مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی در محیط های اداری

هادی راوش

 

 

تقریبا در هر سازمانی کار دفتری انجام می شود. وجود تکنولوژی هایی نظیر پردازش داده ها، ارتباطات و انتقال اطلاعات سبب شده تا حجم زیادی از اطلاعات به طور روزمره مورد استفاده قرار گیرد. این تغییرات نه تنها اثرات مثبتی نظیر ارتباط سریع، رضایت شغلی بیشتر و افزایش تنوع کاری را به همراه داشته بلکه منجر به اثراتی منفی از قبیل کاهش تحرک فیزیکی، فزونی اطلاعات، تکراری و یکنواخت بودن کارها شده است. همچنین، افزایش تولید وسایل و تجهیزات انعطاف پذیر و قابل حمل نیز سبب شده تا  وسعت محیط کاری به مکان هایی چون خانه یا داخل وسیله نقلیه برسد. بنابرین بهداشت و ایمنی شغلی نیز برای همراه شدن با این تغییرات سریع در محیط کاری بایستی به روز شده و مورد استفاده قرار گیرد. در قسمت اول این مقاله مسائل متداول ایمنی و بهداشت در دفاتر کار را مورد بحث قرار داده و در بخش دوم به مباحث خاص موجود در این مکان ها می پردازیم.

 

 

مسائل متداول در دفاتر کار

 

- تجهیزات فتوکپی و محیط کار

تجهیزات فتوکپی و پرینت از رایج ترین وسایل در محیط کاری می باشند. آنها شامل دستگاه های فتوکپی، ماشین فاکس و پرینترهای لیزری می باشند. برخلاف استفاده گسترده، این ماشین ها در شرایط نرمال کاری خطر کمی برای کارمندان به همراه دارند. در حالت عادی و به هنگام کار با این ماشین آلات، نور و گرما تولید می شود. همچنین بعضی از این تجهیزات می توانند ذرات و گازهایی در محیط منتشر کنند. آگاهی از خطرات احتمالی ، خطرات بهداشتی و ایمنی کار با چنین تجهیزاتی را از بین می برد. خریدن دستگاه های با طراحی خوب نیز می‎تواند در این زمینه موثر باشد.

 

- نور دستگاه فتوکپی

لامپی که در دستگاه های فتوکپی استفاده می شود، نوری نسبتا قوی ساطع می کند. این نور می تواند در مدتی کوتاه نظیر فلش زدن دوربین، بر قدرت دید شما تاثیر بگذارد. اگرچه در استفاده روزمره از این دستگاه، وجود صفحه شیشه ای بین اپراتور و لامپ جلوی هر گونه نور مضری (نظیر اشعه ماوراء بنفش) را می گیرد. با این حال، اگر به طور دائم در معرض این نور قرار گیرید می تواند به ناراحتی چشم یا حتی آسیب به آن منجر شود.

 

- تهویه در ماشین های چندکاره

معمولا دستگاه فتوکپی، ماشین فکس و پرینترها در اتاق نگه داشته می شوند. تهویه مناسب سبب می شود تا آلوده کننده های جوی ناشی از کار با این تجهیزات، به حدی نرسد که برای سلامتی کارکنان مضر باشد. معمولا برای کمک به برقراری جریان هوا در اتاق، درب باز گذاشته می شود. اگر مشکلی نظیر سر و صدا وجود داشته و کارکنان مجبور به بستن درب اتاق می باشند، بایستی اثرات تهویه ای آن ارزیابی شده و تغییرات مناسب اعمال گردد.

 

- غبار جوهر مورد استفاده در دستگاه ها

ناخالصی های اندک موجود در جوهر، منجر به اثر گذاری طولانی مدت بر سلامتی نمی شوند. غبار جوهر می تواند به هنگام تعویض جوهر یا انهدام ضایعات وارد محیط شود. اگر این غبار تنفس شود، ممکن است با ایجاد سرفه و عطسه آزار دهنده باشد. داشتن یک کپی از برگه ایمنی کارخانه تولید کننده جوهر لازم است تا بدین ترتیب خطرات بهداشتی و ایمنی شناسایی و ارزیابی شوند.  این برگه همچنین حاوی اطلاعاتی در زمینه حمل ونقل و نگهداری از ماده مورد نظر است.

 

- اوزون

برخی از دستگاه های فتوکپی اوزون تولید می کنند ولی غلظت آن در اطراف دستگاه به حدی نیست که سبب اثرات مخرب برای سلامتی شود.

 

- عوامل فیزیکی

ناراحتی های ناشی از نور، گرما و صدای مربوط به دستگاه های فتوکپی باید در نظر گرفته شود. اگرچه اثبات نشده که قرار گرفتن در معرض نور دستگاه فتوکپی موجب آسیب چشم می شود، اما ایجاد ناراحتی های احتمالی در افرادی که مجاور این تجهیزات هستند ممکن بوده و بایستی جلوگیری شود. اگر تهویه مناسب باشد، گرمای ناشی از دستگاه های فتوکپی اثر ناچیزی بر محیط کاری می گذارد. اجزای داغ ماشین آلات نیز می توانند به هنگام باز کردن تجهیزات برای رفع مشکلاتی نظیرگرفتگی کاغذ سلامتی، کارکنان را در معرض خطر قرار دهند. همچنین، تجهیزات محیط کاری نباید بیشتر از حد مجاز سر و صدا کنند، چراکه منجر به عصبانی شدن و حواس پرتی کارکنان می گردند. بنابرین راحتی فیزیکی کارکنانی که با دستگاه فتوکپی کار می کنند و خطر احتمالی جراحات استخوانی نیز بایستی در نظر گرفته شود.

 

- تجهیزات ذخیره سازی

تجهیزات ذخیره سازی باید به طور دوره ای بررسی و نگهداری شده تا از عملکرد ایمن و سودمندی آنها اطمینان حاصل شود. این تجهیزات باید به راحتی در دسترس کارکنان مربوطه قرار گرفته و طوری سازماندهی شوند که خطرات ناشی از جابجایی آنها به حداقل ممکن برسد. نگهداری از محصولات شوینده نیز مهم است. هر محصول بایستی در محفظه مناسب قرار گرفته و نام آن به طور واضح بر روی آن برچسب زده شود. نباید فراموش کرد که به هنگام وقوع یک حادثه، همین شوینده ها می توانند به عنوان مواد شیمیایی مضر مطرح شوند.

 

ذخیره کردن اقلامی نظیر دفترچه تلفن های قدیمی و اسناد اضافی می تواند سبب اشغال فضای مفید شود، مگر اینکه فردی مسئولیت مرتب کردن آنها را بر عهده بگیرد. وسایل شکسته شده باید تعمیر شده یا فورا جایگزین شوند تا منجر به اشغال شدن فضای ذخیره سازی نشود. سیستم بر چسب گذاری تجهیزات یا قرار دادن وسایل اضافی در مکانی غیر از محیط کار نیز می تواند در مدیریت فضا موثر باشد. همچنین، تجهیزات و اسناد معمولا طوری بین محیط کاری و بیرون جابجا می شوند که کنترل ذخیره سازی آنها توسط کارکنان مشکل است. این امر روند ذخیره سازی این تشکیلات را سخت می کند.

 

- کاغذ باطله

جمع آوری، انهدام و بازیافت کاغذهای باطله بایستی برنامه ریزی شده تا آشفتگی و خطرات در محیط کار به حداقل برسد. موقعیت و نحوه استفاده از ماشین کاغذ خرد کن نیز باید به لحاظ ایجاد سر و صدا و کثیفی که از پخش شدن خرده کاغذها به هنگام تخلیه بوجود می آید، در نظر گرفته شود. باید از کاغذ خرد کن هایی استفاده شود که دارای دهانه ورودی رو به پایین باشند.  

 

- بهداشت غذا

اطمینان از اینکه سلامت و بهداشت غذا رعایت می شود، امری مهم است. باکتری های خطرناک می توانند از طریق وسایل غذاخوری خوب تمیز نشده یا اسکاج شسته نشده منتقل شوند. غذای قدیمی در یخچال محیط کار نه تنها خوش بو نیست بلکه می تواند باکتری را به محل اصلی ذخیره سازی غذا وارد کند. سیستمی ایجاد کنید تا بدین ترتیب غذاهای مصرف نشده در انتهای هر هفته کاری را دور ریخته و همچنین از فراهم بودن تجهیزات شستشو یا ظرف شور مناسب اطمینان حاصل کنید.

 

- ایمنی برق

چند راهه های برق درکف محیط کار می توانند خطر زمین خوردن ایجاد نمایند. همچنین آنها به راحتی توسط چرخ های دستی یا چرخ زیر صندلی آسیب دیده و خطر آفرین می شوند. استفاده از گرمکن های الکتریکی در محدوده محیط کار نیز می تواند مخاطره آمیز باشد. در شرایطی که سیستم تهویه محل کار تحت تعمیر یا نگهداری است، می توان به طور موقت از وسایل جایگزینی که دارای محافظ  هستند به منظور جلوگیری از خطر آتش سوزی استفاده کرد. اضافه برداشت از بردهای برق و استفاده از پریزهای غیر مجاز یا اصلاح شده می تواند منجر به برق گرفتگی یا آتش سوزی شود. چند راهه های فرسوده نیز ریسک این خطرات را افزایش می دهد. یک برقکار ماهر باید استخدام شده تا در صورتی که چند راهه های بیشتری مورد نیاز است آنها را فراهم کرده و تجهیزات برقی را آزمایش کرده و علامت گذاری نماید.

 

همچنین، اگر از کابل های کمکی استفاده می شود باید آنها را با استفاده از فیوزها و سوییچ های ایمن به بردهای الکتریکی متصل نمود. به منظور برداشتن سیم و کابل ها از کف محیط کار، می توان به طور موقت آنها را به چهارچوب درب یا ستون ها متصل کرد اما سوکت های دائمی  بایستی هر چه سریع تر نصب شده و کابل ها به شکل صحیح بر روی دیوارها یا فضای مشخص شده قرار داده شوند. عاقلانه است که به طور دوره ای یک برقکار ماهر مصرف برق شما را در برابر باری که برد الکتریکی می تواند مهیا می کند مورد بررسی قرار دهد.

 

- لغزیدن، گیر کردن و افتادن

لغزیدن از جمله مهمترین منشاهای وقایع و جراحات در محیط کاری می باشد. لغزیدن وقتی اتفاق می افتد که فرد در محیطی لغزنده گام بر می دارد که می توان با تمیز کردن فوری مواد پخش شده روی زمین از این امر جلوگیری نمود. گیر کردن نیز معمولا بدلیل وجود موانع و سطوح ناصاف اتفاق افتاده و می توان با اطمینان از صاف بودن کف از این پدیده پیشگیری کرد. وقتی از صندلی یا قفسه ها برای رسیدن به طبقات بالاتر استفاده می گردد، خطر افتادن مطرح می شود. همچنین افتادن می تواند بدلیل طراحی یا نورپردازی نامناسب فضای پلکان در محل کار بوجود آید.

 

- جابجایی محیط کار و انتقال وسایل و تجهیزات

جابجایی فضای کاری می تواند منجر به خطرات بهداشت و ایمنی مرتبط با حمل و نقل دستی وسایل و تجهیزات شود. معمولا یک روند سازماندهی ضعیف، سبب می شود کارکنان روش های غیر عادی و نامناسبی نظیر بلند کردن، حمل کردن، هل دادن و کشیدن را برای جابجای وسایل استفاده کنند. جابجایی نیازمند روشی مناسب می باشد. شیوه های زیر برای جابجایی توصیه می شوند:

 

  • باید فردی به عنوان هماهنگ کننده فرآیند جابجایی تعیین شده تا روشی سازماندهی شده، سیستماتیک و معین را به کار گرفته و به هر نفر کاری مخصوص واگذار کند.

 

  • با کارکنان و نمایندگان ایمنی و بهداشت مشورت کرده و از همکاری آنها اطمینان حاصل کنید.

 

  • برای شناسایی خطرات ایمنی و بهداشتی مرتبط با فرآیند جابجایی و راه های کنترل آن،  یک بررسی خطر انجام دهید.

 

  • نیاز به پرسنل جابجایی و تجهیزاتی مثل: چرخ دستی، نردبان، جعبه و وسایل حفاظت فردی بایستی ارزیابی شده و سازماندهی گردد.

 

  •  باید افراد را از روش های غلط جابجایی دستی آگاه نمود.

 

  • باید به هنگام  ورود و خروج وسایل بر کارکنان نظارت کرده تا محیط کار به نحوی مناسب ساماندهی شود.

 

 

- مواد خطرناک

بعضی از موادی که در محیط کاری استفاده می شود ممکن است خطرناک باشند اما به طور کلی در شرایط معمول کاری برای کارکنان خطر آفرین نیستند. از این گونه مواد می توان به: شوینده ها، چسب، جوهر، حلال ها و مواد شیمیایی تمیز کننده اشاره نمود. هر ماده باید دارای یک دستورالعمل ایمنی جدید باشد. این دستورالعمل ها را می توان از فروشنده محصول دریافت کرد. بعد از بررسی مواد و فراهم کردن دستورالعمل ایمنی مواد مورد استفاده در محیط کار، باید یک یا چند کپی از آن در مکان های قابل دسترس قرار داد.

 

موارد خاص ایمنی و بهداشت

سیاست های خاصی باید در رابطه با توسعه و اجرای این موضوعات در محیط های کاری در نظر گرفته شود که بعضی از آنها شامل مدیریت موارد زیرند:

 

  • بیماری های مسری
  • داروها
  • جراحات و کمک های اولیه در محیط کار
  • رفتار در شرایط اضطراری نظیر آتش سوزی و بمب گذاری
  • حمله به اشخاص، اذیت و آزار، تهدید

 

این سیاست ها و روش ها بایستی به طور سیستماتیک و نه فقط به هنگام وقوع حادثه یا یک اتفاق، ایجاد شده و اجرا گردند.

 

 

- بیماری های مسری

سیاست کاهش خطر انتقال بیماری های خونی مثل هپاتیت B و C وHIV به کارکنان و کارفرمایان کمک می کند تا خطرات مرتبط با این موضوعات را مدیریت نمایند. بسیاری از افراد در محیط کاری در معرض خطر ابتلا به هپاتیت، HIV و ایدز نمی باشند، اگرچه باید اشاره نمود که آمار سازمان بهداشت کار رو به افزایش است. اگر کارگر در معرض عفونت خونی، بافت ها و مایعات بدن قرار بگیرد خطر ابتلا افزایش می یابد. یک نمونه آن می تواند درطی فرآیند کمک های اولیه بوقوع بپیوندد. در اجرای این سیاست ها باید مباحثی خاص نظیر رفتار غیر تبعیض آمیز و درمان محرمانه کارکنان مبتلا به چنین بیماری هایی در نظر گرفته شود.

 

- داروها

استفاده از دارو می تواند بر عملکرد کاری فرد تاثیر گذار باشد. اثرات مصرف این گونه مواد در محیط کاری شامل بدتر شدن وضع تولید، کیفیت کار، اشتیاق و روابط کاری فرد می باشد. اتخاذ یک سیاست مدیریتی مناسب در ارتباط با مصرف داروها در محیط کاری می تواند به ایمنی و بهداشت کارکنان کمک نموده، هزینه غیبت را کاهش داده، جلوی مشکلات تولید را گرفته، روابط کاری را بهبود داده و  همکاری کارکنان را به هنگام نیاز به همراه دارد.

 

- تهدید

ممکن است در محیط کاری موضوعاتی نظیر تهدید یکی از کارکنان بوجود آید. تهدید در محیط کار یک رفتار تکراری و غیر منطقی است که کارمند یا گروهی از کارمندان را هدف قرار داده و سبب به خطر افتادن سلامتی آنها می شود.

 

- شرایط اضطراری در محیط کار

یکی از موارد اساسی ایمنی و بهداشت شغلی آمادگی در برابر شرایط اضطراری نظیر آتش سوزی، بمب گذاری و حمله به کارکنان می باشد. بعضی از نکاتی که در این حیطه می تواند در اتخاذ سیاست های مناسب در نظر گرفته شود شامل آموزش روش های تخلیه ساختمان برای کارکنان و هماهنگی با سرویس های اضطراری می باشد. انتصاب، آموزش و تجهیز نمودن نگهبانانی به عنوان هماهنگ کننده کارمندان با سرویس های اضطراری می تواند یک گام مهم در کنترل شرایط اضطراری باشد. روش های تخلیه ساختمان بایستی به صورت دوره ای مرتبا توسط پرسنل و کارمندان تمرین شود تا اطمینان حاصل شود همه افراد در شرایط خاص صحیح عمل می کنند. در بعضی محیط های کاری، ارتباط مستقیم با مردم ممکن است کارمند را در معرض رفتار خشن و عصبانی کننده آنها قرار دهد. مهم است که سازمان شما یک طرح از پیش طراحی شده برای مواقع عصبانی شدن کارکنان در نظر داشته باشد.

 

- جراحات در محیط کار و کمک های اولیه

درد، رگ به رگ شدن، پارگی ها و کبودی متداولترین جراحاتی است که در محیط کار بوجود می آیند. قانونگذاری در این رابطه نیازمند آن می باشد که کارفرمایان تجهیزات کافی برای سلامتی کارکنان خود در محیط کار فراهم آورند. همچنین کارکنان سازمان بایستی با نحوه استفاده از کمک های اولیه آشنا باشند.

 

موضوعاتی که باید در محیط کاری انجام گیرد

یک طرح کاری خوب می تواند افراد را در برابر جراحات احتمالی و بیماری های مرتبط با آن نظیر جراحات ناشی از کار با دست، خطرات الکتریکی و بریدگی و عفونت ها محافظت نماید. همچنین طرح کاری مناسب سبب ایجاد محیطی خوش آیند و تمیز و مهمتر از همه ایمن می گردد.

 

- شناسایی و ارزیابی خطرات

تمام کارکنان علاقه دارند خطرات محیط کاری شان شناسایی شود. به دلیل اینکه یک طرح کاری خوب محدوده وسیعی از فعالیت ها را در بر می گیرد، مدیریت آن امری مشکل است. چک لیست ها می توانند کارکنان را در هدفمند بودن فرآیند شناسایی خطرات کمک نمایند. گزارشات کارکنان درباره مشکلات طرح کاری نیز مرجع اطلاعات خوبی برای برطرف کردن نقایص بوده و نیازمند توجه و ارزیابی منظم است. برآورد ایده ها و نظرات کارکنان هم درباره طرح کاری کنونی و همچنین در برطرف کردن مشکلات آن مفید است. بررسی وقایع ایمنی و بهداشت شغلی باید در مورد این امر که آیا طرح کاری یک عامل تاثیر گذار بوده یا خیر، تصمیم گیری نمایند.

 

- ایجاد، اجرا و ارزیابی نمودن راه حل هایی برای رفع خطرات

بهتر است یک رویه منظم برای طرح کاری ایجاد کرده و بپذیریم فرآیند نامنظم نمی تواند موثر واقع شود. طرح کاری موضوعی است که باید به طور منظم و تدریجی به آن دست یافت.

 

منبع

1- Office wise , A guide to health and safety in the office, Australian government, Third edition, October 2008.

 

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه