اثرات اكولوژیكی پسماندهای حاصل از حفاری چاه‌های نفت و گاز در دریا

علی هادی

 

1- مقدمه

بدون وجود گلهای حفاری1 و افزایه‌های آنها، حفاری چاه‌های نفت و گاز میسر نخواهد بود. سیالات حفاری دارای تركیبات پیچیده و گوناگونی بنام گل حفاری هستند و دارای عملكردهای گوناگونی از قبیل روانكاری مته حفاری، بلبرینگ‌ها و پمپ‌های گل می‌باشند. بویژه عامل جلوگیری از سایش مته در اثر تماس با دیواره چاه، تامین فشار هیدرواستاتیك جهت موتور برای راندن مته حفاری به داخل حفره چاه، تمیزكردن و خنك كردن مته حفاری ، انتقال كنده‌ها2 به سطح، انتقال سیمان و دیگر مواد به نقاط مورد نظر در چاه، حفظ فشار چاه و جلوگیری از فوران چاه بوسیله خنثی كردن فشار هیدرواستاتیكی چاه می‌باشد.

گل حفاری تركیبی از بنتونیت3 و دیگر رس‌ها و یا پلیمرهاست كه جهت حفظ چسبناكی یا ویسكوزیته دلخواه به آب افزوده می‌شوند. باریت با فرمول شیمیایی BaSo4 بعنوان تركیب غالب موجود در سیال حفاری شناخته شده است.

در طی سالیان متمادی شركت‌های خصوصی و كارشناسان حفاری، فرمول‌های شیمیایی سری را جهت درست كردن انواع گل حفاری با درصد تركیبات مختلف جهت وضعیت‌های خاص و متفاوت در حفاری، ابداع كرده اند. دستورالعمل کاربرد این مواد براساس تجارب طولانی و مهارت‌های ویژه نیز بدست آمده است. یكی از مشكلات اساسی كه در سر راه مطالعه و بررسی اثرات پسماندهای حفاری وجود دارد این است كه اغلب مواد تشكیل دهنده گل‌های حفاری با نام‌های تجاری مختلف و عامیانه و با بیان خصوصیات كلی و نه جزیی آنها نامگذاری شده اند، و دسترسی به مواد اصلی و تركیبات آنها تقریبا غیرممكن و یا بسیار مشكل است. اكثر دستوالعمل‌های نحوه تولید این مواد بصورت محرمانه و بسیار خصوصی نگهداری می‌شود و امكان دسترسی محققان و پژوهشگران به چنین منابعی غیرممكن است.

با توجه به عدم دسترسی به تركیب اصلی مواد گل حفاری و نیز تغییرات زیادی كه در طی سالیان اخیر در آنها داده شده است، كمیسیون اسلو- پاریس4 از مارس 2000 میلادی اصطلاحاتی را جهت نامیدن این مواد منتشر ساخته است كه بدین شرح است:

الف- گل‌ها یا سیالات حفاری پایه آبی یا

ب- گل‌ها یا  سیالات حفاری با فاز مواد عالی که شامل سه دسته زیر می‌باشند:

- گل‌های پایه روغنی

- گل‌ها یا سیالات پایه سنتتیكی

- گل‌های پایه امولسیونی

اصطلاح گل‌های حفاری پایه آبی ممكن است این تصور را ایجاد كند كه این نوع گل‌های حفاری آلودگی ندارند، در حالیكه این نوع گل‌ها در تماس با نفت خام درون چاه دارای مقادیری از افزایه‌ها و غلظت‌هایی از هیدروكربن‌ها خواهند شد. تقریبا تمامی گل‌های حفاری با هر پایه‌ای دارای مقادیری از افزایه‌های شیمیایی خواهند بود و این مواد به‌همراه كنده‌های حفاری نفت خام، گاز، آب‌های فراوری شده، فلزات سنگین، بیوسیدها، سورفاكتانت‌ها و دیگر مواد آلی، به سطح سكوی حفاری خواهند آمد.

گل‌های حفاری پایه روغنی در زمانی كه گل‌های پایه آبی دارای خصوصیات مدنظر از قبیل روانكاری و غیره نیستند، به كار برده می‌شوند. استفاده از گل‌های حفاری پایه روغنی در كشورهای پیشرفته و در صنعت حفاری از 15 سال پیش بسیار محدود شده است. در آزمایشات گوناگونی كه روی تپه‌های مرجانی اعماق دریای شمال صورت پذیرفته است، این نوع از گل‌های حفاری یك منبع جدی آلوده كننده محیط زیست تشخیص داده شده‌اند.

 

2- اثرات زیست محیطی تخلیه پساب‌های حفاری

در سال 1980 اجماع بین دانشمندان غربی كه در حال مطالعه بر روی اثرات زیست محیطی پساب‌های حاصل از حفاری چاه‌های نفت و گاز بودند، این بود كه این اثرات عمدتا بصورت منطقه‌ای و جزیی بوده است. به عقیده آنها اغلب اجزای اصلی سیال حفاری اثرات سمی كمی روی موجودات و ارگانیزم‌های دریایی دارند و از اجزای اصلی سیال حفاری فقط لیگنوسولفات‌های كروم و فروكروم و هیدروكسید سدیم به‌مقدار كمی سمی هستند. این مواد شامل گازوئیل، نمك‌های كرومات، سورفاكتانت‌ها و پارافرمالید بیوسید می‌باشند. در آزمایشات سمیت كه بر روی حداقل 40 گونه از جانوران دریایی انجام شد، در اغلب موارد مشاهده شد كه موجوداتی كه در تماس با گل حفاری بوده‌اند و دچار آسیب زیادی نشده‌اند در مقایسه با آنهایی كه دچار آسیب جدی شده‌اند از نظر تعداد تفاوت چندانی ندارد.

گونه‌های حساس5 شامل مرجان‌ها، خرچنگ‌ها، اسكالوب‌ها و لاروها می‌باشند. زادآوری لاروهای پلانكتونی در رسوب‌های شنی آغشته به گل حفاری، بسیار كاهش می‌یابد. براساس مطالعات آزمایشگاهی انجام شده در زمینه میزان سمیت گل‌های حفاری، می‌توان نتیجه‌گیری كرد كه ارگانیزم‌ها و موجودات درون ستون آب هرگز بمدت كافی در معرض غلظت بالای سیال حفاری قرار نمی‌گیرند تا اثرات سوء شدیدی به آنها وارد شود. مواد جامد سیال حفاری كه ته نشین می‌شوند می‌توانند اثرات نامطلوبی بر روی موجودات دریایی و آبزی داشته باشند. همچنین این مواد در میزان سمیت و تغییر بافت رسوب‌ها و خاك بستر دریا نقش دارند.

شدت اثر سیالات حفاری و كنده‌های حفاری روی موجودات دریازی، رابطه مستقیمی با مقدار مواد تجمعی، مقدار و خصوصیات فیزیكی مواد تخلیه شده6، شرایط زیست محیطی، زمان و مكان تخلیه، سرعت و عمق آب دارد. زمانی كه انرژی زیست محیطی بالاست، مقدار كمی گل و كنده تجمع می یابد و تاثیر كمتری روی موجودات دریازی دارد. اما در مواردی انرژی زیست محیطی پایین است و رسوبگذاری شدید می‌شود، تجمع مواد بیشتر است و امكان كاهش در فراوانی اغلب گونه‌های دریایی وجود دارد. با وجود اینكه گل‌های حفاری پایه آبی بهتر از گل‌های حفاری پایه روغنی و سنتتیكی هستند، این گل‌ها نیز با چشم پوشی از اثرات سمی و اسیدیته آنها، ممكن است باعث خفگی موجودات دریایی شوند و اگر به شكل ذرات بسیار ریز در آب معلق بمانند، می‌توانند وارد مجاری تنفسی موجودات دریایی و ماهی‌ها شوند. ذرات كوچكتر بتدریج در فواصل دورتر پخش می‌شوند. ذرات كوچكتر از 01/ میلی‌متر می‌توانند هفته‌ها و ماه‌ها در ستون آب معلق بمانند كه نتیجتا مساحت‌های بزرگتری از لكه‌های تیره رنگ در اطراف دكل‌های حفاری دریایی ظاهر می‌شود. این پدیده هنگامی كه عملیات لوله‌گذاری در زیر آب انجام می‌گیرد تشدید خواهد شد. در روسیه قوانین حفاظت از آب 1991 اجازه افزایش ذرات معلق با قطر بیشتر از 0/75 میلی‌متر را در آب‌هایی كه ماهی‌ها در آن وجود دارند، نمی‌دهد. افزایش لكه‌های آلوده، تعادل فرایندهای تولید و تخریب كه وابسته به نور و روشنایی می‌باشند را در سطح آب دریا بهم می‌زند كه این موضوع می‌تواند باعث اختلال و آشفتگی در سطح اكوسیستم گردد. شواهد تجربی حاكی از آن است كه وجود ذرات معلق كه قطر آنها بین 0/01 تا 0/005 میلی‌متر است، اثرات منفی بر روی موجودات ریز دریایی خواهد گذاشت.

یك افزایش كوتاه مدت در غلظت ذرات معلق (بیشتر از 2 تا 4 گرم در لیتر) باعث تاثیرات منفی سریع و مرگ و میر تخم و نوزاد ماهی قزل‌آلا و دوزیستان می‌گردد. سیالات حفاری پایه آبی كه در نواحی قاره‌ای آمریكا به كار می‌رود، مخلوط فرموله شده‌ای از خاك رس یا پلیمرها، عناصر وزن ده، لیگنوسولفات‌ها و دیگر مواد معلق بهمراه آب، باریم، كروم، سرب و روی است كه اغلب بمقدار بیشتر از آن چیزی كه در رسوبات طبیعی دریایی وجوددارد، می‌باشند. میزان سمیت بیش از 70 نوع سیال حفاری پایه آبی در بیش از 400 آزمایش سمیت بر روی 62 گونه از ارگانیزمهای دریایی آتلانتیك، اقیانوس آرام و  خلیج مكزیك مورد ارزیابی قرارگرفته است. حدود 90درصد از مقادیر Lc50 كه بالای ppm 10/000 بود، حاكی از این بودند كه گل‌های حفاری پایه آبی عملا غیرسمی هستند و فقط 2 مقدار Lc50 زیر ppm100 بود. گل‌های حفاری سمی آن دسته از گل‌های حفاری هستند كه غلظت بالایی از كروم هگزاوالنت7، گازوییل و مواد فعال در سطح8 دارند. اگر چه ممكن است تركیبات اصلی گل‌های حفاری پایه آبی شدیدا رقیق شوند، بازهم وجود موادی كه در غلظت‌های پایین نیز سمی باشند، حتمی است. بكاربردن فرمول‌های پایه آبی بطور كامل مخاطرات زیست محیطی را كاهش نخواهد داد و یكی از علل آن وجود بیوسیدها و فلزات سنگین موجود در آنهاست. علاوه بر آن گل‌های پایه آبی در مقایسه با گل‌های پایه روغنی قابلیت بیشتری برای رقیق شدن و حل شدن در محیط آبی را دارند و بالاخره اینكه حجم زیادی از گل‌های پایه آبی بدون مرز و محدوده مشخصی در دریا وجود دارند، در حالی‌كه گل‌های پایه نفتی دارای مرز و حدود مشخصی در روی آب دریا هستند.

مطالعات و تجربیات نشان می‌دهند كه اثرات سمی حاد و شدید گل‌های پایه آبی را فقط در غلظت‌های بالای آنها می‌توان تعیین كرد و چنین غلظت‌هایی فقط در نزدیكی نقاط تخلیه (به شعاع چندین متر) وجود دارند. تحقیقات نشان می‌دهد كه حساسیت موجودات دریایی نسبت به ذرات معلق موجود در فاز گل حفاری بیشتر از حساسیت آنها نسبت به فاز آبی آنهاست و به نظر می‌رسد كه ذرات معلق موجود در سیالات حفاری، ممكن است نقش بیشتری در میزان سمیت آنها داشته باشند.

ذرات معلق بزرگتر، سریعتر ته نشین می‌شوند و تجمع این مواد از دو راه منجر به تغییرات اكولوژیكی می‌شوند: یكی از طریق ایجاد تغییر در اندازه رسوب‌ها و نهشت‌های دریایی و دیگری از طریق ایجاد خفگی در موجوداتی كه قادر نیستند سریع از منطقه دور شوند. جوامع دریایی كه در زیر لوله‌های تخلیه قرار دارند سریعا نابود می‌شوند و آنهایی كه در نزدیكی لوله‌ها قراردارند، ضعیف خواهند شد و با افزایش فاصله از محل تخلیه این اثرات كمتر خواهد شد.

اگر غلظت سیالات حفاری پایه آبی در عرض چند دقیقه به 2 الی 15 میلی‌گرم در لیتر برسد، باعث ایجاد اختلال در تنفس و ضربان ماهی قزل‌آلا می‌شود و اگر غلظت آن طی 10 الی 30 روز به 5 میلی گرم در لیتر برسد باعث مرگ و میر ماهی‌های Cod و Flounder می‌شود. تحقیقات دانشمندان روسی نشان می‌دهد اگر ماهی قزل‌آلا و دوزیستان، بمدت 48 تا 96 ساعت در معرض سیال حفاری آمونیم و لیگنوسولفات پایه آبی با غلظت 5 تا 22 میلی گرم بر لیتر قرارگیرند، مرگ و میر این گونه‌ها به 50% خواهد رسید. آزمایشاتی كه بر روی ماهی‌های Copepod, Amphipods و تخم‌های ماهی Cod صورت گرفت، نشان داد كه درغلظت 10 الی 103 میلی گرم بر لیتر گل پایه آبی، اثرات سوئی مشاهده نشده است.

آقای Patin اظهار می‌كند تركیبات سیالات حفاری آنقدر متنوع و دارای طیف وسیعی به لحاظ كاربرد هستند كه محدوده بی‌نهایت وسیعی از نظر غلظت را می‌توان برای آنها قایل شد كه بدین لحاظ اثرات سمی گوناگون و متفاوتی نیز خواهند داشت. آقای Patin سیالات حفاری را بر اساس میزان خطرات اكولوژیكی و میزان سمیت آنها به 3 دسته تقسیم‌بندی نمود. گروه اول شامل تركیبات گل حفاری پایه آبی از قبیل: بنتونیت و دیگر رس‌ها، باریت و لیگنوسولفانات ها، كه جزو مواد با سمیت كم هستند و تاثیر این گروه از مواد با افزایش فاصله از محل تخلیه، سریعا كم خواهد شد. گروه دوم شامل تركیباتی از قبیل سورفاكتانت‌ها، روان كننده‌ها9، افزودنی‌های خاص، نفت و مشتقات نفتی، حلال‌ها، امولسیون‌ها، تینرها و غیره است كه در رده مواد با سمیت متوسط قرار دارند. گروه سوم شامل تركیباتی در مقادیر كم ولی بسیار خطرناك، از قبیل فلزات سنگین، تمیز كننده‌ها10، كف‌زداها11، پوسته زداها12، بازدارنده‌های خورندگی13 مانند فسفوگزیت7 14، باكتری كش‌ها15 و بیوسیدها هستند. اغلب موادی كه بعنوان بازدارنده‌های خورندگی و نیز سورفاكتانت‌ها به كاربرده می‌شوند، تاثیرات سوء ژنتیكی را در پی دارند. آقای patin با توجه به آزمایشات تاكید می‌كند كه باریت (سولفات باریم) با غلظت كمتر از 2 میلی‌گرم بر لیتر، اثر قابل مشاهده‌ای بر روی موجودات دریایی ندارد.

 

3- تصفیه پساب‌های حفاری

با توجه به اثرات مخرب و طولانی مدت پسابهای حاصل از حفاری به دریا و تاثیرات منفی آنها بر روی اكوسیستم‌های دریایی، دولت‌ها، صنایع و سازمان‌هایی كه درخصوص محیط زیست فعالیت می‌كنند، درصدد یافتن راهكارهایی جهت كاهش حجم پساب‌های حاصل از حفاری به روش‌های مختلف از قبیل ترزیق دوباره پساب‌ها به سنگ‌های زیر بستر دریا و یا درصورت امكان تصفیه آنها، برآمدند. در سال 1995 میلادی انستیتوی نفت امریكا16 روش‌های مختلفی را جهت تصفیه پساب‌های حاصل از حفاری مورد بررسی قرارداد. در گزارش‌های منتشر شده، عوامل آلاینده كه در میزان سمیت پساب‌ها نقش دارند به این شرح اعلام گردید:

ذرات بسیار ریز معلق، شوری بالای 90%، تركیبات فرار17، مواد آلی قابل استخراج (اسیدی، پایه‌ای و طبیعی)، محلول و بخارات آمونیاك و هیدروژن سولفور.

در گزارشات ارایه شده از طرف API، كاهش آلودگی پساب‌ها تاحد قابل قبول از طریق تركیب روش‌های مختلف پیشنهاد شده است. در انتخاب روش تصفیه پساب‌ها، برآورد هزینه امری ضروری است و یكی از عوامل تاثیرگذار در تعیین روش تصفیه می‌باشد. در جدول 1 روش‌های مختلف تصفیه پساب‌های حاصل از حفاری آورده شده است.

 

جدول 1: روش‌های مختلف تصفیه پساب‌ها

 

تكنولوژی

فرایند

مزایا

معایب

هزینه

جذب كربنی

سیستم پیمانه‌ای كربن فعال

حذف هیدوركرین و تركیبات اسیدی، پایه‌ای و طبیعی – نیاز به حداقل انرژی –عملكرد بالا نسبت به سایر روش‌ها

رسوب ذرات كربن و تولید ضایعات- نیاز به تصفیه مقدماتی

متوسط

هوادهی

ورود حباب‌های هوا به داخل پساب‌ها در برج‌های مخصوص

حذف 95% تركیبات فرار و نیزبنزن، تولوئن، نفتالین، فنانترین، پیرین و فنل – حذف H2S و آمونیاك درصورت تنظیم PH، افزایش دما باعث تسریع در حذف تركیبات نیمه فرار می‌شود. – ابعاد كوچك، وزن كم و حداقل انرژی لازم است.- آسان بودن كار

امكان آلودگی به نفت – خطر تشكیل آهن و كلسیم – ایجاد پسابی كه نیاز به تصفیه دوباره دارد.

سرمایه كم و هزینه كم عملیاتی شدن – 02/ دلار آمریكا یا 0/1 دلار در هر 1000 گالن بعلاوه 5/0 دلار تا 1/5 دلار برای 1000 گالن درصورتی كه نیاز به استفاده از كرین فعال باشد.

فیلتراسیون

استفاده از صافی بسیار ریز

حذف موثر ذرات و امولسیونه نفت – ابعاد كوچك – وزن كم – حداقل انرژی مورد نیاز – توان عملیاتی بالا

عدم حذف تركیبات فرار و نامحلول- عدم تاثیر بر روی شوری نفت – سولفید و باكتری‌ها باعث كثیف شدن صافی و خرابی آن می‌شود كه بایستی روزانه تمیز شود. – وجود مواد رادیو اكتیو در پساب‌ها – نیاز به تصفیه مقدماتی

سرمایه‌گذاری كم، هزینه پائین عملیاتی (مانند سیستم هوادهی)

اشعه ماوراء بنفش

تابیدن اشعه بوسیله لامپ‌های UV

تخریب مواد عالی غیرمحلول و تركیبات فرار و غیرفرار شامل بیوسیدهای آلی – عدم تولید ضایعات- كاربرد در شرایطی كه حجم كار بالاست

عدم تاثیر بر آمونیاك و قطرات نفتی پخش شده، فلزات سنگین یا نمك‌ها- نیاز به انرژی نسبتا زیاد – كثیف شدن لامپ‌های UV – بجا ماندن ضایعات سمی به سبب استفاده از پراكسیدها – نیاز به تصفیه مقدماتی

سرمایه‌گذاری شبیه به سرمایه گذاری برای روش اكسیداسیون شیمیایی با ازن ، اما هزینه عملیات آن به سبب نبود پسماند پائین تر است.

اكسیداسیون شیمیایی

اكسیداسیون ازن و یا پراكسید هیدروژن

حذف H2S و ذرات ریز- تصفیه هیدروكربن‌ها، مواد آلی اسیدی، پایه‌ای و طبیعی ، مواد فرار و غیرفرار – نیاز به انرژی كم درصورت استفاده از سیستم پراكسید

نیاز به انرژی زیاد جهت سیستم ازن -آغشته شدن عوامل كاتالیزور به نفت – امكان ایجاد لجن و پسماندهای اسیدی- نیاز به تصفیه مقدماتی

هزینه متوسط

تصفیه بیولوژیكی

سیستم هوازی با نصب پرده‌های ثابت در برج‌های مخصوص

تصفیه با قابلیت تجزیه پذیری بیولولوژیكی هیدروكربن‌ها و تركیبات آلی ،H2S ، اغلب فلزات و تا حدودی آمونیاك تحت شرایط طبیعی- نیاز به انرژی نسبتا كم، قابلیت انجام كار در حجم‌های مختلف

نیاز به تجهیزات بزرگ برای مدت زیاد – تجمع نفت یا آهن ممكن است مانع فعالیت بیولوژیكی گردد- ممكن است عمل هوادهی باعث تشكیل كلسیم گردد- امكان تشكیل گاز و لجن كه نیاز به تصفیه دارند- نیاز به تصفیه مقدماتی

برآورد دقیقی انجام نشده است.

 

4- خلاصه بحث

1- در اكثر كشورها تخلیه گل‌های حفاری پایه آبی18 و كنده‌های حفاری آلوده به این گل‌ها، درصورتیكه منابع تخلیه دارای گواهی و شرایط مورد نظر از قبیل كاهش حجم مواد نفتی در حد استاندارد باشند، بلامانع است. در اكثر كشورهای آمریكایی و اروپایی تخلیه گل‌های پایه روغنی19 از سال‌ها پیش متوقف شده است. در ایالت متحده امریكا تخلیه گل‌های پایه سنتتیكی20 قانونی است.

2- تخلیه پساب‌ها حفاری به داخل آب‌های سطحی و آب‌های كم عمق در امریكا و كشورهای اروپایی ممنوع شده است.

3- استفاده از گل‌های پایه آبی رو به افزایش است واین موضوع بدلیل این است كه گل‌های پایه سنتتیكی انتظارات مورد نظر را در خصوص حفاظت محیط زیست برآورده نكرده است.

4- علیرغم این موضوع كه گل‌های پایه آبی دارای سمیت كمتری نسبت به گل‌‌های حفاری پایه نفتی و سنتتیكی هستند، گل‌های پایه آبی توان ایجاد اثرات اكولوژیكی خطرناكی را بر روی محیط زیست دارند. به‌ویژه اینكه اثرات ذرات معلق ریز موجود در آبها بخوبی شناخته نشده و ممكن است باعث ایجاد صدمات جدی در مراحل ابتدایی رشد ماهی‌ها گردند.

5- كنده‌های آلوده به گل‌های پایه آبی معمولا دارای مقادیری از بقایای مواد سمی هستند كه تركیب شیمیایی آنها كاملا سری است و این مواد بوسیله تجهیزات فعلی موجود بر سر دستگاه‌های حفاری قابل حذف نیستند. تاثیر این مواد بر روی موجودات دریایی و بر بستر دریا كاملا مورد بررسی قرارنگرفته است.

6- تزریق مجدد21 كنده‌های آلوده حفاری به لایه‌های زیرزمینی بطرق گوناگون انجام می‌گیرد. یكی از این راه‌ها نصب تجهیزات ویژه بر روی دكل‌های حفاری، سكوها و كشتی‌های حفاری، و دیگری حمل پسماندهای دریایی و انتقال آنها به خشكی جهت تزریق در لایه‌های زیر زمین می‌باشد. راه‌های جایگزین پیشنهادی نیز شامل تصفیه، بازیافت و سوزاندن و مدفون كردن كنده‌های آلوده حفاری، می‌باشند.

7- آبهای فراوری شده از تاسیسات نفتی و گازی می‌توانند مهمترین منبع آلودگی‌های نفتی و فلزات سنگین، رادیواكتیو، افزایه‌های سیالات حفاری و هیدروكربن‌های پلی آروماتیك، بشمار آیند.

8- در حال حاضر در كشورهای اروپایی و آمریكای شمالی، بر روی دكل‌های دریایی روش‌هایی جهت تزریق مجدد آب‌های فراوری شده و همچنین تصفیه آنها در حد بالای استاندارد وجود دارد.

 

منابع:

1- Patin, S. A. Environmental impact of the offshore Oil & Gas industry. ECO monitor publishing, East North port, NewYork, 1991

 2- Jonathan Wills, M. A.  Sakhalin Environment Watch, 2000

 3- alovski, I. P. , migalovskaya, V. N., Kosheleva, V. V, Kasatkina. Impact of surfactant on the different stages of Ontogeneses of marine under Experimental Conditions, 1990

 



1- Drilling muds

2- Cutting

3- Bentonite

4- OSPAR

5- Sensitive species

6- Discharges

7- Hexavalent Choromium

8- Surfactant

9- lubricants

10- scavenging agents

11- defoamers

12- descaler

13- corrosion inhibitors

14- Phosphoxit-7

15- bactericides

16- API

17- volatile compounds

18- WBM

19- OBM

20- SBM

21- Re-inject

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه