خطرات سیمان و راهكارهای كنترلی آن

فرشاد رحیمی فراهانی، اداره كل بازرسی كار

 

1- مقدمه

مقاله حاضر نكات كلی در مورد خطرات استفاده از سیمان را ذكر نموده و توصیه‌های لازم جهت استفاده صحیح همراه با رعایت نكات ایمنی را در بخش‌های ذیل تشریح می‌نماید:

 

- اثرات سیمان بر سلامتی

- تماس سیمان با پوست

- حساسیت آلرژیك پوست نسبت به سیمان

- تماس سیمان با چشم

- تنفس گرد و غبار سیمان

- راهكارهای كنترلی

- وسایل حفاظت فردی

- روش عملی كاركردن با سیمان

- بهداشت

- آموزش

- كمك‌های اولیه.

 

2- خطرات سیمان و راهكارهای كنترلی آن:

سیمان پرتلند یكی از پر مصرف‌ترین مواد در ساختمان می‌باشد. كاربردهای آن عبارتند از: طبقات بتنی دیوارها، سطح پیاده‌رو، بلوك‌های سیمانی و دیگر مخلوط‌های ملات سیمان و دوغاب.

روزانه هزاران كارگر ساختمانی در تماس با سیمان می‌باشند. هر فردی كه مستقیما سیمان را مورد استفاده قرار می‌دهد و یا سرپرست محلی كه در آنجا سیمان مورد استفاده قرار می‌گیرد بایستی از خطرات سیمان و روش‌های ایمن كار كردن با سیمان به منظور به حداقل رساندن تماس با آن آگاهی داشته باشد.

 

 

 

شكل 1- پوتین های لاستیكی و ضد آب برای كار با بتن خیس ضروری است .

 

 

مقاله حاضر نكات كلی در مورد خطرات استفاده از سیمان را ذكر نموده و توصیه‌های لازم جهت استفاده صحیح همراه با رعایت نكات ایمنی را تشریح می‌نماید.

 

3- اثرات سیمان بر سلامتی

سیمان در اثر تماس با پوست، چشم و یا تنفس گرد و غبار ناشی از آن می‌تواند ایجاد بیماری نماید. احتمال ایجاد آسیب بستگی به مدت زمان، میزان تماس با سیمان و یا میزان حساسیت انسان نسبت به سیمان دارد.

مواد خطرناكی كه در بتن و ملات خیس وجود دارد عبارتند از:

 

- تركیبات قلیایی نظیر آهك (اكسید كلسیم) كه خورنده بافت و نسوج بدن  انسان است.

- مقادیر بسیار اندك سیلیس بلوری كه باعث از بین رفتن پوست بدن شده و به  شش‌های انسان آسیب وارد می‌نماید.

- مقادیر بسیار اندك كروم كه می‌تواند موجب حساسیت‌های آلرژیك شود.

 

4- تماس سیمان با پوست

خطرات سیمان خیس ناشی از وجود خواص سوزانندگی، سایندگی و خشك كنندگی می‌باشد. تماس كوتاه مدت پوست با بتن خیس و سپس شستشوی كامل از میزان سوزش پوست تا حد زیادی می‌كاهد؛ اما تماس دایم پوست و بتن خیس باعث می‌شود كه تركیبات قلیایی در پوست نفوذ كنند و آنرا بسوزانند.

در صورتی كه بتن خیس همراه با دوغاب در تماس دایم با پوست قرار گیرد، بعنوان مثال زمانیكه به داخل كفش یا دستكش كارگر نفوذ می‌كند و از طریق لباس كار جذب می‌شود، منجر به سوختگی درجه یك، دو، سه و یا ایجاد زخم در پوست می‌شود كه بهبود این صدمات ماه‌ها به طول می‌انجامد و حتی ممكن است مستلزم بستری شدن در بیمارستان و پیوند پوست باشد.

 

 

 

شكل 2- سوختگی درجه یك – لایه خارجی پوست

 

 


شكل 3- سوختگی درجه دو – لایه میانی پوست

 

 

 

 

 

كسانی كه كار آنها پرداخت بتن می‌باشد روی بتن تازه زانو می‌زنند كه منجر به سوختگی شدید در زانوان آنان می‌گردد. آب بتن كه ماده‌ای است خورنده، جذب شلوار كارگر شده و برای مدت زمان طولانی در تماس با پوست شخص می‌باشد. گرد و غبار سیمان كه هنگام تخلیه كیسه‌های سیمان یا برش بتن بوجود می‌آید می‌تواند پوست انسان را تحریك نماید.

 

 

 

شكل 5- زانوزدن روی بتن خیس بدون استفاده از تشكچه ضد آب مخصوص زانو می‌تواند سبب تحریك یا سوختگی پوست گردد.

 

 

5- حساسیت آلرژیك پوست انسان در تماس با سیمان

بعضی از كارگران حساسیت نسبت به كروم شش ظرفیتی موجود در سیمان دارند. درصد كمی از تمام كارگرانی كه با سیمان سر و كار دارند حساسیت نسبت به كروم در آنها افزایش یافته و علایمی در حد كهیر تا زخم‌های شدید در پوست آنها پدیدار می‌گردد.

علاوه بر واكنش‌هایی كه پوست از خود نشان می‌دهد، كروم شش ظرفیتی می‌تواند در سیستم تنفسی انسان نیز حساسیت خاصی بنام آسم شغلی ایجاد نماید كه علایم آن شامل تنگی نفس و وجود صدای خس خس هنگام تنفس می‌باشد. حساسیت در كارگران نسبت به كروم شش ظرفیتی ممكن است به مرور زمان افزایش یابد.

این امكان وجود دارد كه شخص سالیان متمادی با سیمان سر و كار داشته باشد، ولی هیچگونه واكنش‌های آلرژیكی در پوست وی ظاهر نشود؛ ولیكن بطور ناگهانی حساسیت‌های آلرژیك در فرد پدیدار گردد. این وضعیت زمانی بدتر می‌شود كه شخص حتی با مقدار كم سیمان در تماس باشد.

حساسیت معمولا برای مدت طولانی ادامه پیدا می‌كند و شخص نمی‌تواند با بتن خیس یا پودر سیمان كار نماید.

 

6- تماس سیمان با چشم

تماس با ذرات سیمان كه در هوا معلق می‌باشد می‌تواند سبب تحریك فوری یا با تاخیر چشم‌ها شود. بسته به میزان تماس با سیمان، مسایلی برای شخص بوجود می‌آید كه دامنه آن از قرمزی چشم تا سوختگی شیمیایی و كوری متغیر می‌باشد.

 

7- تنفس سیمان

كارگران زمانی‌كه كیسه‌های سیمان را خالی می‌كنند، مقدار زیادی از گرد و غبار آن را تنفس می‌كنند. در كوتاه مدت چنین تماسی بینی و گلوی شخص را تحریك می‌كند و سبب بسته شدن لوله‌های تنفس و مشكل شدن تنفس می‌شود. ساب زدن، ساییدن یا بریدن بتن می‌تواند مقادیر متنابهی گرد و غبار حاوی سیلیس كریستالین را بوجود آورد. تماس طولانی مدت و مكرر با گرد و غبار سیمان می‌تواند منجر به از كار افتادگی و اغلب، بیماری مهلك ریوی سیلیكوزیس گردد. بعضی از مطالعات نشانگر ارتباط بین تماس با سیلیس كریستالین و سرطان ریه می‌باشد.

 

 

 

شكل 6- برش خشك مقدار زیادی گرد و غبار تولید می‌كند

 

 

8- راهكارهای كنترلی

در ادامه پیشنهادات اساسی برای جابجایی و استفاده ایمن از سیمان آورده شده است.

 

  • حفاظت فردی

جهت حفاظت پوست از سیمان و مخلوط‌های سیمان، كارگران باید وسایل حفاظتی زیر را مورد استفاده قرار دهند:

 

- دستكش‌های مقاوم در برابر مواد قلیایی

 

- لباس كار سرهم با آستین‌ها و پاچه‌های بلند (آستین‌ها باید روی دستكش قرار گیرد. پاچه‌های شلوار  باید در داخل كفش كار قرار گیرد. باید با استفاده از نوار در قسمت بالای كفش مانع ورود ملات و بتن به داخل كفش شد)

 

- كفش كاملا ضد آب كه مانع جریان بتن در داخل آن می‌گردد بخصوص زمانی كه كارگران در بتن تازه مشغول كار می‌باشند.

 

- ماسك تنفسی مناسب نظیر ماسك P ، N یا R95 در زمانیكه از گرد و غبار سیمان نمی‌توان اجتناب نمود.

 

- محافظ مناسب چشم در جایی كه عمل مخلوط كردن، ریختن یا دیگر اعمالی انجام می‌شود كه چشم‌ها در معرض خطر قرار می‌گیرد (حداقل از عینك‌های ایمنی و در شرایطی كه گرد و غبار بسیار زیاد می‌باشد از عینك‌های ایمنی كاملا اندازه و بدون منفذ استفاده شود، در زمان جابجا كردن سیمان یا محصولات سیمانی، لنزهای تماسی را مورد استفاده قرار ندهید)

 

  • روش‌های عملی كاركردن با سیمان و بتن

- هنگام كار گذاشتن بلوك سیمانی، سایزهای مختلف آن باید در دسترس بوده و از برش و چكش كاری بلوك‌های بتنی برای اندازه نمودن باید ممانعت نمود.

 

- كار كردن به نحوی كه مقدار گرد و غبار بوجود آمده به حداقل برسد و تا جایی‌كه امكان دارد از روش برش مرطوب بجای روش خشك استفاده شود.

 

- عمل مخلوط كردن سیمان خشك در محیط دارای هواكش انجام گیرد.

 

- مطمئن شوید كه نسبت به منبع گرد و غبار پشت به جهت وزش باد قرار گرفته‌اید.

 

- در جایی‌كه كه امكان دارد از مخلوط آماده بتن بجای مخلوط نمودن آن در محل استفاده نمایید. بهنگام زانو زدن روی بتن مرطوب از یك صفحه یا تشكچه ضد آب برای زیر زانو استفاده شود تا زانوها را از آبی كه از طریق پارچه جذب می‌شود محافظت نماید.

 

- جواهرآلات نظیر حلقه و ساعت را در آورید تا از تجمع سیمان مرطوب در زیر آنها جلوگیری شود.

 

  •  بهداشت

لباس آلوده به سیمان خیس باید سریعا تمیز شود. پوستی كه در تماس با سیمان خیس قرار گرفته باید به سرعت با مقدار فراوان آب سرد و تمیز شستشو داده شود.

از شستن دست‌ها با آبی كه درون سطل بوده و برای پاك كردن ابزارآلات مورد استفاده قرار گرفته است خودداری نمایید .

امكانات و وسایل بهداشت در محل كار باید فراهم باشد تا كارگران امكان شستن دست‌ها و صورت را در پایان كار و قبل از خوردن غذا، نوشیدن مایعات، استعمال دخانیات یا استفاده از توالت داشته باشند. تسهیلات لازم برای پاك نمودن كفش‌های كار و تعویض لباس كار باید در دسترس باشد.

 

  • آموزش

كارگرانی كه در حمل، استفاده از سیمان خشك و خیس شركت دارند و در تماس با آن می‌باشند، باید آموزش‌های لازم در ارتباط با خطرات مرتبط و روش‌های كنترل آن را فرا گیرند.

 

  • كمك‌های اولیه

پوست آلوده به سیمان خیس یا خشك باید در حداقل فاصله زمانی با آب سرد روان شستشو داده شود. زخم‌های باز یا بریدگی باید كاملا با آب فراوان شسته شده و با باند پوشانده شوند. در صورت تداوم ناراحتی، مراقبت‌های پزشكی راه حل مناسب می‌باشد. چشم‌های آلوده باید با آب سرد و بهداشتی به مدت حداقل 15 دقیقه قبل از اینكه شخص به بیمارستان برده شود شستشو داده شوند.

 

منبع:

1- مجله ایمنی ساختمان، جلد 12، شماره 2، تابستان 2001.

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه