بهداشت حرفه ای در لابراتوارهای دندانسازی

مهندس فاضله كتایون مدیری، كارشناس مسئول بهداشت حرفه ای مركز سلامت محیط و كار

 

 

تعریف بهداشت حرفه ای

بهداشت حرفه ای شاخه ای از علوم بهداشتی است که با شناسایی، ارزشیابی و کنترل عوامل زیان آور در محیط کار از بروز بیماری ها و عوارضی که ممکن است توسط عوامل زیان آور فیزیکی، شیمیایی، بیولوژیکی، ارگونومیکی بوجود آید، جلوگیری می کند. کنترل عوامل تهدید کننده سلامت در محیط کار تا حد زیادی از ظهور عواقب و عوارض بعدی شامل بیماری ها و حوادث شغلی و رکود اقتصادی و کاهش بهره وری به علت از کار افتادگی می کاهد.

 بهداشت حرفه­ای کاربرد عملی بررسی و ارزیابی ریسك عوامل زیان آور محیط های كار(عوامل زیان آور فیزیكی، شیمیایی، بیولوژیكی، مكانیكی، ارگونومیكی، روانی و اجتماعی) و ریسك مشاغل مختلف (J.S.A.) با توجه به عوامل اجتماعی تاثیرگذار و تعیین كننده های اجتماعی(S.D.H.) در سلامت كار و به دنبال آن كنترل عوامل زیان آور شناسایی و اولویت بندی شده و کنترل عوامل و استرس­های محیطی ناشی از کار را شامل می­شود که ممکن است منجر به صدمه، بیماری و ناخوشی، ناراحتی، مشکلات بهداشتی  و همچنین کاهش سطح کارائی کارگران و دیگر افراد جامعه شود.

 

اهداف بهداشت حرفه ای

کمیته مشترک سازمان بهداشت جهانی و سازمان بین المللی کار که در سال 1953 در ژنو تشکیل شد هدف های بهداشت حرفه ای را چنین ترسیم نمود:

 الف) تامین حفظ و ارتقاء سطح سلامت جسمانی، روانی و اجتماعی کارکنان در هر پیشه ای که هستند.

 ب) پیشگیری از بیماری ها و حوادث ناشی از کار.

 پ) انتخاب کارکنان برای محیط و شغلی که از نظر جسمانی و روانی توانایی انجام آن را دارند و یا به طور اختصار تطبیق کار با انسان و در هر صورت عدم امکان، تطبیق انسان با کار.

  

برنامه های بهداشت حرفه ای

 الف) برنامه های مربوط به معاینات پزشکی کارکنان.

 ب) برنامه های مربوط به بهداشت کار که شامل شناخت، بررسی و اندازه گیری عوامل زیان آور موجود در محیط کار و ارائه طرح های کنترل و بهسازی محیط کار می باشد.

 پ) برنامه های مربوط به حفاظت و ایمنی

 ت) برنامه های مربوط به آموزش بهداشت کارکنان

  

این علم شامل بررسی و مطالعه موارد زیر است:

 - ارزیابی ریسك در محیط كار.

 - سم شناسی، دسته بندی، برچسب گذاری و تهیه اطلاعات سلامت كار بامواد شیمیایی.

 - فرایندهای صنعتی و روابط آنها و طرق استفاده از مواد شیمیایی بصورت مواد اولیه، بینابینی و تولیدی.

 - طراحی و ارزیابی سیستم­های تهویه در جهت كنترل آلاینده های شیمیایی محیط كار به صور گاز و بخار،گرد و غبار و انواع فیوم های صنعتی و نیز طراحی سیستم های تهویه با استفاده از هوای برگشتی

 - کنترل صدا و ارتعاشات در محیط كار شامل كنترل های مهندسی، مدیریتی و فردی)

 - طراحی و كنترل سیستم های روشنایی در محیط كار

 - طراحی سیستم های كنترل شرایط جوی محیط كار

 - فاكتورهای ارگونومیك و طراحی های مهندسی انسانی

 - رفتار فیزیکی و شیمیائی آلاینده­های هوا

 - فنون و آمار نمونه­برداری از آلاینده های محیط کار

 - حفاظت در برابر تشعشعات یونیزان و غیر یونیزان در محیط های كار

 - تاثیرات مخاطرات شغلی بر روی سلامتی

 - سیستم های مدیریت ایمنی و سلامت كار

 - مسمومیت ها و بیماری های ناشی از كار(طب كار)

 - طراحی سیستم های اعلام و اطفای حریق دستی و اتوماتیك

 - نظم و انضباط در محیط كار از نظر چیدمان وسایل(5 S)

 - طراحی و ارزیابی طرح های آمادگی و واكنش در شرایط اضطراری در محیط كار

 بارعایت اصول بهداشت حرفه ای و ایمنی در محیط های كار می توان با مهارت و سلامتی به كار ادامه داد بدون اینكه عارضه یا بیماری در شاغل بروز كند.

  

چه مخاطراتی در لابراتوارهای دندانسازی وجود دارد؟

 

  • پاتوژن های خونی: تماس با عوامل ایجاد کننده HIV، هﭙاتیت C و Bزمانی که آیتم های آلوده به خون و بزاق  را جابجا می کنند.

 

  • متیل متاکریلات: جهت ساخت دندان مصنوعی استفاده می شود که ممکن است موقع تنفس،  تماس پوستی، و یا از طریق گوارشی جذب بدن شود. این ماده برای چشم، پوست، و دستگاه تنفسی محرک است. تماس مداوم و طولانی مدت حساسیت پوستی، آسم و اثرات غیر قابل برگشت عصبی ایجاد می کند.

 

  • مواد شیمیایی الکتروپلاتینی: این فرایندآلاینده های خطرناکی را در فضا آزاد می کند که افراد را با ریسک های مختلف مواجه می نماید. آلاینده ها حاوی  میست، انواع اسید و آلکالین است که می تواند مشکلاتی برای دستگاه تنفسی و  پوست ایجاد کند.

 

  • فلزات: فلزاتی مانند برلیوم، کرومیوم، کبالت و نیکل. این فلزات به صورت آلیاژ برای قالب گیری و چهارچوب دندان و دیگرترکیبات بروتزهای دندان استفاده می شود که می توانند مشکلات  مختلفی را برای ریه ایجاد کند.

 

  • اختلالات مربوط به حرکات تکراری: میزانی از صدمات مربوط به عضلات، تاندون ها، اعصاب، لیگامان ها و مفاصل بازو، دست، مچ، کتف ها،گردن و پشت می باشد. این صدمات به علت آسیب هایی است که در طول زمان به بدن وارد شده است. اگر درمان نشوند به دردهای مزمن و ناتوانی دائمی منجر می شود.

 

  • سروصدا: دستگاه هایی که در لابراتوار وجود دارد با صدایی که تولید می کند می تواند کاهش شنوائی ایجاد کند.

 

  • استریل کننده های شیمیایی: این مواد برای استریل کردن وسائل پروتز و وایمبرشن که از مطب دندان پزشکی آمده و با خون و بزاق آلوده اند استفاده می شود. مواد استریل کننده شامل: آلدهیدها، فنول ها و ... هستند. این مواد می توانند مشکلات ریوی و درماتیت ایجاد کنند.

بیماری سیلیکوزیس كه در آزمایشگاه های دندانسازی تشخیص داده و تایید شده است.

 بطور كلی سیلیس به دو شكل كریستالی و غیر كریستالی با خصوصیاتی نظیر بدون بو، بدون رنگ، غیر قابل تركیب (البته كوارتز اندكی در مایعات بدن بشكل اسید سیلیسیك حل می شود و از طریق ادرار دفع می گردد) می باشد. سیلیس كریستالی از سمیت بیشتری برخوردار است و توان بیشتری را در ایجاد بیماری سیلیكوزیس دارند، استنشاق گرد و غبار سیلیس در یك دوره زمانی و با غلظت های كافی می تواند سبب شكل گرفتن آسیب بافتی گشته كه شكل ویژه آن در ریه بصورت مجزا یا مجتمع دیده می شود. بیماری سیلیكوزیس به سه نوع حاد، تحت حاد و مزمن دسته بندی شده و میزان بروز آن به طول مدت تماس، غلظت گرد و غبار سیلیس كریستالی، سایز ذرات و خصوصیات فردی بستگی دارد و مواجهه با ذرات سیلیس كریستالی قابل تنفس می تواند سبب افزایش بروز بیماری توبركلوزیس (سل) شود كه دارای علائمی نظیر سرفه، خروج خلط، رنگ خلط، احساس فشردگی در سینه، تنگی نفس و ... می باشد.

در كشور آمریكا بیش از 7/1 میلیون كارگر در صنایع با سیلیس كریستالی تماس تنفسی دارند و هر سال بیش از 250 نفر از میان كارگران یاد شده بدلیل ابتلا به بیماری سیلیكوزیس فوت می نمایند.

  

چه اعمالی در آزمایشگاه های دندانسازی منجر به سیلیکوزیس می شود؟

 

  • قالبگیری: تماس زمانیکه مواد روکش دندان را مخلوط کرده صورت می گیرد و در طی  قالبگیری رخ می دهد. این مواد گاهی حاوی مقدار زیادی کریستوبالیت هستند. کریستوبالیت بسیار سمی تر از سیلیکای کریستالی است.

 

  • سند بلاست کردن: طی این عملیات با  مواد روکش دندان یا خود شن تماس رخ می دهد. شن سیلیکا گاهی برای تمیز کردن قالبگیری استفاده می شود. اغلب حاوی 100% سیلیکای کریستالی است. تماس زمانی که جعبه بلاست نشتی داشته باشد نیز رخ می دهد. باز کردن در جعبه قبل از ته نشین شدن ذرات یا جمع آوری آنها توسط سیستم تمیز کننده خطرناک است.

 

  • خرد کردن چینی: ترکیبات سیلیکا در چینی های مختلف وجود دارد. تماس زمانی که پودرهای چینی مخلوط می شوند یا مواد چینی خشک خرد و جلا داده می شوند رخ می دهد.

 

  • تمیز کردن: کارهایی که شامل تمیز کردن و گردگیری ذرات حاوی سیلیکا باشد فرد را در صورتی که گرد و غبار بلند شود را با خطر بزرگی روبه رو می کند.

 

 چطور می توان تماس با سیلیکا را در آزماشگاه کم کرد؟

برای پیشگیری از خطرات تماس با سیلیكا بهترین راه حذف كامل مواجهه با آن است كه این كار بوسیله درخت آنالیز ریسك (شامل مدیریت ریسك، ارزیابی ریسك، ارتباطات ریسك)  صورت می گیرد و می توان از روش های زیر بهره گرفت:

 

  • جایگزینی: روشی ایده آل برای قطع تماس و محدود کردن مواد حاوی سیلیس کریستالی است. روشی که برای  وسیله سند بلستینگ کاربرد زیادی دارد. اکسید آلومینیوم یکی از موادی است که بسیار قابل قبول است.

 

  • تهویه: زمانیکه ماده مناسب در دسترس نباشد بایستی از تهویه موضعی مکشی برای محدود کردن تماس استفاده کرد. این سیستم ذرات را از منبع به دام می اندازد و به سیستم نگهداری ذرات منتقل می نماید.

 

  • ماسک تنفسی: افراد بایستی زمانی که روش های کنترلی قابل اجرا نیست از وسایل حفاظت فردی نظیر ماسک استفاده کنند.

 

  • تمیز کردن و گردگیری: از جارو کردن و گردگیری خشک، هوای کمبرس شده  و استفاده از تمییز کننده های خلایی  به علت پخش کردن ذرات به هوا باید خودداری گردد.

 

سیلسکوزیس یک بیماری ناتوان کننده و غیر قابل علاج است. به هر حال قابل  پیشگیری است. سیلیکوزیس به علت تنفس ذرات ریز حاوی سیلیکای کریستالی ایجاد می شود. با ورود به ریه این گرد و غبار می توانند منجر به صدمه ای شوند که بدن را از مصرف اکسیژن به طور مناسب باز  دارد. تنفس ذرات سیلیس کریستالی می تواند به بیماری های دیگر مانند توبرکلوزیس، ناراحتی کلیه و سرطان ریه منجر شود.

سیلیکوزیس با علائم کمی شروع می شود، این علائم شامل: کوتاهی تنفس، سرفه های شدید، سفتی قفسه سینه و خس خس می باشد. سیلیکوزیس حتی بعد از قطع تماس نیز می تواند بدتر شود.

  

چه تست های پزشکی مورد نیاز است اگر فکر می کنیم در معرض سیلیس هستیم؟

در مورد سیلیکوزیس، علائم بیماری و کلینیکی اغلب اوقات تاخیر دارند. خیلی از آنها بعد از 20 سال از اولین تماس نیز بروز نمی کنند. اگر فکر می کنید در معرض تماس هستید یا متوجه علائمی چون سرفه و کوتاهی تنفس شده اید بایستی به پزشک مراجعه کرده و تاریخچه کاری خود را توضیح دهید.

 پزشک شما آزمایشی را که سیستم تنفسی شما را چک می کند توصیه می نماید. این تست آزمایش ظرفیت تنفسی و  گراف سینه شماست. یک تست پوستی جهت تشخیص توبرکلوزیس نیز پیشنهاد می شود.

 هیچ درمان پزشکی برای درمان یا جلوگیری از پیشرفت آن شناخته نشده است. افرادی که با سیلیس تماس دارند، باید سیگار کشیدن را کنار بگذارند تا ریسک ابتلا به سرطان ریه را کاهش دهند.

 پایش سلامت فردی كاركنان لابراتوارهای دندانسازی از طریق تشكیل پرونده سلامت برای آنان و انجام معاینات ادواری از اهمیت بالایی برخوردار است تا بتوان از بروز این عارضه كشنده پبشگیری نمود.

  

منابع:

1- كتابچه حدود تماس شغلی، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكی، مركز سلامت محیط و كار.

2- سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت حرفه ای، ترجمه مینو نمازی و ناصر صادقی فرد.

3- سیلیكوزیس در دندانسازی، مهندس معصومه نیك بخت.

 

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه