ایمنی و بهداشت شغلی محرکی برای استقرار بنگاه های اقتصادی پایدار

حمید عبدی ولیک چالی، کارشناس ایمنی مجتمع آلومینیوم المهدی هرمزآل

 

 

با توجه به رشد چشمگیر پیشرفت های علمی و صنعتی بشر و نیز تعامل کشورهای جهان در تبادل فن آوری های پیشرفته، بی شک بیش از پیش می بایست به مقوله ایمنی و بهداشت شغلی توجه داشت. این مهم فقط با همفکری و تبادل نظرات سازنده تمامی متخصصان ایمنی و بهداشت در جهت ایجاد محیطی امن و دور از خطر امکان پذیر است.

بعد از بحران های مالی که طی چند سال گذشته در سراسر جهان بوقوع پیوست، بسیاری از صنایع بزرگ جهان، در آستانه ورشکستگی و سقوط قرار گرفته اند، بسیاری از آنان مجبور به ادغام با دیگر شرکت ها و رقبای خود شدند، بسیاری جهت بقای خود و جلوگیری از زیان بیشتر، مجبور به تعدیل نیرو و اخراج هزاران نفر از کارگران شدند و مابقی نیز با انتقال تاسیسات خود به کشورهای جهان سوم که نیروی کار ارزانتری دارند، در حال ادامه حیاتند.

در بسیاری از کشورها، مخصوصا کشورهای صنعتی، جدای از مدرنیته شدن خطوط تولید و استفاده از ربات که منجر به کاهش و تعدیل نیروی کاری شده است، بحران های مالی و چالش های جهانی فوق، منجر به اخراج هزاران نفر در مشاغل مختلف شده است. مابقی کارگران نیز با دغدغه های بسیار زیاد شغلی و از ترس از دست دادن کار، علاوه بر نداشتن تمرکز کاری، تن به انجام کارهای پر مخاطره می زنند.

این بحران ها و چالش های جهانی منجر به آن شد که بسیاری از دولت ها، توجه خود را معطوف به کارگاه های زود بازده و بنگاه های پایدار نمایند. بدین طریق بسیاری از افراد و شرکت ها، با شناسایی نیازهای روز جامعه، و با دریافت وام های خرد یا کلان، دست به تشکیل واحدهای صنعتی زده اند.

اما جای این سوال باقیست که آیا با ایجاد واحدهای صنعتی در ابعادی کوچک اما به تعداد زیاد، به همان میزان موارد ایمنی و بهداشتی صنایع مربوطه نیز مراعات شده است؟!!

 شرط اول پیشرفت اقتصادی یک کشور، استفاده از نیروی کاری سالم است. به عبارت دیگر قانون «اول ایمنی، بعد کار» بیانگر آن است که ایجاد محیطی عاری از خطر جهت حفظ سلامت نیروی کاری و حفظ منابع و به طبع آن افزایش سرمایه، از مهمترین منافع هر کشور می باشد.

 جهت ایجاد این محیط، گسترش فرهنگ ایمنی و بهداشت شغلی و استقرار آن به نحوی که ضمن ایجاد محیطی عاری از خطر، افزایش میل کاری و از بین بردن استرس های شغلی را در پی داشته باشد، را باید دنبال نمود. با این رویکرد سیستمی، علاوه بر ایجاد نشاط روحی در محیط کار، افزایش راندمان کاری، افزایش سرمایه و نیز قابلیت ارتقاء کیفی و کمی محصولات صنایع را به دنبال خواهد داشت که موجب رقابت بنگاه های کوچک و پایدار با صنایع بزرگ نیز خواهد گردید.

 در کشورمان ایران که همانند دیگر کشورهای در حال توسعه در مسیر پیشرفت قرار گرفته است، این مسیر با بومی سازی تکنولوژی، استفاده از دانشمندان و محققان جوان و متفکر در حال پیمودن است. با این حال دولتمردان کشور، ضمن حمایت از بنگاه های پایدار و ایجاد شهرک های صنعتی، که علاوه بر اشتغال زایی، موجب رقابتی شدن بازار و افزایش کمی و کیفی محصولات می گردد، در مورد حمایت از حقوق کارگران، شناسایی چالش های کاری و نیز تحلیل قوانین، مقررات و استانداردهای ملی و بین المللی موجود در زمینه ایمنی، بهداشت و محیط زیست و نیز برگزاری همایش ها و تبادل نظرات سازنده، اقدامات در خور توجه صورت داده اند که آغاز به کار 4 مرکز جدید ایمنی و بهداشت کار از مصوبه هیئت وزیران جمهوری اسلامی ایران برای تاسیس مراکز جدید، ارائه 377 هزار نفر ساعت آموزش و تصویب آئین نامه‌های جدید ایمنی و فرهنگ سازی برای تحقق شعار «اول ایمنی، بعد کار»، یکی از این اقدامات مهم و درخور تحسین است.

 شاید در نگاه اول مقوله ایمنی و آموزش کارکنان مخصوصا در بنگاه های زود بازده و صنایع کوچک، امری پر هزینه به نظر آید، اما واقعیت امر و گذشت زمان، اثبات کننده آن است که آموزش کارکنان و استقرار سیستم های ایمنی، بهداشتی و زیست محیطی نه تنها امری گزاف و پرهزینه نیست، بلکه سرمایه گذاری اطمینان بخش در صنعت است که افزایش کمی و کیفی تولید، کاهش سوانح انسانی، کاهش خسارات مالی و نهایتا تبدیل شدن به یک قطب بزرگ صنعتی را به دنبال خواهد داشت.

 تلاش شرکت ها و صنایع خرد و کلان جهت استقرار سیستم های ایمنی و بهداشت شغلی و دریافت گواهینامه های ISO و OHSAS در این زمینه، علاوه بر افزایش راندمان کاری و ایجاد محیطی ایمن و عاری از خطر، منجر به دستیابی سریعتر به اهداف کلان سازمانی و تولید محصول با کیفیت بالا می گردد که خوشنامی و تبدیل شدن به صنایع موفق و رقابت با شرکت های مشابه خارجی را در پی دارد.

 بنابر گزارشی که دفتر آمار و محاسبات اقتصادی و اجتماعی سازمان تامین اجتماعی جمهوری اسلامی ایران، منتشر کرده است، در طول سال 1388 شمسی، 21 هزار و 740 حادثه ناشی از کار در ایران اتفاق افتاده که نسبت به سال قبل، کاهش محسوسی داشته است. در این گزارش 98 درصد از آسیب دیدگان این حوادث مردان و بیشترین آنها با 76 درصد فراوانی مربوط به متاهلین است و بیشترین حوادث ناشی از کار با رقمی معادل 13 هزار و 217 مورد به علت بی احتیاطی ثبت شده است.

 بر اساس اعلام این دفتر؛ سقوط کردن، لغزیدن و ضرب خوردگی بیشترین رقم در بین حوادث را به خود اختصاص داده که گروه سنی 25 تا 29 سال بیشتر از گروه های سنی دیگر حادثه دیده اند.

 از آنجا که آمارهای کشور در پایان سال به طور کامل ارایه می شود، تا پایان خردادماه همان سال، 4 هزار و 998 نفر در 12علت مختلف به حادثه در هنگام کار دچار شده اند که بی احتیاطی کارگران مهمترین علت حوادث بنگاه های اقتصادی بوده است.

 برابر با آمار رسمی سازمان جهانی کار (ILO) در ژانویه سال2010، روزانه به طور متوسط یک میلیون نفر دچار حوادث کاری در سراسر جهان می شوند که از بین آنها 5 هزار و500 نفر جان خود را از دست می دهند.1

 مسلم است که هزینه استخدام یک کارگر غیر ماهر و آموزش آن، هزینه های درمانی، هزینه های جبران خسارات مالی و خریداری مجدد ماشین آلات و تجهیزات و نیز خلل در روند تولید به مراتب بیشتر از استقرار سیستم های ایمنی و بهداشتی در یک بنگاه اقتصادی است.

 

حال نگاهی گذرا به حوادث و مخاطرات شغلی در جهان می کنیم:

 در جهان بیشتر مخاطرات محیطی از صنعت، کشاورزی و حمل و نقل ناشی می‌شود. استاندارد نبودن محیط کار و رعایت نکردن اصول ایمنی و بهداشت حرفه‌ای یکی از مهم‌ترین عواملی است که سلامت کارگران را به خطر می‌اندازد. متاسفانه این موضوع در کشورهای در حال توسعه 5 برابر کشورهای صنعتی است.

 بیش از 50 درصد افراد بزرگسال در محیط کار خود به نحوی در معرض یکی از عوامل زیان‌آور شیمیایی، فیزیکی، بیولوژیک، ارگونومیک یا استرس‌های روانی و فشار کار بیش از حد قرار دارند، بنابراین اعمال بهداشت حرفه‌ای می تواند نقش اساسی در تامین یک زندگی سالم و بارور را برای جوامع فراهم کند.

 ذکر این نکته ضروریست که در هر 15 ثانیه، 160 کارگر در جهان دچار حادثه شغلی می‌شوند و این حوادث منجر به مرگ یک نفر می شود. در حوادث شغلی، عامل انسانی مهم‌ترین نقش را در بروز حادثه دارد و حدود 85 درصد حوادث در نتیجه مستقیم خطاها و اشتباهات انسانی به وقوع می‌پیوندد. به همین سبب سازمان‌های جهانی معتقدند اولین گام در مقابله با مخاطرات محیط کار، آگاه نگه داشتن کارگران است.

 بر اساس آمار سازمان جهانی بهداشت، هر ساله حدود 160 میلیون بیماری شغلی جدید گزارش می‌شود که خسارات ناشی از آن‌ها 500 میلیارد دلار برآورد شده است و نیز 68 تا 157 میلیون مورد بیماری شغلی بر اثر تماس‌های شغلی، سلامت جهان را به مخاطره می‌اندازد. بار مالی ناشی از جبران خسارت‌ها، خدمات درمانی و سلامت، خدمات توانبخشی و از کارافتادگی بسیار سنگین است که این بار مالی تنها برای حوادث ناشی از کار معادل 4 درصد تولید ناخالص داخلی جهانی است. در کشورهای در حال توسعه، این میزان به بیش از 10 درصد تولید ناخالص داخلی می‌رسد.2

 در کشورهای جهان سوم وضع رشد اقتصادی به گونه ای است که اغلب بنگاه ها، به خاطر نداشتن ثبات و هزینه بالای سرمایه، افق زمانی كوتاهی دارند. دید این گونه بنگاه ها به گونه ای است که هدفشان تولید در سطح محلی و یا استفاده از فرصت است. این بنگاه ها باید بپذیرند که رقابت و پی بردن به ارزش آن در ترغیب بهبود وضع موجود و گسترش بازار، امری اجتناب ناپذیر است . حال در وضعی که در آن سود دهی و جلوگیری از زیان مد نظر است نه اعتبار، بخواهیم سیستم های ایمنی و بهداشتی و برگزاری آموزش های دوره ای پیش از استخدام و یا معاینات شغلی دوره ای را پیاده سازی نماییم. مطمئنا اگر زمینه سازی و اشاعه فرهنگ ایمنی و بهداشت شغلی و مخصوصا حمایت دولت ها در این زمینه صورت نگیرد، شمار بسیار زیادی از سیستم های کارفرمایی به خاطر نداشتن ثبات در بازار، روی خوش نشان نخواهند داد. این چالشی است برای متخصصان ایمنی و بهداشت که می بایست از میان برداشته شود.

 به عنوان مثال مدیر یك بنگاه اقتصادی تمایل دارد كه فعالیت‌های اجتماعی انجام دهد و در جهت بهبود معضلات بیمه مشاركت كند و یا فعالیت‌های بنگاه اقتصادی خود را با محیط‌زیست سازگار كند اما وقتی شرایط محیطی سخت و با موانع زیادی همراه است، طبیعی است كه حساسیت اجتماعی بنگاه كم می‌شود، زیرا كه بنگاه اقتصادی در وهله اول باید بقای خود را تضمین كند. این‌ها همه به هم مرتبط هستند اگر ما با دیدگاه توسعه پایدار به مسایل بنگریم یعنی مسایل اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی را با هم بنگریم، متوجه می شویم كه هیچ‌یك از این مسایل را به تنهایی و مجزا نمی‌شود نگاه كرد.3

 

پیشنهادات:

 

1- برگزاری همایش های ایمنی، بهداشت و سلامت و اختصاص جایزه های ملی و تخفیفات مالیاتی و بیمه ای برای کارفرمایان و بنگاه هایی که در استقرار سیستم های ایمنی و بهداشتی، پیشگام بوده اند می بایست به صورت سالیانه از سوی نهادهای مربوطه صورت پذیرد. این کار علاوه بر ایجاد محیطی با نشاط، سالم و به دور از خطر برای صنایع، رقابت را در بنگاه های پایدار بیشتر خواهد نمود.

 2- حمایت دولت ها از برگزاری کارگاه های آموزشی ایمنی و بهداشتی و نیز کمک در شناسایی و حذف مخاطرات شغلی با در اختیار گذاشتن تجربیات علمی. این عمل در دراز مدت علاوه بر حفظ سرمایه و نیروی انسانی متخصص، سود دهی و اعتبار را نیز برای بنگاه های اقتصادی در پی خواهد داشت.

 3- اشاعه فرهنگ ایمنی و بهداشت از سوی متخصصان این رشته و اطمینان بخشی به صاحبان صنایع و بنگاه های پایدار در جهت سرمایه گذاری در بخش نیروی انسانی، آموزش، امنیت شغلی و عدم پرداخت خسارات انسانی و مالی. آنها باید بپذیرند که هزینه آموزش دوباره یک کارگر ساده، پرداخت خسارات و دیه، خرید دوباره تجهیزات و راه اندازی آنان، پیگیری های حقوقی و قضایی و غیره، علاوه بر گذراندن سیکل زمانی طولانی، هزینه ای به مراتب بیشتر از استقرار واحدهای ایمنی و بهداشتی را دارد. خوشنامی و ایجاد شهرت مثبت برای صاحبان صنایع و بنگاه های پایدار بواسطه ایجاد محیطی ایمن برای پرسنل، پیمانکاران، بازدیدکنندگان و مشتریان سازمان از دیگر مزایای استقرار سیستم های ایمنی و بهداشتی است.

 4- تضمین دولت ها در حمایت از محصول تولید شده، به طوری که هیچگونه جای نگرانی برای بنگاه های اقتصادی باقی نماند. همچنین تشویق دولت ها در برگزاری سمینارهای بنگاه های اقتصادی در جهت آشنایی بنگاه های اقتصادی با یکدیگر و تبادل نظرات سازنده آنها با یکدیگر و نیز تشویق بنگاه های اقتصادی در جهت رقابت با محصولات مشابه خارجی.

 5- ایجاد حس متعهد بودن برای تمامی صاحبان صنایع و از بین بردن این تفکر که وقوع حادثه امری اتفاق می باشد. اگر حس تعهد و دلسوزانه در بین مدیران صنایع رشد کند، شاهد محیطی پویا و عاری از خطر خواهیم بود.

 6- نگاهی ویژه به قشر کارگر و مشارکت آنان در جلسات و نشست های ایمنی و بهداشت شغلی، تشویق آنان به ارائه نظرات سازنده و گسترش دید آنان به ایجاد محیطی امن و عاری از خطر.

 جهان هم اکنون بصورت دهکده ای در آمده است که در آن تعاملات بصورت زنجیر وار به هم متصل است، مطمئنا اگر نه برای یک روز، بلکه فقط برای چند ساعت این مراودات صورت نگیرد، چرخ اقتصاد این دهکده بزرگ، از حرکت باز خواهد ایستاد. با این حال و با توجه به چالش های جهانی در عصر حاضر، از مقوله بحران سوخت، سقوط ارز و ورشکستگی صنایع تا مقوله تامین آب و غذا، هیچ چالشی نباید متخصصان ایمنی و بهداشت شغلی را از آرمان خود که همانا حفظ جان و دست آوردهای انسانهاست، غافل نماید. پس بیاییم دست در دست یکدیگر قرار دهیم تا ضمن هم اندیشی جهانی، برای تحقق جهانی عاری از خطر، تلاش کنیم.

 

منابع:

1- حوادث کار، چهره پنهان بنگاه های اقتصادی، کوروش شرفشاهی.

2- روزنامه جام جم، هشتم اردیبهشت 1389.

3- دکتر محمد علی فرزین، مسئول برنامه عمران و توسعه سازمان ملل متحد در مصاحبه با مرکز ترویج مسئولیت اجتماعی شرکت ها.

 

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه