ایمنی دركار با  PCBs

علیرضا حاجی حسینی

 

مقدمه

بی‌فنیل‌پلی‌كلراین1 یا روغن‌های نسوز مصنوعی با نام تجاری آسكارل2 اولین بار درسال 1919 و با هدف جلوگیری ازآتش‌سوزی در مناطق حساس صنایع مهمات‌سازی، اسكله‌های نفتی و .... توسط آمریكایی‌ها ساخته و به كارگرفته شد. اگر چه تولید این روغن‌ها درسال 1972 میلادی ازطرف مجامع علمی سازمان ملل ممنوع و درسال 1977 از رده خارج گردیده است، ولی هنوز دركشورهای درحال توسعه و در تجهیزاتی كه به این كشورها وارد شده است كاربرد داشته و موجود می‌باشد.

این روغن‌ها با نام‌های تجاری زیر در بازار موجود بوده و استفاده می‌گردند:

كلركستول(CHLOREXTOL) ازكارخانه آلیس چالمرز

كلوفن(CLOPHEN) ازكازخانه فاربریكن بایر آلمان

دیكانول (DYKANOL) از شركت فدرال پاسیفیك الكتریك آلمان

آپیرونیك(Apiroliq) ازشركت فدرال پاسیفیك الكتریك ایتالیا

فنكلر(Fenclor) ازشركت ویستینگهاوس آمریكا

پیرانول (Pyranol) از شركت GE

آروكلر(Arocolor) ازشركت ویستینگهاوس آمریكا

اینرتین Ierteen)) ازشركت ویستینگهاوس آمریكا

كانكلر Kanechlor)) ازشركت صنعتی شیمیایی كانگا فوچی ژاپن

نوفلامول(Nofelamel)  ازشركت واگن الكتریك كورپورشین

فنوكلر( (Phenoclor ازشركت پرلك انگلیس

سانتوترم(Santotherm) ازشركت میتسوبیشی مونسانتو ژاپن

ساوتل (Sovtol)  روسیه

سل‌ول( (Solvol روسیه

استفاده زیاد درسطح گسترده از PCB  در سرتاسر جهان سبب شده كه درمناطق صنعتی این مواد با تمركز بیشتری یافت شوند. این تركیبات در سیستم‌های تبدیل حرارتی، هیدرولیكی، رنگ‌كاری، پلاستیك‌سازی، كاغذهای كپی بدون كربن و در صنایع الكتریكی مانند خازن‌سازی، روغن‌های ترانسفورماتور و كلیدهای قطع كننده كاربرد دارند.

مدارك تجربی نشان داده كه بیشترین آلودگی‌ها مربوط به انتقال جوی آن است. درپژوهش‌های آزمایشگاهی بر روی افراد در معرض و همچنین حیوانات آزمایشگاهی موارد ذیل مشاهده گردیده است:

  • باعث تورم ریوی درحیوانات آزمایشگاهی می‌شود
  • اثرات تخریبی آن برروی كبد اثبات گردیده است
  • مواردی درخصوص سرطان پوست، خون، كبد، دستگاه تنفسی و غدد لنفاوی گزارش گردیده است.
  • محل انبارش آن در كبد می‌باشد.
  • تماس پوستی با آن باعث درماتیت پوستی و در تماس طولانی مدت  منجر به سرطان پوست می‌گردد (به علت حل شدن چربی‌های سطح پوست در PCB، پوست آسیب‌پذیر می‌گردد)
  • پایداری زیادی درمقابل عوامل تجزیه كننده طبیعی و بیولوژیكی دارند. بنابراین ماندگاری آنها درطبیعت زیاد بوده و تهدید كننده محیط‌زیست می‌باشند.

 

تركیب شیمیایی:

 این ماده از واكنش بین كلر و دی‌فنیل‌ها به‌دست می‌آید. ابتدا دو حلقه اولیه را در حضور كاتالیزور(سرب) در دمای 75 درجه سانتیگراد به هم متصل نموده و سپس به وسیله الكترولیز با كلر (Nacl) تركیب می‌كنند. پس از تقطیر PCBs به دست می‌آید. این ماده بیش از دویست نوع ایزومر دارد. فرمول كلی آن C12H10-nCln می‌باشد.

 

خواص فیزیكی و عمومی:

  • ازآب سنگینتر است ((D=1.56 و در گلیسیرین وگلیكون‌ها حل نمی‌شود.
  • در مقابل قوس الکتریکی و آتش مقاوم بوده و از خود گازهای قابل اشتعال و انفجار منتشر نمی‌كند
  • تا درجه حرارت تقریبی 1500 درجه سانتیگراد نمی‌سوزد.
  • خاصیت دی‌الكتریك بالا دارد.
  • درمقابل اكسیداسیون مقاوم بوده و در دماهای خیلی بالا در مجاورت هوا تغییر رنگ می‌دهد.
  • جاذب رطوبت است.
  • بر مواد آلی تاثیر گذاشته موجب از بین رفتن مواد آلی مانند چوب، كاغذ و ... می‌شود.
  • اثر شیمیایی بر روغن‌های معدنی ندارد
  • رنگ‌ها ولاستیك‌ها در مقابل آن دچار فرسودگی می‌شوند
  • در حرارت‌های بالا تبخیر شده و گاز سمی هیدروژن كلراید متصاعد نموده و ماده سمی دی‌فنیل از آن باقی می‌ماند.

 

جمع‌آوری و دفع:

آسكارل با توجه به خواص ذكر شده به عنوان یك ماد سمی، نباید مورد استفاده قرار گیرد. اما در صورتی كه از آن استفاده می‌گردد باید طبق برنامه خاص جمع‌آوری و معدوم گردد. جهت جمع‌آوری و دفع آن باید موارد ذیل مد نظر قرار گیرد:

  • برنامه‌ریزی و تداركات (انتخاب روش خنثی‌سازی و فراهم آوردن تجهیزات)
  • اخذ مجوز
  • آماده‌سازی كارگاه با تمام لوازم و احتیاط‌های ایمنی
  • راه‌اندازی كارگاه
  • معدوم‌سازی آزمایشی(آماده‌سازی)
  • معدوم‌سازی نهایی
  • برچیدن تجهیزات.

 

روش‌های خنثی‌سازی:

  • استفاده از تركیبات شیمیایی مثل سدیم، پتاسیم وازن جهت تجزیه
  • اكسیداسیون با هوای مرطوب
  • روش سن اوهایو
  • كلرافزایی
  • جذب سطحی به وسیله ذغال فعال(جذب PCB ازحلال مربوطه).

 

نكات ایمنی و بهداشتی در كار با PCB  

الف نكات عمومی:

  • نصب علایم خطر آلودگی PCB بر روی تجهیزات حاوی PCB نظیر ترانسفورماتورها و خازن‎ها (چه در مدار باشند یا نه) و نیز بر روی بشكه‎های حاوی آسكارل.
  • آب‎بندی كامل سیستم3 جهت پیشگیری از نشت آسكارل.
  • جلوگیری از نفوذ آسكارل به آب‌های سطحی و فاضلاب‌روها از طریق نشت آن به محیط با استفاده از مواد جاذب نظیر خاك و خاك اره.
  • پیشگیری از تماس آن با دست، چشم و سایر اعضای بدن.
  • استفاده از دستكش یكبار مصرف پلاستیكی.
  • چنانچه آسكارل با پوست تماس پیدا كند فورا بایستی با آب و صابون شستشو داده شود و لباس‌های آغشته به آسكارل تعویض گردد.
  • در صورت تماس با چشم فورا با آب روان شستشو داده و سپس به مركز چشم‎پزشكی مراجعه شود.

 

ب- دستورالعمل نگهداری و انبار تجهیزات و ظروف حاوی PCB:

جهت محافظت آسكارل از رطوبت و سایر عوامل محیطی و كاری نظیر ضربه و آتش‎سوزی، تجهیزات و ظروف حاوی آسكارل می‎بایست در محیط‎های سرپوشیده و امن (انبار ویژه) نگهداری گردند. انبارهای ویژه می‎بایست براساس تعداد بشكه‎ها و تجهیزات حاوی آسكارل و شرایط اقلیمی منطقه بررسی و طراحی و اجرا گردد. چنانچه بطور موقت مجبور به نگهداری بشكه‎های آسكارل در محوطه روباز باشیم، لازم است نكات ذیل در نگهداری آنها مورد توجه قرار گیرد:

  • بشكه‎ها بصورت افقی و روی یك سكو قرار داده شوند.
  • جهت جلوگیری از غلطیدن بشكه‎ها از مهار استفاده گردد.
  • پیچ درب بشكه‎ها در بالاترین نقطه قرار گیرد.
  • پیچ درب بشكه‎ها از نظر نشتی كنترل گردد.
  • روی‌بشكه‎ها با پوشش پلاستیكی یا سایر انواع محافظ پوشانده شود؛ بطوریكه جریان هوا بتواند بین بشكه‎ها برقرار گردد.
  • بشكه‎های خالی آلوده نیز بایستی آب‌بندی شده و تحت شرایط فوق انبار گردند.

 

ج دستورالعمل جابجایی ظروف و تجهیزات حاوی آسكارل:

  • در هنگام جابجایی ظروف حاوی آسكارل و نیز مواد آلوده به PCB نظیر لباس‌ها، كهنه‎های تنظیف، مواد جاذب، خاك و خاك اره می‎بایست از دستكش‎های لاستیكی استفاده گردد.
  • جهت جلوگیری از نشتی روی زمین از صفحه پلاستیكی زیر كار استفاده گردد.
  • در هنگام جابجایی مایع آسكارل استفاده از عینك‎های محافظ و دستكش‎های ایمنی و پیش‎بند لاستیكی الزامی است.
  • در هنگام كار یا ورود به محلی كه بخار آسكارل وجود دارد حتما از ماسك تنفسی ضد گاز محافظ شیمیایی مجهز به عینك استفاده گردد. بهتر است در صورت امكان هوای محوطه توسط پنكه یا هواكش تهویه گردد.
  • از هیچ نوع واشر و یا شیلنگ پلاستیكی در محیطی كه آسكارل موجود است استفاده نشود (ترجیحا شیلنگ فلزی قابل انعطاف و واشر Viton)
  • هنگامی‌كه درصد رطوبت بیش از 65 درصد باشد نبایستی آسكارل را در تجهیزات و ظروف جابجا كرد.
  • ظروف فلزی بكار رفته جهت انتقال آسكارل باید دارای اتصال الکتریکی به زمین باشند.
  • هیچگاه آسكارل نباید به درون ظروفی كه حاوی مخلوط گازهای منفجر شونده هستند منتقل شود.
  • مخلوط كردن روغن معدنی با آسكارل بیشتر از 2% غیر مجاز و سبب پایین آمدن نقطه اشتعال می‎گردد.
  • كلیه آسكارل‌های ریخته شده و مواد آلوده به آن جمع‎آوری و در بشكه‎ها یا ظروف دربسته ترجیحا آلومینیومی در محل مشخص (انبار ویژه) نگهداری شود.

 

د- دستورالعمل رفع نشتی و چكه كردن:

  • وجود نشتی یا چكه در بوشینگ‎ها، شیرهای تخلیه یا محل جوش بدنه تانك یا رادیاتور امكان‎پذیر است و بایستی در اسرع وقت با رعایت دستورالعمل‎های ایمنی ذكر شده رفع گردد. ولی تا زمان مرمت باید ظرفی زیر محل نشتی قرار داده شود و محل نشتی نیز توسط ماده حلال (تری كلروبنزن یا نفت سفید) شسته و با خاك اره تمیز گردد.
  • در مورد بشكه‎های حاوی آسكارل نیز در صورت نشتی می‎بایست جلو نشتی گرفته شده و یا محتوای آن با رعایت موازین ایمنی به بشكه سالم منتقل گردد.
  • جهت جلوگیری از نفوذ آسكارل به محیط زیست و آب‌های سطحی، باید محل آلودگی را با خاك یا خاك اره تمیز كرده و خاك اره‎ها و سایر مواد آلوده به PCB در ظروف در بسته جهت انهدام یا دفع نهایی در محل‎های مناسب نگهداری گردند.

 

دستورالعمل پیشگیری از آلودگی روغن‎های معدنی به آسكارل:

  • در نمونه‎گیری و تست‎های روغن آسكارل ابزار و وسایل زیر می‎بایست مورد استفاده قرار گیرند:
  • دستكش‎های ساقه بلند لاستیكی
  • نمونه‎گیری مخصوص Drum Chiefs
  • شیشه‎های دهان گشاد 16 اونسی درب‎دار
  • عینك دودی یا رنگی محافظ چشم مقاوم در مقابل نفوذ ترشحات مضر.
  • كلیه ابزار و وسایل مصرفی به‌غیر از نمونه‎برداری آسكارل در كارهای دیگر نبایستی مصرف گردند.
  • دستگاه فیلتر روغن آسكارل نبایستی برای فیلتراسیون روغن‎های معدنی دیگر مورد استفاده قرار گیرد.
  • نمونه آسكارل پس از آزمایش می‎بایست به ظرف دربسته برگردانده و پس از علامت‎گذاری در انبار ویژه آسكارل نگهداری شوند.

 


 

1- Poly Clroinated Biphenil

2- Askarel

3- Seal

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه