کار در محیط‌های حاوی سولفید هیدروژن

شرکت مهندسی و توسعه نفت (متن)

 

1- مقدمه

هدف از ارایه مقاله حاضر بیان حقایقی درباره گاز سولفید هیدروژن (H2S) است تا علت وجود احتیاط و ترس درمحیط‌های حاوی H2S روشن گردد. تمام افرادی که در محل کار خود با گاز H2S مواجهند باید بدانند که مسوولیت فردی آنهاست که از دیگران و خود در مقابل اثرات مرگ‌آور این گاز محافظت نمایند.

توانایی ارایه کمک‌های اولیه جهت نجات جان قربانیان، اطلاع داشتن دقیق از فرآیندهای اضطراری در سایت، تجهیزات مختلف آن و شرکت در تمرین‌های منظم در محیط‌های حاوی H2S، برای افرادی که در چنین مناطقی مشغول به کارند الزامی است.

 

2- سولفید هیدروژن چیست؟

سولفید هیدروژن (H2S) گازی است شدیدا سمی، نامرئی و قابل انفجار که از هوا سنگینتر است و در مقادیر کم، بوی نامطبوعی (مانند تخم مرغ فاسد شده) دارد. اگر غلظت آن زیاد باشد حس بویایی را از کار می‌اندازد و به همین دلیل است که نباید در محیط‌های حاوی H2S تنها به حس بویایی اعتماد کرد.

این گاز با توجه به ویژگی‌های خاص خود، حتی درمقادیر ناچیز هم موجب بروز خطرات جدی برای سلامت افراد می‌شود.

 

3- عوامل پیدایش سولفید هیدروژن

گاز H2S در اثر تغییراتی که باکتری‌ها بر مواد آلی به وجود می‌آورند، تولید و در مناطق متعددی یافت می‌شود. به عنوان مثال در لایه‌های زمین که برای یافتن و استخراج نفت و گاز طبیعی حفاری می‌شود و همچنین در بعضی فرآیندهای صنعتی و زیست محیطی مانند صنایع نفت، شیلات، کشاورزی و فاضلاب این گاز وجود دارد.

 

4- خواص سولفید هیدروژن

H2S خواص زیر را دارد:

  • کشنده (گاز بسیار سمی)
  • نامرئی
  • سنگین‌تر از هواست و لذا تمایل دارد در لایه‌های زیرین قرار گیرد.
  • به راحتی در اثر جریان هوا و وزش باد، پخش می‌شود.
  • با شعله آبی رنگ می‌سوزد و SO2 (دی اکسید گوگرد) تولید می‌کند.
  • در غلظت‌های کم، بوی تخم مرغ فاسد شده را می‌دهد و به سرعت حس بویایی را از کار می‌اندازد «به حس بویایی خود اعتماد نکنید!»
  • محیطی بسیار خورنده برای فولاد و لاستیک است.
  • کشنده‌تر از مونوکسید کربن (CO) بوده و میزان سمی بودن آن مانند سیانید هیدروژن است.
  • به نسبت‌های مختلف با هوا (4/3 تا 46 درصد) مخلوطی قابل انفجار تشکیل می‌دهد. به عنوان نمونه بخار نفت به نسبت 0/61 تا 7/6 درصد با هوا مخلوط قابل انفجار ایجاد می‌کند.

 

5- اثر H2S بر انسان

زمانی که H2S استنشاق شود، از طریق ریه‌ها به طور مستقیم وارد جریان خون شده و بدن سعی می‌کند تا گاز را از خود خارج کند. اگر مصدوم مقدار زیادی گاز H2S را تنفس کند، خون به اندازه‌ای از H2S اشباع می‌شود که سیستم‌های دفاعی و بخش کنترل کننده تنفس در مغز از کار می‌افتد. بدیهی است توقف تنفس و نرسیدن هوا منجر به فوت مصدوم می‌شود.

اثر تنفس H2S با عوامل زیر تغییر می‌کند:

  • زمان در معرض گاز قرار گرفتن
  • غلظت گازی که توسط مصدوم تنفس شده است.

 

ppm

اثر

نحوه عملکرد

0/13

کمترین غلظتی که قابل درک با حس بویایی است

مراقب باشید

10

چشم ها شروع به اشک آمدن می‌کنند و کمی دردناک می‌شوند.

مراقب باشید.

آلارم میزان متوسط

27

بوی بسیار شدید و نامطلوب ولی قابل تحمل

هوای تازه تنفس کنید

100

از دست دادن حس بویایی

مصدوم را به هوای تازه منتقل کنید و امداد پزشکی را خبر کنید

500

از دست دادن هوشیاری و مرگ در یک ساعت

قربانی را به هوای تازه منتقل کنید. تنفس مصنوعی را اعمال کنید و در صورت نیاز ماساژ قلبی دهید. امداد پزشکی را خبر کنید.

1000

فوراً از هوش می‌رود و توقف تنفس و مرگ حاصل می‌گردد

 

ppm = تعداد ذرات گازی در یک میلیون ذره در اتمسفر (ppm 1000 = 1%)

 

تحقیقات نشان داده است که نحوه اثر H2S در افراد مختلف با توجه به فیزیک بدن و مشخصات فردی متفاوت است. همچنین اثبات شده است که افرادی که قبلا در معرض H2S بوده‌اند در آینده به آن حساستر می‌باشند. افرادی که مشکلات تنفسی و آسم دارند در مقابله با H2S آسیب پذیرتر هستند.

مصرف نوشیدنی‌های الکلی طی 24 ساعت قبل توسط فردی که در معرض H2S قرار گرفته است مسمومیت بیشتری ایجاد می‌کند. علایم مسمومیت با گاز H2S عبارتند از:

  • خارش چشم، سوزش و احساس شن در چشم و تورم زیاد
  • سردرد و سرگیجه
  • حالت تهوع
  • تند شدن دستگاه تنفسی
  • تغییر رنگ پوست
  • تحریکات عصبی
  • احساس درد در بینی، گلو و سینه و سرفه
  • سست شدن بدن و بیهوش شدن
  • التهاب آور

 

6- تجهیزات تشخیص H2S

الف- تجهیزات ثابت

تجهیزات تشخیص ثابت دارای یک بخش کنترل است و صفحه نمایشگری همانند ساعت دارد. این قسمت توسط کابل به یک سری سنسور یا حسگر متصل است و این حسگرها در نقاط مختلفی که احتمال وجود H2S است، نصب می‌شوند. در صورتی که میزان H2S به مرز خطرناک برسد آلارم به کار افتاده و افراد با وسایل و تجهیزات حفاظتی تنفسی برای رفع عیب و مشکل به محل اعزام می‌شوند.

ب- تجهیزات قابل حمل

این تجهیزات دارای پمپ‌ها و سنسورهای متعددی هستند تا بتوانند وجود H2S را كشف كنند و محیط را در مقابل H2S حفاظت کنند. پمپ، گاز محیط را از طریق لوله‌ای به حسگرها می‌رساند و میزان دقیق گاز را در شرایط مختلف تعیین می‌کند.

تجهیزات تشخیص فردی، میزان H2S را در هوای اطراف اندازه‌گیری می‌کنند. از آنجایی‌که H2S سنگینتر از هوا است، این نوع تشخیص‌گرها باید همیشه در زیر سر مثلا روی کمربند و یا جیب روی سینه قرار بگیرند.

 

7- تجهیزات حفاظتی

الف- تجهیزات مورد استفاده در حین کار

این تجهیزات شامل یک بطری هوا برای مدت زمان 10 دقیقه‌ای است که به پشت بسته می‌شود و بوسیله شلنگی به منبع هوا متصل است. در صورت لزوم می‌توان شلنگ را جدا کرد و از بطری هوا برای فرار از منطقه خطر استفاده کرد. این وسیله در محیط‌هایی که خطر جانی وجود دارد مناسب است.

ب- تجهیزات مورد استفاده در حین کار و نجات

این وسیله که شامل یک دستگاه تنفسی (SCBA) است و دارای یک بطری هوا به مدت زمان 30 – 20 دقیقه است به پشت بسته می‌شود. شیر فشار، فشار مثبتی را داخل ماسک ایجاد می‌كند تا از ورود گاز جلوگیری کند. هنگامی که فقط 5 دقیقه هوا در بطری باقیمانده باشد، آلارم به صدا در می‌آید. این تجهیزات هم در حین کار و هم برای نجات قابل استفاده هستند.

ج- تجهیزات فرار از منطقه خطر

این تجهیزات شامل بطری هوا با ماسک فشار ثابت است و حاوی هوای تنفسی به مدت 15 – 10 دقیقه است. لازم به ذکر است که این تجهیزات بایستی تنها برای فرار کردن از منطقه خطر استفاده شوند و نه در حال کار.

 

8- امداد و نجات

  • پیش از کمک به مصدوم، فرد امدادرسان باید خود از تجهیزات تنفسی استفاده کند تا مسموم نشود.
  • مصدوم را به سرعت به هوای تمیز انتقال دهید.
  • اگر مصدوم تنفس نمی‌کند، فورا وسیله تنفس مصنوعی را نصب کنید.
  • اگر مصدوم نبض ندارد ماساژ قلبی را فورا شروع کنید.
  • مصدوم را گرم نگه دارید.
  • وقتی مصدوم را به هوای تمیز انتقال دادید و تنفس طبیعی شروع شد، مصدوم را تحت نظر داشته باشید تا کمک‌های پزشکی برسد.

توجه: هر دقیقه تاخیر در انجام عملیات امدادرسانی، شانس نجات و بهبود مصدوم را کاهش می‌دهد.

 

9- کمک‌های اولیه

  • دورکردن سریع فرد مسموم از محل تماس و انتقال به هوای آزاد
  • مسموم را به پشت خوابانده، سر را به یک طرف کج کرده و دهان را از هرگونه آلودگی پاک کنید.
  • راه تنفسی را باز کنید
  • در صورت لزوم از تهویه کمکی استفاده نمایید
  • در صورت توقف تنفس فورا اقدام به دادن تنفس مصنوعی نمایید و تا آمدن پزشک و یا رساندن مسموم به درمانگاه این کار را ادامه دهید.
  • در صورتی که قلب مسموم از کار افتاده باشد شخصا و یا به کمک دیگران اقدام به ماساژ خارجی قلب نمایید.
  • در صورت امکان البسه آلوده مسموم را از تن او جدا سازید.
  • با توجه به شرایط موجود، تقاضای آمبولانس، پزشکیار و یا پزشک نمایید.
  • در صورتی که مسموم دارای ناراحتی‌های چشمی است می‌توان با محلول اسید بوریک آن را شستشو داد و در حالت شدید از کمپرس سرد به مدت 15 دقیقه استفاده کنید.
  • در صورتی که مسموم از خشکی گلو و سرفه‌های دردناک شکایت می‌کند، شستشوی گلو با محلول 10 درصد نیترات نقره موثر خواهد بود.
  • مسموم را بپوشانید و گرم نگهدارید.

 

10- نکات ایمنی

  • هیچگاه در محیط های حاوی H2S سیگار نکشید.
  • هیچگاه به حس بویایی خود اعتماد نکنید.
  • با محل نگهداری و نحوه کار تجهیزات تشخیص و حفاظتی آشنایی کامل داشته باشید.
  • از تجهیزات تشخیص و حفاظتی در هنگام ورود به مناطقی که احتمال وجود H2S است، استفاده کنید.
  • زمانی که میزان H2S از ppm 10 بیشتر است همواره از تجهیزات تنفسی استفاده کنید.
  • همواره از جهت وزش باد اطلاع داشته باشید.
  • هرگز در مناطق حاوی H2S به تنهایی کار نکنید.
  • با هشدارهای خطر مربوط به H2S آشنایی داشته باشید.

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه