نوین با داعیه پاسخ به مسائل خطیری كه چرخه حیات و طبیعت و نوع بشر را به مخاطره افكنده است، درعصر جدید مطرح شده است. در چشم انداز پایداری، مهمترین سرمایه كشورها سرمایه های انسانی است. بدیهی است كه بالندگی سرمایه های عظیم درگرو بسترسازی و ایجاد نظام های سازمانی خواهد بود. در چارچوب نظریه توسعه پایدار، فرض اساسی آن است که توسعه می باید به گونه ای باشد که علاوه بر رفع نیازها و تقاضاهای موثر نسل کنونی، فرصت برآورده نمودن نیازها و تقاضاهای نسل های آتی را نیز تضمین نماید. از این رو پیش فرض های پایه توسعه پایدار را می توان در سه گروه امنیت محیطی و اکولوژیکی، امنیت اجتماعی و امنیت اقتصادی مورد تأکید قرار داد. بر همین اساس اجزای فرآیند پایداری توسعه روستایی عبارتند از:

 

1- یکپارچگی اکولوژیک

2- توسعه انسانی و رفاه اجتماعی

3- ظرفیت سازی و توانمند سازی

4- توسعه اقتصاد محلی

 

ابعاد محوری توسعه پایدار شامل ابعاد اقتصادی، اجتماعی، اكولوژیك (زیست محیطی ) و نهادی–مدیریتی می باشد كه در تمامی جوامع انسانی اعم از شهر و روستا می بایست این ابعاد مد نظر برنامه ریزان و سیاستگزاران قرار گیرد. در این راستا توجه به عاملان و ذینفعان توسعه نیز ایجاب می كند كه در فرایند توسعه پایدار از ظرفیت ها و پتانسیل های مردم، سازمان ها و نهادهای دولتی و حتی بین المللی نیز استفاده گردد.

 

 معرفی نهاد دهیاری

مبتنی بررویكردهای توسعه پایدار و در راستای دستیابی به چنین توسعه همه جانبه در روستاهای كشور ایجاد نهاد مدیریتی دهیاری در روستاها در دستور كار قرار گرفت. این در حالی بود كه جمعیت روستایی كشور در سال 1335 حدود6/68 درصد، در سال 1375 حدود 7/38 درصد، و در سال 1385 حدود 4/31 درصد(حدود22 میلیون نفر) از جمعیت كل كشور را تشكیل می داد.

با شكل‌گیری نهاد دهیاری‌ها در روستاها برای اولین بار در تاریخ نظام برنامه‌ریزی كشور متولی مشخصی برای مدیریت و توسعه روستاها تعیین گردید. دهیار به پیشنهاد شورای اسلامی روستا و با حكم بخشدار انتخاب می‌گردد. بنابراین ازیك سو به واسطه شورا نهادی مردمی بوده و از سوی دیگر با آخرین سطح حاكمیت دولت در ارتباط است.

براساس ماده واحده تاسیس دهیاری‌‌های در روستاهای كشور (مصوب 1377)، به وزارت كشور اجازه داده می‌شود به منظور اداره امور روستاها، سازمانی به نام دهیاری وجه به موقعیت محل با درخواست اهالی و بصورت خودكفا و با شخصیت حقوقی مستقل و از نوع سازمان‌های عمومی غیردولتی تاسیس نماید. بر این اساس وزار ت كشور تا كنون مجوز تاسیس 20185 دهیاری را صادر نموده است.

‌اساسنامه، ‌تشكیلات و سازمان دهیاری‌ها در سال 1380 مورد تصویب هیات محترم دولت قرار گرفت كه شامل كلیات، ‌وظایف و بودجه و امور مالی دهیاری‌ها بود. ماده 10 اساسنامه وظایف متعددی در 47 بند برای دهیاری‌ها جهت دستیابی به توسعه پایدار مشخص نموده است. این وظایف بسیاری از امور مدیریتی،‌ خدماتی، ‌عمرانی‌ و ... روستا را شامل می شود. برخی از این وظایف ذاتی بوده و مستقیما بر عهده دهیاری و برخی دیگر نیز معاضدتی و در جهت همكاری با سایر دستگاه‌های فعال در امور روستاها بوده است.

در این راستا وزارت كشور از بدو تاسیس دهیاری‌ها اقدام به برگزاری دوره‌های آموزشی مختلف (فنی،‌ حسابرسی، ‌ساخت و ساز،‌ آشنایی با وظایف و ...)، تدوین و ابلاغ شیوه‌نامه ها و دستورالعمل‌ها و انتشار ماهنامه آموزشی ترویجی با شمارگان15000 ( تاكنون 21 شماره)  نموده است. همچنین به منظور تقویت نیروی انسان دهیاری‌ها، ‌و به استناد ماده 3 اساسنامه دستورالعمل نحوه درجه‌بندی دهیاری‌ها تدوین و ابلاغ گردید. براساس این دستورالعمل‌، دهیاری‌ها با توجه به شاخص ‌های جمعیت، وسعت، درآمد و موارد خاص به شش درجه تقسیم‌بندی می‌شوند و سه گروه نمودار تشكیلاتی برای آن‌ها در نظر گرفته شده است بطوریكه دهیاری‌های درجه یك و دو دارای سه پست سازمانی (دهیار، ‌واحد امور مالی و اداری، واحد خدمات و عمران روستایی) دهیاری های درجه سه و چهار دارای چهار پست سازمانی (دهیار،‌ واحد امور مالی و اداری،‌ واحد امور فنی و اجرایی،‌ واحد امور خدمات عمومی و اجتماعی ) و دهیاری‌های‌های درجه پنج و شش دارای پنج پست سازمانی (دهیار،‌ واحد امور مالی و اداری،‌ واحد امور فنی و اجرایی،‌ واحد خدمات عمومی، واحد هماهنگی امور فرهنگی- اجتماعی) هستند.

منابع درآمدی دهیاری‌ها نیز با توجه به ماده اساسنامه،‌ شامل عوارض سطح روستا، صدور پروانه،‌ وصول بهای خدمات،‌كمك‌های دولت و خودیاری اهالی می‌باشد و همه ساله از محل اعتبارات موضوع قانون تجمیع عوارض وجوهی در اختیار دهیاری ها قرا می‌گیرد كه تاكنون از محل همین اعتبارات اندك دهیاری‌ها توانسته اند در حدود 21000 پروژه خرد را اجرا نمایند.

 

نقش و اهمیت دهیاری ها در حفاظت از محیط زیست و وظایف قانونی آنها

دهیاری به عنوان نهاد عمومی غیر دولتی و متولی اداره امور روستا وظایف متعددی را در راستای تحقق توسعه پایدار و حفظ محیط زیست روستایی عهده‌دار می‌باشد. بخشی از این وظایف در قانون شوراها، اساسنامه، تشكیلات و سازمان دهیاری‌ها، قانون برنامه چهارم توسعه کشور (ماده 60 و 61)، قانون مدیریت پسماندها و آیین‌نامه اجرایی آن و نیز برخی از قوانین دیگر تصریح شده است. استفاده پایدار از قابلیت های طبیعی و امكانات آب و خاك در سرلوحه وظایف دهیاری در نواحی روستایی كشور در چارچوب اهداف و ابعاد توسعه پایدار قرار دارد.

اقدامات وزارت کشور (سازمان شهرداری ها و دهیاری های کشور) در زمینه توسعه محیط زیست روستایی و بهبود سیستم مدیریت پسماندها

با توجه به تأکیدات قانون برنامه چهارم توسعه کشور و قانون مدیریت پسماندها و آیین نامه اجرایی آن وزارت کشور (سازمان شهرداری ها و دهیاریهای کشور) اقدام به برنامه ریزی و تأمین اعتبار در راستای توسعه و بهبود وضعیت محیط زیست روستاها با تأکید ویژه بر مدیریت پسماندهای روستایی نموده است. در این ارتباط مجموعه اقدامات اساسی زیر تاکنون در سطح کشور انجام پذیرفته است:

1-   انجام مطالعه جامع سیستم مدیریت پسماندهای جامد در سطح 10 منطقه در کشور توسط مهندسین مشاور دانشگاهی. بر اساس نتایج حاصل از این پروژه میزان تولید سرانه زباله در روستاها در حدود 500گرم در روز به ازای هر نفر می باشد. با استناد به سرشماری سال 1385 میزان تولید پسماندهای جامد در روستاها در حدود 11062تن در روز و در حدود 4037457 تن در سال برآورد می گردد.

2-   در حدود 100میلیارد ریال منابع مالی در راستای توسعه طرح های مدیریت پسماندهای جامد استانی به روستاها تخصیص یافته است.

3-   تعداد 2100 دستگاه خودروی حمل زباله، 1400 دستگاه تراكتور و 650 دستگاه بكهو لودر در راستای مدیریت توسعه روستاها و اجرای پروژه های مدیریت پسماندها بین دهیاری‌های کشور توزیع شده است.

بر این اساس با توجه به اعتبارات تخصیصی و ماشین آلات توزیع شده تاکنون در حدود 4000 روستا تحت پوشش کامل سیستم مدیریت پسماندهای جامد قرار گرفته اند.

4-   مبادله تفاهم نامه های همکاری مشترک با سازمان ملل - برنامه عمران ملل متحد- تسهیلات محیط زیست جهانی- حوزه برنامه کمک های کوچک در راستای توسعه سیستم های مدیریت پسماندها بر مبنای مشارکت های مردمی و جامعه محور.

5-   اجرای طرح روستای پاک با همکاری وزارت بهداشت و دفتر مناطق محروم ریاست جمهوری در راستای توسعه بهداشت و محیط زیست روستایی در کشور. در این طرح به میزان 13500 میلیونریال به 45 روستای تحت پوشش طرح اعتبار تخصیص داده شد.

6-   تعداد 10 دستورالعمل و شیوه نامه مختلف در راستای تکلیف قانونی و مفاد قانون مدیریت پسماندها تدوین و ابلاغ شده است. از مهمترین آنها دستورالعمل نحوه تعیین بهای خدمات، شیوه نامه تعیین دهیاری ها به عنوان ضابطین خاص قضایی و ... می باشند.

7-   برگزاری کارگاه های آموزشی متعدد و به تناوب در طی سال در دو مقطع استانی و ملی در راستای توانمند سازی علمی و اجرایی دهیاری ها در زمینه بهداشت و محیط زیست روستایی با تأکید بر مدیریت پسماندهای جامد.

 

برنامه های كلان وزارت كشور در زمینه توسعه سیستم مدیریت پسماندهای روستایی

1-   بستر سازی و اجرای دوره های آموزشی متمركز و استانی برای مدیریت اجرایی پسماند(دهیاری ها) در روستاها

2-   تامین منابع مالی كافی برای اجرای سیستم جامع مدیریت پسماند در روستاهای كشور با تاكید بر دفن بهداشتی پسماندها

3-   انجام مطالعات و پژوهش های كاربردی در زمینه مدیریت پسماند برای تعیین استراتژی جامع مدریت پسماند در روستاها

4-   تامین ماشین الات خدماتی برای اجرای سیستم جامع پسماند در روستاها

5-   استفاده از ظرفیت های بین المللی در راستای توسعه و بهبود محیط زیست روستایی

6-   استفاده از توانمندی های بین بخشی برای توسعه و گسترش سیستم مدیریت پسماند در روستاهای كشور

 

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه