سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی

 ايرج اعلايی، کارشناس ارشد بهداشت حرفه ای

 

مقدمه:

هرساله 2/2 میلیون نفر در جهان به دلیل ابتلا به بیماری های شغلی و حوادث ناشی از کار جان خود را از دست می دهند و تلاش سازمان ها برای افزایش بهره وری، افزایش راندمان تولید و صیانت از سلامت نیروی کار روزبه روز شتاب بیشتری می یابد. بدون شک علاقه و تمایل سازمان ها در سال های اخیر برای استقرار سیستم های مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی ناشی از نیاز آنها به داشتن کارگران سالم، خرسند و با کارایی بالا و همچنین رویگردانی از رویه های کهنه و رو به افول مدیریتی ایمنی در سازمان ها بوده است. با پیدایش سیستم های مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی نظیر  OHSASو   HSEتفکر حفظ نیروی انسانی به عنوان محور توسعه پایدار نهادینه شد.

به جرات می توان گفت که تفکر سنتی کفایت وجود بخش های ایمنی و بهداشت در سازمان ها، رفته رفته جای خود را به نگرش سیستمی ایمنی و بهداشت می دهد و این پدیده خجسته در آینده تاثیرات مثبت خود را بیش از پیش برجای خواهد گذاشت.

در نسخه سال 2007 سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلیOHSAS  نسبت به نسخه 1999 که در بسیاری از سازمان ها مستقر شده است تغییراتی مشاهده می شود و محور این تغییرات، تاکید بر نتیجه بخش بودن اقدامات ایمنی و بهداشتی است که به لحاظ ساختاری سازمان ها را به برآورده ساختن وجهی از الزامات ملزم مي كند که آنها را در بهبود هرچه بهتر و موثرتر محیط های کاری رهنمون می سازد.

 

خلاصه تغییرات:

همانطوریکه اشاره شد در نسخه 2007 تغییراتی بوجود آمده است که بطور خلاصه و اجمالی شامل موارد زیر است:

 

1) سازگاری بیشتر با استانداردهای ISO 14001   وISO 9001

2) افزایش سهم توجه به OHSAS در سیستم مدیریت یکپارچه (IMS)

3)  توجه و تاکید بیشتر بر نتیجه بخش بودن اقدامات کنترلی در چارچوب فعالیت های ایمنی و بهداشتی

4) توجه و اهمیت بیشتر بر وجه بهداشت حرفه ای استاندارد

5)  جایگزینی واژه رویداد1 بجای واژه حادثه2

6) تاکید ویژه بر رفتار و تغییرات رفتاری در مقوله ایمنی و بهداشت

7) تاکید بر سلسله مراتب کنترل خطرات محیط کار و رعایت اولویت های کنترلی

8) بیشتر و بهتر دیده شدن مدیریت تغییر

9) افزودن بند ارزیابی تطابق مانند(ISO 14001)

10)  تاکید بر مشاوره و مشارکت

11) بررسی رخدادها3

12) تغییر مفهوم ریسک قابل تحمل4 به ریسک قابل قبول5

13)تمرکز بر روی شناسایی و ارزیابی خطرات و ریسک های مرتبط با فرد به جای تجهیزات و اموال

 

شرح و تفسیر:

در نسخه 2007 استاندارد، تعاریفی گنجانیده شده و همچنین الزاماتی اضافه شده است که شکل و ساختار واحدهای ایمنی و بهداشت سازمان ها را دچار تغییر و دگرگونی خواهد کرد. مطابق بند 1-4-4 مدیریت ارشد سازمان باید اطمینان حاصل نماید که منابع مورد نیاز (نیروی انسانی، مهارت های تخصصی، زیرساخت های سازمانی، فن آوری و منابع مالی) برای ایجاد، پیاده سازی، نگهداری و بهبود سیستم در دسترس قرار دارد.

معضلات موجود در واحدهای ایمنی و بهداشت سازمان ها که به دنبال استقرار OHSAS بوده و هستند، موارد زیر را شامل مي شوند:

 

1)      عدم تخصیص منابع مالی کافی جهت انجام اقدامات کنترلی مورد نياز

2)      عدم وجود متخصصین ماهر ایمنی و بهداشت حرفه ای در واحد ایمنی و بهداشت

3)      عدم اتصال صحیح واحد ایمنی و بهداشت و اقدامات آن به سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی

 

به طور حتم سازمان هایی که از نیروهای متخصص و کارآمد در این زمینه استفاده کنند قادر خواهند بود مغز متفکر سیستم را به بهترین وجه فعال نموده و ارتباط مناسبی با دیگر اجزای سیستم برقرار نمایند. با توجه به نیاز سیستم به برنامه ریزی کارشناسی و اجرای برنامه های تخصصی در حوزه ایمنی و بهداشت حرفه ای به طور حتم داشتن کادر متخصص و صاحب فکر می تواند سیستم را به بهترین وجه مستقر نماید.

در ادامه با بیان برخی تغییرات مهم بوجود آمده در نسخه جدید، به ارايه راهکارهای اجرایی می پردازیم:

 

  •  نتیجه گرایی6

بحث نتیجه گرا بودن بیشتر در اقدامات کنترلی مطرح است، آنجایی که عمده اقداماتی که تحت عنوان کنترل ریسک در سازمان ها انجام می شود نتیجه گرا نیست و اقداماتی سطحی و فاقد اثر بخشی به نظر می رسد. در شناسایی و ارزیابی ریسک های ایمنی و بهداشت حرفه ای، گاه اقدامات کنترلی مرتبط با ریسک های بحرانی به طور سطحی انتخاب شده و ریشه ای نیستند. به عنوان مثال در بیان خطری مانند پارگی سیم بکسل و سقوط بار بر روی کارگران، اقدامات ریشه ای و اساسی مانند بازرسی های روزانه از سیم ها، تهیه شناسنامه ایمنی بالابر، گواهینامه های ایمنی، تهیه سیم ها و قلاب های با کیفیت و تست شده نادیده گرفته می شود و استفاده از کلاه ایمنی و یا آموزش ایمنی به عنوان راهکارهای کنترلی در نظر گرفته می شود. این نوع اقدامات صرف نظر از جنبه وجوبی آن، کفایت لازم را برای پیشگیری از حوادث نداشته و اساسا نقش پیشگیرانه ای را ایفا نمی کند.

 

در بند 1-3-4 نسخه جدید استاندارد بر اعمال کنترل ها به صورت اولویت بندی شده تاکید شده است. بر این اساس مراحل زیر بايد به ترتيب اولويت در نظر گرفته شود:

 

الف) حذف خطر

ب) جایگزینی

پ) کنترل های مهندسی

ت) علامت گذاری، هشدارها و کنترل های اداری

ث) تجهیزات حفاظت فردی

 

سازمان ها جهت برآورده کردن این الزامات باید اقدامات زیر را به انجام برسانند:

 

1)      شناسایی و ارزیابی ریسک ها به روشی انجام پذیرد که حالات مختلف بروز خطر بخوبی تعیین و محاسبه گردد.

2)      در تیم تخصصی ایجاد شده باید از متخصصین بهداشت حرفه ای و ایمنی بهره گرفت تا اقدامات ریشه ای مناسب را تدوین و براساس الگوی موجود از اساسی ترین روش ها شروع کنند.

3)      میزان اثربخشی اقدامات کنترلی (مطابق بند 1-5-4) در نسخه جدید باید پایش شود. این بدان معناست که سازمان باید ضمن تدوین کنترل های اصولی، اثربخش بودن آنها را نیز به روش خاصی پایش نماید.

 

  • توجه و اهمیت به بهداشت حرفه ای

در نسخه جدید OHSAS  برخلاف نسخه 1999 توجه بیشتری به مقوله بهداشت حرفه ای معطوف شده است. به طوریکه در مورد اقداماتی چون بررسی آلاینده های محیط کار، وضعیت تندرستی کارگران، معاینات دوره ای و پایش بیماری های شغلی به خصوص در بند پایش و اندازه گیری تاکید شده است.

 

  •  رویداد محوری7

تقریبا واضح است که سازمان ها روش خاصی برای ثبت، گزارش دهی، بررسی و تجزیه و تحلیل رخدادها و شبه حوادث موجود در سازمان ندارند. همانطور که می دانیم شبه حوادث و رخدادها 10 برابر بیش از حوادث منجر به جراحت اتفاق می افتند. در این مورد سازمان ها باید موارد زیر را رعایت کنند:

 

1)      روش خاصی جهت ثبت، گزارش و تجزیه و تحلیل رخدادها تدوین گردد.

 

2)      ریشه های بروز این عدم انطباق ها شناسایی شده و رفع گردند. در نتیجه این اقدام سازمان با حجم وسیعی از عدم انطباق ها مواجه خواهد بود که نیازمند بررسی دقیق علل و عوامل بوجود آورنده آن خواهد بود. با این اوصاف مشی پیشگیرانه OHSAS بخوبی رعایت خواهد شد.

 

  • طبقه بندی ریسک ها و تصمیم گیری

در نسخه 2007 تاکید ویژه ای روی ریسک های قابل پذیرش شده است. در نسخه 1999 از واژه ریسک های قابل تحمل برای بیان ریسک هایی بهره گرفته می شد که از نظر سازمان در حد قابل تحملی کاهش یافته اند. تفاوت میان لفظ Acceptable  و Tolerable در این است که مبنای تحمل در سازمان ها تبدیل به واژه ای سلیقه ای شده و هر سازمانی بنا بر انتظارات خود از سیستم و سطح قابلیت خود حدودی را به عنوان سطح قابل تحمل تعیین می نماید. در نتیجه سازمان ها در ارزیابی های ریسک خود حدود خاصی را تعیین و مبنای تصمیم گیری های خود را سلیقه ای لحاظ می نمودند که فاقد توجیه علمی بود. با اعمال اینگونه سلیقه ها و جداول طراحی شده، ریسک های غیر قابل پذیرش به ریسک های قابل تحمل بدل می شود. بدینگونه در نسخه 2007 بایستی ریسک های مورد قبول و پذیرش لزوما بر طبق اصول منطقی از حیطه ریسک های با برنامه کنترلی حذف گردند.

 

محورهای اجرایی در استقرار بهینه OHSAS 18001:2007

آنچه سازمان ها باید در جهت حرکت به سمت استقرار سیستم OHSAS مطابق با تاکیدات نسخه جدید 2007 به انجام برسانند را می توان در محورهای زیر خلاصه کرد:

 

1)      ایجاد ساختاری که در آن بخش ایمنی و بهداشت حرفه ای همراه با نیروهای کارآمد و متخصص بعنوان موتور محرکه و مغز سیستم عمل کنند.

2)      جمع آوری کلیه الزامات قانونی قابل کاربرد در سازمان

3)       تعریف دقیق اقدامات کنترلی مناسب مطابق با الگوی مهندسی ایمنی مورد اشاره  OHSAS

4)      اعمال اقدامات کنترلی در جداول زمانی مشخص در قالب برنامه های ضربتی، کوتاه مدت و بلندمدت مطابق با جدول تصمیم گیری سطح ریسک

5)      پایش اقدامات کنترلی بصورت بررسی میزان اثربخشی اقدامات و ارزیابی ریسک مجدد

6)      تعریف اقدامات کنترلی جدید بر طبق بررسی های اثربخشی

7)      بازرسی های منظم و دقیق ایمنی و بهداشت حرفه ای از محیط های کار و تهیه گزارشات از عدم انطباق ها

8)      استخراج رویدادها، عدم انطباق ها و مشکلات ایمنی و بهداشتی مشاهده شده

9)      ثبت اقدامات اصلاحی و پیشگیرانه مرتبط با عدم انطباق ها و کنترل اثربخشی آنها

10)   ثبت، گزارش دهی و تجزیه و تحلیل کلیه رویدادهای8 سازمان

11)   انجام معاینات بهداشتی پرسنل سازمان و ثبت و گزارش و تجزیه و تحلیل نتایج

12)   تدوین نیازهای آموزشی پرسنل منطبق بر ارزیابی های ایمنی و بهداشتی شغلی

13)   اندازه گیری عوامل زیان آور محیط کار، استخراج عدم انطباق ها و ارايه اقدامات کنترلی موثر

14)   اطلاع رسانی و فرهنگ سازی ایمنی و بهداشت حرفه ای گسترده در سازمان 

 

***

 

1- Incident

2- Accident

3- Investigation of Incidents

4- Tolerable Risk

5- Acceptable Risk

6- Result Focus

7- Incident focus

8- Incidents

 

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه