بررسی اختلالات اسکلتی عضلانی  در یک کارخانه تولید کننده الکترود و ارزیابی پوسچر به روش RULA

 

عبدالله غلامی، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی گناباد

جمشید غلامپور، دانشجوی بهداشت حرفه ای دانشگاه علوم پزشکی گناباد

 

چکیده:

یکی از روش های ارزیابی خطر بروز آسیب های اسکلتی-عضلانی در اندام فوقانی، RULA (ارزیابی سریع اندام فوقانی) است که در این روش ارزیابی با استفاده از دیاگرام هایی از پوسچر اندام های گردن، پاها و اندام فوقانی و جدول هایی برای امتیازگذاری مواجهه با ریسک فاکتورهای اختلالات اسکلتی - عضلانی اندام فوقانی انجام می گیرد. این روش به ترتیب دارای 3مرحله، مشاهده و ثبت پوسچرها هنگام کار، امتیازدهی و مشخص نمودن سطوح اقدام های اصلاحی می باشد

 

روش کار:

هدف از این مطالعه که نوعی مطالعه توصیفی- تحلیلی است بررسی اختلالات اسکلتی عضلانیارزیابی پوسچر تمامی افراد شاغل(روش سرشماری) در یک کارخانه تولید کننده الکترود به روش RULA می باشد. بدین منظور ابتدا برای کلیه افراد پرسشنامه نوردیک پر شد.

 

نتایج:

تعداد 136پوسچر ثبت، امتیازدهی و امتیاز نهایی بدترین پوسچر مشخص گردید که به شرح زیر می باشد: واحد مخلوط سازی(تمیز نمودن میکسر پس از تخلیه فلاکس)، واحد شرینگ(برداشتن کارتن های Kg20)، واحد زنگ شکن(کشیدن مفتول های بسته بندی کلاف مفتول)، واحد سورتینگ و بسته بندی(برداشتن الکترودهای پخته از روی نوار نقاله)، واحد پرس حلزونی(انتقال مفتول برش خورده به فیدر)، واحد بارگیری(برداشتن بار از روی پالت)، واحد کاتینگ(انتقال مفتول های برش خورده به باکس مخصوص) برای تمامی این واحدها برای هر دو دست7، واحد مفتول راست کنی(انتقال مفتول های راست شده به باکس مخصوص) برای دست راست و چپ به ترتیب6و7 و برای واحد کشش(چرخاندن طبله هنگام شروع کار) برای دست راست و چپ به ترتیب 4و3 بدست آمد و همچنین درصد اختلالات اسکلتی عضلانی  در 1سال گذشته در گردن36%، شانه27%، آرنج9%، مچ دست27%، پشت45%، نشیمن و کمر64%، ران18%، زانو45% و پا36% بدست آمد.

 

نتیجه گیری:

بنابراین با توجه به این که سطح ریسک اکثر واحدها برابر 4 گردید این پوسچرها نیازمند مطالعه فزونتر، آموزش، روش های کنترلی مدیریت، ایجاد تغییرات و مداخله ای ارگونومی فوری می باشد و با توجه به درصد شیوع بالای اختلالات نیازمند رعایت اصول ارگونومی در محیط کار می باشد.

 

واژه های کلیدی:  RULA، آسیب های اسکلتی- عضلانی، ارزیابی پوسچر، اقدامات کنترلی

 

مقدمه:

اختلالات اسکلتی عضلانی، صدماتی هستند که در افرادی که وضعیت بدن نامناسب، کار طولانی مدت و بی وقفه، کار تکراری و یا طراحی ضعیف و نامناسب محل کار (1) در حین انجام کار دارند به وجود می آیند و سبب ایجاد ناراحتی و درد عضلات و استخوان ها از جمله کمر، شانه، بازوها و دست ها شده و احتمال بروز فتق دیسک را افزایش می دهند(2).

شیوع این ناراحتی ها باعث کاهش توان و کیفیت کار، افزایش هزینه های درمانی، افزایش زمان های از دست رفته کاری و از کار افتادگی زودرس افراد می شود(3).

اداره آمار کار آمریکا اعلام کرده که در ایالات متحده آمریکا، 44% از کل بیماری های شغلی گزارش شده مربوط به اختلالات اسکلتی عضلانی می باشد (کاپینین و همکاران 1994)(4) و هر ساله هزینه هنگفتی را بر صاحبان صنایع و اقتصاد کشور تحمیل می کند به طوری که هزینه مستقیم بیماری های اسکلتی - عضلانی در آمریکا در سال 1997 بالغ بر 20 میلیارد دلار گزارش شده است (5). همچنین بررسی آمار مربوط به غیبت های ناشی از ناراحتی های استخوانی – عضلانی نشان داد که درصد بالایی از این غیبت ها به علت ناراحتی های گردن، شانه و دست بوده است(6).

روش rula برای ارزیابی سریع شدت فشار وضعیتی و ارزیابی اختلالات اسکلتی- عضلانی طراحی  و ارائه شده است و به ویژه برای کارهای ایستا کاربرد دارد(7).

آنالیز پوسچر می تواند تکنیک قوی و موثری برای ارزیابی فعالیت های کاری از دید ارگونومی باشد، لذا ارزیابی ریسک های ارگونومیکی ناشی از حالت نامناسب بدن به ما کمک می کند که بتوان احتمال بروز WMSDs را پیش بینی نمود(8).

بدین منظور این پژوهش به منظور بررسی اختلالات اسکلتی عضلانی و ارزیابی پوسچر در یک کارخانه تولید کننده الکترود به روش RULA انجام گردید.

 

ابزار و روش ها:

در این مطالعه که نوعی مطالعه توصیفی- تحلیلی است که به منظور بررسی اختلالات اسکلتی عضلانی و ارزیابی پوسچر تمامی افراد شاغل(روش سرشماری)در یک کارخانه تولید کننده الکترود به روش RULA انجام شد، ابتدا پوسچرها مشاهده و امتیازدهی گردید سپس برای کارگران پرسشنامه نوردیک پر شد در نهایت به منظور تجزیه و تحلیل داده ها اطلاعات وارد نرم افزار EXCEL و نرم افزارSPSS  شد.

این روش که یکی از روش های قلم- کاغذی است که به وسیله McAtamany and Corlett در سال 1993 ارایه شده است برای تشخیص وجود یا عدم وجود اختلالات اسکلتی – عضلانی اندام های فوقانی در یک جمعیت کاری خاص ارایه نشده بلکه این روش برای تعیین وجود یا عدم بروز اختلالات اسکلتی عضلانی اندام های فوقانی طراحی و معرفی شده است.

Rula  شکل تکامل یافته owas است که در آن اندام های گوناگون بدن مشاهده و بر اساس اصول خاصی امتیازگذاری می شود. هرچه امتیازها بالاتر باشد نشان دهنده فشارهای اسکلتی عضلانی بیشتر است. امتیاز پوسچر اندام های گوناگون با یکدیگر ادغام شده و سرانجام با در نظر گرفتن فعالیت ماهیچه ای و نیروی اعمال، امتیاز نهایی که گویای خطر بروز آسیب است مشخص می گردد.

در این روش بدترین پوسچرها یا بدترین پوسچر برای ارزیابی انتخاب می شوند.

به طور کلی دراین روش بدن را به دو گروه A (شامل بازو، ساعد و مچ) و  B (شامل گردن، تنه و پاها) تقسیم می شود سپس پوسچر مورد نظر را مشاهده و امتیاز هر اندام از گروه  AوB با توجه به دیاگرام A و B و سپس جداول  Aو B محاسبه می شود.

 

 

 

 

 

جدول امتیازA(بازو،ساعد،مچ دست)

 

مچ

 
 

1

2

3

4

 

پیچ مچ

پیچ مچ

پیچ مچ

پیچ مچ

بازو

ساعد

1

2

1

2

1

2

1

2

 

1

1

2

2

2

2

3

3

3

1

2

2

2

2

2

3

3

3

3

 

3

3

3

3

3

3

3

4

4

 

1

2

3

3

3

3

4

4

4

2

2

3

3

3

3

3

4

4

4

 

3

3

4

4

4

4

4

5

5

 

1

3

3

4

4

4

4

5

5

3

2

3

4

4

4

4

4

5

5

 

3

4

4

4

4

4

5

5

5

 

1

4

4

4

4

4

5

5

5

4

2

4

4

4

4

4

5

5

5

 

3

4

4

4

5

5

5

6

6

 

1

5

5

5

5

5

6

6

7

5

2

5

6

6

6

6

6

7

7

 

3

6

6

6

7

7

7

7

8

 

1

7

7

7

7

7

8

8

9

6

2

8

8

8

8

8

9

9

9

 

3

9

9

           

 

 

 

 

 

جدول امتیازB(امتیاز پوسچر تنه)

 

 

 

امتیاز پوسچر تنه

1

2

3

4

5

6

امتیاز پاها

امتیاز پاها

امتیاز پاها

امتیاز پاها

امتیاز پاها

امتیاز پاها

گردن

1

2

1

2

1

2

1

2

1

2

1

2

1

1

3

2

3

3

4

5

5

6

6

7

7

2

2

3

2

3

4

5

5

5

6

7

7

7

3

3

3

3

4

4

5

5

6

6

7

7

7

4

5

5

5

6

6

7

7

7

7

7

8

8

5

7

7

7

7

7

8

8

8

8

8

8

8

6

8

8

8

8

8

8

8

9

9

     

 

 

بعد فعالیت ماهیچه با توجه به اینکه عمدتا استاتیک است یا بیش از 4 بار در دقیقه تکرار می گردد 1 و در غیر این صورت 0 در نظر گرفته می شود و نیرو اعمال شده را با توجه به مقداری اعمال شده، از 0 تا 3 محاسبه می گردد. سپس امتیاز C و امتیاز D طبق فرمول زیر محاسبه می شود:

 

امتیاز نیرو + امتیاز فعالیت ماهیچه ای + امتیاز اندام های گروه A = امتیاز C

 

امتیاز نیرو + امتیاز فعالیت ماهیچه ای + امتیاز اندام های گروه B = امتیاز D

 

پس از محاسبه امتیازهایC  و D با استفاده از جدول C امتیاز نهایی (Grand score) محاسبه می گردد.

 

 

 

 

سپس براساس امتیازهای نهایی که بدست می آید سطح اولویت اقدام های اصلاحی (Action level) را به صورت زیر تفسیر می کنند:

 

سطح1: امتیاز نهایی 1 یا 2 مشخص می سازد که اگر پوسچر برای مدت زمان طولانی ثابت حفظ نشود یا به شدت تکرار نگردد قابل قبول است.

 

سطح2: امتیاز نهایی 3 یا 4 مشخص می سازد که مطالعه فزونتری در این زمینه لازم است و ایجاد تغییرات و مداخله ارگونومیک ممکن است ضروری باشد.

 

سطح3: امتیاز نهایی 5 یا 6 مشخص می سازد که مطالعه فزونتری، ایجاد تغییرات و مداخله ارگونومیک در آینده نزدیک بایسته است.

 

سطح4: امتیاز نهایی 7 یا بیشتر مشخص می سازد که مطالعه فزونتری، ایجاد تغییرات و مداخله ارگونومیک فورا بایسته است.

 

وقتی سطح اولویت اقدام های اصلاحی تعیین شد، لازم است برای بهبود شرایط و کاهش خطر تغییراتی را اعمال کرد که مقدار عددی امتیازها را کاهش دهد. برای این کار بایسته است که از امتیازهای بزرگ آغاز نمود.

 

یافته ها:

در این مطالعه که تمامی کارگران مورد مطالعه مرد بودند، محدوده سنی شان بین 22 تا 33 سال با میانگین سن 3.5 ± 26.6 و میانگین وزن 9.7±66.2 و میانگین قد 36.4±165.4 بدست آمد و 9.1 درصد افراد دارای سطح تحصیلات 1(بی سواد تا دوم راهنمایی)، 27.3 درصد دارای سطح تحصیلات 2(سیکل تا دوم دبیرستان)، 54.5درصد دارای سطح تحصیلات 3(سیکل تا فوق دیپلم) و 9 درصد دارای سطح تحصیلات 4(فوق دیپلم و بالاتر) بودند. در ابتدا از تمامی واحدهای کارخانه به منظور آشنایی کامل از فرآیند و واحدها بازدید به عمل آمد بعد تک تک واحدها مشاهده و  بررسی و 136پوسچر ثبت و پرتکرارترین و بدترین پوسچرها انتخاب و امتیازدهی گردید که با توجه به محدودیت ها و کثرت پوسچرها فقط بدترین پوسچر هر واحد در جدول زیر آورده شده است:

 

 

واحد

بدترین پوسچر

تعداد پوسچر مشاهده شده

مخلوط سازی

تمیز نمودن میکسر پس از تخلیه فلاکس

40

شرینگ

برداشتن کارتن های Kg20

6

زنگ شکن

کشیدن مفتول های بسته بندی کلاف مفتول

7

سورتینگ و بسته بندی

برداشتن الکترودهای پخته از روی نوار نقاله

13

پرس حلزونی

انتقال مفتول برش خورده به فیدر

19

بارگیری

برداشتن بار از روی پالت

5

کاتینگ

انتقال مفتول های برش خورده به باکس مخصوص

12

مفتول راست کنی

انتقال مفتول های راست شده به باکس مخصوص

5

کشش

چرخاندن طبله هنگام شروع کار

29

 

 

سپس برای کارگران پرسشنامه نوردیک پر گردید با توجه به پرسشنامه، بیشترین درصد اختلال(64%) را در قسمت نشیمن و کمر و کمترین درصد اختلال (9%) را در قسمت آرنج و سایر نتایج به ترتیب بر اساس درصد اختلال از بیشتر به کمتر شامل: پشت(upper back) و زانو هر دو 45%، گردن و پاها هردو 36%، شانه و مچ هر دو 27%، و ران ها 18%نشان داد (نمودار1).

 

 

 

 

سپس امتیاز نهایی هر پوسچر با توجه به جداول و امتیاز و برای هر دست به طور جداگانه محاسبه گردید که نتایج آن به شرح زیر می باشد:

 

 

 

گروهA

گروهB

                                       اندام

پوسچر

بازو

ساعد

مچ

پیچ مچ

امتیاز نهایی

گردن

تنه

پا

امتیاز نهایی

راست

چپ

راست

چپ

راست

چپ

راست

چپ

راست

چپ

تمیز نمودن میکسر پس از تخلیه فلاکس

5

5

2

2

2

2

2

2

6

6

6

5

1

9

برداشتن کارتن های Kg20

3

3

1

1

2

2

2

1

4

4

1

5

2

6

کشیدن مفتول های بسته بندی کلاف مفتول

2

2

1

2

2

2

1

2

3

3

1

6

2

7

برداشتن الکترود های پخته از روی نوار نقاله

2

2

1

3

2

2

1

2

3

4

3

5

2

7

انتقال مفتول برش خورده به فیدر

3

4

1

1

2

2

2

2

4

4

3

5

1

6

برداشتن بار از روی پالت

3

3

2

2

2

2

2

2

4

4

3

5

1

6

انتقال مفتول های برش خورده به باکس مخصوص

3

2

2

2

2

2

2

2

4

3

2

5

1

6

چرخاندن طبله هنگام شروع کار

3

3

2

2

2

1

2

1

4

3

2

2

1

2

انتقال مفتول های راست شده به باکس مخصوص

2

2

1

2

2

1

1

1

3

3

1

5

1

6

 

بحث و نتیجه گیری:

همانطور که نتایج حاصل از پرشنامه نوردیک نشان داد 64 درصد کارگران در اندام نشیمن و کمر دچار اختلال بودند که این با توجه به نتایج RULA در قسمت تنه تمامی واحدها دارای امتیازهای بالایی بودند بجز واحد کشش که دارای امتیاز 2 بود، قابل تفسیر می باشد. بدین منظور برای کاهش امتیاز این واحدها پیشنهادات زیر ارائه می گردد:

واحد مخلوط سازی با توجه به اینکه هنگام تمییز نمودن میکسر کمر خم می باشد پیشنهاد می گردد با نصب جک قابل تنظیم در زیر میکسر، ارتفاع پایه های میکسر را هنگام تمییز نمودن تنظیم نمود تا از خم شدن کمر جلوگیری شود.

در واحد شرینگ با توجه به اینکه کارگر مجبور است برای برداشتن کارتن های 20 KG و گذاشتن آن روی دستگاه شرینگ کمر خود را خم و کمی بچرخد پیشنهاد می گردد افزایش ارتفاع داده شود.

در واحد زنگ شکن برای کشیدن مفتول ها می توان از دستگاه استفاده نمود.

در واحد پرس حلزونی، کاتینگ و مفتول راست کنی که فرد مجبور است برای برداشتن الکترودها کمر خود را خم نمایید. می توان با قرار دادن جک قابل تنظیم در زیر باکس الکترود و تنظیم ارتفاع مناسب آن از خم شدن کمر جلوگیری نمود.

در واحد بارگیری می توان برای جوگیری از خم شدن کارگر از میز انتقال غلطکی استفاده نمود.

طی این ارزیابی تمامی واحدها این کارخانه به خاطر اینکه پوسچر افراد عمدتا استاتیک بود یا بیش از 4 بار در دقیقه تکرار می شد، امتیاز فعالیت ماهیچه آنها برابر 1 بود به جز واحد زنگ شکن که دارای امتیاز صفر بود.

امتیاز نیروهای واحدهای بارگیری و شرینگ به خاطر اینکه وزن کارتن ها20KG  و پوسچر تکراری بود، برابر 3 شد که به منظور کاهش این مقدار می توان از میز انتقال غلطکی برای انتقال کارتن ها استفاده نمود، امتیاز نیروی واحدهای زنگ شکن، پرس حلزونی، سورتینگ و بسته بندی برابر 2 شد که با استفاده از روش مکانیکی (کشیدن با دستگاه) در واحد زنگ شکن می توان این اعمال نیرو را حذف نمود، در واحدهای پرس حلزونی و سورتینگ و بسته بندی با توجه به اینکه مقدار وزنی که این افراد بلند می کنند بین  2-10 KG و به صورت  تکراری می باشد با کاهش این مقدار به زیر KG2 می توان میزان اعمال نیرو را کاهش داد.

امتیاز نیرو در واحدهای کاتینگ و مفتول راست برابر 1 و در واحدهای کشش و مخلوط سازی برابر 0 شد.

در مجموع امتیاز نهایی بدترین پوسچر به شرح زیر می باشد: واحد مخلوط سازی (تمیز نمودن میکسر پس از تخلیه فلاکس)، واحد شرینگ (برداشتن کارتن های Kg20)، واحد زنگ شکن(کشیدن مفتول های بسته بندی کلاف مفتول)، واحد سورتینگ و بسته بندی(برداشتن الکترودهای پخته از روی نوار نقاله)، واحد پرس حلزونی(انتقال مفتول برش خورده به فیدر)، واحد بارگیری(برداشتن بار از روی پالت)، واحد کاتینگ(انتقال مفتول های برش خورده به باکس مخصوص) برای تمامی این واحدها برای هر دو دست7، واحد مفتول راست کنی(انتقال مفتول های راست شده به باکس مخصوص)برای دست راست و چپ به ترتیب 6 و 7 و برای واحد کشش(چرخاندن طبله هنگام شروع کار) برای دست راست و چپ به ترتیب 4 و 3 بدست آمد. در نتیجه سطح ریسک اکثر واحدها برابر 4 گردید (به جز واحد کشش دارای سطح ریسک 2 شد) که همانند پژوهشی که آقای جبرائیل نسل سراجی و همکارانش در یک کارخانه تولید کننده عدسی طبی به روش REBA و  RULA داشت به این نتیجه رسید که در هیچ یک از پوسچرهای مورد بررسی، سطح اقدامات قابل قبول بدست نیامد مطابقت دارد.

درصد اختلالات در این پژوهش برای اندام های نشیمن و کمر 64%، گردن 36%، شانه و مچ هر دو 27% بدست آمد که این درصد در بررسی ارگونومیکی که آقای جبرائیل نسل سراجی و همکارانش بر روی شاغلین دندان پزشکی در شهرستان بیرجند به روش REBA داشت به صورت نارحتی کمر 60%، گردن 56%، شانه 38% و مچ 31% گزارش شد.

در نهایت با اعمال پیشنهادات بالا و آموزش، ایجاد تغییرات و مداخله ای ارگونومی سطح ریسک کاهش می یابند.

 

منابع:

1- ارگونومی ادرای، اللهیاری تیمور، صالحی نوروزعلی، نشر آموزش کشاورزی، چاپ اول، سال 1383.

2- حبیبی احسان الله، صادقی نسرین، بررسی تاثیر تشکچه ارگونومیک بر اندکس های rula score در رانندگان، افق دانش، فصلنامه دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی گناباد، دوره14، شماره1، بهار سال1387.

3- جبرائیل نسل سراجی و همکاران، ارزیابی ارگونومی وضعیت های کاری شاغلین حرفه های دندانپزشکی شهرستان بیرجند به روش REBA، مجله دندانپزشکی علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی تهران، دوره18، شماره1، سال1384.

4- جبرائیل نسل سراجی و همکاران، بررسی همبستگی نتایج در روش ارزیابی  rebaو  rulaدر خصوص ریسک فاکتورهای اختلالات اسکلتی عضلانی مرتبط با کار، فصلنامه سلامت کار ایران، دوره3، شماره3و4، پاییز و زمستان 1385.

5- جبرائیل نسل سراجی و همکاران، بررسی و ارزشیابی انجام کار به روش rula در یک کارخانه تولیدی لوازم الکتریکی در سال 1381، فصلنامه سلامت کار ایران، دوره4، شماره3و4، پاییز و زمستان 1386.

6- موعودی محمد امین، چوبینه علیرضا، ارگونومی در عمل، نشر مرکز، چاپ اول، سال 1387.

7- چوبینه علیرضا، شیوه های ارزیابی پوسچر در ارگونومی شغلی، همدان، انتشارات فن آوران، چاپ اول، 1383.

8- حبیبی احسان الله و همکاران، ارزیابی ریسک ارگونومی ناشی از استرس پوسچرال به روش REBA، فصلنامه سلامت کار ایران، دوره4، شماره3و4، پاییز و زمستان 1386.

 

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه