مدیریت تخلیه اضطراری در ساختمان‌های بلند

حجت فرهودی

 

1- مقدمه

یكی از اهداف مهم حفاظت در برابر حریق در ساختمان‌ها به ویژه ساختمان‌های بلند، حفظ جان و ایمنی ساكنان ساختمان است و یكی از مهمترین ابزارها برای رسیدن به این هدف، تدارك راه‌های خروج مناسب در ساختمان می‌باشد.

در سال‌های اخیر با پیگیری و نظارت سازمان آتش‌نشانی تهران بر ساخت و سازهای بلندتر از شش طبقه و اهمیت بیشتر به مساله راه‌های خروج و فرار از حریق، خوشبختانه سازندگان بناها و همچنین مسوولین شهرداری‌ها همكاری‌های شایان توجهی نموده‌اند، به طوری كه در حال حاضر می‌توان گفت، ساختمان‌های بلند مرتبه در رابطه با ایمنی جان و مال ساكنان ساختمان در وضعیت نسبتا مطلوبی قرار دارند. گرچه باید اذعان نمود به دلیل عدم وجود ضوابط، مقررات و استانداردهای منطبق با شرایط اقلیمی، فرهنگی و معماری، پرهزینه بودن تمهیدات ایمنی در ساختمان‌ها و كمبود قوانین معتبر ایمنی ساختمان‌ها، وضعیت ایمنی ایده‌آل هنوز در ساختمان‌ها حاكم نیست. لیكن با طرح‌هایی كه سازمان در دست بررسی و اقدام دارد؛ در آینده‌ای نه چندان دور، اصولا هیچ بنایی بدون كسب مجوز ایمنی از آتش‌نشانی، اجازه ساخت و ساز و بهره‌برداری نخواهد داشت. بدیهی است در این راه همكاری بیشتر مسوولین و سازندگان بنا و سیاست‌گذاران بخش مسكن شهر و مهمتر از همه مردم ضامن موفقیت خواهد بود.

مردم باید به مساله ایمنی ساختمان محل سكونت خود اهمیت دهند؛ به‌خصوص آن دسته از مردم كه ساختمان‌های بلند را جهت مسكن خود انتخاب می‌كنند حتما دقت نمایند كه هنگام خرید واحد مسكونی، ساختمان دارای مجوز ایمنی از آتش‌نشانی باشد. بدیهی است ضوابط و دستورالعمل‌های مربوطه توسط آتش‌نشانی به سازندگان بناها ابلاغ می‌شود و در صورت عدم رعایت، ساختمان‌ها مجوز بهره‌برداری و پایان كار دریافت نخواهند كرد. در این مقاله سعی شده است كه ضمن آشنا كردن مردم با ضوابط و دستورالعمل‌ها و دادن اطلاعات مختصری در مورد محصولات احتراق و اثرات زیان‌آور حریق، آنها را از شیوه‌ها و روش‌های مطلوب خروج از ساختمان و به عبارت دیگر فرار از محیط حریق، آگاه نمود. مطالب ارایه شده منطبق با ضوابط و استانداردهای بین‌المللی و حاصل تجربیات بیش از بیست و پنج سال انجام وظیفه در سازمان آتش‌نشانی و شركت در بسیاری از حریق‌ها و حوادث و كارشناسی در امور بررسی علل حریق، ایمنی در برابر حریق در اماكن مختلف بخصوص اماكن مسكونی می‌باشد.

 

2- ضوابط و دستورالعمل‌ها

ضوابط و دستورالعمل‌های لازم در رابطه با موارد ذیل توسط سازمان آتش‌نشانی در ساخت و سازها اعمال می‌شود:

  • موقعیت مكان، وسعت و ارتفاع ساختمان
  • محدود یا مهار كردن آتش، مثلا دور تا دور بستن معابر عمومی، آتش‌بند كردن منافذ و روزنه‌ها جهت جلوگیری از گسترش حریق
  • تاسیسات مكانیكی و برق ساختمان
  • اجزای داخلی بنا از قبیل: دیوارها، پلكان‌ها، دودكش‌ها، كانال‌ها، سقف‌های كاذب، نازك كاری‌ها و تزیینات ساختمان.
  • كنترل مواد و اشیای سوختنی داخل ساختمان و بار حریق
  • سیستم‌های اعلام و اطفای حریق اتوماتیك و دستی
  • جلوگیری از سرایت حریق از ساختمانی به ساختمان دیگر
  • مسیرهای خروج از ساختمان و فرار از حریق.

تضمین سلامت ساكنان ساختمان در مقابل محصولات زیان‌آور احتراق به ویژه دود و گازهای سمی فقط با رعایت ضوابط و دستورالعمل‌ها نمی‌تواند حاصل شود. هنگامی كه حریقی روی می‌دهد ساكنان ساختمان باید بتوانند بی‌درنگ از ساختمان خارج شوند و از مكان‌هایی كه امكان نفوذ دود و آتش به آنجا وجود دارد، دور گردند. به عبارت دیگر در همه حال باید این امكان برای كلیه متصرفان ساختمان فراهم باشد كه به هنگام وقوع حریق و یا هرگونه وضعیت اضطراری دیگر، بدون تحمل صدمه یا جراحت و با كمترین اضطراب، در اسرع وقت به محل امن و بی‌خطری خارج از ساختمان و یا احیانا داخل ساختمان دسترسی یابند.

 

3- موجبات عمده مرگ و میر در حریق ساختمان‌های بلند

با بررسی حوادث حریق در ساختمان‌های مرتفع، آشكار شده است كه بیشترین مرگ و میرها همیشه مربوط به تصرف‌های مسكونی بوده به طوری كه 70 درصد قربانیان حریق در فاصله زمانی 8 شب تا 8 صبح جان خود را از دست داده‌اند؛ احتمالا زمانی كه افراد در خواب بوده و پی به بروز و گسترش آتش نمی‌برند. برخلاف تصور عامه، معمولا آسیب‌های ناشی از حریق از شدت حرارت و شعله نیست بلكه غالبا به دلیل آلوده شدن فضا از دود و گازهای سمی می‌باشد. مهمترین عامل خطرآفرین در حریق‌ها، گسترش سریع و مخفیانه آتش از طریق پلكان‌ها، نورگیرها، چاه‌های آسانسور و كانال‌های تاسیساتی است. اینگونه فضاها همواره به منزله دودكش عمل نموده و گازها و دودهای گرم را همراه با شعله به طبقات بالای ساختمان انتقال می‌دهند.

وضعیت وخیم برای ساكنان یك ساختمان هنگامی روی می‌دهد كه شرایط ذیل حاكم شود:

الف – میزان اكسیژن موجود به زیر 10% برسد و یا

ب – غلظت منواكسیدكربن (CO) به بیش از PPM500 برسد و یا

ج – حرارت محیط از 75 درجه سانتیگراد بیشتر شود.

اگر چه تصور حرارت تولید شده از حریق برای اكثر مردم وحشتناك است ولی حرارت آخرین عاملی است كه باعث مرگ می‌شود. زیرا معمولا اشخاص قبل از تاثیر حرارت، هلاك می‌شوند. به عبارت دیگر ساكنین به دلیل آلوده شدن فضا از دود و گازهای سمی جان خود را از دست می‌دهند.

 

3-1- دود

دود خطری است جانی كه مانع تخلیه و فرار سریع ساكنان ساختمان و همچنین عملیات مبارزه با حریق و فعالیت ماموران آتش‌نشانی می‌شود. در اكثر حریق‌ها دود تولید شده با مقادیر مختلفی غبار، گرد، الیاف، بخار و گاز توام می‌باشد. دود از سوختن تركیبات آلی حاصل می‌شود و متشكل از ذرات بسیار ریز جامد با مایع است كه در گازهای متصاعد شده از آتش‌سوزی، معلق می‌شوند. میزان دود از یك حریق تا حریق دیگر متفاوت است و تابع درجه تكامل حریق است. میزان هوای موجود محیط در كیفیت و كمیت دود نقش عمده دارد. در مكان‌هایی كه میزان هوا محدود است، حریق موادی را كه به دلیل كمبود اكسیژن نمی‌سوزند تجزیه می‌كند؛ در نتیجه دود زیادی تولید می‌شود. ذرات دود كه در جریان هوا قرار گرفته‌اند ممكن است به اندازه‌ای سرد شوند كه حامل بخارات آب و اسیدهای ارگانیك شوند. بنابراین به هنگام استنشاق، عمیقا در دستگاه تنفسی نفوذ كرده و شدیدا باعث تحریك دستگاه تنفسی می‌شوند. به علاوه تركیب‌های حاصل از دود آسیب‌های چشمی نیز ایجاد می‌كنند. بنابراین افراد دودزده ممكن است دچار عوارض مختلفی نظیر سوزش مجاری تنفسی، مسمومیت و از دست رفتن آب و نمك بدن شوند.

از آنجایی كه دود متحرك است می‌تواند در نقاطی بسیار دورتر از محل اصلی حریق، سبب آسیب و یا مرگ افراد شود. برای مثال دود حریق ناشی از طبقات پایین یك بنا، ممكن است باعث مرگ و جراحت در طبقات بالاتر شود. طبقات زیرزمین و بناهای بدون پنجره نیز از نظر راهیابی دود، خطرناك می‌باشند.

همانگونه كه بیان شد خطر جانی دود در حریق ساختمان‌ها بیشتر از خطر سوختگی می‌باشد. متجاوز از 80 درصد تلفات جانی حریق‌ها تنها مربوط به دود می‌شود. دود و گازهای داغ پیش از رسیدن شعله، قربانی می‌گیرند. گازهای توام با دود نیز خطرات جانی بسیاری دارند. وجود منواكسیدكربن (CO) در محیط و كاهش میزان اكسیژن، خطر اصلی است. منواكسیدكربن كه گازی سمی است به سرعت در بنای حریق زده انتشار می‌یابد، به طوری كه هرقدر نسبت اكسیژن هوا كاهش پیدا كند بر تولید منواكسیدكربن اضافه می‌شود. گاز منواكسیدكربن خیلی بیشتر از اكسیژن میل تركیب با هموگلوبین خون را دارد. دیگر گازهایی كه معمولا در حریق‌ها متصاعد می‌شوند و همراه دود هستند شامل دی‌اكسید كربن، اسید استیك، استالدهید، اسید فرمیك، فرمالدهید، قطران، بی‌اكسیدنیتروژن، بی‌اكسید گوگرد و كلر است. دود تنها به آسیب‌های فیزیولوژیكی در اشخاص اكتفا نمی‌كند. بلكه مشكلات زیادی را در مبارزه با آتش‌سوزی و تخلیه سریع ساكنان فراهم می‌آورد كه عمده‌ترین آنها عبارتند از:

- تاریكی ناشی از دود باعث محدود شدن دید افراد می‌شود

- سردرگمی ساكنین به خصوص وقتی با آن ساختمان آشنایی نداشته باشند

- وحشت و اضطراب

- گم كردن راه‌های خروج

- محدود ساختن عملیات مبارزه با آتش

- مانعی برای فعالیت ماموران آتش‌نشانی

- مانعی برای رویت علامت‌های راهنما و چراغ‌هایی كه در مسیرهای خروج نصب می‌شوند.

 

4- تداركات خروج از ساختمان و روش‌های تخلیه افراد

منظور از تداركات خروج، تمام اقدامات، وسایل و تجهیزاتی است كه برای دور كردن متصرفان ساختمان از خطرات و اثرات حریق، برنامه‌ریزی، طراحی و به كار گرفته می‌شود. این تمهیدات شامل موارد ذیل می‌باشد:

- راه‌های خروج

- روشنایی راه‌های خروج (چراغ‌های اضطراری)

- علایم راهنمای خروج اضطراری

- سیستم كشف و اعلام حریق

- وسایل و تجهیزات تخلیه دود و حرارت

- ابزارها و لوازم آتش‌نشانی

- تمرین‌های مربوط به فرار.

 

4-1- راه‌های خروج

راه خروج مسیر پیوسته‌ای است كه از هر نقطه‌ای در داخل ساختمان شروع شده و به فضای بیرون و همسطح زمین (خیابان، معبر عمومی و یا محوطه باز) منتهی می‌شود.

  • دسترس خروج

اولین و مهمترین بخش از مسیر خروج است و به عبارت دیگر فاصله‌ای است كه شخص باید تا رسیدن به مدخل خروج طی كند. معمولا این مسافت نباید از 30 متر تجاوز كند.

  • خروج

خروج به بخش میانی و به قسمتی از مسیر گفته می‌شود كه با دیوارها، كف‌ها، سقف‌ها و درهای مقاوم در برابر حریق به صورت امن و محافظت شده، ساخته می‌شود.

  • تخلیه خروج

تخلیه خروج بخش نهایی مسیر خروج و قسمتی است كه از انتهای خروج آغاز شده و به فضای آزاد بیرون از ساختمان همسطح زمین، می‌رسد. یك فضا ممكن است در عین حال كه دسترس خروج است، برای بخش‌هایی دیگر از ساختمان به عنوان تخلیه خروج مطرح شود.

  • اقدامات ایمنی

- در داخل واحدهای آپارتمانی، جای اثاثیه و دكوراسیون باید طوری طراحی شود كه از مركز دورترین فضا (مثلا اتاق خواب) تا درب خروجی آپارتمان (دسترس خروج اولیه) یك مسیر پیوسته، مستقیم و بدون مانع ایجاد گردد.

- راهروها مسیرهای اصلی خروج اضطراری (دسترس خروج ثانویه) را تشكیل می‌دهند و بایستی حتی‌المقدور سعی شود كه آتش‌سوزی در آنجا رخ ندهد و یا به آنجا سرایت نكند. بدین منظور همه وسایل نصب شده در این قسمت‌ها باید از اشیای غیر قابل اشتعال یا دیرسوز باشند.

- از انبار كردن هرگونه اسباب و اثاثیه، پارچه، پرده، وسایل تزیینی، گلدان و جاكفشی در راهروها اكیدا خودداری شود.

- در طبقات یا بخش‌هایی از ساختمان كه در مسیر «خروج» (حد فاصل بین راهرو و خروج از طبقه یا ساختمان)، درهای دودبند و حریق‌بند نصب شده است، باید دقت شود كه این درها كاملا روی چارچوب قرار گرفته باشند و به‌طور خودكار بسته شوند.

- بسته شدن خودكار درهای دودبند و حریق‌بند می‌تواند به وسیله فنرهای هیدرولیكی كه روی در و دیوار مقابل آن نصب می‌شود، انجام گیرد. این فنرها همیشه باید سالم باشند و هرگونه نقصی در آنها باید به سرعت برطرف شود.

- هرگونه تغییری روی درهای دودبند و حریق‌بند یا تعویض آنها با درهای نوع دیگر، ممنوع می‌باشد.

- درهای مسیر فرار یا خروج اضطراری، باید در همان جهت خروج باز شوند. تحت هر شرایطی باید از تغییر سمت بازشو این درها، خودداری شود.

- ایجاد هرگونه دیوار یا پارتیشن (جدا كننده) در راهروها كه بخشی از مسیر فرار می‌باشند، ممنوع است. مگر به لحاظ مسایل امنیتی، موافقت سازمان آتش‌نشانی حاصل گردد.

- در صورت شكستن درهای شیشه‌ای و یا شیشه‌های درهای پنجره‌خور كه از نوع سكوریت مسلح به تور سیمی هستند باید شیشه جایگزین شده حتما دارای مشخصات شیشه اول باشد.

- درهای دودبند و حریق‌بند نباید دارای قفل و كلون باشند. تحت هر شرایطی باید از نصب قفل و كلون روی آنها خودداری شود.

- نظر به اهمیت وسایل و قطعات در تامین مقاومت یكپارچه درهای دودبند و حریق‌بند، در صورت هرگونه اعوجاج، تاب برداشتن، از جا در رفتن و جدا شدن قطعات باید سریعا نسبت به تعمیر یا تعویض با قطعه‌ای با مشخصات قطعات اولیه، اقدام شود.

- تمام درهای دودبند و حریق‌بند باید از نوع لولایی باشند و در جهت موافق خروج، باز شوند. استفاده از سایر انواع درها، اعم از گردان، كركره‌ای، آكاردئونی، كشویی، ریل عمودی و تاشو، ممنوع می‌باشد.

 

4-2- روشنایی راه‌های خروج (چراغ‌های اضطراری)

- تمام راه‌های خروج ساختمان، زیرزمین، پاركینگ و موتورخانه باید دارای روشنایی كافی، مناسب و مستقل از شبكه برق اصلی ساختمان باشد.

- روشنایی راه‌های خروج باید به گونه‌ای طراحی و تنظیم شود كه در مواقعی از شبانه‌روز كه شرایط تصرف ایجاب می‌كند، روشنایی به‌طور مداوم و پیوسته برقرار باشد و متصرفان بتوانند راه را به درستی تشخیص دهند و مسیر خروج را به راحتی طی كنند.

- شدت روشنایی راه‌های خروج در سطح زمین در نقاط مختلف از جمله گوشه‌ها، تقاطع كریدورها، راه‌پله‌ها، پاگردها و پای درهای خروج، نباید كمتر از 10 لوكس باشد.

- تعداد و موقعیت منابع روشنایی (لامپ‌ها) باید به گونه‌ای باشد كه با خارج شدن یك لامپ از مدار، هیچ قسمت از راه خروج تاریك نشود.

- برق مورد نیاز برای روشنایی مسیرهای خروج باید از منبعی مداوم و مطمئن تامین شود.

- چنانچه برق مورد نیاز مسیرهای خروج از ژنراتورهای اضطراری تامین می‌شود، شبكه باید به‌طور اتوماتیك عمل نماید تا وقفه ایجاد شده در روشنایی از 10 ثانیه بیشتر نشود.

- ژنراتورهای اضطراری باید قادر باشند به مدت حداقل 5/1 ساعت شدت روشنایی تضمین شده را تامین كنند.

- در مواردی كه برای روشنایی اضطراری راه‌های خروج از نیروی باطری كمك گرفته می‌شود، نحوه طراحی سیستم، نوع باطری‌ها و چگونگی شارژ شدن آنها باید به تایید سازمان آتش‌نشانی رسیده باشد.

 

4-3- علایم راهنمای خروج اضطراری

در موقع حریق ممكن است متصرفان به دلیل نداشتن آشنایی كافی به خروجی‌ها و راه‌های فرار، وجود دود، كم شدن میدان دید و همچنین اضطراب و دستپاچگی، موفق به یافتن مسیرهای اصلی محل نشده و در بن‌بست قرار گیرند. برای برطرف كردن این مشكل، استفاده از علایم راهنما ضروری است.

 

  • انواع علایم راهنما

علایم راهنمای خروج ممكن است به صورت شبرنگ و یا دارای نور داخلی (لامپ) باشند.

  • كاربرد علایم راهنما

تمام مسیرهای فرار (دسترس خروج، خروج، تخلیه خروج) به استثنای درهای اصلی واقع در جداره‌های بیرونی ساختمان باید با علامت‌های تایید شده كه سمت و جهت دستیابی به خروج را نشان می‌دهد، مشخص شوند. مگر آنكه خروج و مسیر دسترس به آن، به آسانی و فوری قابل رویت باشد.

  • شكل، موقعیت، تعداد و محل علایم

علامت راهنما، تصویری استاندارد است كه یك شخص را در حال فرار نشان می‌دهد و یا با نوشتن جمله «بطرف خروج اضطراری» همراه با یك فلش راهنما كه سمت و جهت را نشان دهد، مشخص می‌شوند. علامت به رنگ سفید و سبز می‌باشد. اشكال به صورت مربع یا مستطیل هستند و شكل رویی از رنگ سبز و روشن است. برای قسمت درون از رنگ سفید استفاده می‌شود، كه به صورت شبرنگ و یا دارای نور است. در مكان‌هایی كه مسیرها واضح و مشخص نیست، برای نشان دادن جهت صحیح به هنگام آتش‌سوزی از فلش‌های راهنما در كنار علایم خروجی استفاده می‌شود. شكل آن به صورت مستطیل است كه یك پیكان سفید بر روی زمینه سبز قرار می‌گیرد.

تعداد و موقعیت این علایم باید به گونه‌ای انتخاب شود كه فاصله هیچ نقطه‌ای از دسترس خروج تا نزدیكترین علامت قابل مشاهده از 30 متر بیشتر نشود.

علایم خروج باید موقعیتی مناسب و رنگ و طرحی متضاد با تزیینات و نازك‌كاری‌های داخلی و سایر علایم و نشانه‌ها داشته باشند تا به آسانی دیده شوند. هیچ نوع تزیینات، مبلمان، تجهیزات و تاسیسات نباید مانع دیده شدن علایم خروج شود. همچنین استفاده از انواع نورپردازی، نمایش تصویر و یا شیئی كه روشنایی آن بیشتر از روشنایی علایم خروج باشد یا در مسیر رویت علایم خروج، توجه افراد را به خود جلب كند، مجاز نمی‌باشد.

علایم راهنما كه دارای نور داخلی (لامپ) هستند، باید از روشنایی مناسب برخوردار باشند. علایم خروج می‌توانند از درون روشن باشند و یا از بیرون نورپردازی شوند. شدت روشنایی علایم كه از بیرون نورپردازی می‌شوند نباید كمتر از 54 لوكس باشد. اینگونه علایم راهنما، باید به شبكه روشنایی اضطراری متصل باشند.

جاهای مناسب برای نصب این علایم عبارتند از:

الف – بالای درهای حریق خودكار، در هر دو طرف

ب - تمام مسیرهای خروج و منتهی به خروج از ساختمان در فاصله دو متری از كف زمین

ج – در پاگردها و ابتدای پلكان‌ها.

در صورتی كه نصب تابلوی علامت راهنما در بالای در و یا در فضای بین چهارچوب و سقف امكان‌پذیر نباشد، علامت را باید در بالاترین سطح ممكن و در كنار چهارچوب در نصب نمود. البته علامت نباید به وسیله پرده یا پوششی از این قبیل پنهان شود.

در صورتی كه امكان نصب تابلوی علامت روی دیوارها و بالای درها نباشد، می‌توان از تابلوی آویخته استفاده نمود. در این صورت علایم آویخته شده نباید به وسیله چراغ‌های نصب شده و یا سقف كاذب یا چیزهای دیگر از نظر مخفی و پنهان شوند.

 

4-4- سیستم كشف و اعلام حریق

جهت پیشگیری از توسعه و گسترش حریق و اطفای به موقع آن و همچنین داشتن وقت كافی برای تخلیه بنا قبل از رسیدن حریق به لحظه بحران، لازم است ساختمان‌ها به ادوات كشف و اعلام حریق اتوماتیك مجهز شوند. این یكی از ضوابط و مقررات سازمان آتش‌نشانی برای صدور مجوز بهره‌برداری برای ساختمان‌ها و اماكن می‌باشد.

  • اجزای سیستم

این سیستم مركب از تعدادی ادوات حساس كشف حریق (دتكتورها) است كه به وسایل و تجهیزات اعلام كننده صدادار (آژیرها و زنگ‌ها) و تابلوی بصری (كنترل پانل) وصل می‌شوند.

معمولا دتكتورهایی كه در ساختمان‌های بلند نصب می‌شوند، از نوع حساس به دود و حساس به حرارت می‌باشند. دتكتورهای حساس به دود عمدتا در داخل واحدهای مسكونی و انبارها و دتكتورهای حساس به حرارت در آشپزخانه‌های واحدهای آپارتمانی، پاركینگ‌ها و موتورخانه‌ها نصب می‌شوند. محل نصب این سیستم‌ها باید توسط متخصصان اهل فن و منطبق با استانداردهای قابل قبول انتخاب شود. معمولا این ادوات را چسبیده به سقف كار می‌گذارند تا به محض رسیدن گازهای داغ یا دود سریعا عمل نمایند و ندرتا نیز ممكن است در روی دیوارها و نزدیك به سقف نصب شوند كه در این صورت نیز باید منطبق با استانداردها عمل شود.

به طور كلی تمام سیستم‌های كشف و اعلام حریق اتوماتیك باید شامل اجزای زیر باشند:

- اتاق فرمان یا یك واحد كنترل ارسال و دریافت علایم (تابلوی كنترل مركزی) جهت نظارت كلی بر سیستم و تجهیزات

- مولد نیروی اصلی (برق شهری یا برق اختصاصی)

- مولد نیروی ثانویه (به صورت ذخیره برای زمان قطع برق اصلی یا افت بیش از حد ولتاژ)

- وسایل تشخیص و كارانداز شامل كاشف‌های خودكار، جعبه اعلام خطر و هشدار دستی و تجهیزات آب جریانی

- یك یا چند مدار وسایل هشدار و اعلام شامل زنگ‌ها، آژیرها و بلندگوها.

 

  • نكات قابل توجه مدیران ساختمان‌ها

طراحی، اجرا، نصب و هرگونه تغییر، تبدیل و توسعه در این سیستم‌ها باید مطابق با معیارها و مشخصاتی باشد كه سازمان آتش‌نشانی ارایه می‌دهد. صدور مجوز اجرا و نصب برای هر ساختمان تنها با تسلیم اطلاعات كامل شبكه‌ها، شامل نقشه‌ها و مشخصات فنی تجهیزات، میسر خواهد بود. مسیرهای سیم‌كشی و مكان‌های نصب وسایل و تجهیزات باید در همه موارد بر روی نقشه‌ها مشخص شده و به تایید سازمان آتش‌نشانی رسیده باشد. همچنین پس از پایان عملیات نصب و نیز انجام هرگونه تغییر و اصلاح در سیستم، برای اطمینان از عملكرد صحیح، باید تمام قسمت‌های هر سیستم مطابق دستورالعمل سازمان آتش‌نشانی و در حضور كارشناس حفاظت از حریق، مورد آزمایش قرار گیرد تا مجوز بهره‌برداری از كل سیستم صادر گردد. تمام وسایل و تجهیزاتی كه در شبكه‌های كشف و اعلام حریق اتوماتیك به كار گرفته می‌شوند باید دارای علامت استاندارد و مورد تایید سازمان آتش‌نشانی باشند.

تامین نیروی لازم برای شبكه تشخیص، هشدار و اعلام حریق، باید به صورت‌های ذیل انجام گیرد:

الف – توسط شبكه اصلی برق شهر

ب – از طریق برق اختصاصی یا مولد ثانویه كه برای جایگزینی نیروی برق شهر یا مولد اصلی در مواقع لزوم و یا افت نیروی آن به میزان بیش از 15 درصد، استفاده می‌شود. این نیرو كه می‌تواند از طریق مولد برق یا باطری‌های ذخیره‌ای تامین شود، باید حداكثر در مدت 30 ثانیه به‌طور خودكار وارد شبكه اصلی شود. این نیرو باید برای مدت حداقل 24 ساعت در مواقع عادی و 5 دقیقه در شرایط اضطراری (هنگامی كه شبكه به كار افتاده و آژیرها به صدا در می‌آیند) فراهم باشد.

ج – از طریق مولد برق اضطراری (ژنراتور) كه برای استفاده در مواقع حریق و تامین ایمنی با پیش‌بینی‌های لازم از لحاظ ظرفیت و حداكثر بار مصرفی در حالت اضطرار در نظر گرفته می‌شود. این نیرو از طریق ژنراتورهای تولید برق، یا باطری‌های ذخیره‌ای از منبع مستقل و یا از منبع مولد ثانویه تامین می‌گردد. مولدهای اضطراری باید نیروی لازم را با توجه به مدت زمانی كه سازمان آتش‌نشانی تعیین می‌كند، تامین نمایند.

 

  • مراقبت و نگهداری

الف – تمام تجهیزات اتاق فرمان یا مركز كنترل كه به عنوان بخشی از سیستم محسوب می‌شوند، باید به‌طور روزانه مورد كنترل و بازبینی قرار گیرند.

ب – تمام مولدهای نیرو باید هر هفته یكبار مورد آزمایش قرار گیرند. به این ترتیب كه حداقل به مدت نیم ساعت به‌طور مداوم با حداكثر بار مصرفی به كار گرفته شوند.

ج – وسایل و مدارهای الكتریكی كه با جریان آب به‌كار می‌افتند می‌توانند هر دو ماه یكبار مطابق دستورالعمل‌های سازمان آتش‌نشانی مورد آزمایش و كنترل قرار گیرند.

د – تمام شیر فلكه‌های اصلی، تجهیزات كنترل و هدایت آب در شبكه و نیز جعبه‌های هشدار دستی می‌توانند هر شش‌ماه یكبار مطابق با دستورالعمل‌های سازمان آتش‌نشانی مورد آزمایش و كنترل قرار گیرند.

حفاظت و نگهداری سایر قسمت‌های سیستم باید با آزمایش و بازدیدهای ماهانه توسط افراد واجد شرایط انجام گیرد و تمام گزارش‌ها، نتایج بازدیدها و آزمایش‌ها حداقل به مدت دو سال در بایگانی مستقر در اتاق فرمان یا مركز كنترل نگهداری شود، به طوری كه در صورت انجام هرگونه تغییر یا توسعه در شبكه، بتوان برای كسب مجوز بهره‌برداری مجدد از آنها استفاده نمود. علاوه بر موارد فوق، انجام تمرین‌های دوره‌ای و مانورهای مربوط به آمادگی افراد در موقع اضطرار نیز بر حسب شرایط اختصاصی هر واحد مطابق دستورالعمل نهاد قانونی مسوول، الزامی است. مسوولیت اداره و رهبری اینگونه امور با مدیر متصرف هر بنا خواهد بود.

تمام تجهیزات و وسایل مربوط به سیستم‌ها باید بلافاصله پس از هر تمرین یا هر شرایط اضطرار، به‌طور خودكار یا دستی به حالت اول برگردانده شوند و سیستم‌ها دایما آماده به كار باشند.

 

4-5- وسایل و تجهیزات تخلیه دود و حرارت

كنترل دود در حریق‌ها اهمیت زیادی دارد. در صورتی كه دود و گازهای ناشی از حریق كنترل نشوند در بخش‌ها و طبقات مختلف ساختمان پراكنده شده و موجب خطرات جانی و مالی بیشتر می‌شوند. یكی از مكان‌هایی كه از نظر كنترل دود مهم می‌باشد، مسیرهای فرار است. فضای این مسیرها در زمان وقوع حریق همواره باید عاری از دود باشد تا افرادی كه به درون این مسیرها پناه می‌برند بتوانند به راحتی به محل‌های امن و معابر عمومی هدایت شوند. در این زمینه یكی از فاكتورهایی كه سازمان آتش‌نشانی به عنوان ضابطه به آن توجه دارد، تعبیه سیستم هوای فشار مثبت در راه‌های خروج می‌باشد كه سازندگان بناهای مسكونی شش طبقه به بالا، ملزم به رعایت آن می‌باشند.

 

  • سیستم فشار مثبت

سیستم فشار مثبت، نوعی سیستم كنترل دود است كه توسط آن شفت پله فرار به صورت مكانیكی و از طریق هوای بیرون ساختمان، تحت فشار معینی قرار می‌گیرد تا در زمان بروز حریق از ورود دود به دورن پله جلوگیری شود.

سیستم فشار مثبت باید به گونه‌ای طراحی شود كه بلافاصله پس از بروز حریق به‌طور اتوماتیك به‌كار افتد و در خلال تخلیه متصرفین و مدتی پس از آن در حال كار باشد و مسیرهای فرار را عاری از دود نگهدارد. بدین منظور این سیستم باید با سیستم‌های دیگر ساختمان مانند سیستم كشف و اعلام حریق اتوماتیك و شبكه آب آتش‌نشانی، هماهنگی داشته تا بتوانند همدیگر را تغذیه و پشتیبانی نمایند.

سیستم‌های فشار مثبت از نظر اختلاف فشار ایجاد شده به دو نوع موازنه‌ای و غیر موازنه‌ای تقسیم می‌شوند.

در سیستم فشار مثبت موازنه‌ای برای كلیه درب‌ها، چه باز و چه بسته اختلاف فشار مثبتی در نظر گرفته شده است. در صورت ایجاد تغییرات در سیستم ( به دلیل باز و بسته شدن درب‌ها یا غیره) تغییر فشار با ایجاد فشار و یا كاهش فشار، جبران می‌شود.

در سیستم فشار مثبت غیر موازنه‌ای، هوا توسط یك فن به درون پله تزریق می‌شود و اختلاف فشار یكسان را با درب‌های بسته و اختلاف فشار متفاوتی را با درب باز، ایجاد می‌كند.

در ساختمان‌های بلند 9-6 طبقه، بیشتر از سیستم‌های فشار مثبت غیر موازنه‌ای استفاده می‌گردد.

 

  • نكات قابل توجه مدیران ساختمان‌ها

1- این سیستم‌ها باید توسط متخصصین اهل فن و براساس استانداردهای قابل قبول (مثلا BS و NFPA) طراحی و اجرا شوند.

2- این سیستم‌ها همیشه باید آماده به كار نگهداشته شوند و برای حصول اطمینان از آمادگی آنها، باید براساس یك طرح از پیش برنامه‌ریزی شده، مرتبا آزمایش شوند.

3- با توجه به اینكه این سیستم باید با سیستم‌های دیگر ساختمان هماهنگ باشد، لذا هرگونه تعمیر و تغییر در اجرای سیستم‌های دیگر باید با در نظر گرفتن سیستم فشار مثبت انجام شود.

4- محل نصب فن بایستی دور از خروجی دودكش‌ها، داكت‌ها و شفت‌های عمودی آسانسور كه در مواقع بروز حریق احتمال خروج دود از آنها وجود دارد، در نظر گرفته شود.

5- با توجه به اینكه یكی از فاكتورهای طراحی سیستم فشار مثبت، تعداد دیوارها و درب‌های مسیرهای خروج می‌باشد، قبل از هرگونه تغییر در دیوارها و درب‌های واقع در مسیرهای خروج، باید با مشاور تاسیساتی ساختمان مشورت نمود.

6- نقشه‌های مدارات و طراحی سیستم باید از پیمانكاران تحویل گرفته شود و در دسترس باشند تا در زمان بروز حریق در اختیار آتش‌نشانان قرار گیرند.

 

4-6- ابزارها و لوازم آتش‌نشانی

این ابزارها و تجهیزات از اساسی‌ترین ضروریات ساختمان‌های بلند می‌باشند. ساختمان‌ها برای دریافت مجوز ایمنی و بهره‌برداری باید مجهز به آنها باشند.

 

  • شبكه آب آتش‌نشانی (لوله‌های بالادهنده آب)

این شبكه از لوله‌های عمودی تشكیل شده كه از زمین تا بام ادامه دارند و در هر طبقه به اجزای دیگری مانند دهانه خروجی شلنگ و شیر شلنگ متصل می‌گردد. اجزای فوق معمولا در محفظه خاصی به نام جعبه آتش‌نشانی در درون دیوار یا روی كار قرار می‌گیرند. لوله‌های بالادهنده به دو دسته پر (تر) و خالی (خشك) تقسیم می‌شوند.

 

  • لوله بالادهنده پر (تر)

- لوله بالادهنده پر عبارت است از لوله‌ای كه بطور عمودی درون ساختمان بالا رفته و همواره دارای آب با فشار لازم است به طوری كه در هر لحظه، در هر طبقه، بنا آماده استفاده از آب است. این دسته ممكن است از سه نوع مختلف ذیل باشد:

نوع اول – جهت استفاده واحدهای آتش‌نشانی شهری و آنها كه آموزش كافی دارند و می‌توانند با شلنگ‌های سنگین 1/5 و 2/5 اینچ كار كنند، مستقر می‌گردد تا بتوانند با یك حریق پیشرفته درون ساختمان مقابله كنند.

نوع دوم – بیشتر جهت استفاده ساكنین ساختمان است تا به محض مشاهده حریق و پیش از رسیدن واحدهای آتش‌نشانی به اطفای حریق و كنترل آن بپردازند. البته به محض افزایش شدت حریق و وسعت آن باید به سرعت محل تخلیه شده و در انتظار رسیدن واحدهای آتش‌نشانی بود. در این نوع بالادهنده از شلنگ‌های باریك معمولا 3/4 اینچ استفاده می‌شود تا ساكنین بنا كه معمولا تمرین زیادی در اطفای حریق ندارند، قادر به دست گرفتن آنها باشند.

نوع سوم – تركیبی از نوع اول و دوم است. در این نوع شلنگ‌های 3/4 و 1/5 اینچ بكار می‌رود، بنابراین متصرفین بنا می‌توانند هم در حریق كوچك آن را مورد استفاده قرار دهند و هم در صورت دامنه‌دار شدن حریق و رسیدن نیروهای آتش‌نشانی، بلافاصله مامورین شلنگ‌های سنگین را بكار برند.

 

  • لوله بالادهنده خالی (خشك)

لوله‌ای است كه به آب شهر و مخزن متصل نیست و ماشین‌های آتش‌نشانی آب را با فشار زیاد داخل آنها تزریق نموده و به بالا می‌فرستند. دهانه گیرنده این لوله معمولا در محفظه شیشه‌داری در قسمت مشخصی از دیوار خارجی بنا (و هر نقطه‌ای كه ماشین‌های آتش‌نشانی قادر باشند حداقل تا 8 متری آن پیشروی و توقف كنند) مستقر می‌گردد. این بالادهنده باید تا بام امتداد داشته باشد و در هر طبقه یك انشعاب 1/5 اینچ از آن گرفته شود. در بالاترین قسمت این لوله یك شیر تخلیه هوا كار می‌گذارند تا به هنگام پركردن آب، هوای درون لوله از بالا خالی شود و فشار هوای داخلی مانع پرشدن كامل لوله نگردد. همچنین پس از خاتمه استفاده و به هنگام تخلیه آب لوله، شیر هوا باعث می‌شود كه تمامی آب داخل لوله به سرعت با فشار هوا خارج شود. بدیهی است یك شیر تخلیه آب باید در زیر دهانه گیرنده لوله منظور گردد. شبكه آب آتش‌نشانی ساختمان‌ها با توجه به تعداد طبقات و وسعت آنها، متغیر است ولی اكثر ساختمان‌های 6 الی 10 طبقه به سیستم تركیبی مجهز می‌باشند.

 

  • فشار آب مورد نیاز، جنس‌لوله‌ها و محل نصب

- كلیه بالادهنده‌های تر، باید مستقیما به لوله آب شهری و همچنین مخزن آب در ارتفاع یا پمپ آتش‌نشانی متصل باشند.

- میزان آبدهی سر لوله متصل به انشعاب 3/4 اینچ نباید كمتر از 14 گالن (55 لیتر در دقیقه) در فشار چهار اتمسفر باشد.

- فشار آب نازل 3/4 اینچ نباید از 2/2 اتمسفر و فشار آب سرلوله‌های متصل به انشعاب 1/5 اینچ نباید از 4 اتمسفر كمتر باشد.

- سر لوله‌های مورد استفاده در شلنگ‌ها باید از نوع قابل كنترل باشند.

- حداقل ظرفیت مخازن آب در نظر گرفته شده برای شبكه آب آتش‌نشانی 3 متر مكعب (سه هزار لیتر) است.

- استخرها و چاه‌های آب به عنوان منابع ذخیره آب آتش‌نشانی محسوب نمی‌شوند.

- استقرار پمپ در هر نقطه از ساختمان بلامانع است، مشروط به اینكه از آسیب‌های وارده در اثر شرایط جوی و آتش‌سوزی مصون باشد. در صورتی می‌توان پمپ و منبع ذخیره آب را در پشت‌بام مستقر نمود كه ساختمان دارای سیستم برق‌گیر باشد.

- لوله‌های بالادهنده اعم از لوله‌های اصلی، انشعابات، سرپیچ‌ها و شیرفلكه باید قادر باشند فشار آبی برابر 15 اتمسفر را به خوبی تامین كنند.

- به منظور تزریق آب به وسیله ماشین‌های آتش‌نشانی لازم است:

الف – انشعابات از لوله اصلی گرفته شود.

ب – قطر انشعاب برابر قطر لوله اصلی و حداقل 2/5 اینچ باشد.

ج – لوله بالادهنده مجهز به تبدیل مناسب برای شیر آتش‌نشانی باشد.

د - دهانه گیرنده لوله در مكانی قابل رویت و در دسترس خودروهای آتش‌نشانی نصب شود.

 

  • آب‌پاش‌های خودكار

آب‌پاش خودكار یك سیستم لوله‌كشی سقفی است كه به منظور حفاظت در مقابل حریق طراحی و اجرا می‌گردد. آب‌پاش‌ها معمولا به صورت شبكه منظمی در زیر سقف‌ها تعبیه می‌شوند و هر قسمت دارای شیر كنترل می‌باشد. شبكه دارای دستگاه اعلام خطر است. پس از بروز حریق و به محض اینكه درجه حرارت زیر سقف به حد معین رسید؛ بلافاصله آب‌پاش‌های آن قسمت بكار می‌افتند و محوطه حریق را آب‌پاشی می‌كنند. صاحب یا مدیریت ساختمان موظف است مراقبت نماید كه این شبكه همواره در وضع سالم و آماده بكار باشد. مقاطعه كار چنین شبكه‌ای نیز موظف است نقشه روشن و واضحی از شبكه مزبور به ضمیمه دستورالعمل كار و نگهداری آلات و ادوات الحاقی، به صاحب كار تحویل نماید. مقاطعه كار در حضور صاحب كار و یك مقام صلاحیت‌دار فنی باید به آزمایش مقاومت بدنه لوله‌ها و اتصالات با آب و هوا و با قدرتی برابر با 12 اتمسفر برای مدت 2 ساعت متوالی بپردازد. بدیهی است در این مدت از هیچ اتصالی نباید آب نشت كند. پس از بی‌نقص بودن شبكه، صورت جلسه رسمی باید تنظیم شود و به امضای اشخاص حاضر در جلسه برسد.

 

  • نكات قابل توجه مدیران ساختمان‌ها

1- شبكه آب‌پاش‌های خودكار معمولا در ساختمان‌ها و در نقاط پرخطر از جمله پاركینگ‌های چندطبقه و زیرزمین ساختمان‌های بلند، نصب و اجرا می‌شود و یكی از ضوابط سازمان آتش‌نشانی می‌باشد.

2- این سیستم باید دارای مخزن ذخیره و پمپاژ آب مستقل از دیگر شبكه‌های آتش‌نشانی باشد. سیستم شبكه آب آتش‌نشانی ساختمان فقط در صورتی كه از نوع تركیبی نباشد می‌تواند به لوله تر ساختمان و پمپاژ مربوط به آن متصل گردد.

3- این سیستم و آب‌پاش‌های خودكار متصل به آنها باید دایما تحت مراقبت باشند و از سالم بودن آنها اطمینان حاصل شود.

4- در زمان آزمایش شبكه‌های آب آتش‌نشانی این سیستم نیز باید تحت آزمایش قرار گیرد.

5- هرگونه تغییرات در سقف كه مانع عملكرد آب‌پاش‌ها گردد و باعث شود مقداری از سطح آب‌پاش پوشیده شود (مثلا با گچ‌كاری و سیمان‌كاری لوله‌ها و اتصالات، آب‌پاش‌ها چند سانتی‌متر زیر كار قرار گیرند) باید با نظر سازمان آتش‌نشانی انجام گیرد.

 

5- تخلیه اضطراری

تخلیه اضطراری ساختمان‌ها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و لذا باید هر از چند گاهی در اوقات مختلف به‌خصوص شب‌ها، تخلیه اضطرای تمرین گردد. بدیهی است اینگونه تمرینات در صورتی موثر و مفید خواهد بود كه با برنامه‌ریزی قبلی و مدیریت ویژه انجام گیرد. مدیریت تخلیه اضطراری و ابزارهای مورد نیاز و همچنین شیوه‌های مناسب تخلیه اضطراری در ذیل تشریح می‌شوند.

طبق قانون تملك آپارتمان‌ها، مجتمع‌های آپارتمانی باید دارای هیات مدیره منتخب ساكنین باشند. این هیات مدیره می‌تواند با بهره‌گیری از متخصصین امر، وظیفه ایمنی جان ساكنین در برابر حریق و حوادث دیگر را به عهده بگیرد؛ مشروط به اینكه ابزارهای مدیریتی لازم را در اختیار داشته باشد. برای اینكه مدیر یا مدیران یك مجتمع بتوانند طرح‌های مناسبی در زمینه ایمنی جان ساكنین و فرار سریع و مطمئن آنها و به عبارتی دیگر، عملیات پیشگیری و مقابله با حریق را ارایه دهند، باید در دو زمینه اطلاعات كافی داشته باشند:

1- آتش و عوامل گسترش و پیشرفت آن و همچنین شیوه‌های ممانعت از بروز آن.

2- شناخت افراد از نظر شرایط و وضعیت و چگونگی عكس‌العمل آنها نسبت به آتش و نحوه استفاده از راه‌های فرار یا خروج اضطراری.

مدیریت ساختمان باید ابتدا با بررسی طراحی ساختمان، چگونگی گسترش حریق و همچنین مشخصات ساكنین، احتمال خطر و به وجود آمدن وضعیت بحرانی خطر را بررسی نماید. آنگاه برای رسیدن به وضعیت ایمن، تمهیدات و برنامه‌هایی را به مرحله اجرا درآورد تا میزان خطر تا حد قابل قبولی كاهش یابد. به عبارت دیگر در مرحله اول باید احتمال وقوع حریق تجزیه و تحلیل شود و برآورد شود كه چه نوع حریقی و با چه شدتی انتظار می‌رود. در مرحله دوم باید پیامدهای احتمالی حریق و تهدیدات آن بررسی شوند. سپس با توجه به عوامل و امكانات موثری كه برای متصرفان ساختمان وجود دارد باید سطح ایمنی لازم مورد ارزیابی قرار گیرد و مشخص شود كه هنگام بروز خطر چگونه باید در حداقل زمان ممكن و به نحو مطمئن، جان و مال افراد را حفظ نمود. عوامل مختلفی در ایجاد وضعیت بحرانی و تباهی ساختمان نقش دارند.

در ابتدای آتش‌سوزی، نرخ آلوده شدن محیط ناچیز است. اما پس از مدتی، حریق ناگهان شدت می‌گیرد و حرارت، دود و گازهای سمی به سرعت محیط را آلوده و تباه می‌كنند. بنابراین هرچه زمان تشخیص حریق زودتر باشد، میزان آلودگی كمتر است و طبعا فرصت بیشتری برای عملیات مبارزه با حریق و تخلیه سریع خواهد ماند. معمولا تشخیص حریق توسط ساكنان، همسایگان و یا عابران انجام می‌شود. ولی در ساختمان‌های بلند لازم است كه سیستم كشف و اعلام حریق اتوماتیك نصب شود تا تشخیص به موقع حریق صورت گیرد.

زمانی كه محیط از لحاظ آلودگی و تباهی به سطح وخیمی می‌رسد، لحظه بحران فرا می‌رسد. از نظر اقدامات و عملیات مربوط به حفظ جان افراد، فاصله زمانی بین لحظه تشخیص حریق و لحظه بحران، دارای اهمیت ویژه‌ای است. در این فاصله باید با انجام كلیه اقدامات و عملیات حفاظتی از مواجه شدن ساكنان با محیط آلوده جلوگیری كرد. دود و گازهای سمی و هوای آلوده را می‌توان با وسایل مكانیكی نظیر مكنده‌ها و تهویه‌كننده‌های خودكار تخلیه كرد و یا افراد را از محیط آلوده دور نمود. سیستم‌های هوای فشار مثبت كه در راه‌های خروج نصب می‌شوند نقش بسزایی در جلوگیری از ورود دود به دهلیز پلكان‌های فرار دارند.

اگر مواد سوختنی كه در حریق می‌سوزند به شكل و اندازه‌ای باشند كه حریق نتواند به سرعت گسترش یابد، نرخ آلودگی محیط كاهش می‌یابد و یا آلودگی به كندی افزایش می‌یابد. در این رابطه استفاده از موادغیر قابل اشتعال یا دیرسوز در نازك‌كاری‌ها و تزیینات داخلی ساختمان، اهمیت ویژه‌ای در ممانعت از بروز حریق و گسترش آن دارند.

 

  • آسیب‌پذیری ساكنان ساختمان و استعداد مقابله آنان

تشخیص آمادگی و استعداد ساكنان بنا در مقابله با حریق و نیز شناخت میزان توانایی آنان برای انجام عملیات ایمنی ساختمان، امری ضروری است. در این رابطه قدرت فیزیكی و ذهنی اشخاص و خصوصیات فردی و جمعی آنان باید مورد توجه قرار گیرد. عوامل مختلفی از جمله سن، قدرت تحرك، آگاهی و هوشیاری، دانش و معلومات، تراكم جمعیت و سرانجام كنترل و نظم‌پذیری آنان باید مد نظر قرار گیرند. آمارها همیشه نشان داده‌اند كه نرخ تلفات افراد بسیار جوان و بسیار پیر (كودكان و سالمندان) بالاتر از بقیه افراد است. مدیریت ساختمان باید همواره و به خصوص در زمان تمرین تخلیه اضطراری، آماری از سالمندان و كودكان ساكن ساختمان بدست آورده و نجات آنان را در اولویت قرار دهد.

قدرت تحرك افراد بستگی مستقیم به سن آنان دارد. بعضی اشخاص به دلیل معلول بودن یا بیماری ممكن است قدرت تحرك نداشته باشند و بدون كمك دیگران قادر به فرار نباشند. برای اینگونه افراد باید از قبل طبق برنامه تدوین شده، عده‌ای مامور كمك به آنها شوند.

در ساختمان‌های مسكونی ممكن است هنگام وقوع حریق، ساكنان در خواب باشند یا تحت تاثیر داروهای خواب‌آور و احتمالا مواد مخدر و الكل، توان تصمیم‌گیری، هوشیاری و آگاهی آنان محدود باشد. بنابراین در صورت امكان، بهتر است مدیریت مجتمع به نحوی مقتضی، آماری از اینگونه افراد به‌خصوص آن دسته كه به صورت مجرد زندگی می‌كنند در اختیار داشته باشد. ضمنا باید ترتیبی اتخاذ شود كه افرادی كه به هر دلیل از داروهای خواب‌آور و غیره استفاده می‌كنند موضوع را به شكلی به مدیریت ساختمان یا مسوول انتظامات ساختمان منتقل نمایند.

ارتقای فرهنگ ایمنی ساكنان ساختمان به وسیله آموزش و تمرین می‌تواند سطح دانش «محافظت از خود» را در متصرفان افزایش دهد. می‌توان با ایجاد حریق‌های فرضی برای ساكنان بنا، آنان را از قبل با آتش‌سوزی و خطرهای احتمالی آن آشنا نمود و آموزش‌های لازم را به آنان داد. در یك ساختمان مسكونی متصرفان دایمی باید در مورد استفاده از راه‌های فرار و حفظ جان خود آگاهی بیشتری به دست آورند. نظم‌پذیری متصرفان یك بنا، خصیصه‌ای است كه بیشتر در موارد گروهی و جمعی مطرح می‌شود. این خصیصه می‌تواند در تخلیه اضطراری ساختمان اهمیت ویژه‌ای داشته باشد. اگر به متصرفان ساختمان، آموزش و تمرین‌های منظمی داده شود و برای هر یك در زمان حریق، وظیفه‌ای خاص تعیین شود، به هنگام وقوع حریق و یا هر حالت اضطراری دیگر می‌توانند واكنشی سریع و مناسب داشته باشند. اینگونه افراد با رویدادها و مسایل غیر مترقبه و دور از انتظار، بهتر برخورد كرده و كمتر مضطرب می‌شوند.

مدیریت ساختمان ، باید در مورد معماری ساختمان( نوع سازه‌ها و ساختار) و بخصوص در مورد تاسیسات ساختمان اطلاعات كافی داشته باشد. مدیریت باید نقشه اطلاعاتی موتورخانه و تاسیسات آب، برق و گاز و همچنین سیستم‌های آتش‌نشانی (اعلام و اطفای حریق) را در اختیار داشته باشد.

یكی دیگر از ابزارهای لازم در مدیریت ساختمان‌های مسكونی بلند، نحوه نگهداری و استفاده بهینه از منابع حرارتی و دستگاه‌های حرارت‌زا می‌باشد.

شبكه‌های اطفای حریق مانند آب آتش‌نشانی (لوله‌ها و آب‌پاش‌های اتوماتیك)، سیستم‌های كشف، اعلام و اطفای حریق اتوماتیك و خاموش‌كننده‌های سیار، پدافند عامل (فعال) ساختمان را برای جلوگیری از بروز حریق و گسترش آن تشكیل می‌دهند. باید سرویس و نگهداری منظم و حصول اطمینان از آمادگی كامل آنها، مد نظر مدیریت ساختمان قرار گیرد.

مسیرهای فرار و درها از جمله ابزارهای پدافند غیر عامل (غیر فعال) می‌باشند كه آماده نگهداشتن همیشگی آنها اهمیت ویژه‌ای دارد.

 

6- نتیجه‌گیری

استفاده از یك طرح مدیریت ایمنی به منظور حفاظت در مقابل آتش‌سوزی لازم و ضروری است. اجزای مختلف این طرح همچنان كه در شكل نیز مشخص شده شامل سیستم‌های آتش‌نشانی، مسیرهای فرار، نقشه‌های تاسیسات، آموزش و تمرین افراد و همچنین سرویس و نگهداری تجهیزات می‌باشد.

 

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه