تجزیه و تحلیل و مدیریت بهینه پسماندهای واحد بویلر و نیروگاه شرکت کشت و صنعت فارابی خوزستان

شباب جهان بین و علی اثنی عشری

دانشجویان کارشناسی ارشد مدیریت محیط زیست دانشگاه آزاد اسلامي واحد علوم و تحقیقات خوزستان

 


خلاصه:

این مطالعه با هدف تجزیه و تحلیل، مدیریت بهینه و کاهش مخاطرات بهداشتی و زیست محیطی پسماندهای واحد بویلر و نیروگاه شرکت کشت و صنعت فارابی خوزستان به انجام رسیده است. شرکت کشت و صنعت فارابی  با مساحتی حدود 14747 هکتار در اراضی شرق رودخانه کارون و در 35 کیلومتری جنوب شرق جاده اهواز آبادان واقع شده است. در این پژوهش با بررسی مستندات و بازدیدهای میدانی، کلیه پسماندهای تولیدی واحد مزبور در یک سال بهره برداری کارخانه شناسایی شد.

سپس جهت رتبه بندی و طبقه بندی میزان آسیب هر کدام از پسماندها از روش 3D-melbourne استفاده شد. در این بررسی در واحد بویلر 17 درصد پسماندهای شناسایی شده با سطح ریسک شدید (significant risk)، 66 درصد پسماندها با ریسک مخاطرات بهداشتی- زیست محیطی متوسط(moderate risk) و 17 درصد پسماندها با سطح ریسک کم (low risk) رتبه بندی و طبقه بندی شدند. این بررسی در واحد نیروگاه 17 درصد پسماندهای شناسایی شده را با سطح ریسک شدید (significant risk)، 16 درصد پسماندها را با سطح ریسک بالا (high risk) و 67 درصد پسماندها با ریسک مخاطرات بهداشتی- زیست محیطی متوسط(moderate risk) نشان می دهد. در انتها راهکارهای مدیریتی مناسب ارائه گردید.

 كلمات كليدي: مدیریت پسماند، محیط زیست، مدل 3D-melbourne، شرکت کشت و صنعت حکیم فارابی

 

1– مقدمه:

در جهان امروز، توسعه پایدار و حفظ محیط زیست به عنوان دو فراز و هدف ارزشمند، یگانگی بوم شناختی طبیعت و جامعه را در سطح جهانی مورد توجه قرار می دهند. در این راستا مدیریت محیط زیست تلاشی است برای یافتن بهترین انتخاب های ممکن به جهت ترویج و اشاعه مقوله توسعه پایدار می باشد. مسائل زیست محیطی اغلب یک راه حل ساده و منفرد ندارد و مدیریت محیط زیست همواره با آلترناتیوها، چالش ها و معضلات مواجه می باشد. به طور کلی اصول مدیریت محیط زیست عبارتند از آینده نگری و سرپرستی که از طریق موارد ذیل دنبال می شوند:

 

  • برنامه ریزی و سیاست گذاری های کلی نگر و دور اندیشانه
  • برقراری معیارها و قوانین از نظر ارزیابی و نظارت
  • ایجاد هماهنگی

 مفهوم بهره وری از ترکیب دو استراتژی توسعه ای مهم شکل گرفته است:

 

  • ارتقاء بهره وری
  • حفاظت از محیط زیست

 بهره وری سبز چارچوبی، برای بهبود مستمر و حفاظت از محیط زیست و شالوده ای برای توسعه پایدار ارائه می کند.

 مدیریت مواد زائد در جهت ایجاد یک بهره وری سبز در بسیاری از کشورهای در حال توسعه جهان با توجه به جمعیت در حال رشدشان یک مدیریت ضعیف می باشد. لذا برای جبران این ضعف تهیه دستورالعمل هایی در سطح ملی و جامع یک امر الزامی است. اگر یک مدیریت مناسب برای این سیستم استفاده نشود، می تواند منجر به بروز آلودگی های محیط زیست شود و هم سلامت انسان را به مخاطره اندازد. در این راستا فعالیت های مرتبط با مدیریت مواد زائد و پسماندها از مرحله تولید تا دفع نهایی به شش مرحله کاربردی گروه بندی می شود که شامل: تولید زباله، جمع آوری، ذخیره سازی بهداشتی، انتقال و حمل و نقل، پردازش و بازیابی می باشد.

 در قانون مدیریت پسماندها، کلیه مواد جامد، مایع، گاز به جز فاضلاب که به طور مستقیم یا غیر مستقیم حاصل فعالیت انسان بوده و از نظر تولید کننده زائد تلقی می شود را پسماند گویند. بر طبق همین قانون پسماندها به پنج دسته کلی تقسیم بندی می شوند که شامل:

پسماندهای عادی، پسماندهای پزشکی، پسماندهای ویژه، پسماندهای کشاورزی و پسماندهای صنعتی می باشند.

 برقراری سیستم مدیریت جمع آوری و دفع مواد زائد جامد از جمله مواردی است که برای کنترل تولید، صرفه جویی و مصرف مواد و نیز فرآیند جمع آوری دفع زباله اهمیتی اساسی دارد.

 در صنایع نیشکر عمدتا نیاز به یک منبع حرارتی و انرژی می باشد تا فعل و انفعالات لازم فیزیکی و شیمیایی امکان پذیر گردد. بخار بهترین و آسانترین روش برای مجموع فعالیت های فرایندی می باشد. در یک کارخانه نیشکر، تمام مراحل فرآیند نیاز به استفاده از بخار است. ضمنا برای حرکت آسیاب های عصاره گیری نیز از توربین های بخار استفاده می شود. لذا برای تامین نیروی برق برای حرکت الکتروموتورهای پمپ ها و غیره ایجاب می نماید کارخانه های شکر از لحاظ برق خودکفا باشند. پس بهتر است که از بخار تولید شده توسط بویلرها برای تولید برق نیز استفاده شود. بدین لحاظ توربین های بخاری در نیروگاه مورد استفاده قرار می گیرد.

 نیروگاه ها در مراحل بهره برداری تغییرات و دگرگونی های مهم، قابل توجه و مشخصی در حوزه نفوذ خود ایجاد می نمایند که برخی از آنها غیر قابل جبران می باشد.

 

2– روش بررسی

روش استفاده شده در این مطالعه شامل 3 بخش عمده می باشد. در بخش اول با مراجعه به مراکز علمی و ژورنال های بین المللی، اطلاعات پیش زمینه و مستندات موجود در زمینه پسماند و مدیریت بهینه آن جمع آوری شد. در بخش دوم با مراجعه به واحد بویلر و نیروگاه شرکت کشت و صنعت فارابی، چشمه های تولیدکننده مواد زائد و علل تولید این مواد شناسایی شدند. در بخش سوم در جهت تجزیه و تحلیل و طبقه بندی اطلاعات جمع آوری شده براساس میزان درجه خطر از روش 3D-melbourne بهره گیری شد. 

 در روش 3D، ارزیابی ریسک بر مبنای سه عامل ذیل صورت می گیرد.

 

  1. تماس Exposure
  2. احتمال Likelihood
  3. پیامد Concequence

 

به عبارت دیگر رتبه ریسک (Risk Score) حاصلضرب تماس، احتمال و پیامد می باشد. پس از تعیین رتبه ریسک بایستی نسبت به سطح بندی ریسک اقدام نمود. اساساً در این مدل 4 سطح ریسک (Risk Level) تعریف شده است.

 

  1. ریسک های شدید یا بارز Extreme Risk
  2. ریسک زیاد (بالا) High Risk
  3. ریسک متوسط Moderate Risk
  4. ریسک کم

 

در جدول (1) ارتباط رتبه ریسک و سطح ریسک را بیان می گردد.

 

جدول شماره (1) ارتباط ریسک با سطح ریسک

 

رتبه ریسک

سطح ریسک

20<

شدید

20 – 10

بالا

10 – 3

متوسط

  

در این مدل به موارد ذیل به عنوان سلسله مراتب کنترل ریسک اشاره شده است.

 

  • حذف: یک راه حل دائمی است. به عنوان اولین گزینه کنترل ریسک بایستی همیشه مدنظر قرار گیرد.

 

  • جانشینی: شامل جابجایی خطر به وسیله یک پارامتر با ریسک کمتر می باشد.

 

  • مهندسی: این نوع کنترل شامل ایجاد موانع فیزکی یا تغییرات ساختاری در فرآیند است.

 

  • اداری: این نوع کنترل با تغییر در روش های اجرایی و تهیه دستورالعمل های لازم جهت کاهش ریسک عمل می نماید.

 

  • لوازم حفاظت فردی: به عنوان آخرین راه حل کنترل یا کنترل موقتی می باشد.

 

در انتها راهکارهای مدیریتی در جهت مدیریت بهینه پسماندهای این واحد ارائه گردید.

 

 3– نتایج

بر اساس بازدیدهای میدانی و بررسی های انجام یافته بر روی فرآیند بویلرهای شرکت کشت و صنعت فارابی خوزستان، کلیه پسماندهای تولید شده در واحد مزبور در یک سال بهره برداری کارخانه شکر به شرح جدول (2) می باشد.

 

  جدول (2) پسماندهای تولید شده در بویلرهای شرکت کشت و صنعت فارابی در یک سال بهره برداری

 

نوع پسماند

میزان تولید

علل تولید

گونی پلاستیکی تری فسفات سدیم

200

عدد

تثبیت PH و کاهش سختی

بشکه 200 لیتری هیدرازین

7

عدد

اکسیژن زدایی

بشکه 208 لیتری روغن بهران توربین 46

1

عدد

-

بشکه 4 لیتری تینر

20

عدد

تعمیرات- نگهداری

روغن مستعمل

1668

Lit

استفاده در ماشین آلات دوار

گریس مستعمل

10

Kg

"

 

 همچنین با توجه بازدیدهای میدانی مطالعه اسناد و بررسی های انجام یافته بر روی فرآیند نیروگاه شرکت کشت و صنعت فارابی خوزستان، کلیه پسماندهای تولید شده در این واحد نیز در یک سال بهره برداری کارخانه شکر به شرح جدول (3) می باشد.

  

جدول (3) پسماندهای تولید شده در نیروگاه شرکت کشت و صنعت فارابی در یک سال بهره برداری

 

نوع پسماند

میزان تولید

علل تولید

بشکه 208 لیتری روغن بهران هیدرولیک 46

9

عدد

روانکاری کمپرسورها

بشکه 208 لیتری روغن بهران ژنراتور

1

عدد

روانکاری دیزل ژنراتورها

روغن مستعمل

2080

Lit

استفاده در ماشین آلات دوار

گریس مستعمل

10

Kg

روانکاوی

فیلتر فلزی-کاغذی هوا

32

عدد

مصرفی در پروسه

فیلتر فلزی روغن

32

عدد

"

فیلتر فلزی-کاغذی سپریتور

8

عدد

"

المنت میکروترپ

32

عدد

"

فیلتر فلزی-کاغذی دیزل ژنراتور

2

عدد

"

فیلتر روغن فلزی دیزل ژنراتور

2

عدد

"

فیلتر سوخت

2

عدد

"

فیلتر PE درایر

12

عدد

"

فیلتر MF درایر

12

عدد

"

فیلتر FF درایر

12

عدد

"

 

بر اساس مدل 3D-melbourne  و نرمالیزه کردن سطح ریسک ها میزان قرار گرفتن کلیه پسماندها بر اساس میزان درجه خطر در چهار سطح ریسک شدید (significant risk)، ریسک بالا (high risk)، ریسک متوسط (moderate risk) و ریسک کم (low risk) طبقه بندی می شوند.

 

4- نتیجه گیری

مدیریت مواد زائد و کاهش مخاطرات ناشی از آنها در اغلب موارد یک استراتژی اقتصادی است که در نهایت اهداف بهداشتی و زیست محیطی را نیز با کیفیت مطلوب تامین خواهد نمود.

بنابراین با توجه به بررسی های به عمل آمده در این مطالعه، جهت مدیریت بهینه مواد زائد در واحد بویلر و نیروگاه شرکت کشت و صنعت فارابی خوزستان موارد ذیل توصیه می گردد:

 - ارتقاء فرهنگ زیست محیطی کارکنان و افراد در مدیریت بهینه پسماند از اهمیت بسزایی برخوردار است. پس آموزش اپراتورها، تکنسین ها و کارشناسان واحد مزبور در خصوص اهمیت تشخیص و شناسایی به موقع چشمه های تولید مواد زائد، در جهت حفاظت از محیط زیست و بهداشت شغلی و محیط کار

 - از بارزترین مخاطرات زیست محیطی واحد مورد مطالعه روغن های مستعمل می باشد. توصیه می شود جمع آوری و نگهداری آن بصورت کاملا بهداشتی و مطابق با ضوابط سازمان حفاظت محیط زیست صورت پذیرد. از جمله سعی شود انبار نگهداری این مواد به دور از کانال آب های سطحی بوده و روند خروج این پسماند طی مزایده در بازده زمانی مناسب صورت پذیرد.

 - فیلترآلات مستعمل از دیگر پسماندهای شناسایی شده در این واحد می باشد که می بایست در اولویت مدیریتی جهت کاهش مخاطرات قرار گیرد. بهترین گزینه برای مدیریت این پسماند جمع آوری آن در محیط مخصوص و کاملا ایزوله برای فروش و انتقال به واحدهای مجاز جهت بازیافت می باشد. 

 بطور کلی مدیریت صحیح و بهینه پسماند، کاهش هزینه های عملیاتی و فرآیندی را نیز به دنبال خواهد داشت. پایه و اساس مدیریت پسماند، پیوستگی و رعایت سلسله مراتب انجام اقدامات مدیریتی و برنامه ریزی های مربوطه است.

 

منابع :

1- عباسپور، م، انرژی محیط زیست و توسعه پایدار، جلد دوم، چاپ اول، انتشارات داشگاه صنعتی شریف، 1386.

2- فرشیدنژاد، م، کلیاتی بر مهندسی و مدیریت محیط زیست، چاپ اول، انتشارات آدینه، 1384.

3- عمرانی، ق، مواد زائد جامد مدیریت جمع آوری و حمل و نقل دفن و تهیه کمپوست، جلد 1، چاپ سوم، انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی،1383.

4- درودی، س، تاسیسات جانبی کارخانجات تولید شکر از نیشکر تولید بخار- تولید برق- تصفیه آب و فاضلاب، مهندسین مشاور کوشا، 1381.

5- منوری، م، راهنمای ارزیابی اثرات زیست محیطی نیروگاه های حرارتی، چاپ اول، انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست ایران، 1381.

6- حبیبی، ا، علیزاده، م، ایمنی کاربردی و شاخص های عملکرد در صنعت، چاپ دوم، انتشارات فن آوران، 1386.

 7- E. o. longe, a. Williams, a preliminary study of medical waste management in lagos metropolis Nigeria, iran. J. environ. Health. Sci. eng, vol. 3, no. 2, 2006

 8- M. a. Abduli, r and etal, rural solid waste management, int. j. environ, 2(4): 425-430, 2008

 

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه