چگونه برنامه های ایمنی و بهداشت حر فه ای خود را  بسط و گسترش  دهیم

مهدی بختیاری اصل، كارشناس بهداشت و ایمنی صنعتی

 

مقدمه

برنامه های ایمنی و بهداشت حرفه ای در رابطه با نقش افراد (صاحبان صنایع، مدیران، سرپرستان، كارگران و ...) برای كنترل آسیب ها و بیماری های ناشی از كار در محیط های كاری بحث می كنند.

اینگونه برنامه ها در ابتدا صرفا یك نوع نظر و عقیده خواهند بود؛  اما این موضوع به تنهایی اهمیتی نخواهد داشت. مدتی درباره اینكه چگونه می توانید آسیب ها و بیماری ها را در محیط كاریتان كاهش دهید بیاندیشید. این برنامه ها بازتابی از نحوه عملكرد شما در رابطه با ایمنی و بهداشت كاركنانتان خواهد بود.

شاید برنامه های گوناگونی برای مسایل ایمنی و بهداشت حرفه ای در صنایع مختلف وجود داشته باشد. اگر شما مدیر یك صنعت كوچك با احتمال خطر پایین هستید؛  برنامه های شما نیز متقابلا ساده خواهد بود. به عنوان مثال مشاهدات دقیق، گوش فرادادن به نگرانی های كارگران و پاسخگویی به آنها را می توان نام برد.

اگر صنعت بزرگتر و پیچیده تر باشد؛ به طبع برنامه های ایمنی و بهداشت صنعتی نیز از پیچیدگی بیشتری برخوردار خواهند بود. اگر شما مدیریت ایمنی و بهداشت یك صنعت بزرگ را به عهده دارید ممكن است برنامه های شما به صورت بازتابی از یك خط مشی مكتوب بوده و از وسعت عملیاتی بیشتری برخوردار باشد.

به یاد داشته باشید مباحث ایمنی و بهداشت حرفه ای در صنایع بزرگ نیاز به كار تمام وقت و فشرده دارند.

 

درباره چگونگی مدیریت ایمنی و بهداشت حرفه ای در محیط های كاری بیاندیشید

ما نمی توانیم به شما بگوییم كه چگونه به مدیریت ایمنی و بهداشت در صنعت بپردازید، زیرا این وظیفه ایست كه به شما محول شده و این شما هستید كه با شرایط محیطی خود آشنا هستید؛ حال آنكه ما می توانیم از شما سوال كنیم كه چگونه می خواهید این كار را انجام دهید؟ وچه تدابیری اندیشیده اید و اینكه چه مواردی را باید مورد توجه قرار دهید.

صرفنظر از اینكه شما چه كسی هستید و چه مقامی دارید (خواه صاحب صنعت، مدیر، سرپرست و ... ). نقش و نفوذ شما در مسایل ایمنی و بهداشت حرفه ای از اهم موارد خواهد بود. به نقش خود در این مسایل بیاندیشید و توانایی های خود را شناسایی كنید.

 
 

افكار و اعمال خود را ادغام كنید

این مطلب به این معنی نیست كه شما تنها باید بیاندیشید. چرا كه شما نمی توانید صنایع را صرفا با اندیشیدن راجع به آنها نجات دهید. همچنین شما نمی توانید تنها با اندیشیدن به مسایل ایمنی و بهداشت، محیط های كاری را مدیریت كنید؛ بلكه شما باید درباره بهبود شرایط كاری اندیشیده و سپس افكار خود را به صورت عملی به كار بگیرید. زیرا ادغام تفكر و عملكرد است كه می تواند به بهبود شرایط كمك كند.

 

برنامه های موفق

برنامه های ایمنی و بهداشت حرفه ای تنها برای نائل شدن به شرایط بهتر و نگهداری شرایط مذكور در محیط های كاری می باشد. در اینجا به كلمات كلیدی نائل شدن (رسیدن و دستیابی) و حفظ و نگهداری  می رسیم. برای رسیدن به هر چیزی شما باید هدف معینی داشته و برای رسیدن به آن هدف تلاش كنید. سپس هرگاه به آن هدف رسیدید  باید  برای نگهداری آن شرایط تلاش كنید.

به صنایعی كه از لحاظ ایمنی و بهداشت حرفه ای مطرح هستند بنگرید؛ قطعابه 7 عنصری كه در ادامه خواهیم آورد برخورد می كنید:

 

  • مدیران هیاتی را برای ایجاد یك برنامه كارآمد تشكیل داده اند.
  • كارگران نسبت به عملكرد و عواقب آن مسوولیت دارند.
  • كارگران در برنامه ها سهیم هستند.
  • كارگران می دانند كه چگونه خطرات را شناسایی كرده و آنها را كنترل نمایند.
  • كارگران می دانند كه چگونه اطلاعات مقدماتی مربوط به حوادث و رویدادهای شبه حادثه ای را بدست آورند.
  • كارگران و مدیران به منظور عملكرد ایمن؛  آموزش ها و تعالیم لازم را دیده اند.
  • مدیران به صورت منظم و دوره ای برنامه ها را مورد بازنگری قرار می دهند.

 

این 7 عنصر با همكاری یكدیگر در موفقیت برنامه های ایمنی و بهداشت حرفه ای نقش موثری خواهند داشت.

 

ما آنها را عناصر می نامیم، اما می توان آنها را اجزاء و یا قطعات یك پازل نیز نامید. هر گاه شما آنها را به درستی با یكدیگر و در كنار یكدیگر به كار ببرید، می توان گفت كه شما یك برنامه موفق خواهید داشت.

 

 برنامه شما ممكن است دارای نقاط قوت بوده و یا در بعضی موارد نیاز به تقویت داشته باشد. شما زمانی به یك برنامه موفق خواهید رسید كه نقاط قوت آنرا حفظ و سعی در تقویت هر چه بیشتر نقاط ضعف آن داشته باشید.

در ادامه به شرح بیشتر این 7 عنصر پرداخته می شود.

 

تعهدات و الزامات مدیریتی

همانطور كه بیان شد، موفقیت در برنامه های ایمنی و بهداشت حرفه ای به مفهوم نایل شدن  (رسیدن) به شرایط ایمن و حفظ شرایط بدست آمده می باشد.

برای رسیدن به این هدف؛ شما ابتدا باید ثابت كنید كه تعهدات ایمنی و بهداشت شما از اهمیت بیشتری برخوردار بوده و انرژی بیشتری برای آن نسبت به سایر مسایل خواهید گذاشت.

 

از خود بپرسید به چه چیزی اهمیت می دهید و در مواقع بحرانی چه كاری برای موفقیت برنامه های خود انجام می دهید.

الزاماتی را از طریق پاسخ دادن به 2 سوال یعنی شرایط را چگونه می بینید؟ چه خواهید كرد؟ تهیه كرده و مورد مطالعه قرار دهید.

شما می توانید تعهدات و الزامات خود را به صورت های مختلفی نشان دهید. در این جا به 4 نمونه زیر توجه نمایید:

 

  • شما یك شرح وظایف مكتوب و خط مشی مهم دارید كه تاثیر بسیاری بر ایمنی و بهداشت محیط كاری خواهد گذاشت.
  • شما می خواهید بدانید كه حوادث چگونه اتفاق می افتند.
  • شما در عرض چند دقیقه موارد ذكر شده در كمیته ایمنی و بهداشت حرفه ای را خوانده و سپس بر اساس توصیه ها و پیشنهادات آنها عمل می كنید.
  • و یا اینكه شما می توانید مطمئن شوید كه كارگران به دنبال یك خط مشی ایمن حركت كرده و شما در پشت آنها در حال حركت هستید.

 

پاسخگویی

جوابگویی؛ مسوولیت و پیامدها را به هم مرتبط می سازد. به عنوان مثال می توان صاحبان صنایع و مدیران را نام برد، آنها در مقابل موفقیت صنعت خود مسوول هستند.

هنگامی كه هری ترومن می گوید: " The buck stops here 1"  منظور این است كه او در مقابل تصمیم خود مسوول است و پیامدهایی را كه به دنبال آن تصمیم خواهد آمد را می پذیرد. همچنین پاسخگویی در فهماندن این موضوع  به كارگران كه شما برای رسیدن به ایمنی و بهداشت مناسب و ایجاد محیط كاری مطمئن و سالم تلاش كرده و مصمم هستید،  نیز كمك می كند. این امر برنامه ها را تقویت كرده و موفقیت آنها را تضمین می كند و در نتیجه هنگامی كه كلیه شرایط كاری مناسب شد. دیگر كسی نمی تواند اصطلاحا " درجا بزند  و همگی ناچارند برای پیشبرد برنامه تلاش كنند. بدین صورت حركت به سوی جلو آغاز خواهد شد.

 

در ادامه توجه شما را به 4 روش تقویت پاسخگویی جلب می كنیم:

 

  • كارگران دارای شرح وظایف مكتوب بوده و در قبال مسایل ایمنی و بهداشت صنعتی مسوول خواهند بود.
  • كارگران آموزش های لازم برای انجام دادن وظایف خود را فرا گرفته اند.
  • كارگران  كار را آنگونه كه هست می شناسند.
  • كارگرانی كه دارای رفتارهای خطرساز برای خود و دیگران می باشند شایسته برخورد خواهند بود. البته باید دانست كه كلید برخورد، صمیمیت، عدم تهدید و ترساندن و همچنین شفافیت در برخوردها می باشد.

 

درگیركردن كارگران در كارها

در یك برنامه ایمنی و بهداشت موفق، حضور كارگران یكی از شروط موفقیت می باشد. یكی از بهترین راه های رسیدن به این امر، ایجاد كمیته ایمنی و بهداشت حرفه ای خواهد بود.گروهی از افراد (نماینده كارگران و مدیران) همچنین كسانی كه مسوول گسترش مسایل ایمنی و بهداشت در محیط كاری هستند نیز در این كمیته ها شركت خواهند داشت.

كارگران نیز می توانند داوطلب شركت در قسمتی از جلسات كمیته شوند و یا نماینده ای از بین آنها برای این امر انتخاب شود.

 

نكته:

  • شما برنامه هایتان را اجرا كنید. كارگران نیز می دانند كه شما برای بهبود شرایط كاری مصمم هستید.
  • آنان به شما در بازنگری و بهبود برنامه ها كمك خواهند كرد.
  • كارگران در كلاس های آموزشی شركت كرده و تعالیم لازم را می بینند؛  حال آنان می توانند خطرات را شناسایی كرده و حتی برای كنترل و یا از بین بردن آنها پیشنهاداتی را ارایه دهند.
  • از این پس كارگران برای شركت در جلسات كمیته ایمنی و بهداشت حرفه ای داوطلب خواهند شد.

 

شناسایی و كنترل خطرات

قبل از اینكه شما بتوانید خطرات را كنترل نمایید، نیاز به شناسایی محل آنها دارید. راه های بسیاری برای شناسایی خطرات وجود دارند؛ اگر صنعت شما كوچك است می توانید با گردش در قسمت های مختلف به شناسایی آنها بپردازید. از طرف دیگر اگر صنعت شما جزو صنایع بزرگ است، شما نیاز به بازدید و ممیزی وسیع برای شناسایی خطرات خواهید داشت.

عمده ترین راه های كنترل خطرات  شامل روش های مهندسی و سازمانی (اداری) می باشند. 

روش های مهندسی شامل حذف خطرات با استفاده از وسایل و تجهیزات و طراحی فرآیندهای كاری بدون خطر می باشند.

روش های كنترل سازمانی (اداری) و یا به عبارت دیگر راه هایی كه خطرات را از بین نمی برند، عمدتا شامل راه های كاهش تماس از طریق تغییر عملكرد كار خواهد بود. به عنوان مثال می توان از گردش كاری، برنامه های آزمایشی، استراحت های دوره ای و انجام كارها با استرس كمتر نام برد.

ارایه وسایل حفاظت فردی عمدتا سومین راه مقابله با خطرات می باشد. اما این تجهیزات خطرات را از بین نخواهند برد، بلكه آنها تنها سدی در مقابل خطرات به شمار می آیند. امروزه در جهان استفاده از وسایل حفاطت فردی تنها در مواقع خاص و تحت شرایط خاص توصیه می شود.

نكته قابل توجه دیگر این است كه قبل از سرمایه گذاری برای خرید اینگونه وسایل باید به درستی بدانید كه با چه خطراتی مواجه هستید و با كدامیك از انواع آن می خواهید مبارزه كنید. مطمئن شوید كه وسایل تهیه شده مطابق ابعادافراد بوده و برای آنها قابل استفاده می باشد. همواره راه های استفاده، نگهداری و پوشیدن وسایل حفاظت فردی را به كاركنان بیاموزید.

 

در ادامه توجه شما را به موارد زیر جلب می كنیم:

 

  • كارگران در صورت برخورد؛  خطرات را به سرپرستان و یا اعضای كمیته ایمنی و بهداشت حرفه ای گزارش دهند. شما نیز موظف هستید در اسرع وقت به نگرانی های آنها پاسخ دهید.
  • كارگران باید همواره از وسایل حفاظت فردی خود مراقبت كرده و آنها را برای استفاده آماده نگهدارند.
  • شما باید برنامه ای را برای مواقع اضطراری طراحی و آماده سازید. همچنین كارگران باید بدانند كه در مواقع اضطراری چه باید كرد.
  • تكرار این نكته حایز اهمیت است كه شما باید سریعا به نگرانی كارگران درباره خطرات پاسخگو باشید.
  • شما باید سریعا به حذف و یا كنترل خطرات از طریق روش های مهندسی و یا اداری اشاره شده بپردازید. سرانجام در صورتی كه مجبور شوید، به استفاده از وسایل حفاظت فردی روی آورید.

 

رسیدگی و تحقیق پیرامون حوادث

با وجود بهترین تلاش ها باز هم نمی توانید از تمامی حوادث و رویدادهای شبه حادثه ای جلوگیری به عمل آورید.

بسیاری از حوادث و رویدادهای شبه حادثه ای، از طریق توجه به علل ریشه ای و اساسی آنها قابل پیشگیری می باشند. برای مثال می توان اجرا نشدن خطی مشی ها، فقدان نظارت، همچنینی نارسایی آموزشی را نام برد.

از طریق تحقیق درباره تمامی حوادث و رویدادهای شبه حادثه ای می توان شانس بروز مجدد اتفاقات را كاهش داد.

 

مثال:

راه های تقویت رسیدگی به حوادث و رویدادها:

 

  • شناسایی علل پایه ای حوادث و رویدادهای شبه حادثه ای.
  • واداركردن كمیته ایمنی و بهداشت حرفه ای به تحقیق و رسیدگی پیرامون حوادث و رویدادهای شبه حادثه ای.

 

آموزش و تعلیم

كارگران شما به برخورداری از اطلاعاتی شامل: خطرات محیط كاری خود،  و اینكه كدامیك به آنها نزدیك تر است، همچنین چطور میتوانند خطرات را بشناسند و یا اینكه چگونه می توانند تماس خود را كنترل كنند؛  نیازمند می باشند. بهترین و با صرفه ترین راه كسب اینگونه اطلاعات استفاده از سیستم آموزش و تعلیم می باشد.

 

حال باید پرسید كه چرا تعلیم و آموزش ؟؟

آموزش و تعلیم به كارگران می گوید كه چرا اعمال و شرایط ایمن دارای اهمیت هستند؛ همچنین بر دیدگاه آنها نسبت به مباحث ایمنی تاثیر گذاشته و در اعمال و رفتار آنها نیز موثر خواهد بود.

كارگران باید ضوابط و قوانین ایمنی و بهداشت حرفه ای و همچنین خطرات محیط كار؛ روش صحیح انجام كار و اینكه در زمان های اضطراری چه باید انجام دهند را بدانند.

همچنین سرپرستان و مدیران نیز نیازمند آموزش و تعلیم هستند؛  تعالیمی كه به آنها در نقش های مدیریتی و سرپرستی و بخصوص افزایش مهارت آنها در شناسایی خطرات و كنترل آنها كمك می كند.

 

مثال:

در اینجا به 3 نتیجه حاصل از آموزش اشاره می گردد:

 

  • كارگران خواهند فهمید كه چه خطراتی آنها را تهدید می كند.
  • كارگران خواهند فهمید كه چگونه می توان تماس خود را با خطرات كنترل و یا حذف كنند.
  • همه افراد (كاراگران، سرپرستان و مدیران) مسوولیت های ایمنی و بهداشت حرفه ای خود را خواهند شناخت.

 

ارزیابی و بازنگری

در مدت دوره ای كمتراز یكسال؛ زمانی را برای بازنگری نقاط قوت و ضعف برنامه های خود تخصیص دهید. شاید شما نیازمند بازنگری كارها، با استفاده از اطلاعات جمع آوری شده خود باشید.

گزارش حوادث سال های گذشته را بازنگری كنید. در چه مرحله ای تحقیقات به پایان رسیده اند؟ آیا آنها خطرات را شناسایی كرده و گزارشی در رابطه با نحوه كنترل  یا حذف خطر ارایه كرده اند؟ آیا شما بر اساس گزارشات عمل كرده اید؟ آیا كارگران نیاز به آموزش های بیشتری برای بالا بردن آگاهی و مهارت های خود راجع به محیط كاری دارند؟

 

به موارد دیگری نیز توجه نمایید؛  به عنوان مثال از كارگران در باره میزان تماس با خطرات سوال كنید.

آیا آنها موارد را كنترل كرده و مورد جدیدی راگزارش كرده اند؟ از سرپرستان بپرسید كه چه اقدامی برای انجام ایمن كارها انجام داده اند. آیا آنها شغل را به خوبی می شناسند و می دانند كه چگونه انجام كارهای غیر ایمن را اصلاح نمایند؟

نقش خود را در این برنامه ها مورد بازنگری و تجدید نظر قرار دهید.

 اگر شما برای ایمن كردن محیط كاری مصمم باشید؛ كارگران نیز این گونه خواهند بود.

 

مثال :

برای دانستن اینكه آیا برنامه شما موفق بوده است یا نه ........

 

  • شما باید زمانی را به صورت دوره ای برای بازنگری نقاط ضعف و قوت برنامه خود قرار دهید.
  • باید پیرامون اینكه چه عناصری برنامه های شما را تقویت می كنند و به چه چیزهایی برای بهبودآن نیاز دارید بیاندیشید.
  • باید سایر افراد (كارگران، سرپرستان و مدیران) را مورد پرس و جو قرار دهید و اطلاعاتی پیرامون نقاط قوت و ضعف برنامه هایتان بدست آورید.

 

***

1- اصطلاحا به منظور پافشاری و لجبازی كردن برای موضوع خاصی به طوری كه عواقب این امر را نیز پذیرفته باشد. برای درك معادل فارسی آن می توان ضرب المثل: (هركس خربزه بخوره پای لرزش هم میشینه) را مورد اشاره قرار داد.

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه