راهکارهای نوین کنترل عوامل زیست محیطی شرکت توزیع نیروی برق استان البرز

 

مجید عباسی، کارشناس ایمنی شرکت توزیع نیروی برق استان البرز    

محمد علی صفاری، مدیر امور نظارت بر بهره برداری شرکت توزیع نیروی برق استان البرز

علی اکبر یزدانی دماوندی، کارشناس مسئول ایمنی، بهداشت و زیست محیطی شرکت توزیع نیروی برق استان البرز

محسن کارچانی، دانشجوی دکترای تخصصی مهندسی بهداشت حرفه ای، مشاور ایمنی شرکت توزیع نیروی برق استان البرز

 

چکیده

هرچند که الکتریسیته انرژی پاک می باشد، ولی صنعت تولید، انتقال و توزیع آن شامل تجهیزات و فرایندهایی است که می تواند محیط زیست را دستخوش تغییرات سوء نماید. بررسی عوامل موثر بر محیط زیست شرکت توزیع نیروی برق غرب استان البرز با استفاده از روش های شناسایی جنبه ها و ارزیابی ریسک زیست محیطی و همچنین بررسی عملی کلیه اجزای شبکه های برق شهری شرکت و همچنین گزارش های واصله از بخش های مرتبط منجر به ارائه راهکارهایی جهت کنترل عوامل زیست محیطی مرتبط با فرایند های توزیع برق گردیده است که در این مقاله سعی گردیده است که اهم راهکارهای ارائه شده با بیان توضیحاتی ارائه گردد. این راهکارها با دیدگاهی نوین در صنعت برق ارائه شده و در نوع خود بسیار حائز اهمیت می باشد.

 واژگان کلیدی: برق، محیط زیست، HSE، راهکارهای کنترلی.

 

مقدمه

همان طور که می دانیم انرژی الکتریکی یکی از پاک ترین انرژی هایی است که جهت انجام کارهای روزمره در دسترس ماست و زندگی امروزی بدون استفاده از این انرژی تقریبا غیر ممکن است. برق نیز مانند هر انرژی دیگری به همراه مزایای آن دارای معایبی نیز می باشد که یکی از این معایب بحث آسیب به انسان به عنوان جزئی از محیط زیست انسانی، بحث مرگ و میر پرندگان در اثر برخورد با شبکه های برق، مرگ و میر جانوران در اثر ورود به پست ها و تابلوهای برق و سایر معایب از دیدگاه زیست محیطی می باشد. یکی دیگر از آثار سوء این انرژی از تبدیل به سایر انرژی ها به وجود می آید. به طور مثال تاثیر سوء روشنایی مصنوعی بر روی درختان ناشی از طراحی نامناسب چراغ های روشنایی شهری و همچنین آلودگی های نوری می باشد.

 هر چند در دیدگاه اولیه برق و صنایع توزیع برق یکی از پاک ترین و کم آلاینده ترین منابع انرژی در بین حامل های انرژی محسوب می گردد، ولی این صنعت نیز دارای عوامل زیان آوری است که محیط زیست، آب، خاک، هوا، انسان، جانوران و گیاهان را تحت تاثیر قرار می دهد. این عوامل ما را بر آن داشت که اقدامات و راه های کنترلی لازم را در شرکت توزیع نیروی برق غرب استان تهران برای حذف یا به حداقل رساندن عوامل زیان آور زیست محیطی ارائه و انجام داده تا بخشی از این مخاطرات را کنترل نمائیم.

 

مواد و روش ها

این مقاله حاصل بررسی های عملی و نظری راهکارها بوده و به بیان روش های مختلف کنترل عوامل زیست محیطی موجود در شرکت توزیع نیروی برق استان البرز می پردازد. روش های کنترلی موجود بر اساس الزامات مواد موجود در قوانین، آیین نامه ها، استانداردها شکل گرفته است.

 

آسیب به انسان به عنوان جزئی از محیط زیست انسانی

در شرکت توزیع حوادث رخ داده به دودسته حوادث پرسنلی و شهروندی تقسیم بندی می گردد. از آنجایی که شهروندان جزئی از پرسنل شرکت محسوب نمی گردند، ما آنها را در غالب زیست محیطی بررسی کرده و در ارزیابی های ریسک زیست محیطی طبقه بندی می کنیم. راهکارهایی که جهت کاهش برق گرفتگی اتفاقی و غیر اتفاقی شهروندان در سطح استان البرز و شهرستان های غرب استان تهران که تحت پوششش این شرکت می‎باشد بدین شرح می‎باشد:

 

  • 1- جایگزینی سیم های بدون روکش با کابل های خودنگهدار

در سال 89 بالغ بر 376 کیلومتر کابل خودنگهدار احداث گردیده است. سیم های برق بدون روکش در سطح شهر در ولتاژهای 400 ولت تا 20 کیلوولت در اختیار این شرکت می باشد. متاسفانه در طول سال شاهد برق گرفتگی در اثر تماس اتفاقی با شبکه های برق هستیم که منجر به آسیب های جزئی تا مرگ و میر شهروندان می گردد. همچنین جهت عبور شبکه از میان درختان مجبور به قطع شاخه درختان یا حتی در برخی از زمین‎های کشاورزی قطع درختان هستیم. به طوری که سالیانه شاخه های درختانی که رشد کرده و وارد شبکه های برق می شوند اصلاح شده و قطع می گردد. همچنین هنگامی که پرندگان بر روی شبکه های غیر عایق می نشینند، در اثر تماس با قسمت های برق دار و کنسول های شبکه یا تماس بین فاز و نول دچار برق گرفتگی و مرگ و میر می گردند. یکی از راه های کنترلی در این زمینه احداث شبکه های عایق و تعویض شبکه های غیر عایق با نوع جدید و عایق آن و استفاده از کابل های روکش دار معروف به کابل خودنگهدار است. که این امر باعث حذف و به حداقل رسیدن این اثرات می‎گردد.

 

ردیف

اقدامات اصلاحی

سال 89

1

احداث کابل خودنگهدار( روکش دار) فشار ضعیف(کیلومتر)

376

2

احداث کابل خودنگهدار فشار متوسط(کیلومتر)

45

3

تعویض لامپ های بخار جیوه (عدد) و جایگزینی آنها با لامپ های کم مصرف فلورسنت.

250 وات

6677

125 وات

39770

4

فعالیت شاخه زنی (کیلومتر)

 

فشار ضعیف

327

فشار متوسط

343

 

جدول شماره 1 : بخشی از عملکرد شرکت توزیع نیروی برق استان البرز در راستای ارتقای اهداف زیست محیطی

 

 

 

تصویر شماره 1: از راست به چپ: الف) شبکه فشار ضعیف با سیم بدون روکش ب) شبکه فشار ضعیف با کابل خودنگهدار

ج) برقگرفتگی یک شهروند در اثر تماس با شبکه 20 کیلوولت غیر عایق.

  

  • 2- احداث شبکه های زمینی

احداث این شبکه و عبور سیم ها و کابل ها از زیر زمین یکی از راهکارهایی است که سبب حذف مخاطرات گفته شده در بالا است. این راهکار علاوه بر مزایای فوق، آلودگی تصویری محیط زیست را نیز حذف می کند.

 

  • 3- تعویض و حذف مقره های پایه کوتاه و جایگزینی انواع پایه بلند آن

یکی از معضلاتی که شاید کمتر به بررسی زیست محیطی آن پرداخته شده است، بحث برق گرفتگی پرندگان می باشد. در مناطقی مثل ساوجبلاغ و طالقان که دارای بافت کشاورزی و منابع طبیعی درختکاری شده غنی می‎باشد، پرندگانی از قبیل کلاغ و زاغ که جثه متوسطی در بین پرندگان متعارف دارند، هنگامی که بر روی شبکه های بدون عایق می نشینند، بدلیل فاصله کم بین سیم ها و کنسول به هنگام استفاده از مقره های پایه کوتاه ، و برخورد بال این پرندگان به طور همزمان با فاز (سیم برقدار) و نول (کنسول) دچار برق گرفتگی می شوند. به دلیل اهمیت این موضوع و تعداد زیاد این پرندگان که دچار برقگرفتگی می شوند، تعویض مقره های پایه کوتاه یکی از راهکارهای کنترلی در این زمینه بوده است.

 

  • 4- مسدود کردن و حذف حفره ها و منافذ ورودی پست ها و شالترهای قدیمی به جهت ممانعت از ورود حیوانات به داخل این تاسیسات و جلوگیری از برق گرفتگی این جانوران

سابقا به دلیل ورود حیوانات به این پست ها به جهت لانه گزینی ، متاسفانه شاهد برق گرفتگی و مرگ جانورانی مثل گربه، سگ، روباه، موش  و...  بودیم. اصلاح و مسدود سازی این منافذ یکی از راهکارهای جلوگیری از این امر بوده است.

 

 

 

تصویر شماره 2: یک گربه که به دلیل ورود به تابلو برق دچار برقگرفتگی و مرگ شده است.

  

  • 5- حذف روغن آسکارل به عنوان یکی از سمی ترین ترکیبات حاوی مواد حلقوی و خطرناک

همانطور که از منابع متعدد اعلام شده است روغن آسکارل یا PCBs یکی از سمی ترین ترکیبات مخرب محیط زیست می باشد. با توجه به بررسی های متعدد و گزارشاتی که از همه مناطق برق تحت پوشش این شرکت اعلام شده است، این روغن از تاسیسات روغنی مانند ترانسفورماتور، کابل روغنی، سرکابل روغنی، خازن‎ها و ... حذف و انواع کم خطرتر و دوستدار محیط زیست روغن ترانس جایگزین آن شده است.

 

  • 6- حذف کابل ها و سرکابل های روغنی و جایگزینی آنها با انواع (به اصطلاح) خشک

روغن های موجود در این نوع کابل ها به دلیل داشتن ترکیبات سمی، حین تزریق، ترکیب و جابجایی وارد خاک و آب شده و آلودگی های این منابع را در پی دارد. حذف این کابل ها و سرکابل ها و درنتیجه حذف این روغن ها از این تجهیزات اقدام مهمی در راستای حفظ منابع زیست محیطی بوده است.

 

  • 7- جایگزینی تیرهای چوبی آغشته به روغن با انواع تیرهای بتنی

استفاده از تیرهای چوبی اشباع شده علاوه بر اینکه قطع درخت را به دنبال دارد، اشباع کردن آنها توسط روغن های سنگین سبب انتشار آلودگی در محل های نصب و همچنین باقی ماندن مواد مخاطره آمیز پس از برچیدن آنها می گردد. (در حال حاضر بیش از 95 درصد تیرهای موجود بتنی بوده و کمتر از 5 درصد تیرهای چوبی باقیمانده نیز در حال جایگزینی می باشد).

 

  • 8- حذف لامپ های جیوه ای و سدیمی و استفاده از لامپ های کم مصرف

هر چند این لامپ ها نیز دارای مقادیری از فلزات سنگین می باشد، ولی درصد آنها بسیار کمتر بوده و مخاطرات کمتری برای محیط زیست به همراه دارد. در حال حاضر بیش از 70 درصد لامپ های مورد استفاده در شبکه روشنایی داخل شهری لامپ های کم مصرف تیوپی می باشد و لامپ های جیوه ای و سدیمی فقط در اتوبان ها و معابر اصلی کاربرد دارد.

 

  • 9- معرفی ساعات اوج مصرف برق به شهروندان و آموزش صرفه جویی در مصرف برق و در نتیجه کاهش مصرف برق، در نتیجه کاهش مصرف سوخت نیروگاه ها و کاهش آلودگی هوا.

 

  • 10- استفاده از انرژی خورشیدی جهت تولید برق مصرفی محوطه شرکت جهت تامین روشنایی در شب. مطمئنا یکی از روش های کاهش آلودگی هوا، استفاده از انرژی های نوین و جایگزینی آنها با سوخت های فسیلی می باشد. احداث نیروگاه خورشیدی با ظرفیت نامی 5 کیلووات سه فاز در محوطه شرکت یکی دیگر از روش های کنترل آلودگی های زیست محیطی این شرکت بوده است.

 

 

 

تصویر شماره 3: نیروگاه خورشیدی با ظرفیت نامی 5 کیلووات سه فاز در محوطه شرکت توزیع نیروی برق غرب

استان تهران (استان البرز)

  

  • 11- نصب پلاکارد در سطح شهر و علائم هشداردهنده بر روی تجهیزات به جهت پیشگیری از برق گرفتگی شهروندان به عنوان بخشی از محیط زیست انسانی. با توجه اهمیت بحث شهروندی، تعدادی بنر تهیه و طراحی شده و در سطح استان بر روی دیوارها و تیرها نصب گردیده است. همچنین به جهت افزایش آگاهی عمومی، اطلاع رسانی و آموزش از طریق رادیو البرز و تلوزیون های داخل شهری صورت گرفته و کتابچه های ایمنی شهروندی در این زمینه تهیه و از طریق ارگان های مختلف و همچنین قسمت خدمات مشترکین در دسترس عموم مردم قرار گرفته است.

 

 

 

تصویر شماره 4 : نمونه هایی از پلاکارد های نصب شده در سطح شهر

  

  • 12- استفاده از قاب های چراغ استاندارد به جهت کاهش آلودگی نوری و تاثیر منفی بر روی درختان در طول شب.

طبق تحقیقات انجام شده، تمام نور تنظیم شده به سمت زمین بایستی بر روی پیاده روها و ماشین ها و دور از گیاهان تابیده شود تا اثر آلودگی نور و صدمه بر درختان را کاهش دهد. در تمام موارد باید از نوردهی به سمت بالا و تابیدن نور در مسافت های افقی زیاد اجتناب کرد. نورها می بایست در زمان های خاموشی مطلق خاموش شوند یا کاهش پیدا کنند تا از نوردهی پیوسته که موجب آشفته کردن الگوی رشد طبیعی درخت می شود جلوگیری کرد. زمانی که باید درختان را در مکان هایی کاشت که نور اضافی در شب در حال حاضر موجود است، باید از درختانی استفاده کرد که کمتر به نور حساس هستند. بهترین نوع طراحی (شکل شماره 5) روشنایی با بهترین انتخاب منبع نوری علاوه بر ایجاد نور شب اثرات آلودگی نور بر درختان را به حداقل می رساند.

 

 

تصویر شماره 5 : طراحی روشنایی مناسب با تاثیر منفی کم بر روی درختان

 

 

طراحی روشنایی ضعیف (تصویر شماره 6) که از قاب های ناپوشیده و نورهای موضعی رو به بالا استفاده می نماید،

حتی با انتخاب مناسب نوع لامپ برای کاهش تاثیرات مستقیم بر روی درخت، آلودگی نوری بر اثر اتلاف نور اتفاق می افتد.

  

 

تصویر شماره 6: طراحی روشنایی نامناسب با تاثیر منفی زیاد بر روی درختان

  

  • 13- اندازه گیری پارامترهای تاثیرگذار بر محیط زیست

پارامترهایی مانند امواج الکترومغناطیسی تجهیزات شبکه (سکسیونر، کلید کل، دیژنکتور، ترانس ها و ...)، صدا، روشنایی، میزان آلایندگی فاضلاب ساختمان ها و چند عامل دیگر اندازه گیری شده است و نتایج آنها، عدم تاثر سوء بر محیط زیست را نشان می دهد.

 

  • 14- مدیریت پسماندها و ضایعات

 

- تفکیک زباله از مبدا.

- انبارش مناسب ضایعات در انبار ضایعات شرکت.

- اختصاص ظروف مناسب جهت انبارش کابل های روغنی و سرکابل های روغن جهت کنترل آلودگی خاک ناشی از ریزش روغن بر روی زمین.

- تعبیه سینی های مخصوص جهت استفاده در زیر ترانس های مستعمل و اسقاط شده و تجمع روغن این ترانس ها در داخل آنها.

- اختصاص ظروف مناسب جهت انبارش لامپ های جیوه ای و سدیمی و پیشگیری از انتشار آلودگی این لامپ ها.

- جمع آوری و ذخیره سازی سیلیکاژل که به عنوان یک مادی سمی و حاوی کلرید کبالت است در ظروف مخصوص و آموزش در مورد نحوه جداسازی و انتقال.

  

 

تصویر شماره 7: اختصاص ظرف جهت انبارش کابل های روغنی و جلوگیری از نشت روغن به داخل خاک

 

  • 15- اختصاص فضای سبز به محوطه ساختمان ستاد و مناطق و کاشت انواع درختان و گیاهان در این فضاها.

  

  • 16- ارزیابی ریسک زیست محیطی و تقسیم بندی مخاطرات زیست محیطی به 3 سطح  L,M,H و اولویت‎بندی جهت رفع مخاطرات زیست محیطی. که این بند در راس بندهای مذکور می باشد. از بین جنبه های زیست محیطی شتاسایی شده، 38 درصد جنبه ها در سطح M، و 62 درصد در سطح L بوده است و با توجه به نوع فرایند و فعالیت شرکت توزیع، جنبه H محرز نگردیده است. ولی با توجه به اهمیت بحث زیست محیطی، اقدام به کاهش سطح جنبه های M به L نموده ایم.

  

  • 17- الزام کلیه خودروهای عملیاتی شرکتی و پیمانکاری، آژانس های شخصی و کلیه خودروهای تحت فعالیت شرکت به گرفتن معاینه فنی و بازدید از کلیه این خودروها به صورت ادواری.

 

نتیجه گیری و پیشنهادات:

با شناسایی جنبه ها و ارزیابی ریسک زیست محیطی در شرکت توزیع نیروی برق که یکی از شرکت های سبز محسوب می گردد، می توان مواردی از جنبه ها که در سطح M قرار دارد و نیاز به پیگیری و کاهش سطح دارند و ارائه راهکارهایی در این زمینه، می توان به حذف یا کاهش اثرات این جنبه ها پرداخت، هرچند برخی از این راهکارها در نگاه اول ساده به نظر می آیند، ولی انجام موارد مذکور نقش بسیار مهمی در کاهش اثرات جنبه ها داشته و گامی مهم در حفظ منابع طبیعی در سطح استان تحت پوشش این شرکت داشته است. پیشنهادات لازمه در این زمینه نیز به صورت متن در بندهای مقاله درج گردیده است.

 

منابع:

1- مجموعه قوانین و مقررات حفاظت محیط زیست ایران تدوین دفتر حقوقی و امور مجلس انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست، جلد اول و دوم 1383.

2- مجموعه آیین نامه های حفاظت و بهداشت کار، ناشر موسسه کار و تامین اجتماعی، 87.

3- دستورالعمل ماده 3 آیین نامه اجرایی نحوه انجام معاینه و صدور برگ معاینه فنی خودروها و ضمائم پیوست، تهیه و تدوین وزارت کشور، شهریور 83.

4- طرح جامع مدیریت پسماند کشور.

5- قانون اصلاح الگوی مصرف انرژی مصوب مجلس شورای اسلامی، سال 89.

6- قانون نحوه جلوگیری از آلودگی هوا، مصوب مجلس شورای اسلامی، سال 1374.

 

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه