بازنگری عملیات خودروهای آتش نشانی

 

در گذشته عملیات آتش نشانی در ساختمان ها از طریق سبدهایی که آتش‎نشانان در آنها قرار گرفته و توسط جرثقیل به ارتفاع مجاور ساختمان برده می شد انجام می گرفت. با گذشت زمان ساختمان ها نیز بزرگتر و بلندتر (دارای طبقات بیشتر) می شدند و در نتیجه عملیات آتش نشانی در آنها به مراتب از آتش نشانی ساختمان های یک طبقه مشکل تر و پیچیده تر می شد. با سازمان یافتن و حرفه ای تر شدن گروه های آتش نشانی، آنها به این نکته پی بردند که عملیات آتش نشانی در ساختمان های چند طبقه از دو مرحله اصلی تشکیل یافته که عبارتند از دسترسی و نزدیک شدن به آتش و سپس خاموش کردن آن. تشخیص این نکته در مرحله نخست منجر به استفاده از نردبان برای دسترسی به آتش در طبقات بالاتر از طبقه اول گردید و در مرحله بعدی منجر به استفاده از ماشین هایی گردید که به جای لوله آبپاش وآب قابل پمپاژ دارای نردبان و ابزار متعلقه آن بودند. به این ترتیب انواع خودروهای آتش نشانی با اسامی خاص مانند خودروی دارای پمپ، خودروی دارای شلنگ و خودروی نردبان دار مطرح شدند.

در اولین ماشین های مجهز به نردبان آتش نشانی از اتاقک های نجات که بوسیله انسان کشیده می شد و نردبان های چوبی به طول 6 متر استفاده می گردید. در ماشین هایی نسل بعد که اتاقک نجات آنها توسط اسب کشیده می شد قابلیت استفاده از نردبان هایی با طول بیشتر تا 10 متر وجود داشت. در ماشین های نسل جدید که با استفاده از نیروی موتور بنزینی کار می کردند طول نردبان تا 15 متر اضافه گردید. در طول این زمان از نردبان های نوع پمپی استفاده می گردید که به آتش نشانان اجازه می داد تا با اتکا و قرار دادن نردبان در کنار پنجره های خارجی ساختمان، از نمای بیرونی ساختمان بالا رفته و به طبقات شعله ور دسترسی پیدا کنند. این کار بوسیله ابزاری مشتمل بر قلاب و نردبان انجام می گرفت و به همین خاطر ماشین هایی که دارای این ابزار بودند به همین نام (ماشین های قلاب و نردبانی) معروف گشته بودند.

امروزه ماشین های دارای این نوع ابزار مورد استفاده قرار می گیرند. مضافا به اینکه پیشرفت تکنولوژی امکان استفاده از نردبان هایی برای رسیدن به ارتفاع های بیش از 40 متر را در این ماشین ها فراهم کرده است. علاوه بر این با پیشرفت تکنولوژی سکوهای (پلاتفرم) این ماشین ها قابلیت تحمل وزن 450 کیلوگرم و پمپ ها و تجهیزات آب پاشی قابلیت پاشیدن آب با دبی 2000 گالن در دقیقه را دارند. همچنین بوم های جدید امکان نصب و اتصال بر روی ساختمان ها یا دیوارها و موانع مختلف را دارند و ابزارآلات و تجهیزات جدید امکان انجام مانورهای نجات مختلف را در شرایط گوناگون برای پرسنل آتش نشانی فراهم می نماید.

علیرغم تمامی تحولات و پیشرفت  تکنولوژی در زمینه آتش نشانی، یک موضوع همچنان ثابت مانده و آن این است که نوع ماشین تعیین کننده نحوه خاموش کردن آتش می باشد. این به این علت است که قبل از هر چیز ماشین  باید در محل آتش سوزی مستقر گردد تا بعدا تصمیم گیری شود که چه روشی برای خاموش کردن آتش باید اجرا گردد.

در ادامه به بررسی عوامل اولیه تاثیرگذار در قابلیت های ماشین های آتش نشانی مجهز به نردبان می پردازیم.

 
 

آیا نقاط کور پیرامون خود را میشناسید؟

آمار بدست آمده از انجمن محافظت در برابر حریق آمریکا نشان می دهد که سومین عامل آسیب و مرگ آتش نشانان مربوط به حوادث ناشی از خودروی آتش نشانی در حین عملیات است. گزارش مرگ و میر آتش نشانان ایالات متحده آمریکا نشان می دهد که از سال 1984 تاکنون 25% مرگ و میرها مربوط به تصادفات با خودروی آتش نشانی بوده است. هر چند اکثریت آتش نشانان از این خطرات آگاهند اما این موضوع کماکان درصد قابل توجهی از مرگ و میرها و حوادث این حرفه را به خود اختصاص می دهد. گر چه اکثر رانندگان و اپراتورهای این خودروها اذعان به آگاهی کامل از دستورالعمل ها و روش کار با آنها را دارند، اما اطمینان کاملی در خصوص اینکه این رانندگان و اپراتورها کاملا با نقاط کور و محدودیت های دید کامیون هایی که با آنها کار می کنند آشنایی دارند وجود ندارد. راننده که در صندلی یک کامیون آتش نشانی قرار می گیرد (اعم از راننده اصلی، کمکی و یا جانشین) باید با کلیه نقاطی که از پشت فرمان قابلیت دید دارند (یا ندارند) آگاهی کامل داشته باشد.

 

به عنوان مثال در شکل 1 نقاط کوری که نسبت به صندلی راننده یک کامیون نوع 1999- Pierce quint,  با پلاتفرم 100 فوتی در عقب نشان داده شده است. نکات زیر در مورد این کامیون قابل توجه می باشد:

-  در هنگام رانندگی نردبانی (پلاتفرمی) که روی خودرو نصب شده است باعث محدود شدن دید راننده به میزان نصف حد فاصل دو خیابان می گردد و در نتیجه باعث کاهش و به حداقل رسیدن دقت راننده در تشخیص چراغ های راهنمایی رانندگی، تقاطع ها و سایر علائم و نشانه های مربوط به ترافیک می گردد.

- سطوح مشکی شده تصویر، در جلوی کامیون نشان دهنده سطوحی هستند که دید نسبت به آنها توسط A-pillars محدود شده است. علاوه بر این سیستم تبادل اطلاعات در حال حرکت (MDC) که توسط افسران راهنمایی و رانندگی استفاده می شود و در شکل محل آن در قسمت بالای سطح مشکی قرار دارد باعث محدود شدن دید راننده کامیون به بخش سمت راست در جلو می گردد.

  

 

 
 

شکل 1- آشنایی با نقاط کور یک کامیون آتش نشانی باعث می گردد راننده قادر به تخمین نواحی کوری گردد که ممکن است وجود اشخاص و یا  اجسامی در آنجا منجر به سانحه شود.

 

آشنایی با یکنوع خاص کامیون می تواند به راننده در تخمین نواحی کور که حادثه خیز می باشد کمک کند. علاوه بر این استفاده از آینه های تخت در کامیون ها باعث تغییر نواحی کور نسبت به کامیون های دیگر با آینه های محدب یا مقعر می گردد.

بنابراین موکدا توصیه می شود که هر راننده کامیون با صرف وقت کافی نقاط کور کامیون خود را بشناسد، زیرا نقاط کور هر کامیون نسبت به کامیون دیگر می تواند متفاوت باشد.

 

چرا خودروهای آتش نشانی باید در جلوی ساختمان مستقر گردند؟

بسیاری معتقدند که موقعیت ساختمان همانجایی است که کامیون آتش نشانی هست. به معنای دیگر، کامیون های آتش نشانی باید در مقابل درب جلو ساختمان مستقر گردند، زیرا در این حالت به دو علت دسترسی بهتری به پنجره ها و ورودی های اصلی ساختمان از طریق نردبان وجود دارد:

 

1- راه های فرار و خروجی اصلی معمولا به جلوی ساختمان منتهی می شود.

2- در صورت بروز حادثه در طبقات، امکان قرار دادن نردبان در جلوی ساختمان، که پنجره های اصلی قرار دارند، بیشتر است.

 

با این حال چنانچه آتش به قسمت های عقب ساختمان سرایت کرده باشد، ایجاد امکان دسترسی با نردبان به قسمت عقب ساختمان نیز ضروری است. به همین خاطر در حالی که مجبور به استفاده از نردبان برای دسترسی به طبقات باشیم مستقر کردن کامیون در گوشه ساختمان به دلایل زیر بیشترین مزایا را دارد: 

  • وجود نردبان در گوشه، امکان دسترسی راحت به دو وجه ساختمان را به آتش نشانان می دهد.

 

  • گوشه ساختمان از لحاظ سازه ای نقاط قوی ساختمان هستند و احتمال فروریزی آنها نسبت به وجوه دیگر ساختمان کمتر است.

 

  • قراردادن کامیون در گوشه باعث می شود که نردبان از نزدیکی مستقیم با پنجره ها که آتش از آنها بیرون می آید دور بماند و از صدمه دیدن نردبان در اثر آتش جلوگیری گردد. همچنین نردبان امکان خروج اشخاص در طبقات را از طریق اتاقک نجات، فراهم می سازد.

 

  • مستقر کردن کامیون در گوشه باعث باز گذاشتن جلوی ساختمان برای امور اورژانسی دیگر مانند استقرار کامیون آب پاش، خدمات امدادپزشکی و غیره می گردد.

 

  • در صورت سرایت آتش به ساختمان های دیگر، امکان حرکت خودرو از گوشه به ساختمان های دیگر، بمراتب راحت تر از مواقعی است که مسیر آن در جلوی ساختمان، توسط خودروهای دیگر مسدود شده است.

 

                            

 

شکل 2- وجود نردبان در گوشه، امکان دسترسی به دو وجه از ساختمان را فراهم می کند.

 

                                       

 

 

شکل 3- قراردادن کامیون در گوشه باعث می شود که نردبان از نزدیکی مستقیم با پنجره ها که آتش از آنها بیرون می آید دور بماند و از صدمه دیدن نردبان در اثرآتش جلوگیری گردد. همچنین نردبان امکان خروج اشخاص در طبقات را از طریق اتاقک نجات، فراهم می سازد.

 

محل استقرار افراد و جانمایی جک ها بر روی زمین:

در آمریکا تعداد افرادی که روی یک کامیون آتش نشانی کار می کنند از 1 تا 6 نفر بوده و متوسط آن 3 نفر می باشد. در حالت 3 نفره آتش نشان باید در کنار راننده قرار گیرد. وقتی که کامیون برای عملیات آتش نشانی ساختمان های بلند در کنار ساختمان توقف می کند افسر پیاده شده و پدهای جک های طرف خودش را مستقر می کند. همزمان آتش نشان نیز از طرف راننده پیاده شده و پدهای جک های طرف دیگر را مستقر می کند. به این ترتیب زمان  آماده سازی عملیات کاهش می یابد. قرار دادن پدهای جک ها می تواند خیلی ساده با جوش دادن و یا اتصال براکت های کوچکی بر روی جک انجام گیرد (شکل 4). به این ترتیب پدها همیشه بر روی جک قرار دارند بدون اینکه فاصله جک ها از کامیون تاثیری بر این موضوع داشته باشد. علاوه براین دستگیره پدها همیشه باید به سمت کامیون قرار داده شود تا احتمال لغزش پرسنل حذف گردد.

 

 

 

شکل 4- قرار دادن پدهای جک ها می تواند خیلی ساده با جوش دادن و یا اتصال براکت های کوچکی بر روی جک انجام گیرد. به این ترتیب پدها همیشه بر روی جک قرار دارند بدون اینکه فاصله جک ها از کامیون تاثیری بر این موضوع داشته باشد.

 

اتصال محکم آبراه مفصلی به نردبان

نردبان های آتش نشانی موجود در بازار مجهز به لوله های آبی هستند که دارای اتصالات مفصلی بوده و به آنها امکان انعطاف پذیری در طول نردبان را می دهد. به این ترتیب جریان آب را می توان از بالاترین ارتفاع هم سطح نردبان و یک پله عقب تر از نوک نردبان به طبقات یا بخش آتش گرفته ساختمان پاشید (شکل 5). در این نردبان ها مفصلی بودن نردبان و قرار گرفتن نوک لوله آب (جریان آب) یک پله عقب تر از نوک نردبان، به آتش نشانان اجازه می دهد که عملیات نجات را از نوک نردبان انجام دهند. و به این خاطر است که نردبان ها معمولا برای نجات اشخاص گرفتار در آتش طبقات و نه برای پاشیدن آب استفاده می شوند.

                                                    

 

 با این حال، زمانی که از این نردبان‎ها برای هر دو منظور استفاده می شود، باید به توصیه های سازنده در خصوص مفصلی بودن اتصالات نردبان توجه کرد. در هنگام استفاده از لوله های آب با اتصالات مفصلی باید دقت نمود که این لوله ها معمولا توسط سیستم های مکانیکی، الکتریکی، هیدرولیک و یا دستی کنترل می شوند. کنترل دستی معمولا توسط قراردادن یک لولا(پین) فلزی در محل اتصال انجام می گیرد. در صورتی که این پین به صورت مناسب در محل درست قرار نگیرد کلگی(سر) نازل و قسمت انتهایی لوله آب ممکن است از قسمت معلق در هوا جدا شده و در زمان بارگذاری (تحت فشار قرار گرفتن) مانند یک موشک رها شده عمل می کند. بنابراین در زمان خرید نردبان مجهز به اتصالات مفصلی برای نصب لوله آب باید دقت نمود که اتصال نردبان و لوله در مفاصل باید با دقت لازم و رعایت ایمنی انجام گرفته باشد.

 

 

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه