ارزیابی پوسچر متصدیان CCTV ایستگاه های خطوط 1و4 مترو تهران و طراحی كنسول ارگونومیك

مجید كاظمی، آرش غفور محسنی و سید محمد شریف محسنی
واحد سلامت و ایمنی خطوط 1و4 شركت بهره برداری مترو تهران و حومه

 

چكیده:
امروزه با توجه به حركت تند صنایع به سوی تولید بیشتر با كیفیت بالاتر و كاهش هزینه‌های تولید و ارایه خدمات، توجه به پیش‌گیری از بیماری های ناشی از كار نیز به عنوان عامل دخیل در كاهش هزینه ها مورد توجه قرار گرفته است. یكی از این آسیب ها كه طبق آمار بیش از 44% غیبت های ناشی از بیماری های شغلی را دارد، آسیب های اسكلتی- عضلانی (WMSDs) می باشد. در این مقاله سعی شده پوستچر كاری متصدیان CCTV ایستگاه های خطوط یك و چهار مترو تهران به وسیله نرم‌افزارRULA  ارزیابی و آنالیز گردد، سپس نتایج حاصل از این آنالیز با نتایج حاصل از پرسشنامه نوردیك كه توسط كارشناسان بهداشت حرفه ای تكمیل گردیده است مقایسه و میزان صحت آنالیز تعیین گردد. در صورت تطابق و نیازمندی به اقدام اصلاحی ابعاد آنتروپومتری متصدیان اندازه گیری و در نهایت با پیشنهاد اتاق و كنسول ایمن و ارگونومیك سعی در كاهش آسیب ها و به تبع آن كاهش هزینه‌های مستقیم و غیر مستقیم ناشی از آین آسیب ها و بالا بردن بازدهی پرسنل گردد. پوسچر متصدیان در 36 ایستگاه مترو تهران مورد بررسی قرار گرفت. براساس نوع كنسول، ایستگاه های كاری به دو دسته تقسیم گردید و در هر ایستگاه 9 فعالیت روزانه توسط نرم افزار RULA آنالیز شد. امتیاز فعالیت ها 4-5 ثبت گردید. كه با توجه به سطوح اقدام اصلاحی نیاز به تغییرات و اصلاحات در زمان نزدیك می باشد. بیشترین شكایت در پرسنل مشغول براساس پرسشنامه نوردیك ناراحتی در نواحی گردن(75%) و كمر (71%) و زانو (53%) می باشد. بر این اساس و با مقایسه نتایج حاصله نیاز به اقدام اصلاحی ضروری به نظر می رسد.

 

كلمات كلیدی:

ارگونومی، مترو تهران، WMSDs، پوسچر، نوردیك، RULA، CCTV، آنتروپومتری.

 

مقدمه:

موضوع اصلی علم ارگونومی یا مهندسی فاکتور های انسانی به بررسی روابط انسان با محیط کارش با هدف بهینه سازی شرایط زندگی و کاری او برمی گردد. یعنی ویژگی ها و توانایی های ارگانیزم انسانی به منظور تطبیق کار با انسان و بر عکس مورد بررسی و تحقیق قرار می گیرد.

اختلالات اسكلتی عضلانی، صدماتی هستند كه در افرادی كه وضعیت بدن نامناسب، كار طولانی مدت و بی وقفه، كار تكراری و یا طراحی ضعیف و نامناسب محل كار، در حین انجام كار دارند به وجود می آید و سبب ایجاد نارحتی و درد عضلات و استخوان ها از جمله كمر، شانه، بازوها و دست می شود. شیوع این نارحتی ها باعث كاهش توان و كیفیت كار، افزایش هزینه های درمانی، افزایش زمان های از دست رفته كاری و از كارافتادگی زودرس می شود. اداره آمار كار آمریكا اعلام كرده كه در ایالات متحده آمریكا، 44 درصد از كل بیماری های شغلی گزارش شده مربوط به اختلالات اسكلتی عضلانی می باشد و هر ساله هزینه هنگفتی را بر صاحبان صنایع و اقتصاد كشور تحمیل می كند به طوری كه هزینه مستقیم بیماری های اسكلتی – عضلانی در آمریكا در سال 1997 بالغ بر 20 میلیارد دلار گزارش شده است. همچنین بررسی آمار مربوط به غیبت های ناشی از ناراحتی های استخوانی – عضلانی نشان داد كه درصد بالایی از این غیبت ها به علت ناراحتی های گردن، شانه و دست بوده است.

در سیستم مترو تهران با طراحی اتاق كنترل یا مسترروم یا cctv  در هر ایستگاه اقدام به كنترل آمد و شد مسافرین، نظارت بر دوربین های سطح ایستگاه و كنترل اتاق های فنی و تجهیزات و كاركرد هواسازها، آسانسورها، و گیت های ورود و خروج و پله های برقی می پردازند. روش RULA برای ارزیابی سریع شدت فشار وضعیتی و ارزیابی اختلالات اسكلتی – عضلانی طراحی و ارائه شده است و به ویژه برای كارهای ایستا كاربرد دارد. آنالیز پوسچر می تواند تكنیك قوی و موثری برای ارزیابی فعالیت های كاری از دید ارگونومی باشد، لذا ارزیابی ریسك های ارگونومیكی ناشی از حالت نامناسب بدن به ما كمك می كند كه بتوان احتمال بروز WMSDs را پیش بینی نمود. یکی از ابزارهای مناسب برای تعیین شیوع ناراحتی ها و اختلالات اسکلتی - عضلانی استفاده از پرسشنامه نوردیک است. در بیشتر موارد شایسته است که در کنار یک روش ارزیابی پوسچر از پرسشنامه نوردیک نیز استفاده کرد و بدین ترتیب ارتباطی میان پوسچر فرد و ناراحتی‌های‌اسکلتی-عضلانی ‌وی ‌بـرقـرار ‌ساخت.

 

ابزار و ‌روش:

در این مطالعه كه نوعی مطالعه توصیفی – تحلیلی است كه به منظور بررسی اختلالات اسكلتی عضلانی و ارزیابی پوسچر تمامی افراد شاغل در متصدیان اتاق CCTV با نرم افزار RULA  انجام شد، ابتدا پوسچرها مشاهده، فیلمبرداری و در نهایت امتیازدهی گردید سپس برای متصدیان پرسشنامه نوردیك پر شد و به منظور تجزیه و تحلیل داده ها اطلاعات وارد نرم افزار EXCEL شد. این روش كه یكی از روش های قلم - كاغذی است كه به وسیله  McAtamany and Corlett در سال 1993 ارایه شده است برای تشخیص وجودیا عدم وجود اختلالات اسكلتی – عضلانی اندام های فوقانی طراحی و معرفی شده است. در این مطالعه ابتدا كنسول های موجود در اتاق های CCTV بررسی و به دو دسته قدیمی و جدید تقسیم گردید كه در مدل قدیمی مانیتورها CRT سیاه و سفید بوده و بالای كنسول قرار گرفته اند. ضمنا در این نوع كنسول سیستم تنظیم ولوم پیج و مترو پیام بر روی پنل و در مقابل اپراتور قرار گرفته است در كنسول های جدید مانیتورها LCD  بوده كه داخل كنسول و در مقابل اپراتور تعبیه شده است. مانیتور سیستم AFC بعضا بالای كنسول ولی در اكثر ایستگاه ها بر روی میز جداگانه در اتاق CCTV قرار داشتند. و مانیتور سیستمMU  كه در ایستگاه های زیرزمینی كاربرد دارد بالای پنل قرار داشت. به منظور  ورود اطلاعات در نرم افزار RULA از فعالیت های (task) متصدیان فیلم برداری و سپس فرآیند كاری به 9 قسمت تجزیه شد. و در نهایت اطلاعات هر قسمت به صورت جداگانه وارد نرم افزار گردید و امتیاز دهی شد.

توسط كارشناسان بهداشت حرفه ای پرسشنامه نوردیك كه با طرح سوالاتی در زمینه وجود عارضه و ناراحتی در 9 ناحیه آناتومیك شامل گردن، شانه، آرنج، مچ دست، پشت، ران، زانو، مچ پا، و باسن و همچنین مدت زمان ابتلا به این عوارض و میزان و درجه محدودیت ایجاد شده در اندام های یاد شده، میزان شیوع عوارض اسكلتی_عضلانی MSDs را در افراد مشخص می نماید، برای متصدیان مسترروم تكمیل و سپس اطلاعات در نرم افزار EXCEL ورود و گزارش نهایی دریافت شد.

گزارشات حاصل از نرم افزارRULA  و پرسشنامه نوردیك مقایسه گردید.‌ ابعاد آنتروپومتری توسط صفحات آنتروپومتر اندازه گیری و ثبت شد. سپس ابعاد كنسول ها اندازه گیری شد.

 

نتایج‌تحقیق:

در این مطالعه سی و شش متصدی اتاق كنترل ایستگاه های خطوط یك و چهار مترو تهران به عنوان گروه هدف مورد ارزیابی قرار گرفتند. از این تعداد 55.8% متصدیان با پنل های قدیمی و 44.2% با پنل های جدید كار می كنند كه پس از بررسی فرآیند كاری ایشان 9 ریز فعالیت پر خطر و پرتكرار انتخاب و امتیازدهی گردید كه با توجه به محدودیت ها و كثرت پوسچرها فقط بدترین پوسچر هر فعالیت در جدول شماره یك نمایش داده می شود.

 

جدول شماره 1- امتیازهای استخراج شده نرم افزار RULA

 

نوع پنل

پوسچر

امتیاز RULA

پنل قدیمی

تماس با تلفن داخلی

4

تماس با تلفن روی كنسول

6

ثبت اطلاعات دفتری

3

پیج در ایستگاه

4

مانیتورینگ دوربین ها

4

مانیتورینگ و ثبت گزارشات سیستم AFC

3

مانیتورینگ و ثبت گزارشات سیستم MU

4

تنظیم ولوم سیستم مترو پیام و پیجینگ

4

تعویض موقعیت دوربین مداربسته

4

پنل جدید

تماس با تلفن داخلی

4

تماس با تلفن روی كنسول

6

ثبت اطلاعات دفتری

3

پیج در ایستگاه

4

مانیتورینگ دوربین ها

3

مانیتورینگ و ثبت گزارشات سیستم AFC

3

مانیتورینگ و ثبت گزارشات سیستم MU

4

تنظیم ولوم سیستم مترو پیام و پیجینگ

5

تعویض موقعیت دوربین مداربسته

4

 

با توجه به امتیازات به دست آمده و سطح ACTION LEVEL  پیشنهادی نرم افزارRULA  در ریزفعالیت های

 

1-  تنظیم ولوم سیستم پیجینگ و مترو پیام (به دلیل قرار گرفتن در زیر كنسول و مقابل پای اپراتور) دركنسول های جدید و 2- پاسخگویی به تلفن بالای كنسول پنل های جدید و قدیم (كه در اكثر مواقع تلفن HOT LINE می باشد كه به دلیل كاربرد كم و ارتباط بدون شماره‌گیری و ثبت مكالمات و اضطراری بودن باید دور از دسترس افراد قرار گیرد) به دلیل امتیاز 6-5 نیاز به اقدام اصلاحی فوری دارد، و دیگر فرآیندها با دریافت امتیاز 4-3 نیازمند اقدام اصلاحی می باشد. در بررسی پرسشنامه نوردیك تهیه شده توسط كارشناسان بهداشت حرفه ای از متصدیان مسترروم، 72% افراد طول قدی در محدوده 165-175 cm  و وزنی معادل 70-85 kgداشته و در بررسی وجود و یا عدم وجود ناراحتی اسكلتی – عضلانی WMSDs مشخص شد كه تعداد 31 نفر یا به عبارتی 86.11% افراد دارای علایم اسكلتی عضلانی بودند و بالاترین گزارشات در پرسنل با سابقه كاری بالاتر از سه سال مربوط به ناراحتی های گردن می باشد به میزان 75% و پس از آن بیشترین شكایت ها مربوط به ناحیه كمر با 71% و سومین رتبه شكایات ناشی از دردهای زانو با 53% قرار می‌گیرد.

 

نمودار شماره 1– در صد شكایت بر حسب نواحی 9 گانه آناتومیك

                                                

 

 

توجه به امتیازات داده شده توسط نرم افزار RULA كه بالاترین اعداد مربوط به فعالیت هایی بود كه نواحی گردن، شانه و كمر بیشترین درگیری را داشته و مقایسه آن با اطلاعات استخراج شده از پرسشنامه نوردیك صحت امتیازات تایید و نیاز به اقدام اصلاحی الزامی به نظر می رسد. در نتیجه ابعاد آنتروپومتری متصدیان به وسیله صفحات آنتروپومتری اندازه گیری و در نهایت پیشنهاداتی جهت اتاق CCTV ارایه و طراحی كنسول ارگونومیك پیشنهاد گردید.

 

بحث‌ و ‌نتیجه‌گیری:

طراحی‌كنسول:
با توجه به موارد مطرح شده در بالا و نتایج به دست آمده از آنالیز نرم افزاری و پرسشنامه نوردیك و و ضعیت موجود كنسول و پنل كنترل و سطح دسترسی تجهیزات پنل، جهت جلوگیری از آسیب های اسكلتی عضلانی تغییرات در كنسول ضروری به نظر می رسد. به همین منظور اولین نیاز جهت طراحی كنسول اطلاعات ابعاد آنتروپومتری متصدیان می باشد. كه این ابعاد در پس از اندازه گیری و ثبت تحلیل و انحراف معیار، میانگین، و صدك ها مشخص گردیدند.

  

 

جدول شماره 2- ابعاد آنترو پومتریك متصدیان CCTV

 

ردیف

ابعاد آنتروپومتریك متصدیان

میانگین

انحراف معیار

صدک 5

صدک 95

کاربرد

1

ارتفاع رکبی

47.8

2.3

42.7

51.3

ارتفاع صندلی بین صدک 5 تا 95

2

پهنای نشستگاه

35.9

3.2

24.8

47

پهنای نشیمنگاه صندلی

3

پهنای آرنج تا آرنج

43.6

2.1

39.2

46.5

پهنای پشتی صدک 95

4

عمق کفل – رکبی

45.9

2.4

41.5

51.1

عمق نشیمنگاه صندلی صدک 5

5

طول شانه -چنگش

64.6

2.8

57.5

72.3

حد دسترسی صدک 5

6

ارتفاع آرنج  در حالت نشسته

70.8

2.9

65

75

تعیین ارتفاع سطح کار

 

 

ارتفاع میز تا سطح زمین با توجه به ابعاد آنتروپومتری متصدیان مركز فرمان (جدول شماره 2) 70 سانتیمتر، عرض سطح میز كنسول  60 سانتیمتر، عمق كنسول در قسمت پای متصدی 80 سانتیمتر، ارتفاع كنسول از سطح زمین 140سانتیمتر، طول كنسول كه محل قرارگیری مانیتورها و ساعت می باشد حداقل 200 سانتیمتر كه بخشی از محیط دایره ای با شعاع 300 سانتیمتر می باشد. (در وضعیت موجود كنسول ها در هر دو مدل جدید و قدیمی كنسول به صورت خطی طراحی شده كه باعث شده سطح دسترسی به تجهیزات در منطقه 2 و 3 باشد كه در صورت تغییر كنسول به صورت بخشی از محیط دایره (به صورت محدب شكل شماره 1)سطح دسترسی به تجهیزات در منطقه 1 و 2 قرار می گیرد.

 

 

 شكل شماره1– نمای بالایی میز و كنسول پیشنهادی CCTV

 

 

مانیتورهای باید به صورت LCD رنگی بوده كه حداقل 40 سانتیمتر یا 17 اینچ باشد (با توجه به فاصله 60 سانتیمتری كنسول از لبه میز و فاصله چشم اپراتور با مانیتور). مانیتورها باید در چهار زاویه اصلی امكان چرخش حداقل 15 درجه ای داشته باشند. دو مانیتورهای مركزی به عنوان مانیتورینگ دوربین های مداربسته و مانیتورهای كناری به عنوان مانیتور سیستم های AFC و MU استفاده شود. در مركز فضایی به عنوان زیر دستی جهت قرار گرفتن دفترهای ثبت گزارش روزانه و اسناد و مدارك كاغذی طراحی و در مركز میز سمت راست سیستم كنترل و میكروفن پیج و در سمت چپ رادیو پیام بر روی میز قرار گیرد. در سمت چپ میز تلفن ها جانمایی گردد. شایان ذكر است كه به دلیل فاصله كنسول از لبه میز و اپراتور تجهیزات نباید بر روی كنسول قرار گیرد و تمامی كنترل پنل ها باید روی میز و نزدیك ترین فضا به اپراتور طراحی گردد. زاویه بین كنسول و میز كار نباید بیشتر از 110 درجه باشد. و مانیتورها به گونه ای روی كنسول قرار گیرد و صندلی اپراتور به گونه ای تنظیم شود تا چشم اپراتور روبروی خط بالایی مانیتور قرار گیرد. جنس كنسول باید به گون های انتخاب شود تا باعث انعكاس نور به چشم اپراتور نگردد و همچنین میز كنسول بهتر است عایق حرارت و جریان الكتریسیته باشد تا در صورت اتصال در شبكه داخل كنسول آسیبی به اپراتور وارد نگردد.(جنس میز بهتر است MDF انتخاب شود). رنگ كنسول و میز علاوه آرامش بخشی نباید باعث انعكاس در شیشه پنجره CCTV  شود لذا استفاده از رنگ روشن و سرد بیشتر توصیه می شود.

 

 

 

 شكل شماره 2- نمای كناری كنسول CCTV

 
 

منابع:

1-      ارگونومی ادراری،اللهیاری تیمور، صالحی نوروزعلی، نشر آموزش كشاورزی، چاپ اول، سال 1383.

2-      حبیبی احسان الله ، صادقی نسرین، بررسی تاثیر تشكچه ارگونومیك براندكس های  RULA SCOREدر رانندگان، فصلنامه دانشگاه علوم پزشكی و خدمات بهداشتی درمانی گناباد، دوره 14، شماره 1، بهار سال 1387.

3-      جبرائیل نسل سراجی و همكاران، ارزیابی ارگونومی وضعیت های كاری شاغلین حرفه های دندانپزشكی شهرستان بیرجند به روش REBA، مجله دندانپزشكی علوم پزشكی و خدمات بهداشتی درمانی تهران، دوره 18، شماره 1، سال 1384.

4-      جبرائیل نسل سراجی و همكاران، بررسی همبستگی نتایج در روش ارزیابی REBA و RULA در خصوص ریسك فاكتورهای اختلالات اسكلتی عضلانی مرتبط با كار، فصلنامه سلامت كار ایران، دوره 3، شماره 3 و 4، پاییزو زمستان 1385.

5-      جبرائیل نسل سراجی و همكاران، بررسی و ارزشیابی انجام كار به روش قعمش در یك كارخانه تولیدی لوازم الكتریكی در سال 1381، فصلنامه سلامت كار ایران، دوره 4، شماره 3 و 4، پاییز و زمستان 1386.

6-      موعودی محمد امین، چوبینه علیرضا، ارگونومی در عمل، نشر مركز، چاپ اول، سال 1387.

7-      چوبینه علیرضا، شیوه های ارزیابی پوسچر در ارگونومی شغلی، همدان، انتشارات فن آوران، چاپ اول،1383.

8-     حبیبی احسان اللهو همكاران، ارزیابی ریسك ارگونومی ناشی از استرس پوسچرال به روش REBA، فصلنامه سلامت كار ایران، دوره 4، شماره 3 و 4، پاییز و زمستان 1386.

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه