معرفی مدیریت ایمنی فرآیند در كنترل مواد شیمیایی خطرناك

 محمد مینه‌پور

 

چکیده:

یکی از وظایف مهم و عمده مدیریت ایمنی فرآیند، مدیریت نشر مواد خطرناک در محیط کار است که در اثر تماس با افراد می‌توانند مشکلات جدی به بار آورند. جهت اجرای مناسب مدیریت ایمنی فرآیند نیاز به ارزیابی سیستماتیک فرآیند دارد. که عوامل موثر در دسترسی به این ارزیابی سیستماتیک عبارتند از طراحی فرآیند، تکنولوژی فرآیند، فعالیت‌های مربوط به عملیات و تعمیرات، روش‌ها و دستورالعمل‌ها، روش‌ها و برنامه‌های اورژانسی، برنامه‌های آموزشی و سایر اجزای فرآیند که می‌تواند مورد توجه قرار گیرد.

همچنین لایه‌های حفاظتی که جهت حذف و کاهش ریسک ناشی از نشر مواد خطرناک در نظر گرفته شده‌اند، باید مطابق میزان مشخص شده در مرحله طراحی، ایجاد و ارزیابی گردد.

واژه های کلیدی: مواد شیمیایی خطرناک، تکنولوژی و تجهیزات فرآیند، عملیات و تعمیرات

 

معرفی مدیریت ایمنی فرآیند:

مدیریت ایمنی فرآیند، خطرات ناشی از نشر مواد خطرناک را كه ناشی از نقص فرآیند، دستور كار یا تجهیزات است، شناسایی، ارزیابی و در نهایت حذف یا کنترل می‌کند. استانداردهای مدیریت ایمنی فرآیند، مواد شیمیایی خطرناک را مورد بررسی قرار می‌دهند و در واقع به افراد کمک می‌کنند که از حوادث ناشی از نشر مواد خطرناک پیشگیری کنند و همچنین  کارگر برای کنترل خطرات بایستی از اطلاعات و تجربه کافی در مورد مخاطرات ناشی از نشر مواد خطرناک بهره‌مند باشد. روند كار مدیریت ایمنی فرآیند براساس اجرای دقیق اجزای آن می‌باشد.

اجزای مدیریت ایمنی فرآیند عبارتند از:

 

برنامه‌ریزی

- تعاریف: شامل استفاده، ذخیره‌سازی، تولید، جابجایی و  ترکیب آنها

- مشاركت افراد

- اطلاعات مربوط به ایمنی فرآیند

- آنالیز خطر فرآیند

- دستورالعمل عملیات‌ها

- آموزش افراد

- مرور ایمنی قبل از راه‌اندازی

- مدیریت تغییر

- بررسی حوادث

- طرح‌های اورژانسی

- ممیزی‌ها

در ابتدا بایستی كلیه اهداف و برنامه‌ها تعریف شوند و نیز هدف از اجرای مدیریت ایمنی فرآیند توسط كارفرما برای كاركنان توضیح داده شود. سپس نوع فرآیند و فعالیت‌های موجود در كلیه قسمت‌های فرآیند تعریف شوند تا مراحل دیگر مدیریت به‌درستی اجرا گردد.

 

مشارکت و آموزش کارکنان:

یکی از اصول مدیریت ایمنی فرآیند، وجود مشارکت مداوم کارفرمایان با کارکنان می‌باشد؛ به این صورت که از نقطه نظرات و پیشنهادات آنها جهت پیشبرد برنامه‌های مدیریت ایمنی فرآیند و شناسایی خطرات استفاده کند. در مقابل کارفرمایان بایستی آموزش‌ها و برنامه‌های لازم جهت ارتقای دانش ایمنی و بهداشت شغلی در نظر بگیرند و آنها را عملی کنند.

 

اطلاعات ایمنی فرآیند1

PSI شامل اطلاعات کلی در مورد  شیمی فرآیند، تکنولوژی فرآیند و تجهیزات فرآیند است که برای اجرای مناسب مدیریت ایمنی فرآیند و نیز تجزیه و تحلیل خطرات موجود در فرآیند حیاتی می باشند و  براساس استاندارد OSHA در سه مرحله مورد بررسی قرار می‌گیرند.

1 ـ مخاطرات مربوط به مواد شیمیایی

2 ـ تکنولوژی فرآیند

3 ـ تجهیزات فرآیند

 

اطلاعات مربوط به مواد شیمیایی خطرناک

اطلاعات مربوط به سموم:

اکثرا سموم به عنوان مواد شیمیایی خطرناک شناخته می‌شوند که داشتن اطلاعاتی در مورد غلظت و مقدار آنها حایز اهمیت است. از جمله اطلاعات مربوط به سموم می‌توان، به دوز کشنده (LD50)، غلظت کشنده. (LC50) ، حدود آستانه (TLV)، حد مجاز تماس (PEL ) و محدوده بهداشتی ماده خطرناک (IDLH) اشاره کرد که این مقادیر در برگ‌های ایمنی مواد (MSDS) و یا خواص خطرناک مواد صنعتی (SAX) یافت می‌شوند علاوه بر داشتن اطلاعات در مورد حد مجاز تماس و غلظت سموم، حاوی اطلاعات فیزیکی سموم نیز می‌باشد. این اطلاعات حاوی رفتارهای گوناگون مواد شیمیایی در محیط‌های  مختلف است؛ از جمله می‌توان به دمای نقطه جوش، نقطه انجماد، چگالی مایع، فشار بخار، چگالی بخار، حلالیت در آب، نسبت بخار شدن آن در مقایسه با مواد دیگر و نیز ظاهر مواد از نظر رنگ و جنس اشاره کرد.

 

اطلاعات مربوط به واکنش‌ها:

این اطلاعات حاوی نحوه واکنش یک ماده با سایر مواد یا پایداری و ناسازگاری آن با مواد دیگر می‌باشد؛ از جمله می‌توان به واکنش اسیدها و بازها، اکسید شدن فلزات و احیای آنها اشاره کرد.

 

اطلاعات مربوط به خوردگی:

شامل اطلاعاتی در مورد مواد فلزی و خطراتی از جمله خوردگی می‌باشد همچنین اطلاعات فیزیکی، شیمیایی و  میزان واكنش دادن  مواد شیمیایی را دارند.

 

اطلاعات مربوط به پایداری دمایی مواد:

این اطلاعات مربوط به پتانسیل و توانایی آتش‌زایی و انفجار مواد شیمیایی می‌باشند و شامل مواردی مانند محدوده اشتعال (UEL , LEL)، نقطه فلاش مواد و دمای اشتعال (AIT) می‌باشد. این اطلاعات نیز در برگ‌های ایمنی مواد (MSDS) و استانداردهای ایمنی و حفاظت شغلی یافت می‌شوند.

 

اطلاعات در مورد خطرات مخلوط کردن مواد شیمیایی ناسازگار:

شامل اطلاعات در مورد مخلوط‌های انفجاری و حادثه‌ساز از مواد شیمیایی مختلف است که در امور مربوط به عملیات یا تعمیراتی اتفاق می‌افتد؛ به عنوان مثال بسیاری از مواد شیمیایی در مخازن یا راکتورها با هم ترکیب می‌شوند. در بعضی از شرایط عملیاتی لوله‌ها، مانند تغییر مواد داخل لوله‌ها یا تمیز کردن داخل لوله‌ها، ترکیب دو ماده شیمیایی را خواهیم داشت که ممکن است مخاطره‌زا باشد.

 

تکنولوژی فرآیند:

از ابزارهای مهم در تکنولوژی فرآیند، دیاگرام‌های دستگاه و فرآیند (PFD) و دیاگرام‌های ابزار دقیق و لوله  (P & IDs) می‌باشند که این اطلاعات شامل نقشه اصلی فرآیندها، تجهیزات و اتصالات جریان‌های فرآیند، اجزای جریان‌ها، دما و فشار، عملکرد  لوله‌ها و سایر سیستم‌های کنترلی و نمایشگرهای دقیق فرآیند می‌باشند.این اطلاعات موارد زیر را شامل می‌شوند.

- شیمی فرآیند: این اطلاعات در مورد چگونگی واکنش دادن مواد شیمیایی (جهت تولید محصول) می‌باشند که در آنها تعریف ورودی و خروجی سیستم و خواص آنها، معادلات شیمیایی مربوطه، ضایعات فرآیند، سیستم‌های جانبی فرآیند و تعیین گرمادهی و گرماگیری بایستی مورد توجه قرار گیرد.

- تعیین محدوده‌های ایمنی برای پارامترهای فرآیند: تعیین محدوده پارامترهای فرآیند در شرایط نرمال عملیاتی از اقدامات ضروری است؛ از جمله پارامترهای فرآیند می‌توان به جریان، فشار، دما، ارتفاع (سطح)، نوع فاز و ترکیب اجزا اشاره کرد. همچنین مقدار طراحی شده برای هر پارامتر بایستی به طور واضح برای فرآیند مشخص شود. همچنین PFDها اطلاعات مربوط به پارامترهای فرآیند را بسته به نوع تجهیز در ارتباط با پارمترها را بروی نمودار مشخص می‌کنند. PFDها می‌توانند اطلاعات مفیدی در مورد تکنولوژی صنعت ارایه دهند.

 

تجهیزات فرآیند:

- مواد سازنده ـ این اطلاعات حاوی نوع مواد استفاده شده در فرآیند و همچنین دلیل انتخاب نوع ماده می‌باشد؛ این سری اطلاعات را می‌توان در استانداردهای جهانی یافت کرد.

- دسته‌بندی نواحی خطرناک ـ این نوع دسته‌بندی، تقسیم کردن ناحیه‌های اطراف تجهیزات بر اساس توانایی ایجاد خطر می‌باشد که در طراحی دستگاه‌های الکتریکی به کار می‌رود.

معمولا برای هر واحدی نقشه ناحیه‌های خطر وجود دارد، که در بعضی از مواقع بروی نقشه‌های  (P & ID) نیز ناحیه‌های خطر مشخص می‌شوند.

اطلاعات مربوط به این بخش عبارتند از:

- طراحی سیستم‌های فشار شکن.
- طراحی سیستم‌های تهویه.
- موازنه جرم و انرژی.

اطلاعات مربوط به جریان‌های جرمی و انتقال حرارت در گزارش طراحی‌ها و همچنین طراحی دستگاهی یافت می‌شوند. همچنین بعضی از اجزای موازنه جرم و انرژی در دیاگرام‌های PFD  یافت می‌شود.

 

سیستم‌های ایمنی:

به طور کامل سیستم‌های ایمنی موجود در واحد را توضیح می‌دهد که شامل ابزارهای الکتریکی و مکانیکی هستند. مواردی مانند کنترل به‌وسیله قفل ورودی، سیستم‌های طراحی شده برای فشارزدایی به طور اتوماتیک، طراحی سیستم  برای حفظ و رفع مواد ضایع خطرناک بطور ایمن و سیستم‌های پیشگیری از نشر مواد شیمیایی خطرناك و سیستم‌های تشخیص نشر مواد سمی و خطرناک از جمله اطلاعات مربوط به سیستم‌های ایمنی می‌باشند. این اطلاعات در یک سری از مدارک توضیح داده شده‌اند، به عنوان مثال شیرهای ایمنی (SRV) در نقشه‌های P & ID  مشخص شده‌اند.

علاوه بر اطلاعات نامبرده، مستندات و مدارکی مورد نیاز است که در استاندارها یافت نمی‌شود، اطلاعاتی كه هر سازمان برای خود ثبت کرده و شامل نتایج بازرسی‌ها، ممیزی‌ها و گزارش حوادث می‌باشند. در ضمن اطلاعات موجود در سازمان بایستی برای مدت‌های معین به روز شوند و نیز نظارت و ممیزی جهت اجرای صحیح مدیریت ایمنی فرآیندها بایستی وجود داشته باشد.

 

تجزیه و تحلیل خطرات موجود در فرآیندها (PHA):

یکی از روش‌های موثر در مدیریت خطر، تجزیه و تحلیل خطرات می‌باشد که طی آن، خطرات موجود در فرآیند شناسایی می‌شوند و سپس ارزیابی و کنترل می‌شوند. با انجام این عمل کارفرما قادر خواهد بود در جهت اجرای ایمنی فرآیند اقدامات مفیدی را در مناطق مخاطره‌آمیز اتخاذ کند. در واقع هدف PHA  تجزیه و تحلیل عوامل و عواقب حوادث آتش‌سوزی، انفجار، نشر مواد شیمیایی سمی یا آتش‌زا و مواد شیمیایی خطرناک می‌باشد و بررسی تجهیزات، ابزارها، عوامل انسانی و عوامل خارجی که سبب آسیب در فرآیند می‌شوند را در دستور كار خود دارد.

 

متدهای PHA:

- روش «چه می‌شد اگر؟»
- روش چک لیست
- روش «چه می‌شد اگر» و چک لیست
- روش مطالعه قابلیت عملکرد سیستم (HAZOP)
- تجزیه و تحلیل آثار و حالت خطا (FMEA)
- روش تجزیه و تحلیل درخت خطا (FTA)

به‌منظور انتخاب یک روش مناسب آنالیز می­بایست به 5 مشخصه توجه شود:

(1)   میزان پیچیدگی و اندازه سیستم

(2)   نوع فرآیند

(3)   نوع عملیات

(4)   طبیعت خطرات بالقوه و ذاتی

(5)   شرایط و حوادث مورد توجه و مد نظر

 

 

1- میزان پیچیدگی و اندازه سیستم

در این مرحله میزان پیچیدگی و اندازه سیستم با توجه به تعداد فرآیندها و سیستم‌های زیر مجموعه آن، تعداد قطعات و تجهیزات موجود در فرآیند، تعداد قدم‌های عملیاتی، و نوع و تعداد خطرات و اثرات حاصل از آنها (به‌عنوان مثال سمیت، حریق، انفجار، صدمات محیط زیستی) تعیین می‌شود.

بدیهی­ است که برای انجام این كار باید فرآیند به کوچکترین ابعاد تفکیک شده و سپس مورد بررسی قرار گیرد؛ اما میزان این تفکیک به ماهیت روش و هدف از انجام آن وابسته است. برای تهیه طرح واکنش در شرایط اضطراری شاید یکی از بهترین روش‌ها روش What if باشد؛ چرا که نوع داده‌های مورد نیاز، حوادث قابل وقوع در مراحل مختلف و اثرات آن بر روی جمعیت بوده و بیشتر مربوط به تجهیزات می­باشد تا مربوط به افراد.

 

2- نوع فرآیند

گرچه روش‌های متداول به‌طور معمول با همه انواع فرآیندها سازگاری دارند، اما در بسیاری از جاها نوع فرآیند مورد بررسی در انتخاب روش حایز اهمیت است؛ به‌عنوان مثال HAZOP  بیشتر در صنایع فرآیندی مورد استفاده  قرار می‌گیرد.

 

3- نوع عملیات

این مورد نیز در انتخاب روش مناسب تاثیرگذار خواهد بود. اینکه عملیات به‌صورت  تاسیسات ثابت، یا قابل حمل، دایم و یا موقت، تک روندی، به‌صورت مجموعه­ای از روندها و یا نیمه مجموعه‌ای باشد، بر انتخاب روش تاثیرگذار خواهد بود.

برای فرآیندهای عملیاتی ادامه‌دار و بدون توقف، روش HAZOP بیشتر از هر روش دیگر مورد استفاده قرار می­گیرد در حالی‌که برای فرآیندهای زماندار Safety review یکی از روش‌های بسیار رایج می­باشد و اگر عملیات موقت دارای خطرات بسیار زیاد و بارز باشد، FTA روش مناسبی خواهد بود.

در نهایت برای بررسی فرآیندهای مجموعه­ای What if، What if / Checklist، HAZOP، ETA،  و HRA مناسب‌تر از سایر روش‌ها می­باشند.

 

4- شرایط و حوادث مورد توجه و مد نظر

بررسی‌ها نشان داده‌اند عواملی مانند (1) خطاهای ساده و یا خطاهای پیچیده، (2) از دست رفتن عوامل بازدارنده (عوامل کنترلی) (3) نقص در فرآیندهای عملیاتی (4) ایجاد آشفتگی و برگرداندن شرایط فرآیند (5) خطاهای سخت افزاری، روندها، نرم افزاری، یا انسانی، بر انتخاب روش تاثیرگذار خواهد بود.

برای آنالیز سیستم‌های پیچیده و چند بعدی با خطاهای پیچیده روش‌های پیشنهادی Fault tree، Event tree، Cause consequence analysis و Human reliability می­باشد. در حالی‌که برای سیستم‌هایی با خطاهای تک بعدی، HAZOP، FMEA و سایر روش‌ها مناسب است.

 

شکل 1 – معیارهای انتخاب تکنیک ارزیابی خطر

 

مشخص كردن نوع نتايج مورد نظر

-       A   ليست خطرات

-          غربالگري خطرات

-          ليست مشكلات / حوادث

-          موارد عملكردي

-          اولويت بندي نتايج

-          دروندادهاي لازم براي QR

 

 

مشخص كردن اطلاعات مورد نياز فرآيندي

-          مواد

-          اطلاعات شيميايي

-          محصولات

-          تجربيات مشابه

-          PFD

-          P&ID

-          فرآيندهاي موجود

-          روندها و روش‌هاي اجرايي

-          تاريخچه عملياتي

 

 

بررسي خصوصيات و ابعاد مساله و مورد تحت مطالعه

 

 

 

در نظرگيري ريسك درك شده و تجربه شده

بازده زماني تجربه                                                  اهميت تجربيات

-          بلند                                                       بدون تغييرات

-          كوتاه                                                     با تغييرات كم

-          تجربه نشده                                              با تغييرات زياد

-          تنها در فرآيندهاي مشابه                              ميزان ريسك درك شده

 

حوادث تجربه شده

-          زياد                                                       زياد

-          كم                                                         كم

-          تجربه نشده

 

 

در نظرگيري منابع و رجحان آنها

-          فراهم بودن پرسنل ماهر

-          بازده زماني مورد نياز

-          منابع مالي مورد نياز

-          نظر آناليست و مديريت

 

 

انتخاب تكنيك

 

PHA  پس از جمع‌آوری اطلاعات مربوط به فرآیند اعم از نقشه‌ها، فرم‌ها و برنامه‌ها، گروهی تشکیل می‌دهد؛ سپس با استفاده از روش‌های ذکر شده، خطرات شناسایی و عوامل و عواقب آنها نیز گردآوری می‌شوند. برای هر کدام از آنها از سوی گروه پیشنهادات و توصیه‌هایی جهت حذف یا تغییرات در فرآیند  ارایه می‌گردد و در مواردی که خطر قابل توجه است، مطالعات جزیی‌تر می‌شود.

PHA  به منظور اجرای فعالیت‌های خود نیازمند تیمی  متشکل از رهبر و افراد متخصص در این زمینه می‌باشد.

تعداداعضای تیم PHA بسته به نوع فرآیند و عملیات موجود حداقل دو نفر می‌باشد. رهبر تیم بایستی تخصص کافی در زمینه PHA داشته باشد. تا بتواند افراد گروه را بخوبی هدایت کند. و اعضای تیم نیز باید بایستی در زمینه‌های مربوط به تکنولوژی فرآیند، طراحی فرآیند، دستورالعمل‌های عملیاتی و سایر وظایف تخصص کافی داشته باشد. آگاهی از مواردی مانند عملکرد واقعی سیستم، آلارم‌ها، دستورات اورژانسی، ابزار دقیق و روش‌های تعمیرات حایز اهمیت می‌باشد. گاهی اوقات به دلیل تنوع واحدها، PHA از چند روش تجزیه و تحلیل فرآیند استفاده می‌کند. که هرکدام از واحدها دارای اهداف عملیاتی جدا می‌باشند. بنابراین برای هرکدام از آنها تیم جداگانه تشکیل شده و به تجزیه و تحلیل فرآیند می‌پردازند. در ارزیابی نهایی از نتایج کلیه واحدها استفاده می‌گردد. در چنین مواردی که کارفرما با چندین واحد سروکار دارد جهت تجزیه و تحلیل فرآیندها بهتر است فرآیندها را اولویت‌بندی نماید تا در مورد آنها بهتر بتواند تصمیم‌گیری نماید. اولویت‌بندی‌ها براساس شدت عواقب حوادث ناشی از فرآیندها شکل می‌گیرند. یکی از راه‌های تعیین میزان شدت عواقب حوادث، تجزیه و تحلیل مقدماتی فرآیند می‌باشد که خطرات را در حالت کلی مورد بررسی قرار می‌دهد. در صنایع فرآیندی حوادث ناشی از نشر مواد سمی و خطرناک و شدت اثرات آن بر روی کارفرمایان، توسط عواملی مانند تعداد دفعات وقوع حادثه در گذشته و نیز عمر فرآیند مشخص می‌شود. کارفرمایان با استفاده از اولویت‌بندی‌ها تصمیم می‌گیرند که در کدام قسمت و در کدام فرآیند تدابیر ایمنی بیشتری به کار ببرند.

یکی از اعمال مهم در مدیریت ایمنی فرآیند، داشتن مطالعات جامع در ارتباط با تجزیه و تحلیل فرآیندها و خطرات می‌باشد. که از وظایف اعضای  تیم داشتن  مطالعات کافی می‌باشد. که این مطالعات شامل تعریف اهداف مطالعه و برنامه‌ها، جمع‌آوری کلیه اطلاعات فرآیندها و اطلاعات مربوط به بازرسی‌ها و ممیزی‌ها، هدایت و اجرای مطالعه، وجود مرور مطالعه، مشارکت بین نتایج حاصل و در نهایت نوشتن پیشنهادات و توصیه نامه‌ها می‌باشند. در بعضی از موارد که نیاز به مطالعات بیشتری می‌باشد، باید دوباره مراحل مطالعه انجام شوند.

نکته مهم در مطالعات، وجود پیوستگی و ارتباط بین سایر اجزای مطالعات می‌باشد، فقدان پیوستگی بین مطالعات ممکن است در توصیه نامه‌ها و دستوراتی که ارایه می‌شود ریسک‌های موجود در بخش‌هایی از عملیات نادیده گرفته شوند. لذا ضروری است مطالعات، همه زمینه‌های فرآیند را در نظر بگیرند. بنابراین یکی از وظایف مدیر گروه، ارتباط دادن سایر قسمت‌های مطالعات با همدیگر است.

پس از جمع‌آوری و مطالعه اطلاعات، فرآیند بایستی تجزیه و تحلیل گردد و پس از ارزیابی نتایج در مورد فرآیند، پیشنهاداتی ارایه شود. در مورد توصیه‌نامه‌ها باید به موارد زیر اشاره کرد.

-تعیین توصیه نامه‌ها براساس تجزیه و تحلیل‌های انجام شده

-مستندسازی توصیه نامه‌ها

- اعلام توصیه‌نامه‌ها برای افراد و کلیه کسانی که در ارتباط با فرآیند هستند.

- نظارت جهت اطمینان از اجرای توصیه نامه‌ها

 

در PHA افراد تیم باید کلیه فرضیات را در نظر بگیرند و حتی مواردی را که قابل اجرا نیستند، عنوان کنند. همچنین توصیه‌نامه‌ها پس از اجرا و اعمال تغییرات در عملیات، باید بازنگری شوند و اطلاعات مربوط به آنها به روز شوند.

برای آنکه افراد تیم بتوانند پیشنهادات مناسبی در مورد فرآیند و خطرات موجود بدهند، باید در انتخاب روش تجزیه و تحلیل خطر و شناسایی خطرات آموزش‌های کافی را دیده باشند.

 

دستورالعمل‌های عملیاتی:

دستورالعمل‌ها از نظر فنی بایستی برای کارکنان واضح و آشکار باشند و هر چند مدت مرور و بازنگری شوند و با اطلاعات روز تطبیق داده شوند. همچنین برای اطمینان حاصل کردن از تطابق دستورالعمل‌ها با خطرات و نیز میزان دقت آنها می‌توان به اطلاعات حاصل از فرآیند PSI مراجعه کرد. دستورالعمل‌ها معمولا شامل تعیین وظایف، تعیین محدوده‌های عملیاتی، سیستم‌های ایمنی و اقدامات حفاظتی ایمنی و بهداشت شغلی افراد می‌باشند. در مواردی كه خطرات زیادی در فرآیند وجود دارد دستورالعمل‌های کار ایمن ارایه می‌گردد.

دستورالعمل‌ها بایستی شامل تعیین اقدامات حفاظتی ایمنی قابل اجرا و نیز حاوی اطلاعاتی مبنی بر استنباط ایمنی باشند،  به عنوان مثال در دستورالعمل‌های فرآیندی بایستی میزان نرمال پارامترهای فرآیندی مانند دما، فشار، دبی جریان و غیره  تعیین شوند و نحوه  اتفاق افتادن انحراف‌ها و واکنش آلارم‌ها و ابزارها و حتی طرز برخورد افراد عنوان  شوند.

 

آموزش افراد:

کلیه افراد اعم از کارکنان تعمیراتی و عملیاتی که در ارتباط با فرآیند و مواد شیمیایی خطرناک هستند باید در مورد به مواد شیمیایی خطرناک و روش‌های حفاظتی، از سوی کارفرمایان خود آموزش‌های کافی دیده باشند. این آموزش‌ها باید شامل طرز کار با فرآیند دستورات عملیاتی، وظایف کار ایمنی، پاسخ به شرایط اضطراری فعالیت‌های روزمره و غیر روزمره، طرز استفاده از برگه‌های ایمنی مواد خطرناک (MSDS) و سایر فعالیت‌هایی که افراد با آنها سروکار دارند ‌باشند.

 

ایمنی پیمانکاران:

در مورد پیمانكارانی که می‌خواهند در واحدهای مربوط به فرآیند‌ها فعالیت کنند بایستی غربالی جهت ورود آنها به واحد و کار کردن آنها وجود داشته باشد؛ چون رعایت دستورات ایمنی و بهداشت شغلی آنها متفاوت با سایر کارکنان واحد می‌باشد. رعایت این موارد به عهده پیمانکار می‌باشد نه کارفرما. بنابراین قبل از عقد قرار داد کارفرما بایستی عملکرد پیمانکار را از نظر ایمنی و بهداشت با بررسی نسبت بیماری‌ها و  تلفات جانی در موارد دیگر  بسنجد و پس از آن مهارت و دانش پیمانکار در اجرای عملیات بررسی شود.

 

ایمنی قبل از نصب و راه‌اندازی:

کارفرمایان جهت تامین قابلیت اطمینان و کیفیت فرآیند در طراحی و ساخت واحدهای جدید، اطلاعات مربوط به PHA را گسترش می‌دهند. با استفاده از توصیه‌نامه‌ها و پیشنهادات حاصل از تجزیه و تحلیل ایمنی فرآیند، دستورالعمل‌های ایمنی قبل از نصب و راه‌اندازی فرآیند  فراهم می‌گردد.

 

بی‌نقص بودن تجهیزات مکانیکی:

کارفرمایان جهت پیشگیری از خرابی و مشکلات ناشی از تجهیزات و دستگاه‌ها نیازمند جدول‌بندی و زمان‌بندی برنامه‌های تعمیراتی می‌باشند. در فرآیندها دستگاه‌ها باید طوری  طراحی، ساخت و اجرا شوند که احتمال وقوع ریسک ناشی از نشر مواد سمی خطرناک به حداقل برسد. برنامه‌های تعمیراتی بایستی شامل شناسایی و رده‌بندی دستگاه‌ها و ابزارها، تست و بازرسی‌، دستورالعمل‌های تعمیراتی،  تدوین برنامه‌های آموزشی افراد، مستندسازی نتایج بازرسی‌ها و ثبت توصیه نامه‌های ارایه شده برای نقص‌های عملیاتی باشد.

 

مدیریت تغییر:

براساس استاندارد مدیریت ایمنی فرآیند، «تغییر» به تبدیل و اصلاح  تجهیزات، دستورالعمل‌ها، مواد اولیه و  شرایط عملیاتی (پارامترهای عملیاتی) اطلاق می‌شود نه به جایگزینی و تعویض کردن تجهیزات و شرایط.

این تغییرات قبل از اجرا بایستی مشخص و مرور شوند و هنگامی اپراتور می‌خواهد فرآیندی را در یک شرایط عملیاتی دیگری هدایت کند بایستی کلیه پارامترهای اطراف و خارج از شرایط بوجود آمده را مرور و بررسی کند و مدیریت تغییر را در مورد آن به کار بندد. مدیریت تغییر، تغییرات موجود در دستگاه‌ها و فرآیندها را بررسی می‌کند. تغییر فرآیندها در سرعت تولید، مواد اولیه، آزمایش‌گیری‌ها، گسترش محصولات جدید و شرایط عملیاتی جدید اعمال می‌شوند. تغییر  تجهیزات به معنای تغییر در مواد سازنده، ویژگی‌های دستگاه‌ها، لوله گذاری‌ها، تجهیزات آزمایشگاه‌ها نظارت‌های نرم‌افزاری و طراحی آلارم‌ها و غیره می‌باشد.

 

بررسی حوادث گذشته:

بررسی حوادث گذشته شامل شناسایی دلایل اصلی بروز حادثه و انجام مراحل پیشگیرانه برای جلوگیری از اتفاق افتادن حوادث مشابه می‌باشد. هدف از این بررسی‌ها اینست که افراد از تجارب گذشته یاد بگیرند که اشتباه‌های احتمالی را مرتکب نشوند. حتی شبه حوادثی که پتانسیل تبدیل شدن به حوادث بزرگ را داشته‌اند بایستی مورد بررسی قرار گیرند.

 

سازماندهی اورژانسی:

کارفرمایان بایستی آمادگی مقابله با شرایط اضطراری ناشی از نشر مواد خطرناک را داشته باشند. سازمان‌دهی اورژانسی یک لایه دفاعی می‌باشد که در مسیر دیگر لایه‌ها از بوجود آمدن شرایط اضطراری پیشگیری می‌کنند. همچنین نحوه عمل در چنین شرایطی به افراد آموزش داده می‌شود.

 

نتیجه‌گیری:

با اجرای صحیح، اقدامات مدیریت ایمنی فرآیند می‌تواند حوادث ناشی از نشر مواد شیمیایی خطرناك را به حداقل رساند و یا آنكه با آموزش‌های اجرا شده مطابق با دستورات مدیریت ایمنی می‌توان با حوادث بوجود آمده بهتر برخورد كرده و از گسترش و بجا گذاشتن تلفات دیگر جلوگیری كرد. سایر اعمال مربوط به مدیریت ایمنی فرآیند نیاز به مرور و بازنگری دارند. لذا مدیریت برای اطمینان از اجراشدن دستورالعمل‌ها، ممیزی‌هایی را در داخل سازمان انجام می‌دهد كه هدف آن تداوم بخشیدن به برنامه‌ها و اهداف مدیریت ایمنی فرآیند می‌باشد.

 

1- process safety  information

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه