شناسایی و ارزیابی خطرات موجود یا بالقوه در یک کوره آجرپزی  با استفاده از روش آنالیز ایمنی شغل (JSA)

 عبدالله غلامی، عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی گناباد

داوود اسکندری، عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی کاشان

اصغر شیخ، کارشناس بهداشت حرفه ای، مرکز بهداشت استان خراسان رضوی

 

 

مقدمه

تعداد زیادی از نیروی کاری در کشورهای مختلف به علت حوادث شغلی دچار آسیب یا مرگ می شوند.  در راستای کاهش آثار و همچنین ضرر و زیان اقتصادی ناشی از این حوادث، روش های مختلفی برای شناسایی مخاطرات در محیط های کاری ارایه شده است که می توانند در کنترل ریسک های موجود مثمر ثمر باشند و[1]JSA  نیز یکی از این روش های شناسایی خطرات می باشد که می تواند خطرات موجود در محیط های کار را شناسایی کرده و در صدد رفع این خطرات برای جلوگیری از ایجاد حوادث برآمد (2).

 

مواد و روش ها

در این مطالعه از تکنیک آنالیز ایمنی شغلی برای شناسایی و ارزیابی مخاطرات بالقوه در یک کوره آجرپزی استفاده شده است. در ابتدا مشاغل به وظایف ها و مرحله های تشکیل دهنده آنها خرد شدند، در مرحله بعد خطرات هر کدام از آنها شناسایی و در نهایت برای هرکدام از این مخاطرات، اقدام پیشگیرانه و کنترلی ارایه گردید.

 

نتایج

با توجه به نتایج بدست آمده در شرکت مورد نظر تعداد 4  فعالیت، شامل فعالیت های خشت زنی، کوره چینی، آجر بارکنی و کوره سوز و نیز تعداد 30 وظیفه کاری  از مشاغل سخت و حادثه ساز شناسایی شدند، که در مورد فعالیت شغلی کوره چین خطرات احتمالی شناسایی شده دارای شدت بیشتری بودند.

 

 

بحث و نتیجه گیری

کلید واژه ها: ایمنی، شناسایی خطرات،JSA ، کوره های آجرپزی

  

مقدمه

کار در کوره های آجرپزی یکی از مشاغل سخت و زیان آور محسوب می شود و معمولا امکانات بهداشتی و رفاهی در این کارگاه ها کمتر است  و از طرفی نیاز به تولید آجر روز به روز در کشور بیشتر می شود و کارگران شاغل در این کارگاه ها از نظر سطح سواد در سطح پایین جامعه قراردارند و بیشتر این کارگران حتی پوشش بیمه هم ندارند.

 تعداد زیادی از نیروی کاری در کشورهای مختلف به علت حوادث شغلی دچار آسیب یا مرگ می شوند. طبق آمار ارائه شده از سازمان بین المللی کار در سال 2000 شمار حوادث شغلی در تمام دنیا 25 میلیون فقره اعلام شده است که در اثر آن یک میلیون نفر جان باخته اند. در ایران تعداد کارگران بیش از  17 میلیون نفر است که در دو میلیون کارگاه مشغول هستند از حوادث به ثبت رسیده در سال های 79-72 تعداد 100057 فقره حادثه شغلی رخ داده است که 86/9 درصد نها منجر به قطع عضو شده است.

 بنا بر مطالعات انجام شده علل اصلی حدود 80%  تا 90%  حوادث رفتار ناایمن کارکنان می باشد و فقط 10% تا 20% آنها مربوط به شرایط ناایمن کار می باشد. براساس آمار ارایه شده در سال  2005 هرساله 2/2 میلیون نفر اعم از زن و مرد به جهت حوادث و بیماری های ناشی از کار ازحقوق خود محروم می شوند، فوت و آسیب های ناشی از کار هزینه های سنگینی را به دولت ها به ویژه در کشورهای در حال توسعه که تعداد زیادی از کارگران در مشاعل پرخطر از قبیل کشاورزی، استخراج معدن و غیره مشغول به کار می باشند را تحمیل می کند. در راستای کاهش آثار و همچنین ضرر و زیان اقتصادی ناشی از این حوادث، روش های مختلفی برای شناسایی مخاطرات در محیط های کاری ارایه شده است که می توانند در کنترل ریسک های موجود مثمر ثمر باشند. از نمونه تکنیک هایی که بر جنبه های ایمنی و بهداشت صنعتی تکیه دارد می توان به تکنیک JSA اشاره نمود که تکنیکی است که علاوه بر سادگی درک آن، در برنامه ریزی و اجرا نیز بسیار کاربردی و موثر است.

 اجرای این روش تقریبا با حداقل تجهیزات و تنها با مطالعه دقیق و براساس توانایی های فرد آنالیز کننده صورت می گیرد. و در نهایت فارغ از هرگونه عدد و با زبانی ساده و در عین حال فنی و تخصصی، کلیه افراد (مدیران و کارگران) را به فراخور اطلاعاتشان بهره مند می سازد. و با در  نظر گرفتن همین موارد است که اجرا و پیاده سازی این تکنیک در هر صنعت و شغلی توصیه می گردد.

 یکی از فعالیت هایی که در آن آمار حوادث در سال های اخیر در کشور ما بالا گزارش شده که ناشی از عدم نظارت کافی و همچنین نبود الزامات قانونی در این زمینه می باشد مشاغل کوره های آجرپزی می باشد.  در این مشاغل همواره مخاطرات مختلفی از جمله ابتلا به صدمات اسکلتی- عضلانی به علت حمل نادرست بار، سقوط و برخورد اشیاء با  کارگران و غیره وجود دارد که می توان با شناسایی این مخاطرات از میزان حوادث شغلی در این گروه کاری تا حد زیادی از بروز حوداث کاری جلوگیری کرد. در این مطالعه به منظور نیل به این مهم از تکنیک JSA برای شناسایی مخاطرات شغلی در مراحل مختلف انجام فعالیت ها  و همچنین ارایه راهکارهای کنترلی با توجه به وظایف مورد نظر استفاده گردیده است.

 

روش کار

تکنیکJSA  ابزار بسیار مناسبی جهت شناسایی مخاطرات در سیستم های مدیریت ایمنی و بهداشتی بوده و با طبیعت جزء نگر و دقیقش در شناسایی خطرات و بهبود ایمنی می تواند گامی بسیار موثر قلمداد گردد. در نهایت و در گام های بعدی صاحبان صنایع با کمک مدیران ایمنی این شرکت ها با استفاده از نتایج این تکنیک، می توانند اقدام به تدوین و گردآوری دستورالعمل های کاری ایمن برای تمام مشاغل موجود کنند.

 در این پژوهش، 4  شغل از مشاغل سخت و حادثه ساز موجود در کوره های آجرپری در نظر گرفته شده و تمامی آنها توسط روش JSA   مورد آنالیز قرار گرفتند. بدین ترتیب که ابتدا مشاغل به مراحل ریز و در واقع به وظایف و مراحل تشکیل دهنده آنها خرد شدند. در مرحله بعد، خطرات هر کدام از این وظایف شناسایی شده و در نهایت برای هرکدام از این مخاطرات، اقدام اصلاحی و کنترلی پیشنهاد گردید. شایان ذکر است که در این تحقیق که به روش مشاهده و پرنمودن چک لیست انجام گردید، فعالیت های مخاطره آمیز در این 4 شغل در قالب  30 خطر عمده که کارگزان این مشاغل را تهدید می کرد، شناسایی گردید. پس از شناسایی این خطرات با توجه به امکانات و محدودیت های کار در این گونه کارگاه ها، پیشنهاداتی برای جلوگیری از بروز حادثه در این مشاغل ارایه گردید.

 

نتایج

همانطور که در روش کار اشاره شد، 4 فعالیت پرمخاطره که دارای بیشترین تعداد حوادث در سال 1388 در کارگاه های مورد مطالعه بودند، مورد ارزیابی قرار گرفتند که این فعالیت ها شامل خشت زنی، کوره چینی، آجر بارکنی و کوره سوز تعریف شدند. در جداول 1 تا 4 نتایج مربوط به هر وظیفه شغلی و نیز شناسایی مخاطرات مربوط به هر وظیفه و نیز راهکارهای اصلاحی ارایه شده است.

  

 

جدول 1- تعیین خطرات احتمالی و اقدامات اصلاحی برای فعالیت کاری خشت زن

 

مراحل انجام کار

خطرات احتمالی

اقدامات اصلاحی

 

1- در خشت زدن با دست کارگر گل را با دست در قالب ریخته و صاف می کند و قالب 6 تایی را بلند کرده و با کمر خمیده آن را در 50 متری روی زمین خالی می کند

 

 

1-1- تماس با اشیای برنده احتمالی موجود در گل خشت زنی

 

 

1-1-1- استفاده از دستگاه های خشت زنی مکانیکی

1-1-2- استفاده از سند کردن خاک در قبل از تبدیل خاک به گل

1-1-3- استفاده از بیلچه برای ریختن گل به داخل قالب

1-1-4- استفاه از دستکش مناسب

 1-2- تماس دست با گل

1-2-1- استفاده از دستگاه های خشت زینی مکانیکی

1-2-2- استفاده از بیلچه برای ریختن گل به داخل قالب

1-2-3- استفاده ازدستکش مناسب

1-3- حمل بار سنگین

1-3-1- استفاده از دستگاه های خشت زنی مکانیکی

1-3-2- استفاده از قالب های با تعداد خشت کمتر

1-3-3- بلند کردن و حمل 2 نفره قالب ها

1-4- بریدن  دست توسط لبه‎های تیز قالب

1-4-1- استفاده از دستگاه های خشت زنی مکانیکی

1-4-2- استفاده از لایه های نرم مانند چرم  برای روکش کردن لبه های قالب 1-4-3- استفاده از دستکش مناسب

1-5- بلند کردن غیر اصولی قالب و اسیب به کمر

1-5-1- استفاده از دستگاه های خشت زنی مکانیکی

1-5-2- آموزش اصول صحیح  بلند کردن و حمل دستی بار

1-6- گیر کردن دست زیر قالب هنگام خالی کردن قالب روی زمین

1-6-1- استفاده از دستگاه های خشت زنی مکانیکی

1-6-2- استفاده از قالب های با دسته پشتی قابل تنطیم

 

 

  

جدول 2- تعیین خطرات احتمالی و اقدامات اصلاحی برای فعالیت کاری کوره چین

 

مراحل انجام کار

خطرات احتمالی

اقدامات اصلاحی

 

1- کارگر خشت ها را از محوطه بر روی گاری حمل خشت بار کرده و در داخل کوره خشت های خام را در کوره می چیند

1-1- افتادن خشت ها روی کارگر

1-1-1- استفاده از گاری های مناسب

1-1-2- استفاده مناسب از ظرفیت گاری

1-2- وجود اشیا برنده در داخل خشت خام و بریدن دست

1-2-1- استفاده از سرند کردن خاک در قبل از تبدیل خاک به گل

1-2-2- استفاده از زمین مناسب و بدون اشیا برنده و سنگ برای خشت زدن

1-2-3- استفاده از دستکش مناسب

1-3- ساییده شدن پوست دست در اثر تماس مکرر با خشت خام

1-3-1- استفاده از دستکش مناسب

1-4- ریزش خشت های چیده شده بر روی هم

1-4-1- استفاده از داربست مناسب

1-4-2- استفاده از  حفاظ توری  در محل هایی که چیدن خشت به اتمام رسیده است

1-4-3- استفاده از کارگران ماهر برای چیدن خشت ها

1-5- ریزش سقف کوره

1-5-1- تعمیر و بهسازی قسمت های فرسوده سقف کوره

1-5-2- استفاده از حفاظ توری در سقف کوره هنگام پیدن خشت

1-5-3- استفاده از کلاه ایمنی در هنگام ورود به کوره

1-6- خطر استنشاق گردو غبار و کمبود هوای کافی به دلیل کار در فضای محصور

1-6-1- تهویه عمومی کوره برای ایجاد هوای مناسب و کافی

1-6-2- آب پاشی گردن کف و جلوی کوره برای جلوگیری از ایجاد گردو غبار

1-6-3- استفاده از لوازم حفاظت تنفسی در هنگام ورود به کوره

1-7- سقوط از ارتفاع در هنگام چیدن ردیف های بالایی

1-7-1- استفاده از داربست های مناسب در هنگام چیدن

1-7-2- استفاده از کمربن ایمنی در هنگام کار در ارتفاع

1-8- تماس با هوای داغ و قرار گرفتن در معرض دمای زیاد

1-8-1- چیدن خشت در مناظقی از کوره که خشت های پخته شده قبلی سرد شده است

1-8-2- استفاده از اب سرد و قرص های نمک برای جلوگیری از ایجاد عوارض گرمای زیاد

1-9- خطر حریق در کوره

 

 

        

جدول 3- تعیین خطرات احتمالی و اقدامات اصلاحی برای فعالیت کاری آجر بارکن

 

مراحل انجام کار

خطرات احتمالی

اقدامات اصلاحی

 

1- آجرها رار از داخل کوره در روی نوار نقاله میاندازد و از آن جا به کامیون منتقل می شود

1-1- سقوط آجرها بر روی کارگر

1-1-1- استفاده از حفاظ مناسب جلوی ردیف های آجر در هنگام بار کردن آجر

1-1-2- درست برداشتن آجرها و خالی نکردن ردیف های زیرین.

1-2- پرتاب غیر عمدی آجرها به طرف کارگر از سوی همکاران او

1-2-1- آموزش اصول ایمنی به کارگران

1-2-2- ایجاد وقت های استراحت برای کارگران برای جلوگیری از خستگی مفرط 

1-3- ساییده شدن دست کارگر در اثر تماس با آجر

1-3-1- با رکردن آجر با وسایل مکانیزه مانند تراکتور های کوچک

1-3-2- استفاده از دستکش های مناسب

1-4- برگشتن آجر از رو ی نوار نقاله و اصابت به کارگر

1-4-1- استفاده از حفاظ مناسب اطراف تشتک نوار نقاله

1-4-2- پایین آوردن ارتفاع تشتک نوار نقاله برای جلوگیری از برگشت آجرها و راحتی کار

1-5- خطر استنشاق گردو غبار و کمبود هوای کافی به دلیل کار در فضای محصور

1-5-1- تهویه عمومی کوره برای ایجاد هوای مناسب و کافی

1-5-2- آب پاشی کردن کف و جلوی کوره برای جلوگیری از ایجاد گردو غبار

1-5-3- استفاده از لوازم حفاظت تنفسی در هنگام ورود به کوره

1-6- خطر ریزش سقف کوره

1-6-1- تعمیر و بهسازی قسمت های فرسوده سقف کوره

1-6-2- استفاده از حفاظ توری در سقف کوره هنگام پیدن خشت

1-6-3- استفاده از کلاه ایمنی در هنگام ورود به کوره

1-7- خطر حریق در کوره

1-7-1- جلوگیری از ورود مواد قابل اشتعال به داخل کوره

1-7-2- گذاشتن راه های خروج اضطراری در صورت زبانه کشیدن شعله آتش

1-8- تماس احتمالی با آجرهای داغ

1-8-1- بار کردن در قسمتس از کوره که آجرها کاملا سرد شده است

 

 

   

جدول 4- تعیین خطرات احتمالی و اقدامات اصلاحی برای فعالیت کاری کوره سوز

 

مراحل انجام کار

خطرات احتمالی

اقدامات اصلاحی

 

1- کار تنظیم سوخت کوره را در تمام شبانه روز و سر زدن به فرآیند پخت را بر عهده دارد

1-1- تماس با مازوت

1-1-1- جلوگیری از نشت مازوت از مخزن ذخیره

1-1-2- گرفتن نشت شیلنگ های دستگاه سوخت پاش

1-1-3- تمیز کردن مازوت ریخته شده در اطراف دستگاه های سوخت پاش و مخزن

1-1-4- استفاده از لوازم حفاظت فردی

 

1-2- تماس با اشیاء داغ در هنگام تنظیم سوخت

1-2-1- محصور کردن اشیای داغ

1-2-2- استفاده از علایم ایمنی در اطراف اشیای داغ

1-2-3- استفاده از دستکش مناسب

 

1-3- تماس احتمالی با آجر های داغ

1-3-1- محدود کردن سوراخ های ورودی سوخت به داخل کوره

1-3-2- استفاده از حفاظ مناسب در اطراف جایگاه های ورود سوخت

1-3-3- استفاده از علایم ایمنی

1-3-4- استفاده از دستکش مناسب

1-4- گیر کردن پا در سوراخ های ورودی سوخت سقوط به داخل کوره داغ

1-4-1- محدود کردن سوراخ های ورودی سوخت به داخل کوره

1-4-2- استفاده از حفاظ مناسب در اطراف جایگاه های ورود سوخت

1-4-3- استفاده از علایم ایمنی

1-5- سقوط از ارتفاع به اطراف کوره

1-5-1- ساخت دیوار در اطراف بام کوره برای جلوگیری از سقوط

1-5-2- استفاده از علایم ایمنی

1-6- تماس با دود و گرد و غبار

1-6-1- استفاده از دستگاه های کنترل آلودگی هوا برای کنترل خروجی دود کش

1-6-2- جلوگیری از ورود مواد قابل اشتعال به داخل کوره

1-6-3- گذاشتن راه های خروج اضطراری در صورت زبانه کشیدن شعله آتش

1-7- خطر حریق در کوره و گیر کردن در آتش

1-7-1- جلوگیری از ورود مواد قابل اشتعال به داخل کوره

1-7-2- گذاشتن راه های خروج اضطراری در صورت زبانه کشیدن شعله آتش

 

 

بحث و نتیجه گیری

کار در کوره های آجرپزی از مشاغل سخت و زیان آور محسوب می شود. در این کارگاه ها سطح سواد کارگران و کارفرمایان و تسهیلات بهداشتی و رفاهی پایین است. همین طور به دلیل دوری کارگاه ها از شهرها و مراکز صنعتی، نظارت و بازرسی بهداشتی توسط مسوولین کمتر می باشد؛ بنابراین احتمال وقوع حوادث ناشی از کار در این صنایع بالا است. مطابق جداول 1 تا 4 مشخص گردید که در این مشاغل خطرات بسیار زیادی وجود دارد که می تواند باعث ایجاد حوادث و بیماری های شغلی گردد. بنابراین باید توجه بیشتری به اینگونه کارگاه ها صورت گیرد و با آموزش ایمنی به کارگران و بالابردن سطح فرهنگ ایمنی از به وجود آمدن حوادث در این قبیل کارگاه ها جلوگیری شود.

 

منابع:

1- نجفی، ارزیابی وضعیت ایمنی یک شرکت یخچال سازی به روش JSA، پایان نامه کارشناسی ارشد بهداشت حرفه ای، دانشکده بهداشت و انستیتو تحقیقات بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی تهران، 1380.

 2- ایرج محمد فام، مهندسی ایمنی، انتشارات فن آوران، 1380.

 3- حمید سوری، خطاهای متداول در تحقیقات علوم پزشکی و کنترل آنها، انتشارات مرکز تحقیقات علوم پزشکی کشور، 1384.

 4- دهیلون بی اس، ارزیابی کمی ایمنی، تجمه ایرج محمد فام، انتشارات :دانشگاه علوم پزشکی همدان، 1385.

 



[1] Job Safety Analysis

 

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه