مدل پیشگیری از مصدومیت ها بر مبنای اجتماعی برای یک جامعه ایمن

محمود  صامتی، عضو هيات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد بروجرد

 

چکيده

امروزه کمتر فردی است که از اثرات مخرب  انواع مصدومیت ها بر جوامع بشری  چه به لحاظ زيان های انسانی و چه به لحاظ زيان های مالی آگاه نباشد. این تاثیرات به گونه است که پیشگیری را به عنوان برترین و موثرترین راه حل برای مقابله با مصدومیت ها مطرح کرده است و جدیدترین راهکار و ابتکار بشری ایجاد جامعه ایمن است. پرسش اساسی این است که چه مدلی می تواند ساختارها سازمان ها، وظایف و مسوولیت های لازم برای رسیدن به این مهم را فراهم کند. نتایج کوشش ها و تجربیات به دست آمده بر این موضوع تاکید می کند که چهارچوب مناسب برای این امر، تلاش جمعی با رویکردی مشارکتی است که در آن تمام سازمان های دولتی، صنایع، مراکز دانشگاهی و گروه های اجتماعی با اهداف و برنامه هایی مشترک به منظور کاهش مصدومیت ها و اصلاح شرایط ایمنی برای تمام اقشار جامعه فعالیت کنند و این مدلی است که سازمان بهداشت جهانی از آن به عنوان پیشگیری از مصدومیت ها بر پایه اجتماعی یاد می کند.                                                                                                                                                                                                                                                                             

 

کلمات کليدی:  safe community ,injury  ،prevention ،community- based injury prevention

 

مقدمه

مصدومیت های عمدی وغیر عمدی عامل عمده مرگ و میرها در محدوده سنین میانسال برای جوامع امروزی و دومین علل مراجعات بیمارستانی می باشد. برای مثال در نیوزیلند این آمار در حدود 1600 مرگ در سال و شامل 42000 مراجعه بیمارستانی در سال است. علاوه بر این، توان بالقوه مصدومیت ها بر سلامتی افراد در جوامع امروزی بعد از بیماری های قلبی در جایگاه دوم قرار دارد. نکته جالب این است که مصدومیت ها عامل عمده  مرگ در جوامع امروزی به شمار می روند؛ این مقدار در سنین جوانی و نوجوانی حدود 80 درصد تمام مرگ ها را شامل می شود و این گروه سنی در معرض شدیدترین آسیب های ناشی از مصدومیت ها قراردارد.

مصدومیت  مهمترین عامل معلولیت  نیز به شمار می رود و سالیانه خسارت های اقتصادی و اجتماعی قابل توجهی در نتیجه مصدومیت بر جوامع بشری تحمیل می شود که به تنهایی در نیوزیلند در حدود 6 الی 7 میلیارد دلار در سال است، ولی تاثیرات اجتماعی مصدومیت ها بر افراد و خانواده های آنها و جامعه بسیار قابل توجه تر از خسارات اقتصادی است.

یافته های جدید بر این موضوع تاکید دارند که هزینه های مصدومیت ها بسیار بیشتر از هزینه های درمانی و ناتوانی همراه آن است، ولی به دلیل اینکه عوامل ایجاد کننده مصدومیت ها مشخص هستند، قابل پیشگیری می باشند. با وجودی که پیشگیری از مصدومیت ها امری است که به تازگی مورد توجه قرار گرفته است، ولی بطور چشمگیری شناخت جوامع را در سطح بین المللی افزایش داده است و همین شناخت، موقعیت ها و فرصت های مناسب بهتری را برای مقابله با مصدومیت ها از طریق فعالیت های مشارکتی در ارکان یک جامعه پدید می آورد.

پیشگیری از مصدومیت ها نوعی سرمایه گذاری در برابر ضعف فکری و فرهنگی افراد است و بستر مناسب و لازم را برای تقویت، مشارکت و ارتقای فرهنگ ایمنی در افراد، خانواده ها و به طبع آن در پهنه وسیعی از اجتماع فراهم می کند. پیشگیری از مصدومیت  با رویکردهای اجتماعی هنگامی محقق خواهد شد که افراد و سازمان های تاثیرگذار به طور مشترک و با مشارکت هم استراتژی های ارتقای فرهنگ ایمنی و کاهش میزان و شدت مصدومیت ها و وقایع را طراحی و به مورد اجرا درآورند. پیشنهادات در حوزه پیشگیری اجتماعی از مصدومیت ، عبارتند از:

 

- نشان دادن فاکتورهای چندگانه ای که در ایجاد مصدومیت مشارکت دارند؛

- تشویق تغییرات رفتاری و محیطی که در ایجاد مصدومیت ها دخالت دارند؛

- جلب توجه افرادی که بیشتر در معرض خطر می باشند؛

- درگیر کردن اقدام مورد لزوم در تمام بخش های جامعه که در پیشگیری از مصدومیت ها نقش دارند؛

- تقویت و تحکیم اقدامات در طول زمان.

 

سازمان جهانی بهداشت با همکاری گروه های اجتماعی پیشگام در زمینه پیشگیری از مصدومیت ها، مدل جامعه ایمن را به عنوان بهترین نمونه مهم مشارکتی با ویژگی های پیشگیری از مصدومیت ها مطرح کرده است.

از ویژگی های مدل جامعه ایمن سازمان جهانی بهداشت این است که مبنای آن از طریق توسعه اجتماعی است و بطور اثرگذاری توانایی تطابق با تفاوت های فرهنگی و شرایط اجتماعی – اقتصادی جوامع را دارا می باشد. تجربیات چنین مدلی در کشورهای نیوزیلند بعد از سه سال به میزان % 27 از میزان مصدومیت ها در محیط های کار، منازل و جاده ها کاسته است.

در کانادا در سال 1996 بنیاد جوامع ایمن به عنوان یک مرکز عالی و سازمانی که قادر به ارتباط مراکز دولتی به جوامع ایمن را خواهد داشت تاسیس شد و هدف آن ایجاد یک کشور ایمن برای زندگی، فراگیری، کار و سرگرمی بود. شبکه جامعه ایمن کانادایی متشکل از 45 اتحادیه در 444 منطقه جغرافیایی است که در حدود 22% از تمام جمعیت کانادا را شامل می شود. این تشکیلات به افراد جامعه کمک می کند که احساس آگاهی، تفاهم و حمایت از آنها را در پیشگیری از مصدومیت ها ایجاد نماید و رهبری موثر آنها را در اجرای برنامه های محلی برای پیشگیری از مصدومیت ها و ارتقای ایمنی را بر عهده گیرد. برای مثال در شهر کینگ استون در مدت سه سال، میزان مصدومیت  در گروه زیر 24 سال به میزان 9% کاهش یافت.

 

چگونه مصدومیت ها را کاهش دهیم؟

از آنجا که عوامل بروز مصدومیت ها مشخص هستند، بنابراین قابل پیشگیری می باشند. اصولاً سه راهکار اساسی وجود دارد که در پیشگیری از مصدومیت ها در سطح گسترده اثرگذارند. این راهکارها  عبارتند از:

- تغییر قوانین  

- وضع قوانین به شدت در پیشگیری از مصدومیت ها موثر است؛ به خصوص اگر به نحوی کارا و با جدیت به اجرا درآیند. برای مثال وضع قوانین در مورد بستن کمربند ایمنی، منع الکل هنگام رانندگی، استفاده از کلاه ایمنی برای موتورسوارن و دوچرخه سواران و یا تغییر در میزان سرعت ایمن در حین رانندگی از جمله آنها می باشند.

- تغییرات محیطی(تدابیر فنی – مهندسی)

با استفاده از تدابیر فنی مهندسی و همراه با تغییرات فیزیکی در یک محیط مانند محل کار، می توان به طور خودکار از مواجهه با خطرات کاست و با آنها مقابله کرد. برای مثال استفاده از وسایل برقی با عایق دوبل، استفاده از وسایل خودکار اعلام و اطفای حریق، استفاده از گارد محافظ در ماشین ها و یا به کارکیری کفپوش های مناسب به منظور جلوگیری از لیز خوردن افراد.

 

تغییررفتار و عادات

تغییر رفتار روشی است که در آن افراد به آنچه که می توانند انجام دهند و یا باید انجام دهند آگاه می شوند واز نظر فرهنگی زمینه ایجاد رفتارها و عادات ایمن در جامعه پایه ریزی می شود. مانند رفتارهای امن در هنگام رانندگی، استفاده درست از وسایل و تجهیزات حفاظتی و توجه به علایم هشدار دهنده.

نکته مهم این است که برای پیشگیری موفق مصدومیت ها می بایست همزمان از چند راهکار استفاده کنیم برای مثال مدیریت موثر ایمنی در محیط کار همراه با تغییر سیستم و وظایف باعث ارتقای ایمنی و حتی ارتقای فرهنگی خواهد شد.

 

مدل پیشگیری از مصدومیت ها بر مبنای اجتماعی

- این مدل بر عناصر فرآیندهای توسعه اجتماع تاکید میکند و راههای مداخله سازمان یافته و مفاهیمی را که تغییرات هدفمند شده در ارتقای ایمنی و کاهش مصدومیتها را در پی خواهد داشت به یکدیگر ارتباط میدهد. ایجاد آگاهی و افزایش جدیت افراد جامعه و سازمانهای مربوطه، باعث حل مسایل و مشکلات مصدومیتها خواهد شد. عوامل مهم تاثیرگذار در اجرای موفقیت آمیز برنامه پیشگیری از مصدومیتها بر مبنای اجتماعی، عبارتند از:

 

- اطلاع جامعه از مسایل مرتبط با مصدومیتها و راهحلهای آنها؛

- افزایش آگاهی عمومی از اهمیت پیشگیری و ارتقای ایمنی و محافظت افراد جامعه؛

- اطمینان از علاقمندی گروههای اجتماعی در اجرای برنامهها و حمایتهای مورد نیاز؛

- کوشش هدفمند برای پیشگیری و ارتقای ایمنی در سطح ملی و محلی همچنین رضایتمندی از اجرای برنامههای پیشگیری در سطح ملی و محلی؛

 

بنا نهادن یک جامعه ایمن

جوامع ایمن باید بعضی از مسوولیتها را برای جامعه برعهده بگیرند و مشارکتشان در پیشبرد  پیشگیری و ارتقای ایمنی در جامعه را نشان دهند. برای ایجاد یک جامعه ایمن می بایست به ترتیب بر امور زیر تمرکز داشت:

 

 1- تشخیص اولویت های محلی و منطقه ای

 2- سازمان دهی نهادهای وابسته

 3- همبستگی در استراتژی

 4- یافتن راه های جلب مشارکت

 

پس از این مراحل، ساختار سازمانی مناسب برای رسیدن به جامعه ایمن، متناسب با  اولویت های تشخیص داده شده پیشنهاد می شود و کارگروه های لازم تشکیل می شوند تا اقدامات لازم جهت اجرای برنامه های پیشگیری از مصدومیت ها و ارتقای ایمنی جامعه با مشارکت تمام سازمان ها، نهادها، گروه های اجتماعی و در نهایت افراد امعه به مورد اجرا درآید. ساختار سازمانی پیشنهادی برای هماهنگی یک جامعه ایمن می تواند به صورت زیر باشد.

 

 

 

    

 

نوع ارتباط موجود بین گروه های تخصصی به خوبی نشان دهنده این موضوع است که برای تشکیل یک جامعه ایمن در مقیاس محلی، برای مثال در سطح یک شهر در محدوده جغرافیایی، اجتماعی و اقتصادی، وجود تعاملات سازنده  ضرورت دارد. به هر شکل برای رسیدن به یک جامعه ایمن می بایست از تمامی پتانسیل های موجود و براساس ایجاد روح مشارکت و با استفاده  صحیح از قوانین به همراه مداخله سازنده در محیط و حول محور ارتقای سطح فرهنگی جامعه انجام شود.

جوامع ایمن جدیدترین تجربه بشری است که روز به روز توجه بیشتری را به خود جلب می نماید و از این طریق بهبود سطح روابط اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی را و به طبع آن سطح ایمنی و سلامت یک جامعه را  سبب می شود.

 

منابع:

1- New Zealand Health Information Services. Injury Data, 2000-2003. Unpublished data.

2- Coggan C., Langley J., Dawe M., et al. A proposed Strategy for Vote Health funding for injury prevention: Funding advice commissioned by the Health Funding Authority. Auckland: Injury Prevention Research Centre, 2000.

3- Accident Compensation Corporation. ACC Annual Injury Statistics 1999-2002. Wellington: Accident Compensation Corporation, 2000-2003.

4- Dyson R. New Zealand Injury Prevention Strategy. Wellington: Accident Compensation Corporation, 2003.

5- Brewin M., & Coggan C. Evaluation of a New Zealand indigenous community injury prevention project. Injury Control and Safety Promotion 2002; 9 (2): 83-88.

6- Coggan C., Patterson P., Brewin M., Hooper R., Robinson E. Evaluation of the Waitakere Community Injury Prevention Project. Injury Prevention 2000; 6(2): 130-134.

7- Coggan C., Lee M., Patterson P., & Fill J. Safe Waitakere Injury Prevention: re-assessing the evidence. Auckland: Injury Prevention Research Centre, 2003.

8- Day L.M., Cassell E., & Lough J. La Trobe Safe Communities: Evaluation o a local level injury prevention program. 1996-2000, Report No 190. Melbourne: Monash University Accident Research Centre, 2002.

9- Svanstron L., & Haglund B.J.A. Evidence-based safety promotion and injury prevention - an introduction. Sundbyberg: Karolinska Institute, 2000.

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه