زباله های بیمارستانی شهر تهران

ناهید شیخان , حجت اله رضازاده

 

1- مقدمه

منابع تولید مواد زاید شهری، بیمارستان‌ها، درمانگاه‌ها، آزمایشگاه‌ها، كلینیك‌ها، مراكز تحقیقات بهداشتی، داروخانه‌ها و خانه سالمندان می‌باشند. مواد زاید تولید شده در این مكان‌ها را مواد زاید جامد بهداشتی درمانی می‌نامند.

مراكز بهداشتی درمانی در سراسر شهر تهران پراكنده شده‌اند و جمع‌آوری مواد زاید آنها با سایر زباله‌های شهری، نه تنها از نظر بهداشتی برای شهروندان مخاطره‌آمیز است، بلكه محیط زیست محل‌های دفن را نیز آلوده می‌كند و پردازش و بازیافت مواد را غیر ممكن می‌سازد.

در بیمارستان‌ها، روش‌های مختلف درمانی مانند شیمی درمانی، دیالیز، زایمان، جراحی ترمیمی و قطع و خارج ساختن ا ندام‌های بدن انجام می‌گیرد. لذا زباله‌های بیمارستانی شامل انواع مواد پاتولوژیك، عفونی، برنده‌( تیز‌)، شیمیایی، دارویی و همچنین كاغذ و مقوا، شیشه، پارچه و منسوجات، قوطی، چوب، پلاستیك و مواد غذایی می‌باشند. درحال حاضر متداولترین روش دفع مواد زاید بهداشتی درمانی، زباله‌سوزی است . در این روش مواد قابل اشتعال سوزانده می‌شوند. اگر چه دركشورهای صنعتی اكثر بیمارستان‌ها معمولا تاسیسات مستقل برای دفع نهایی مواد زاید خود دارند، ولی به نظر می‌رسد كه تمایل عمومی به سمت ایجاد سامانه‌های دفع مركزی است. این امر در اروپا رایج‌تر است.

در این مقاله ابتدا میزان زباله‌های بیمارستانی شهر تهران برآورد گردیده، سپس با اشاره به روش‌های دفع مواد زاید بیمارستانی، اصول كار و ساختمان سیستم زباله‌سوز شرح داده می‌شود .

 

2- برآورد میزان زباله های بیمارستانی شهر تهران

اداره بهداشت محیط وزارت بهداشت، درمان وآموزش پزشكی در گزارش كشوری، وضعیت مواد زاید جامد بیمارستانی را طبق جدول 1 برآورد نموده است.

 

جدول 1 وضعیت مواد زاید جامد بیمارستانی در سطح كشور

 

- در ایران بیش از 750 بیمارستان با حدود 85000 تخت وجود دارد.

- بطور متوسط هر تخت بیمارستانی 2/7 كیلوگرم زباله تولید می‌كند.

- رطوبت مواد زاید جامد بیمارستانی حدود 60% و وزن مخصوص آن 0/28 گرم می‌باشد.

- بطور متوسط حدود 10 در صد مواد آن خطرناك ( عفونی ) می‌باشد.

- زباله‌های بیمارستانی كشور حدود 0/5 درصد زباله‌های شهری در كل كشور را تشكیل می‌دهند.

- درصد مواد زاید جامد بیمارستانی بشرح زیر است :‌

             

پاتولوژیك

عفونی

برنده (تیز)

شیمیایی

دارویی

اسپری

كاغذ و مقوا

شیشه

پارچه و منسوجات

چوب

پلاستیك

سایر مواد

0/5  درصد

10  درصد

0/03 درصد

0/005 درصد

0/0003 درصد

0/01 درصد

9/5 درصد

4/3 درصد

8/2 درصد

2/9 درصد

17/4 درصد

45 درصد

          

-  3/1 درصد بیمارستان‌های كشور، زباله‌سوز دارند (اما اكثر آنها ‌به‌دلیل آلودگی هوا استفاده نمی‌شوند)

-  46 درصد بیمارستان‌های سطح كشور دستورالعمل جمع‌آوری، حمل و دفع مواد زاید بیمارستانی را اجرا می‌نمایند .

 

با توجه به اینكه به‌طور كلی در برآورد زباله تولیدی از آمار تعداد تخت ثابت ( تعداد تختی كه بر اساس آن جهت احداث بیمارستان موافقت اصولی گرفته شده است ) استفاده می‌شود، متوسط میزان زباله‌های تولید شده در بیمارستان‌های شهر تهران مطابق جدول 2 محاسبه گردیده است.

 

جدول 2 متوسط میزان زباله‌های تولیدی در بیمارستان‌ها بر اساس تعداد تخت ثابت

 

ردیف

نام بیمارستان

تعداد تخت ثابت

میزان تولید زباله (تن)

ردیف

نام بیمارستان

تعداد تخت ثابت

میزان تولید زباله (تن)

1

فیروز آبادی

517

1/4

31

صدر

78

0/21

2

حضرت علی اصغر

180

0/5

32

طوس

100

0/27

3

شهید اكبر آبادی

320

0/86

33

فیروزگر

251

0/68

4

حضرت رسول اكرم

860

2/3

34

لولاگر

130

0/35

5

شهید اسماعیلی

100

0/27

35

غیاثی

50

0/14

6

آبان

60

0/16

36

مصطفی خمینی

300

0/81

7

آتیه

350

0/95

37

مهر

260

0/70

8

شفا یحیائیان

250

0/68

38

مهرگان

80

0/22

9

شریعت رضوی

108

0/29

39

هشترودیان

40

0/11

10

سجاد

100

0/27

40

شهدای هفتم تیر

40

0/65

11

ساسان

200

0/54

41

كودكان تهران

50

0/14

12

دی

200

0/54

42

پرستاران شاهد

200

0/54

13

حضرت فاطمه

188

0/51

43

حسینیه ارشاد

125

0/34

14

آپادانا

120

0/32

44

آرش رویین تن

105

0/28

15

حضرت زینب

70

0/19

45

آزادی

120

0/32

16

شهید رجایی

572

1/54

46

آیت اله كاشانی

200

0/54

17

جم

150

0/41

47

اقبال

75

0/20

18

تهران كلینیك

150

0/41

48

الوند

100

0/27

19

تهران

75

0/20

49

امام خمینی

815

2/2

20

توحید

110

0/30

50

امید

46

0/12

21

پاستورنو

80

0/22

51

امیراعلم

226

0/61

22

پارس

150

0/41

52

امیرالمومنین

215

0/58

23

البرز

80

0/22

53

امین صادقیه

30

0/08

24

آسیا

118

0/32

54

انستیتوكانسر

220

0/59

25

آزادی

120

0/32

55

باهر

120

0/32

26

آریا

107

0/29

56

بهارلو

330

0/89

27

شهید فهمیده

70

0/19

57

بهرامی

150

0/41

28

شهید مطهری

150

0/41

58

رازی

1375

3/71

29

شهید نواب صفوی

120

0/32

59

رازی

120

0/32

30

شهید هاشمی نژاد

208

0/56

60

روزبه

165

0/45

61

سینا

625

1/69

91

پانزده خرداد

180

0/49

62

شریعتی

649

1/75

92

تهرانپارس

200

0/54

63

شهریار

150

0/41

93

جواهری

64

0/17

64

ضیائیان

155

0/42

94

خاتم الانبیاء

400

1/08

65

عیوض زاده

100

0/27

95

دادگستری

104

0/28

66

فارابی

451

1/22

96

رسالت تهران

90

0/24

67

مدائن

143

0/39

97

رضائی

100

0/27

68

مركز طبی كودكان

245

0/66

98

سپیر

102

0/28

69

مروستی

58

0/16

99

سوم شعبان

224

0/60

70

مفرح

50

0/14

100

شوش

24

0/06

71

میرزاكوچك خان

350

0/95

101

شهید لواسانی

323

0/87

72

میمنت

70

0/19

102

شهید مدرس

265

0/72

73

ولیعصر

50

0/14

103

شهید معیری

102

0/28

74

ولیعصر

365

0/99

104

طالقانی

511

1/38

75

بابك

55

0/15

105

طرفه

152

0/41

76

شهدای تجریش

380

1

106

كیان

50

0/14

77

فرهنگیان

96

0/26

107

لبافی نژاد

404

1/09

78

آراد

146

0/39

108

لقمان حكیم

420

1/13

79

اختر

120

0/32

109

مادران

30

0/08

80

اشرفی اصفهانی

130

0/35

110

مسیح دانشوری

446

1/20

81

الغدیر

96

0/26

111

مفید

194

0/52

82

امام حسین

545

1/46

112

مهراد

160

0/43

83

صدر

37

0/1

113

وزارت نفت

297

0/8

84

ایران

30

0/08

114

هدایت

96

0/26

85

ایرانشهر

120

0/32

115

مهدیه

300

0/81

86

ایرانمهر

150

0/41

 

 

 

 

87

بانك ملی

243

0/66

 

 

 

 

88

برزویه یا مردم

120

0/32

 

 

 

 

89

بوعلی

420

1/13

 

 

 

 

90

پاسارگاد

100

0/27

 

 

 

 

 

 

 

 

جمع

23686

95/63

 

علاوه بر بیمارستان‌های فوق، بیمارستان‌های نیروهای نظامی و انتظامی در سطح شهر نیز فعال می‌باشند (كه درحال حاضر طبق برآورد سازمان خدمات موتوری شهرداری تهران، روزانه حدود 70 تن زباله جمع‌آوری می‌گردد). از طرف دیگر زباله‌های آزمایشگاه، درمانگاه‌ها و مطب‌های پزشكی نیز جزو زباله‌های بیمارستانی محسوب می‌گردند كه در حال حاضر به‌علت تعداد زیاد و پراكندگی این واحدهای بهداشتی در كل شهر تهران، تعداد زیادی از آنها در طرح جمع‌آ‌وری زباله بیمارستانی قرار ندارند. با مشورت‌های به‌عمل آمده با كارشناسان محترم سازمان خدمات موتوری شهرداری، حدود 15% به رقم فعلی زباله‌های بیمارستانی افزوده می‌شود كه در كل، متوسط زباله‌های بیمارستانی شهر تهران در حدود 80 تن در روز محاسبه می‌شود.

 

3- روش‌های دفع مواد زاید بیمارستانی

روش‌های دفع مواد زاید بهداشتی درمانی را می‌توان به دو گروه عمده تقسیم كرد:

گروه الف- دفع نهایی:

1- زباله‌سوزی

2- دفن بهداشتی

گروه ب- تصفیه مقدماتی :

1- ضد عفونی با تشعشات

2- بهداشتی كردن با بخار

3- ضدعفونی شیمیایی

زباله‌سوزی و دفن بهداشتی سال‌هاست كه مورد استفاده قرار می‌گیرند؛ در حالی كه روش‌های تصفیه مقدماتی اخیرا به بازار عرضه شده‌اند. روش‌های دفع به ترتیب اهمیت عبارتند از :‌

- زباله‌سوزی

- تصفیه مقدماتی

- استفاده مجدد

- جلوگیری از تولید

- احتراق و بازیافت

- دفن در زمین

- بازیافت.

 

1-3- بررسی اصول كار و ساختمان كارخانه‌های زباله‌سوز

ساختمان كارخانه‌های زباله‌سوز بنا بر موقعیت محلی، نوع و میزان زباله و نیز رعایت مسایل اقتصادی بسیار متفاوت‌اند؛ مخصوصا اینكه هم اكنون با گذشت زمان و پیشرفت علوم، این مساله از سوی كارشناسان انرژی و بهداشت محیط به‌قدری مورد توجه قرار گرفته كه متخصصین امر در جستجوی روش‌های كاملتر و اقتصادی‌تری گام برمی‌دارند. كارخانه‌های زباله‌سوز را عموما به دو دسته (با استفاده و بدون استفاده از انرژی) تقسیم می‌كنند كه در ادامه شرح داده می‌شود.

 

الف اصول كار و ساختمان كارخانه زباله‌سوز (بدون استفاده از انرژی حرارتی)

قسمت‌های مختلف یك كارخانه زباله‌سوز بدون كاربرد انرژی، از مرحله ورود زباله تا خروج گاز و خاكستر، به ترتیب زیر خلاصه می‌گردد:

الف – مخزن زباله مطابق شكل 1 به‌طریقی ساخته شده است كه زباله به‌راحتی از كامیون‌های زباله‌كش در آن تخلیه و سپس بوسیله درب كشویی و یا عمودی بسته می‌شود. چگونگی جایگاه توقف و تخلیه كامیون‌ها با توجه به جلوگیری از انتشار بو و پراكندگی زباله در محیط از پارامترهای اصلی كارخانه به‌شمار می‌روند.

 

ب- انتقال زباله، برداشت زباله و حمل آن به دهانه كوره  عموما به‌وسیله یك دستگاه جرثقیل ویژه‌ انجام می‌گیرد. راننده از اطاق كنترل كه از شیشه ساخته شده، با شاسی‌های خودكار عمل حمل زباله را انجام می‌دهد. بدین ترتیب راننده و سایر دستگاه‌های حساس جرثقیل از گرد وغبار زباله محفوظ می‌مانند. تهویه هوا به‌طور خودكار با مكیدن هوا به‌داخل كوره، به‌طریقی انجام می‌گیرد كه هوای موجود در محوطه بطور دایم به‌طرف فضای داخلی كوره هدایت می‌شود و در نتیجه از انتشار بو و گرد و غبار درهنگام تخلیه زباله به محیط خارج جلوگیری به عمل می‌آید.

در بعضی از كارخانه‌های نه چندان بزرگ و یا زباله سوزهای بیمارستانی، حمل زباله به كوره از طریق نوار انتقال انجام می‌شود كه با توجه به حجم زباله و رعایت جنبه‌های اقتصادی بسیار مناسب تشخیص داده می‌شود.

 

ج – جایگاه متحرك آتشین، به‌صورت نوار انتقال از بالا به پایین در قسمت تحتانی كوره استقرار می‌یابد. زباله پس از تخلیه شدن در مخزن قیفی شكل بر حسب نیاز از قسمت فوقانی بر روی نوار سرازیر می‌گردد و به نوبت به‌وسیله شعله‌های آتش در قسمت‌های مختلف جایگاه سوزانده می‌شود. نوار انتقال به‌صورت نردبان متحرك از بالا به پایین و بالعكس دایما در حركت است تا اولا زباله‌ها از زیر هوا دهی شوند و ثانیا با بهم زدن زباله‌ها همه تركیبات زباله به‌خوبی سوزانده شوند. در انتهای این نوار، درجه حرارت خاكستر و سایر مواد سوخته شده، به‌وسیله دستگاه‌های سردكننده ویژه و با آب پاشی مداوم به 90 درجه سانتیگراد تقلیل می‌یابد و خاكستر كم رطوبت از گرد و غبار خارج می‌شود. این مواد از هر نظر استریل می‌شوند، به‌طوری كه پس از دفن خطری برای آب‌های زیر زمینی به‌وجود نمی‌آورند.

در بسیاری از موارد می‌توان از وجود این نوع خاكسترها جهت آسفالت خیابان‌های شهر هم استفاده نمود.

 

د- اولا ساختمان كوره حجم كافی داشته باشد تا مواد متراكم در آن با انتشار صحیح شعله‌های آتش سوزانده شوند. ثانیا مصالح ساختمانی از جنس نسوز باشند تا بتوانند حرارتی در حدود1100 درجه سانتیگراد را تحمل نمایند. در قسمت فوقانی كوره زباله سوز دستگاهی تعبیه شده است كه به‌وسیله آب پاشی مداوم، حرارت گازهای حا صل را تاحدود 300-250 درجه سانتیگراد تقلیل می‌دهند. بدین ترتیب فیلترهای تصفیه هوا در مراحل بعد قادر به تصفیه و جداسازی ذرات معلق از گاز می‌شوند.

 

ه –دود و گازهای حاصل پس از عبور ازمجراهای سرد كننده به داخل الكتروفیلترهای ویژه تصفیه هوا هدایت می‌شوند و در آنجا با جذب ذرات معلق و گازهای سمی به حد استاندارد می‌رسند و به دودكش فرستاده می‌شوند. دود سفید رنگی از دودكش كارخانه خارج می‌شود كه به هیچ عنوان موجب آلودگی هوای محیط اطراف نخواهد شد.

 

شكل 1 - طرح یك كارخانه زباله‌سوز (بدون استفاده از انرژی حرارتی)

 

  

1-      سالن تخلیه زباله

2-    مخزن زباله

3-    جرثقیل حمل زباله

4-     جایگاه قیفی شكل  

5-    نوار متحرك آتشین

6-    خاكستر

7-   جایگاه حمل خاكستر

8-   هوادهی در زیر

9-    كوره

10-  سردكننده بخار

     11- فیلتر تصفیه

12- مكنده هوا

13-  دودكش

14-  پخش هوای سرد

15- محل تخلیه نفت سیاه

16- جایگاه همزن

17- شعله نفت سیاه

18- ایستگاه پمپ آب سرد

19- پخش آب سرد

20- خروج اضطراری

21-  هوادهی ثانوی

 

اصول كار و ساختمان كارخانه زباله‌سوز (با استفاده از انرژی حرارتی)

روش انتقال و سوزاندن زباله در این نوع كارخانه‌ها در اصل همانند روش قبل است؛ با این تفاوت كه از انرژی حرارتی حاصل از سوزاندن زباله به‌عناوین مختلف بهره‌برداری می‌شود. توجه به این امر مخصوصا در بحران انرژی موجود حایز اهمیت است.

روش كار و ساختمان این‌گونه كارخانه‌ها با توجه به شكل 2 تشریح می‌گردد.

زباله‌ها در ابتدا به‌وسیله كامیون‌های زباله‌كش در جایگاه جمع‌آوری تخلیه می‌شوند و سپس به‌وسیله جرثقیل (A) بدون جداسازی آنها به داخل مخزن قیفی شكل (B)، جهت انتقال به داخل كوره، تخلیه می‌گردد. مخزن جمع‌آوری زباله با مكش هوا جهت احتراق، در فشاری كمتر از جو قرار می‌گیرد (C) تا هوای گرد آلود و متعفن به محیط خارج منتشر نشود.

زباله به‌وسیله مجرای عمودی (D) به نوار متحرك آتشین (E) انتقال می‌یابد و در آنجا توسط این نوار با حركت مداوم وهوادهی كامل تا حد خاكستر، سوخته می‌شود.

خاكستر حاصل در انتهای نوار متحرك (F) به‌وسیله آب تا حدود o80 سانتیگراد سرد می‌شود.

 

شكل 2 - طرح یك كارخانه زباله‌سوز (با استفاده از انرژی حرارتی)

 

 

تركیبات مختلف زباله در این دستگاه باحرارت 1000 تا 9000 درجه سانتیگراد سوخته می‌شوند، بدون آنكه بویی ایجاد گردد. پس از طی این مراحل، مواد در یك فضای محدود با تجهیزات ویژه‌ای (E) سرد می‌شوند و به فیلترهای تصفیه هوا (H) فرستاده می‌شوند تا پس از تصفیه و گردگیری، طبق ضوابط محیط زیست از طریق دودكش كارخانه (K) در فضا آزاد شوند. هم اكنون در بسیاری از كارخانه های زباله‌سوز با استفاده از انرژی حرارتی تولید شده (G) در اثر سوختن زباله، مبادرت به تهیه بخار آب یا آبگرم می‌نمایند. از بخار آب انرژی الكتریكی (L) تامین می‌شود و از آب گرم در لوله‌كشی حمام و شوفاژ منازل استفاده می‌شود (M).

نحوه ساختمان و رعایت ضوابط زیست محیطی باید مد نظر قرار گیرد تا كارخانه بدلیل كمی فاصله از شهر، موجب آلودگی محیط زیست نگردد.

 

4- نتیجه گیری

1- طرح تفكیك زباله در بیمارستان‌ها طبق دستورالعمل وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكی باید بطور كامل اجرا گردد. برای سوزاندن زباله‌های عفونی می‌توان از دستگاه‌های كوچك زباله‌سوز و برای سوزاندن زباله‌های خانگی بیمارستان‌ها می‌توان از دستگاه‌های بزرگ استفاده  كرد.

2- بر اساس مطالعه انجام شده و تجارب بین‌ا لمللی، درصد هزینه‌های مختلف در زباله‌سوز به قرار ذیل است:

 

جدول 2 - درصد هزینه‌های مختلف در زباله‌سوز

مراحل

درصد از كل هزینه زباله سوز  %

ساختمان سازی

10 تا 25

تاسیسات كوره دیگ بخار و تاسیسات حرارتی

30تا40

سیستم تصفیه دود

20تا40

عمل آوری پس ماند‌ها

10 تا 25

تاسیسات كنترل الكتریكی

10 تا20

 

همانطور كه مشاهده می‌شود بین 40 تا 65 درصد از هزینه زباله‌سوز مربوط به ساختمان سازی، تاسیسات كوره، دیگ بخار و تاسیسات حرارتی و مابقی مربوط به سیستم‌های تصفیه دود و عمل آوری، پس ماند‌ها و تاسیسات كنترل الكتریكی است. با توجه به تجربیات شركت‌های داخلی و هزینه‌های هنگفت دستگاه‌های وارداتی، پیشنهاد می‌گردد. در مواردی كه شركت‌های ایرانی می‌توانند فعالیت نمایند ( مانند ساختمان سازی، تاسیسات كوره و ... ) از تجربیات آنان استفاده گردد و در قسمت‌های مربوط به تجهیزات تصفیه دود و عمل آوری و ...  كه مربوط به رعایت استانداردهای آلاینده‌های دستگاه می‌باشد، از تجربیات شركت‌های خارجی استفاده گردد تا در زمینه انتقال دانش فنی این تكنولوژی به ایران نیز گام‌های اساسی برداشته شود.

 

منبع:

1. ناهید شیخان، طرح پژوهشی « مكان یابی سیستم زباله‌سوز مركزی بیمارستان‌های شهر تهران »، سازمان حفاظت محیط زیست ایران، 1382.

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه