مقررات ایمنی هنگام مواجهه با گاز سولفید هیدروژن (H2S)

سامی علی پور گلسفیدی، مدیر عامل شرکت مهندسی آیدیکو

 

كاربرد گاز سولفید هیدروژن در صنایع مختلف، به خصوص صنایع نفت، گاز و پتروشیمی بسیار گسترده است و در عین حال حوادث بیشماری را در سراسر دنیا به وجود آورده است. این گاز یکی از خطرناک‌ترین گازهای موجود در محیط کار می‌باشد، بنابراین در هنگام مواجهه با این گاز حتما باید نکات و مقررات خاصی را در نظر گرفت.

 

  • گاز H2S از تجزیه مواد آلی گیاهان و جانوران تشكیل می‌شود و در صنایع مختلفی ممكن است با آن مواجه شویم. خطر اصلی گاز H2S مرگ در اثر خفگی می‌باشد. وقتی گاز جذب شده در جریان خون به سرعت با اكسیژن جایگزین نشود، موجب مسمومیت شده و در نهایت در صورت عدم خروج فوری فرد به هوای آزاد و استفاده از تجهیزات تنفسی، منجر به مرگ می‌شود.

 

  • غلظت‌های مربوطه كه می‌توانند مشكل آفرین باشند طبق استانداردهای معتبر بین‌المللی (استاندارد OSHA) از قرار زیر می‌باشند:

 

حداكثر میزان مجاز جهت 8 ساعت كار = PPM 8                                          

                                                                           [(TLV – TWA: 10 ppm (8 hour work]

 

حداكثر میزان مجاز جهت 10 دقیقه مواجهه = PPM 50 – 20

                                                   [(OSHA PEL: 20 – 50 PPM (10 minutes maximum peak]

 

مقدار خطرناك برای سلامتی و حیات = PPM 100  

                                              [ ( IDLH: 100 PPM (Immediately Dangerous for Life Health ]

                                                                                                                              

 

  • سولفید هیدروژن گازی است سمی كه در غلظت‌های كم نیز موجب مسمومیت و مرگ می‌شود. این گاز بدون رنگ بوده و دارای بویی شبیه تخم مرغ گندیده یا گاز ترش می‌باشد. اما به دلیل ایجاد عادت بویایی و همچنین از كار افتادن حس بویایی در تماس با این گاز، تشخیص آن با اتكا به حس بویایی توصیه نشده و مجاز نمی‌باشد و باید از تجهیزات آشكارساز استفاده گردد.

 

  • به دلیل اینكه H2S سنگین‌تر از  هوا است (Vapour Density : 1.19) می‌تواند در سطح زمین گسترش یابد و در صورتی‌كه حجم مخلوط آن با هوا به 3/4 % تا 6/4% درصد حجمی برسد قابل انفجار خواهد بود. در این شرایط میزان Cº500 حرارت برای اشتعال كافی است. این منبع حرارتی می‌تواند سیگار، اجزای موتور، تجهیزات جوشكاری یا سیستم‌های الكتریكی باشند.

 

  • در صورت اشتعال، محصول حاصل از سوختن H2S، دی‌اكسیدگوگرد (SO2) می‌باشد كه در صورت تنفس بسیار خطرناك است و می‌تواند موجب التهابات ریوی و در نهایت مرگ گردد. گاز H2S قابل حل درآب و هیدروكربن‌های مایع بوده و تولید اسیدهای سولفوره می‌نماید كه بسیار خورنده بوده و آسیب‌های جبران‌ناپذیری به قطعات فلزی می‌رساند.

 

  • در صورت افزایش غلظت H2S تا PPM 10 یا بیشتر، استفاده از تجهیزات حفاظت فردی الزامی می‌باشد.

 

  • در صورت رسیدن به غلظت‌های بیش از PPM 100 (IDLH) حتی لحظه‌ای تنفس بدون تجهیزات تنفسی تایید شده، خطرناك بوده و نبایستی تماس تنفسی ایجاد شود.

 

  • تجهیزات تنفسی تایید شده بایستی برای هر یك از كاركنان توسط كارفرما تهیه گردد و در جایی كه احتمال خطر حتی با یك بار تنفس وجود دارد كاركنان مجاز نیستند بدون این تجهیزات تنفسی فعالیت كنند.

 

  • آمفیزم، بیماری‌های ریوی، انسداد ریه، آسم و  . . . از مشكلات تماس با H2S می‌باشد چرا كه این گاز در ریه و شش‌ها اسید سولفوریك ایجاد كرده ودر نتیجه تماس‌های تنفسی مكرر تنفس را مشكل می‌نماید كه با كاهش میزان اكسیژن‌رسانی به ماهیچه‌های قلب، خطر حملات قلبی نیز ایجاد می‌شود.

 

آشكارسازهای H2S

 

  • آشكارسازهای الكترونیك: این آشكارسازها می‌توانند قابل حمل بوده یا در محل مشخصی ثابت باشند. دستگاه‌های ثابت به دلیل داشتن آلارم و زنگ خطر و همچنین در برخی موارد نمایشگرهای تصویری اخطار دهنده، از كارآیی بهتری برخوردار می‌باشند.

 

  • تیوب‌های آشكارساز: این دستگاه‌ها شامل پمپ، تیوب آشكارساز و شاخص اندازه‌گیری می‌باشند تا تعیین میزان گاز در واحد PPM میسر گردد. هوای مورد آزمایش به كمك پمپ از میان تیوب عبور داده می‌شود تا با ذرات شیمیایی درون آن (از جنس ذرات با پوشش استات سرب) واكنش داده و در اثر تغییر رنگ آن، H2S شناسایی گردد.

 

مقررات الزامی

  • با توجه به خطرات بهداشتی و ایمنی گاز H2S در محیط كار به خصوص در محیط‌های بسته، لازم است وجود و میزان گاز به طور پیوسته ارزیابی و اندازه‌گیری شود. همچنین تجهیزات حفاظت فردی مناسب اعم از لباس و ماسك‌های مربوطه تهیه شده و در اختیار كاركنان گذاشته شود.

 

  • شایان ذكر است كه برای ورود به محیط‌های بسته، اخذ مجوز كار (Permit To Work) از مراجع ذیصلاح الزامی است.

 

  • در صورت افزایش غلظت گاز از حد مجاز TLV، استفاده از ماسك تنفسی ضروری می‌باشد. البته تهویه محیط و كاهش غلظت H2S تا حد قابل قبول، مهمترین ركن در مقابله با خطرات H2S می‌باشد؛ چرا كه با توجه به قابلیت اشتعال و انفجار این گاز در مقادیر  3/4%  تا  6/4%  حجمی هوا، خطر انفجار در صورت عدم تهویه مناسب وجود دارد.

 

  • به دلیل سنگینی گاز H2S نسبت به هوا و تجمع آن در سطح زمین، تهویه مناسب بایستی در سطح زمین صورت پذیرد. ضمنا بایستی منابع اشتعال‌زا به خصوص در محیط‌های بسته از محیط حذف شده و یا از تجهیزات ضدانفجار استفاده شود.

 

  • در صورتی‌كه غلظت H2S بیش از حد مجاز است، باید از ماسك‌های تفسی تصفیه هوا (Air Purifying Respirator) تایید شده استفاده شود و در صورت افزایش تا اندازه IDLH استفاده از
  • تجهیزات تنفسی ( SCBA  (Self-Contained Breathing Apparatus  توصیه می‌شود.

 

چنانچه در محل كار شرایط فوق از نظر میزان H2S تامین نشود و تجهیزات تنفسی مناسب تهیه نگردد، كار كردن و فعالیت در محیط  اكیدا ممنوع می‌باشد.

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه