قاتل خاموش

 

مقدمه

مونوكیسدكربن با فرمول شیمیایی CO شناخته می‌شود و یك گاز سمی است كه سالانه باعث مرگ حدود 534 نفر در ایالات متحده می‌شود. از این تعداد حدود 207 نفر بوسیله كربن مونوكسید فشرده ناشی از فرآورده‌های مصرفی مانند اجاق گاز و آبگرمكن كشته می‌شوند. این گاز را نمی‌توان تشخیص داد, چشید و یا حتی بوی آن ‌را حس كرد, به‌ همین دلیل آن‌ را قاتل خاموش می‌نامند, زیرا به‌صورت پنهانی قربانی می‌گیرد, بدون اینكه هیچگونه اخطار و هشداری بدهد.

در فصل سرما مشاهده می‌شود كه عامل بسیاری از مرگ و میرها مسمومیت و گاز گرفتگی با مونوكسیدكربن است. بنابراین شناختن خواص و اثرات این گاز می‌تواند در جلوگیری از بروز مسمومیت‌های منجر به مرگ ناشی از این گاز موثر باشد.

 

مونوكسیدكربن چیست؟

CO گازی است بی‌رنگ, بی‌بو, بی‌مزه و خیلی سمی كه می‌تواند باعث بیماری یا مرگ گردد. قسمت اعظم آن از احتراق ناقص كربن و مشتقات كربن تولید می‌شود. در حالت عادی غلظت (چگالی) آن كمتر از هواست. این گاز هنگام آتش‌سوزی در سطح زمین جمع می‌شود و به علت سمی بودن باعث كاهش سطح هوشیاری می‌شود. حلالیت آن در آب بسیار كم است؛ درهوا با شعله آبی می‌سوزد و تولید گاز CO2 و آب می‌كند كهبطور وسیع در تولید سوخت مصنوعی از آن استفاده می‌شود. CO یك عامل كاهنده و اكسیزن‌زدا در بسیاری از تركیبات می‌باشد و از آن به‌عنوان كاهنده و احیا كننده فلزات مانند آهن و سنگ معدن استفاده می‌شود. در دما و فشار بالا و با حضور كاتالیزور تشكیل متانول می‌دهد.

مونوكسیدكربن در دمای بالا از سوختن كربن و اكسیژن (زمانی كه میزان كربن زیاد باشد) تولید می‌شود. اغلب از تجزیه CO2 در دمای خیلی بالا (بالای C 2000 ) تشكیل می‌شود. در حال حاضر بیشتر از طریق احتراق داخلی ماشین‌آلات مانند اتومبیل‌ها, اجاق‌های خوراك‌پزی, كوره‌ها و تنورها و سایر وسایلی كه در محیط كم اكسیژن یا دارای ضعف تهویه كار می‌كنند، تولید می‌شود.

 

مشخصات فیزیكی و شیمیایی:

 

نام عمومی:          گاز كربنیك

 

فرمول شیمیایی:  CO     

 

اسامی دیگر: گاز اگزوز, گاز ذغال, اكسید كربن, اكسید كربنیك و گاز دودكش

 

ظاهر:     بی رنگ, بی بو, بصورت گاز فشرده

 

نقطه ذوب:         -205 0C

 

نقطه جوش:        -192 0C

 

دمای بحرانی:    -140 0C

 

وزن ملكولی:      28.1

 

حد انفجار:         12.5-74  درصد حجمی در هوا      

 

دانسیته بخار:       0.97

 

حلالیت: حلالیت در آب كم؛ محلول در اتانول, متانول و برخی حلال‌های آلی.

 

واكنش‌پذیری و پایداری: ممكن است واكنش شدیدی با اكسیدان‌ها بدهد. مخلوط آن به سرعت  در هوا منفجر می‌شود و به‌شدت قابل اشتعال می‌باشد.

 

آمارهای تكان دهنده و هشدار دهنده مربوط به سمیت گاز مونوكسیدكربن

سالانه بیش از 10,000 آمریكایی در اثر تماس و یا مواجهه اتفاقی با گاز مونوكسید كربن دچار نقص عضو و از كارافتادگی دائم یا موقت می‌شوند. بین سال‌های 1992 و 1996 تعداد مرگ‌های مربوط به مسمومیت بدون آتش‌سوزی با CO برای مصرف‌كنندگان محصولات به‌طور متوسط حدود 213 نفر در سال بوده است. مجموع تعداد مرگهای غیرمترقبه مربوط به مسمومیت بدون آتش‌سوزی با CO شامل هردو نوع مرگ مربوط به محصولات مورد استفاده مصرف‌كنندگان و مرگ‌های مربوط به اگزوز وسایط نقلیه موتوری می‌باشد كه بطور متوسط سالانه حدود 344 نفر بین سال‌های 1992 وا1996 می‌باشد.

مسمومیت‌های منجر به مرگ با CO نسبت به تعداد محاسبه شده برای اگزوز وسایط نقلیه موتوری حدود 60% كل مرگ‌های غیر مترقبه با مسمومیت بدون آتش‌سوزی با CO می‌باشد. 40% باقیمانده مربوط به محصولات مصرف‌كنندگان می‌باشد كه اغلب مسمومیت‌های منجر به مرگ اثراستفاده آنها از سیستم‌های حرارتی می باشد.

 

برآورد حوادث مربوط به مسمومیت با CO از سال1992 تا 1996 برای مصرف‌كنندگان

74% مربوط به سیستم‌های حرارتی و گرمایی

5% چراغ‌ها و بخاری‌ها

10%  ذغال            

4% كوره و اجاق‌ها

3% گاز آبگرمكن  

3% دیگر وسایل

 

برآورد مسمویت‌های منجر به مرگ بدون آتش‌سوزی COاز سال1992 تا 1996

4% قربانیان افراد زیر 5 سال   

27% بین 44-25 سال

5% بین 14-5 سال  

23% بین 64-45 سال

19% بین 24-15 سال     

22% 65 سال و بالاتر از آن

 

اثرات مسمومیت با كربن مونوكسید

CO گازی است بی رنگ, بدون بو و از احتراق سوخت‌هایی چون گاز طبیعی, پروپان مایع (LP), ذغال سنگ, روغن و چوب تولید می‌شود. اگر میزان آن كمتر از 10% باشد, علایم و نشانه‌های آن برای فرد قابل درك نمی باشد. علائمی كه برای غلظت CO در 10% تجربه شده است, علائمی مشابه آنفولانزا یا سرما خوردگی  مانند سر درد, خستگی, اختلال در تصمیم‌گیری درست, تنفس غیر عادی, تپش قلب, حالت تهوع و سرفه
 می باشد. مصدوم در این شرایط رنگ پریده می‌شود, اما رنگ لب‌ها و نوك گوش‌ها قرمز آلبالویی می‌شود. در غلظت‌های بالاتر از 20% شخص هوشیاری خود را از دست داده و به حالت كما می رود و یا می میرد. اولین اقدام برای كمك به فرد مسموم با مونوكسید كربن انتقال او به هوای آزاد می باشد.

زیرا هنگام استنشاق كربن مونوكسید, CO جایگزین اكسیژن موجود در هموگلوبین خون می‌شود. بطور معمول رنگدانه‌های گلبول‌های قرمز خون وظیفه حمل اكسیژن به قسمت‌های مختلف بدن را به‌عهده دارند, در این حالت CO محصور شده در هموگلوبین خون چند صدبار مقاومتر از اكسیژن موجود در آن می‌شود و این امر باعث انباشته شدن  CO در خون و ثبات و پایداری طولانی مدت آن می‌شود. نتیجه این عمل كمبود اكسیژن در قسمت‌های مختلف خواهد بود. تماس طولانی مدت فرد مصدوم با هوای تازه یا اكسیژن خالص باعث می‌شود كه آلودگی موجود در هموگلوبین با CO از بین برود.

 

چه عواملی باعث مسمومیت مونوكسیدكربن می‌شود؟

مشعل‌های معیوب, كوره و تنور, دودكش بخاری‌ها و آبگرمكن‌های نفتی عامل اصلی و اولیه حوادث ناشی از مسمومیت با CO  هستند. در زمستان كه تجهیزات گرمایشی و بخاری‌ها روشن می‌شوند، به‌منظور نگهداری حرارت و تهویه سیستم و همچنین ایمنی و راندمان بالاتر باید توسط افراد متخصص مورد بازرسی و تعمیر سالانه قرار گیرند. علاوه بر بازرسی سالانه، موارد زیر نیز باید جهت افزایش ضریب ایمنی لحاظ گردد.

 

-   كنترل شعله بخاری: شعله‌ها باید به‌صورت یكنواخت و آبی رنگ باشند.

 

-   كنترل سیستم خروجی(لوله بخاری و دودكش): اگر لوله بخاری شكسته باشد و یا زنگ زده و یا نازك شده باشد، می‌تواند باعث ورود مواد آزاد شده ناشی از احتراق به داخل خانه شود.

 

-  لوله‌های خروج گاز (دودكش‌ها) : تجهیزات سوختی نباید به‌صورت افقی و همطراز باشند, بلكه دودكش‌هایی كه داخل ساختمان هستند باید بصورت مستقیم و كمی به سمت خارج از ساختمان هدایت شوند. این عمل مانع از نشت و یا دخول CO و یا گازهای دیگر از طریق درزهای لوله‌های خروجی گاز(دودكش) به داخل می‌شود.

 

-    بررسی بخاری و دیگ بخار: ملاحظه كنید كه بخاری عاری از هرگونه گرد و غبار و یا علایم زنگ‌زدگی باشد.

 

- كنترل فیلترهای هوا: فیلترهای هوا باید تمیز ومرتب و عاری از مواد چون گرد و غبار باشند, در این‌صورت نیاز به تمیز كردن یا تعویض دارند.

 

- به‌وسیله لمس لوله بخاری نیز می‌توان از ورود و یا عدم ورود گاز به داخل منزل مطمئن شد. اگر لوله بخاری سرد باشد, به منزله عدم خروج گاز از طریق دودكش می باشد و باید مسیر خروج گاز را كنترل كرد.

 

- همچنین می‌توان از اتومبیل‌ها نیز به‌عنوان منبع تولید CO  نام برد. به‌منظور جلوگیری از ورود CO ناشی از اتومبیل‌ها به‌داخل محیط زندگی می توان آنرا از طریق قرار دادن پاركینگ در طبقات تحتانی و در زیر طبقه اصلی ساختمان كنترل كرد. در ضمن محلی به‌منظور تهویه و خروج CO  در قسمت پایین و سطح خارجی دیواره پاركینگ نیز باید تعبیه شود.

 

وسایل حفاظت فردی

برای ورود به محیط آلوده به گاز مونوكسید كربن, استفاده از وسایل تهویه مناسب مانند كلاه مخصوص بخار و دود ضروری می باشد.

 

كمكهای اولیه

- فراهم ساختن امكان فراخوانی گروه امداد و اورژانس. تا زمان رسیدن گروههای امداد سعی كنید مصدوم را به هوای آزاد منتقل كنید.

-   سعی كنید  مصدوم را  به حالت عمودی بنشانید تا بتواند راحت‌تر تنفس كند.

-  اگر مصدوم بی هوش است, راه تنفسی را باز و تنفس او را كنترل كنید. در صورت لزوم احیای تنفسی و ماساژ قفسه سینه را آغاز كنید.

- تا زمان ورود نیروهای امدادی, در كنار مصدوم بمانید و علایم حیاتی سطح هوشیاری, نبض و تنفس او  را كنترل كنید.

 

منابع:

1-     كتاب جامع بهداشت عمومی. دكتر منصور غیاث الدین

 

2- http://www.osha.gov/SLTC/healthguidelines/carbonmonoxide/recognition.html 

3- http://physfhem.ox.ac.uk/MSDS/CA/carbon_monoxide.html

4- Safety Data Sheet (AIR LIQUIDE) (MSDS).

5- Safety Data Sheet (BOC GASES) (MSDS).

 

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه