ارگونومی کار در وضعیت نشسته

فرناز احمدزاده، بازرس کار وزارت کار و امور اجتماعی

 

مقدمه

در اغلب محیط های كاری، كار در وضعیت نشسته همواره بخش ثابتی از كار بوده كه می تواند در صورت انجام حركات نادرست در دراز مدت بر سلامتی كارگران اثرات نامطلوبی بر جا گذاشته و موجب انواع بیماری ها و امراض ناشی از كار گردد، اما متاسفانه اكثر كارگران در زمینه فوق اطلاعات محدودی دارند، در حالی كه دانستن این موارد از حقوق ضروری آنها می باشد. به منظور كاهش كار نادرست در وضعیت نشسته و ارایه راهكارهای مناسب در این زمینه اقدام به تهیه مطالبی به منظور آموزش كارگران و كارفرمایان گردیده كه امید است مورد استفاده خوانندگان محترم قرار گیرد.

 

الزامات اولیه برای راحت نشستن چیست؟

یك جایگاه كار مناسب همراه با طراحی شغلی صحیح برای كارگرانی كه در وضعیت نشسته مشغول بكار هستند از اهمیت فراوانی برخوردار است.

 

جایگاه كار

یك جایگاه كار مناسب باید این امكان را فراهم سازد تا كارگر بتواند در یك وضعیت بدنی متعادل بنشیند به این منظور:

 - از جایگاه كاری كه مهره های ستون فقرات در حالت ایستاده و یا نشسته، به طور صحیح و صاف قرار می گیرد استفاده كنید.

- از جایگاه كاری استفاده كنید كه این امكان را فراهم می سازد تا مهره های ستون فقرات، به طور آزاد و راحت حركت كرده و به آسانی خم و راست شوند.

 

طراحی شغلی

یك طراحی شغلی صحیح به كارگر اجازه می دهد تا بتواند كارهای مختلف را در وضعیت های بدنی متفاوت و به آسانی و بدون هرگونه فشار انجام دهد به این منظور:

 - كارها را طوری طراحی كنید كه حداقل حركت در مهره ها و ستون فقرات ایجاد شده و كارگر بتواند به آسانی تغییر وضعیت دهد.

- از انجام كار در خارج از محدوده مجاز (منظور محدوده ای است كه انجام كار بدون هیچگونه حركت اضافی ویا خمش و پیچش انجام شود) حركت اجتناب كنید.

- تمامی وسایل و اجزاء را در دسترس قرار دهید.

- وسایل را طوری روی میز قرار دهید كه به آسانی در دسترس قرار گیرد و بتوانید آنها را بردارید.

- از بلند كردن و انتقال بار در هنگام نشستن خودداری كنید.

- از انجام اعمالی كه روی ردیف ستون مهره ها و انحنای كمر در هنگام نشستن فشار وارد می آورد اجتناب كنید.

 

وضعیت روشنایی میز كار را بررسی و طبق موارد ذیل به طور صحیح طراحی كنید:

- در هر قسمتی كه احتیاج به نور دارد از روشنایی مناسب استفاده كنید.

- از میزهای كاری كه سطوح صاف و بسیار صیقلی دارند استفاده نكنید.

 

طراحی كارهایی كه با دست انجام می شود

- كارهایی كه با دست انجام می شود را طوری طراحی كنید كه از فشار روی مهره های ستون فقرات و شانه خودداری گردد.

- كلیه وسایل را در نزدیكی دست ها و در ارتفاع زیر بازو و آرنج قرار دهید.

- تكیه گاه مناسب برای قرار دادن آرنج در روی آن مهیا كنید.

- از ابزارهای مناسب كه می تواند وضعیت بدن را در حالت متعادل قرار دهد ،استفاده كنید.

- از ابزارهای دستی سنگین استفاده نكنید.

 

در كارهایی كه با استفاده از پا انجام میشود چه مسایلی بایستی مورد توجه و بررسی قرار گیرد؟

- وضعیت پاها را طوری قرار دهید كه بتوان بدون هرگونه پیچش در ناحیه كمر، باسن و كفل ها كار را انجام داد.

- در هنگام انجام كار وضعیت پاها را طوری قرار دهید كه سنگینی بار و وزن بدن را تنها روی یك پا نیندازید.

- از تكیه گاه مناسب برای هر دو پا استفاده كنید.

- تا آنجا كه مقدور است كار را در وضعیت نشسته طراحی كنید تا كارگر بتواند ضمن انجام كار به طور معمول، وضعیت بدن را به آسانی و راحتی تغییر دهد.

 

وضعیت بدنی خوب در حالت نشسته به چه معناست؟

در این قسمت تنها یك نوع وضعیت بدنی برای نشستن پیشنهاد نمی گردد. هر گارگر می تواند طوری بنشیند كه به راحتی زاویه كفل ها، زانوان و بازوها تنظیم گردد. در ادامه، توصیه های عمومی به منظور تغییرات موقعیتی در ناحیه پشت كه اغلب سودمند و مفید است آورده می شود.

 - طوری بنشینید كه زاویه اتصالات نواحی مختلف بدن مانند كفل ها، زانوان و ساق پاها كمی بیش از 90 درجه باشد.

-  قسمت فوقانی بدن را در طول زاویه 30 درجه در یك وضعیت راست و مستقیم قرار دهید.

-  دقت كنید كه سر در راستای ستون مهره ها قرار گیرد.

-  بازوها را در حالت عمود و یا با زاویه 30 درجه به جلو روی میز كار قرار دهید.

-  زاویه بین بازوها و آرنج باید بین 90 تا 120 درجه باشد.

-  ساعد و بازو باید در راستای هم و یا حداكثر با زاویه 30 درجه نسبت به هم قرار گیرند.

-  از تكیه گاهی به منظور قرار دادن ساعد و آرنج روی آن استفاده كنید.

-  سعی كنید تا جایی كه امكان پذیر است بین مچ و ساعد هیچگونه زاویه ای ایجاد نشده و در راستای هم قرار گیرند.

-  وسایل كار را آنقدر نزدیك قرار دهید تا حداقل در زاویه دید 20 تا 30 درجه زیر خط دید قرار داشته و دیده شود.

-  شانه ها را در حالت راحت و استراحت نگهدارید.

-  بازوها را صاف نگه دارید.

-  هنگامی كه به پایین و به روبرو نگاه می كنید به سمت جلو خم نشوید.

-  به طور متناوب تغییر وضعیت دهید، به طوری كه همواره زوایای بین اتصالات و نواحی مختلف بدن از میزان مجاز تغییر نكند.

-  پاها را به طور متناوب به روی هم بیندازید.

-  از خم شدن به سمت پهلوها اجتناب كنید.

-  از خم شدن به سمت جلو اجتناب كنید.

-  آویزان نشوید و موقعیت بدن را در حالت خمیده قرار ندهید.

-  بیش از 50 دقیقه در یك حالت و به طور كامل ننشینید.

 

مثال هایی از صندلی های دو قسمتی

صندلی با جایگاه شیب دار رو به جلو و صندلی با تكیه گاه زانویی از صندلی های دو بخشی می باشند و برای كارگرانی كه به طور مداوم می نشینند، مورد استفاده قرار می گیرد. یك صندلی با جایگاه استقرار این امكان را به كارگر می دهد تا در هنگام كار به طور متناوب بایستد و بنشیند.

 

صندلی با جایگاه شیب دار رو به جلو چیست؟

یك صندلی با جایگاه شیب دار رو به جلو، دارای مكانیسمی است كه به كارگر اجازه می دهد جایگاه نشیمن صندلی را به طور مورب و با زاویه شیب 5 تا 10 درجه تنظیم كند .

 

فواید صندلی با جایگاه شیب دار رو به جلو

- تعداد موقعیت های ممكن نشستن را افزایش می دهد.

- موقعیت قرارگیری صحیح ستون فقرات را بهبود می بخشد.

- فاصله بین میز تا بدن و زاویه قرارگیری بدن نسبت به میز، به منظور انجام امور و وظایف محوله را به طور چشمگیری بهبود می بخشد.

- موقعیت قرارگیری سر را نسبت به جایگاه میز كار تصحیح می كند

- فشار روی ارگان ها و اندام های درونی بدن را كاهش می دهد.


معایب صندلی با جایگاه شیب دار رو به جلو

استفاده از یك صندلی با جایگاه شیب دار رو به جلو:

 - احتمال ایجاد گودی كمر و مشكل در ستون فقرات را افزایش می دهد.

- ممكن است به علت شیب دار بودن و قرار گرفتن موقعیت بدن به صورت مورب خصوصا در ناحیه پاها و زانوها موجب خستگی زودهنگام گردد.

- ممكن است به علت شیب دار بودن جایگاه صندلی، بدن به سمت جلو متمایل گردد.

 

صندلی با تكیه گاه زانویی

یك صندلی با تكیه گاه زانویی دارای یك بخش نشیمن شیب دار ثابت با زاویه 30 درجه و تكیه گاهی برای قرارگیری زانوها روی آن می باشد.

 

فواید صندلی با تكیه گاه زانویی

  • یك صندلی با تكیه گاه زانویی:

 - موقعیت قرارگیری صحیح ستون فقرات را بهبود می بخشد.

- در صورت متناسب بودن با وضعیت بدنی فرد از كارایی بالایی برخوردار است.

- در كوتاه مدت مكان مناسب و راحتی برای نشستن می باشد.

 

معایب صندلی با تكیه گاه زانویی

  • یك صندلی با تكیه گاه زانویی:

 - سبب می شود ساق پا متحمل وزن بدن گردد.

- باعث انعطاف و خمیدگی بیش از حد زانوها و مچ پاها گردد.

- موقعیت های مختلف نشستن را محدود می كند.

- ممكن است سبب خستگی زود هنگام گردد.

- ممكن است سبب بالارفتن و نامرتب شدن لباس از روی پا گردد.

- باعث می شود نشستن و برخاستن از روی صندلی مشكل گردد.

- موقعیت دسترسی آسان به وسایل روی میز كار كاهش می یابد.

 

چه زمانی از صندلی دارای جایگاه استقرار و یا جایگاه نشسته - ایستاده استفاده می شود؟ 

یك صندلی با جایگاه استقرار می تواند در جایی كه كارگر به طور متناوب به صورت ایستاده و نشسته مشغول به كار است استفاده شود.

 

یك صندلی با جایگاه استقرار:

- با كاهش فشار بر روی ماهیچه ها، خستگی ایجاد شده در هنگام انجام كار توسط ماهیچه ها را كاهش می دهد.

- موقعیت قرارگیری صحیح ستون فقرات را بهبود می بخشد.

 

تلفیق و تركیب صندلی دارای جایگاه استقرار با یك میز كار كه تا حدامكان به حالت مورب قرار می گیرد سودمند می باشد زیرا:

- موقعیت قرارگیری سر را تصحیح می كند.

- فشار روی شانه و گردن را كاهش می دهد.

- عمل ایستادن و نشستن به صورت متناوب انجام می شود.

 

موارد دیگری كه باید درباره جایگاه استقرار دو قسمتی دانست:

موقعیت هایی كه صندلی های دارای تكیه گاه و تكیه گاه های زانویی _ نشیمنی باید ساخته شده و در دسترس باشد:

  • -صندلی دارای تكیه گاه

 این صندلی دارای تكیه گاهی می باشد كه حتی وقتی كار در حالت ایستاده انجام می شود كاربرد دارد و در زمانی كه فضا محدود باشد تا شده و جمع می گردد تا بتوان در هر موقعیتی از آن استفاده نمود.

 

  •  تكیه گاه های زانویی - نشیمنی

 این تكیه گاه برای باسن و كفل در جایی كه كار احتیاج به خم شدن و زانو زدن دارد استفاده می گردد. با استفاده از این تكیه گاه:

 - با قرار گرفتن فاصله و زاویه بین زانوها میزان فشار روی ماهیچه های سخت كاهش می یابد.

 - فشردگی روی زانو، ساق پا، منطقه كمر و مهره های آن (قسمت میانی تا انتها) كاهش می یابد.

 - گردش خون را بهبود می بخشد.

 

 به خاطر داشته باشید:

 - كارهایی را كه در موقعیت نشسته و خم شده انجام می شود به مدت طولانی انجام ندهید.

 - از خم كردن بیش از اندازه پاها و زانوها خودداری كنید.

 - تاجایی كه امكان پذیر است بایستید و راه بروید.

 

چرا مسایل مرتبط با نحوه نشستن با دقت و وسواس زیاد پیگیری می گردد؟

ماشینی كردن و مكانیزاسیون گسترده و فراگیر بر تمام بخش های اقتصادی (از صنعت گرفته تا امور اداری) اثرگذار بوده و تكنولوژی های جدید، چگونگی انجام كارها را تغییر داده است. در حال حاضر ماشین ها انجام دهنده اعمالی هستند كه قبلا به صورت دستی انجام شده و بیشتر مردم در وضعیت نشسته درحال انجام كار با این ماشین ها هستند.

 در مشاغل نشسته ماهیچه های كمتری درگیر كار می شوند، اما از خطرات و صدماتی كه معمولا در هنگام كار به طور فیزیكی اتفاق می افتد مستثنی نمی گردند. برای مثال، كاركنان خطوط مونتاژ وسایل الكتریكی و اپراتورهای جمع آوری كننده اطلاعات كه معمولا در وضعیت نشسته مشغول بكار هستند بیشتر اوقات از درد پشت رنج می برند، گزارشات مرتبط با ناراحتی هایی نظیر گرفتگی زردپی ها، اتساع شریان ها، خشكی گردن و كرختی و بی حسی پاها از عمده ترین شكایات این كاركنان می باشد.

 عوارض و صدمات ناشی از نشستن، در طولانی مدت ظاهر گردیده و یكی از مشكلات جدی ایمنی و بهداشت حرفه ای می باشد كه به نظر می رسد این مشكلات در آینده از روند روبه رشدی برخوردار گردند.

 

آیا كار در وضعیت نشسته می تواند روی سلامت كارگر اثرگذار باشد؟

اگر كاركنان بتوانند به طور متناوب وضعیت بدنی خود را تغییر دهند، كار در وضعیت نشسته یك خطر جدی برای ایجاد حادثه و یا ناراحتی و مشكلات ناشی از آن نمی باشد.

اما برای كسانی كه هیچ گونه انتخابی نداشته و بایستی به طور طولانی مدت و در موقعیت نشسته قرار بگیرند این امر متفاوت است. اگرچه كار در وضعیت نشسته نسبت به مشاغلی نظیر باغبانی، تمیزكردن و شستن طبقات كه به طور كاملا فیزیكی و بدنی انجام می شود با درگیری كمتر ماهیچه ها همراه می باشد، اما باز هم سبب خستگی فرد می گردد چراكه ماهیچه ها بایستی وضعیت بدن را بخصوص در محل گردن و شانه ها ثابت نگه دارند.

وضعیت ثابت بدن در هنگام كار، موجب تنگی و انقباض شریان های خون و در نتیجه كاهش حجم خون در ماهیچه های در حال كار درست در زمانی كه این ماهیچه ها به بیشترین میزان خون نیاز دارند می شود جریان خون ناكافی باعث تسریع خستگی شده و از این مرحله بروز صدمات و ناراحتی ها آغاز می گردد.

كارگرانی كه همیشه در حال  نشسته مشغول فعالیت می باشند ممكن است با زوال تدریجی و آهسته سلامتی بدن روبه رو شده و اگر آنان به طور مرتب حركات نرمشی و ورزشی را انجام نداده و كار همواره در وضعیت نشسته و در طولانی مدت  و بدون تغییر در قرارگیری وضعیت بدن صورت گیرد، بیشترین مشكلات بهداشتی رخ می دهد كه از رایج ترین آنها می توان به بی نظمی در جریان گردش خون و صدمات سیستم حركتی اشاره نمود.

 

چگونه كار در وضعیت نشسته می تواند روی سیستم گردش خون تاثیر بگذارد؟

در هنگام نشستن به علت محدودیت حركت، فعالیت سیستم های قلبی و عروقی به واسطه راست و مستقیم نگه داشتن بدن كاهش می یابد. جریان خون ناكافی، به خصوص خونی كه از ناحیه انتهایی پاها به سمت قلب باز می گردد، سبب می شود حفره های خالی خون در قسمت پایین ران ها سبب كوفتگی و یا بی حسی پاها و سرانجام اتساع شریان ها گردد. این عمل باعث كاهش جریان خون و تسریع خستگی ماهیچه ها می گردد، این امر را می توان از دلایل خستگی مفرط در انتهای شیفت كاری عنوان نمود.

 

آیا كار در وضعیت نشسته می تواند باعث بروز صدماتی بر روی سیستم حركتی گردد؟

حركت های محدود شده می تواند باعث بروز آسیب و ناراحتی بر بخش های مختلف سیستم حركتی نظیر ماهیچه ها، استخوان ها، تاندون ها و رباط ها شود. از فاكتورهای موثر دیگر می توان فشار موضعی روی مناطق خاص بدن نظیر، گردن و بخش پایین تنه را نام برد.

 

در نشستن طولانی مدت

- حركت ماهیچه ها كمتر شده و در نتیجه كشش، گرفتگی، فشار و یا حتی اتساع و ارتجاع ناگهانی ماهیچه ها افزایش می یابد.

- باعث ایجاد خستگی در ماهیچه های پشت و گردن شده كه این عمل به همراه كاهش حجم جریان خون بوده و با فشار روی مهره های كمر به خصوص در ناحیه انتهایی گردن و ... همراه می باشد.

- سبب ایجاد فشردگی و تراكم روی مهره های ستون فقرات گردیده كه این امر مانع از تغذیه آنها شده و می تواند باعث از كار افتادگی زود هنگام گردد.

 

آیا اثرات نامطلوب دیگری در هنگام كار در وضعیت نشسته وجود دارد؟

كارگرانی كه سال ها به صورت نشسته مشغول به كار می باشند بیش از سایرین در معرض خطر هستند. از عوارض این امر می توان موارد ذیل را نام برد:

- عدم تناسب وضعیت بدن

- كاهش فعالیت ریه ها و قلب

- مشكلات گوارشی

 

اگر چه این شرایط باعث ایجاد بیماری و یا جراحت نمی گردد اما آنها را مستعد ابتلا به سایر بیماری ها می كند.

دیدگاه های مرتبط با صدمات و بیماری های ناشی از كار در وضعیت نشسته چیست؟

یك وضعیت بدنی نامناسب به خصوص در حالت نشسته می تواند استعداد ابتلا به بیماری را افزایش دهد. این وضعیت بدنی می تواند ناشی از طراحی شغلی نادرست باشد كه كاركنان را ملزم به نشستن به طور دائم و متناوب برای زمانی طولانی تر از یك ساعت می نماید. مدت زمان نشستن و همچنین حالت قرارگیری بدن در وضعیت نشسته از مهمترین فاكتورها در كار در وضعیت نشسته می باشد.

یك فضای كار نامناسب كه مانع از قرارگیری متناسب بدن در وضعیت نشسته می باشد می تواند سبب بروز وضعیت بدنی نامناسب گردد، همچنین نحوه چیدمان ابزار و وسایل محیط كار مثل میزكار، وسایل و تجهیزات نیز در این امر موثر می باشد. میزكار ممكن است نامناسب بوده یا صندلی ها بالا و پایین باشند و متناسب با بدن كارگر نباشند.

به علت نبود آموزش كافی، كارگران از خطرات و ناراحتی های ناشی از مشاغل نشسته آگاه نمی شوند؛ زیرا اینگونه بیماری ها عموما هویدا و آشكار نبوده و جزو مشاغل پر زحمت به حساب نمی آیند؛ در نتیجه ممكن است كارگران از عواقب كارآگاه نگردند.

 

آیا به راستی وضعیت مناسبی برای كار در حالت نشسته وجود دارد؟

در نواحی كفل ها، زانوها، بازوها (آرنج) وضعیت هایی وجود دارد كه در طول آن هر شخص سالم می تواند موقعیت راحت را پیدا كند. این وضعیت نباید تنفس یا جریان گردش خون را محدود نموده و همچنین نبایستی در فعالیت ارگان های داخلی اختلال ایجاد كند.

تنوع موقعیت ها از ضرورت كار نشسته مناسب بوده و بنابراین یك وضعیت نشسته خوب به كارگر این امكان را می دهد كه بتواند وضعیت بدنی خود را بدون ایجاد محدودیت در انجام كار به طور متناوب و طبیعی تغییر دهد.

شاید بهترین توصیف یك وضعیت مناسب، وضعیتی است كه در آن محیط كار اجازه ایجاد تغییر و حركت را به كارگر برای داشتن شرایط كاری سالم تر و طبیعی تر می دهد.

 

چگونه می توان اثرات و خطرات ناشی از نشستن طولانی مدت را كاهش داد؟

توصیه های مرتبط با چگونگی نشستن اجباری نبوده و گاهی اوقات این امر برای رهایی ماهیچه ها از فشارهای وارده انجام می پذیرد. یك وضعیت نشسته مناسب می تواند با تمركز روی مناطقی كه خطرات بالقوه ای دارند اعمال شود.

- طراحی محیط كار (شامل بخش های كاری، چگونگی طراحی صندلی و چگونگی انجام وظایف)

- طراحی شغلی

- آموزش

هیچ یك از موارد فوق مهم تر از دیگری نبوده و هیچكدام از آنها به تنهایی نمی تواند بهبود اساسی و چشمگیری در وضعیت ایجاد كند.

 

عوامل دخیل در فراهم نمودن یك موقعیت راحت برای كارگرانی كه در وضعیت نشسته كار می كنند چیست؟

طراحی محیط كار باید به گونه ای باشد تا كارگر بتواند در راحتی و آسایش انجام وظیفه نموده و بایستی همواره مجاز به ایجاد هرگونه تغییر ارادی و اختیاری در وضعیت كار خویش باشد، برای دستیابی به موارد فوق بایستی نكات ذیل در هنگام طراحی مورد توجه قرار گیرد:

 - وظایف

- محیط كار

- صندلی

 

چگونه طراحی شغلی می تواند كار در وضعیت نشسته را بهبود بخشد؟

قبل از بررسی كلیه عوامل موثر بر طراحی محیط كار و صندلی، بایستی چگونگی انجام وظایف مورد بررسی قرار گیرند. آیا كار از طریق مشاهده، به صورت دستی، پدالی و یا به طور مختلط انجام می شود و سپس برای هر یك از موارد فوق بایستی اصلاحات خاصی در طراحی محیط كار منظور گردد.

وظایفی كه از طریق مشاهده انجام می شوند همواره با فشار روی ناحیه گردن، تنه و لگن خاصره همراه می باشد. طراحی مناسب فضای كار، فشار روی گردن را كاهش می دهد. در صورتی كه این امر امكان پذیر نمی باشد، زمان بندی كارها بایستی طوری باشد كه كارگر حداقل زمان ممكن را صرف انجام وظایف فوق نماید.

وظایفی كه از طریق دست انجام می شود روی وضعیت بدنی موثر بوده و برای وظایف مهارتی سبك، حمایت كمر و بازو ممكن است ایجاد مشكل ننماید؛ ولیكن برای وظایف سنگین تر، این امر در بروز مشكلات آتی موثر می باشد. نوع قرارگیری سطح كار در ناحیه پایین تر از بازوی كارگر و نوع قرارگیری وضعیت كار بایستی این اجازه را به كارگر دهد تا با نگهداری مستقیم مهره ها به صورت عمودی، از بروز مشكلات جلوگیری نماید. كارگران همواره بخاطر داشته باشند كه نباید بار را به طور افقی بلند كرده و یا جابجا كنند.

كارگرانی كه با پدال های پایی كار می كنند بایستی پدال را به طور مستقیم و در مقابل خود قرارداده و از هرگونه خمش و پیچش خودداری نمایند.

 

چرا طراحی محیط كار از اهمیت فراوانی برخوردار است؟

صندلی بایستی همیشه به عنوان جزیی از مجموعه اجزای محیط كار در نظر گرفته شود و نباید به صورت مستقل از سایر اجزا مورد توجه قرار گیرد، دیگر اجزای محیط كار مانند میز، كامپیوتر، تابلوهای فرمان و صفحه كلیدها در اتاق كنترل نیز روی وضعیت بدنی كارگر اثر می گذارند و مجموعه این عوامل به علاوه صندلی، امكان انجام كار در یك وضعیت بدنی متعادل و تغییر وضعیت بدن را فراهم می نمایند.

 

چگونه باید صندلی مناسب را انتخاب نمود؟

اصل اولیه ارگونومی بیان می دارد كه چیزی بنام فرد معمولی (شخصی با اندازه های كاملا استاندارد) وجود ندارد، به هرحال طراحی صندلی برای هر فرد عملی نبوده و تنها راه حل آن است كه صندلی قابل تنظیمی ساخته شود كه متناسب با وضعیت بدنی اكثر افراد جامعه (90 تا 95 درصد مردم) باشد.

صندلی باید دارای دستگیره های كنترلی بوده تا تنظیم ارتفاع نشستن با توجه به انحنای كمر به راحتی انجام پذیرد، ارتفاع استراحتگاه پشتی صندلی و زواید آن نیز از فاكتورهای مهم طراحی صندلی است كاركنان باید بتوانند با استفاده از این دستگیره های كنترلی، حالت صندلی را با توجه به نوع وظایف تغییر دهند.

همچنین كاركنان بایستی صندلی را در محیط كار واقعی بررسی نموده و مطمئن گردند كه صندلی كلیه موارد ارگونومیك را دارا می باشد.

صندلی های طراحی شده بر طبق اصول ارگونومی، در حال حاضر در دسترس بوده و طراحی آنها منطبق با نیازهای اكثریت مردم می باشد. اما نمی توان آنها را تنها برای یك شخص ویژه در نظر گرفت، آنها برای وظایف هر شخص به طور مجزا و یا با توجه به نوع كار طراحی نمی گردند. بنابراین خرید یك صندلی با این فرض كه منطبق با اصول ارگونومی طراحی و ساخته شده، اشتباه است و اینگونه صندلی ها تنها زمانی كارایی لازم را دارند كه متناسب با ابعاد بدنی كاركنان و با توجه به نوع محیط كار و وظایف آنها انتخاب گردد.

 

چرا حالت یا وضعیت بدن در هنگام نشستن مهم است؟

نحوه چیدمان وسایل محیط كار می تواند در قرارگیری وضعیت بدن به حالت نادرست منجر شود. وضعیت و یا حالت بدن در این هنگام می تواند مانع تنفس صحیح گردید و گردش صحیح جریان خون را مختل نماید كه این امر می تواند باعث بروز صدمات و ضایعات روی دستگاه ها و اعصاب حركتی گردد.

 

هنگام كار در وضعیت نشسته از انجام چه اعمالی باید پرهیز كرد؟

- روی صندلی با ارتفاع زیاد ننشینید.

- راستای قرارگیری سر باید عمود بر بدن بوده و به سمت جلو متمایل نگردد. انجام این كار در دراز مدت باعث ایجاد ضایعات و صدمات گردنی می گردد.

- از فشار آوردن روی مهره های كمر جلوگیری كنید؛ این اقدام مانع از ایجاد درد در ناحیه پشت می گردد.

- در هنگام كار از آرنج ها بعنوان تكیه گاه استفاده كنید. این امر مانع از ایجاد دردهای گردنی و ناحیه ستون فقرات می گردد.

- مچ دست را در حالت خمیده نگه ندارید، این امر باعث گرفتگی ماهیچه ها می گردد.

- وسایل را زیر میز كار انباشته نكنید؛ زیرا به علت خم و راست شدن های پی درپی برای جابجایی و برداشتن وسایل در جریان خون و اندام های داخلی اختلال ایجاد می شود.

- كار كردن با پاهای آویخته باعث ایجاد خستگی می گردد.

- فشار روی ناحیه انتهایی پاها باعث كاهش جریان خون به خصوص در ناحیه پشت پا گردیده و این امر در دراز مدت سبب ایجاد واریس پا می گردد.

- نشستن روی صندلی كه فاقد تكیه گاه مناسب باشد، احتمال واژگونی صندلی و ایجاد جراحت و صدمات را افزایش می دهد.

 

اثرات نامطلوب نشستن روی یك صندلی كوتاه در هنگام كار چیست؟

- با اختلال در جریان خون در ناحیه انتهایی پاها سبب تورم واریس پا می گردد.

- باعث فشار روی اندام های درونی می گردد.

- سبب فشار روی كفل ها گردیده كه این امر در دراز مدت با درد و ناراحتی همراه خواهد بود.

 

اثرات نامطلوب كار پشت میز با ارتفاع زیاد چیست؟

- می تواند سبب ضایعات در ناحیه پشت گردیده و به علت ارتفاع زیاد میز نمی توان از حمایت مهره های كمر بعنوان تكیه گاه استفاده نمود.

- فشار بیش از حد روی مهره های كمر می تواند سبب ضایعات و صدمات ناحیه پشت گردد .

- باتوجه به نوع قرارگیری سر به سمت جلو می تواند باعث ایجاد ضایعات گردن شود.

- باعث فشار روی شانه ها و ایجاد درد می گردد.

- سبب ایجاد خستگی و درد در تمام بدن می گردد.

 

در هنگام انتخاب صندلی برای محیط كار بایستی به چه نكاتی توجه كرد؟

یك صندلی خوب وضعیت راحتی را برای كارگر ایجاد می نماید و اجازه تغییرات متناوب در وضعیت بدن را به وی می دهد.

- بررسی كنید كه آیا تنظیمات صندلی متناسب با سایزهای مختلف بدنی می باشد یا خیر؟

- صندلی را انتخاب كنید كه به كارگر اجازه تنظیم ارتفاع و گودی كمر را می دهد. بهترین حالت زمانی است كه تكیه گاه نشیمن قابل تنظیم باشد.

 

یك صندلی با شرایط ذیل انتخاب كنید:

  • وجود تكیه گاهی برای حمایت بخش انتهایی ستون فقرات و ناحیه پشت
  • ارتفاع صندلی به قدری باشد كه قسمت انتهایی ران فشرده نشود
  • وجود رویه قابل جداسازی در محل نشستن
  • وجود تكیه گاه ثابت برای قراردادن پاها روی آن
  • در زمانی كه نمی توان پا را به منظور استراحت روی زمین قرارداد از زیر پایی مناسب استفاده كنید

 

صندلی های مورد استفاده در كارهایی كه به طور متناوب به صورت نشسته و ایستاده انجام می شود بایستی چه ویژگی هایی داشته باشند؟

- اطمینان یابید كه صندلی دارای مكانیسم قفل چرخ ها می باشد.

- از یك صندلی چرخان با ارتفاع قابل تنظیم استفاده كنید.

- میز كار را در ارتفاع مناسب نسبت به صندلی تنظیم كنید.

- ارتفاع محل نشستن را بین 25 تا 35 سانتیمتر (حدود 10 تا 14 اینچ) زیر میز كار تنظیم كنید.

- از زیر پایی مناسب در ارتفاع 50 – 40 سانتیمتر (حدود 16 تا 20 اینچ) استفاده كنید.

 

میز كار نشسته ایستاده

ایستادن یا نشستن متوالی در زمان كار معمولا خسته كننده بوده و تغییرات متناوب وضعیت بدن از ایستاده به نشسته و بالعكس، از بروز خستگی جلوگیری می كند.

 

- ارتفاع میز كار را تنظیم كنید.

- از یك صندلی چرخان با ارتفاع 35 تا 25 سانتیمتر (حدود 10 تا 14 اینچ) زیر سطح كار استفاده كنید.

- از زیرپایی مناسب با ارتفاع 40 تا 50 سانتیمتر (حدود 16 تا 20 اینچ) استفاده كنید.

 

میز كار نیم دایره

- كار را روی یك میز نیم دایره به صورت مرتب قرار دهید.

- از یك صندلی چرخان برای كاهش چرخش بدن و حركت آسان از یك سمت به سمت دیگر استفاده كنید.

- از یك میز كار شیب دار استفاده كنید تا از خم شدن های زیاد جلوگیری نماید و در زمانی كه نشسته و یا ایستاده مشغول به كار هستید، بتوانید از آن استفاده كنید.

 

صندلی مناسب برای وضعیت نشسته ایستاده چیست؟

یك كارگر باید بتواند كار را به صورت توامان نشسته – ایستاده و درهر زمانی انجام دهد.

 

- مطمئن گردید كه جای نشستن دارای عرض كم در حدود 40 سانتی متر (16 اینچ) باشد.

- از تكیه گاه پشتی قابل تنظیم استفاده كنید.

-از رویه های قابل جداسازی كه حدود 3-2 سانتیمتر (حدود 1 اینچ) ضخامت دارد استفاده كنید.

- از صندلی تاشو كه بتوانید آن را در فضای بسته به راحتی باز و بسته نمایید استفاده كنید.

- مطمئن گردید كه صندلی دارای تكیه گاه پشتی باشد.

- در هنگامی كه كار به صورت ایستاده انجام می شود، حتما از یك صندلی برای استراحت در فواصل زمانی كوتاه مدت استفاده كنید.

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه