ایمنی مواد شیمیایی

روح‌اله قاسم‌زاده

 

مقدمه:

با توجه به استفاده روزافزون مواد شیمیایی در صنایع كشاورزی، دارویی، پتروشیمی، نفت و غیره، مراحل تولید، حمل و نقل، استفاده و انبارداری آن سالانه باعث هزاران حادثه، بیماری شغلی، آتش‌سوزی و انفجار گردیده است؛ به طوری كه تعداد زیادی از كارگران به علت حوادث و بیماری شغلی از چرخه اقتصادی خارج و هزینه زیادی به سازمان‌های بیمه‌گر تحمیل شده است. لذا لزوم شناسایی مواد شیمیایی، نحوه كار ایمن و بی‌خطر انبارداری و حمل و نقل درست جهت پیشگیری از حوادث بیش از پیش احساس می‌شود.

 

شناسایی مواد شیمیایی چگونه امكان‌پذیر است؟

برای شناخت مواد شیمیایی از برگه اطلاعات ایمنی مواد (MSDS) استفاده می‌شود كه حاوی نكات زیر می‌باشد:

1) مشخصات ماده.

- نام ماده            - كد ماده            - شركت تولید كننده         - آدرس و شماره تلفن شركت

- شماره تلفن اضطراری      - آدرس و شماره تلفن نمایندگی مجاز

 

2) اطلاعات مربوط به تركیب مواد.

- جرم مولكولی               - اسامی مترادف               - فرمول شیمیایی

 

3) خطرات ماده.

مواد از نظر خطر به صورت زیر تقسیم‌بندی می‌شوند:

  • قابل اشتعال (Flammable): مانند متانول، استن، ایزوپروپیل الكل
  • قابل انفجار (Explosive): مانند گازهای استیلن، هیدروژن، آمونیاك و ...
  • خورنده و سوزاننده (Corrosive): مانند اسید كلریدریك، سولفوریك، نیتریك
  • سمی (Toxic) مانند كلروفرم، متیلن كلراید و ...
  • مضر (Harmful): مانند متیلن كلراید، دی متیل فرمامید، كلروفرم
  • اكسید كننده (Oxidant): مانند كلرات سدیم، نیترات پتاسیم، نیترات آمونیوم
  • رادیواكتیو (Radioactive): مانند كبالت، رادن، سزیم
  • گندزدا (Infection): مانند كلر، ازن
  • محرك (Irritant) مانند آمونیاك و ...

 

4) كمك‌های اولیه:

كارهای انجام شده در رابطه با نجات شخص مصدوم و كاهش عوارض حادثه در صورت تماس مواد شیمیایی با چشم‌ها، پوست، لباس، استنشاق و خوردن و بلع مواد می‌باشد.

 

5) خطرات مربوط به آتش‌سوزی و انفجار:

تهیه و تدارك خاموش كننده مناسب، استفاده از وسایل حفاظت فردی به هنگام اطفاء حریق، مواد دیگری كه در اثر گرما تولید می‌شوند، تولید گازها و بخارات خطرناك و قابل انفجار به هنگام آتش‌سوزی، جلوگیری از گسترش حریق و ...

 

6) خطر مربوط به حوادث:

انجام احتیاطات لازم و توصیه به منظور اجتناب از استنشاق ذرات، بخارات و تماس با پوست، جلوگیری از وارد كردن آن به فاضلاب به علت خطر انفجار.

 

7) انبارداری:

نگهداری در ظروف مناسب و دمای معین، جای خشك و خنك بدور از نور خورشید و منابع گرمازا، حساسیت به رطوبت، عدم استعمال دخانیات.

 

8) استفاده از وسایل حفاظت فردی:

استفاده از ماسك تنفسی با فیلتر مناسب

استفاده از عینك

استفاده از دستكش با جنس مشخص و ضخامت كافی

 

9) خصوصیات فیزیكی و شیمیایی:

- شكل (جامد، مایع، گاز، كریستال، پودر و ...)

- رنگ     - بو      - اسیدیته       - نقطه جوش      - نقطه ذوب     - درجه آتش‌گیری Ignition temprature         - نقطه اشتعال Flashpoint         - حد بالا و پایین انفجار LEL% - UEL%       - حد بالا و پایین اشتعال LFL% - UFL%     - حلالیت       - واكنش‌پذیری

 

10) پایداری واكنش:

- تغییر شكل   - تغییر رنگ    - نگهداری در كنار مواد ناسازگار   - قابلیت اشتعال   - حساسیت به گرما    - تركیب یا مخلوط با هوا

 

11) اطلاعات سم‌شناسی:

- LD50

- LC50

- علایم بر روی حیوانات آزمایشگاه مانند موش و خرگوش

- سرطان‌زایی       - جهش یا موتاسیون         - آثار و علایم روی انسان

 

12) اطلاعات زیست‌محیطی:

- رهاسازی در آب، فاضلاب، خاك               - تاثیر بر روی موجودات زنده آبی

 

13) ملاحظات:

- تولید              - بسته‌بندی

 

14) اطلاعات مربوط به حمل و نقل:

- حمل از طریق دریا، زمین، هوا       - میزان و مقدار حمل از راه‌های هوایی، زمینی و دریایی

 

15) برچسب‌گذاری Labelling:

- عبارات خطر

- عبارات ایمنی

 

توضیحات عبارات خطر:

نماد حروف

توضیح

E- منفجره Explosive

تحت تأثیر شعله، ضربه و یا اصطكاك منفجر می‌شوند.

O_ اكسید كننده Oxidant

هنگام واكنش با سایر مواد حرارت زیاد تولید می‌كند

F_ آتش‌گیر Flammable

در درجه حرارت هوای آزاد گرم شده آتش می‌گیرد

T_ سمی Toxic

با علامت جمجمه و استخوان متقاطع مشخص می‌شود

٭F_ شدیداً آتش‌گیر Extremely Flammable

بخارات حاصل از مایعات و تماس آنها با شعله و جرقه مشتعل می‌شوند

٭T_ بسیار سمی Very Toxic

در صورت تنفس، بلع یا نفوذ و جذب از طریق پوست خطر جدی دارد

C_ خورنده Corrosive

باعث تخریب بافت زنده و سبب سوختگی می‌شوند

Xn_ زیان آور Harmful

خطر آن كمتر از ماده سمی می‌باشد

XI_ التهاب‌آور Irritant

باعث تحریك چشم، پوست، دستگاه تنفسی و .... می‌شود

 

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه