تهویه معدن

مهندس رجبعلی حکم آبادی، دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی

 

مقدمه

با توجه به طولانی بودن شیفت کاری کارگران معدن کار و اثرات زیانبار تنفس گازهای خطرناك از جمله مونوكسید كربن، متان، ریز ذرات سمی سرب، روی و ... باعث توجه روز افزون به تهویه ی مناسب و ایمن در این بخش شده است. وجود هوای كافی و تمیز باعث افزایش سلامت كارگران و بازدهی بیشتر شیفت كاری می شود. هر چند در بسیاری از مواقع مثل وجود گاز متان در معادن زیر زمینی تهویه ی مناسب ضروری و حیاتی است با این وجود تهویه ی مناسب و از سویی مسایل اقتصادی باعث استفاده از سیستم های اتوماتیك و بهینه می شود.

 

نکات مهم در تهویه معادن

 

1- بایستی هوای معدن از نظر گرما و رطوبت قابل تحمل باشد و همواره مقدار گردوغبار و گازهای خطرناک آن کمتر یا برابر حد استاندارد باشد و همه بخش های درونی معدن به جزء بخش هایی که مسدود شده اند توسط گردش منظم هوای سالم تهویه شوند به طوری که جریان هوا محسوس باشد.

2- در مکان هایی که هوای آن کمتر از % 19 اکسیژن دارد کار کردن ممنوع است.

3- در مکان هایی که تشعشع مواد رادیواکتیو آن از 300 میکروکوری در لیتر تجاوز کند کار کردن ممنوع است.

4- نباید میزان گازهای مضر و خطرناک در هوای معدن از مقادیر حدود تماس شغلی عوامل بیمارزای مصوب وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی زیر بیشتر شود.

 

نوع گاز

تماس کوتاه مدت (STEL)

میانگین وزنی زمانی(TWA)

 

200 ppm

35 ppm

 

15 ppm

10 ppm

 

5 ppm

2 ppm

 

30000 ppm

5000 ppm

 

50 ppm

1 ppm

 

5/0%

 

 

79%

 

 

5- میزان مجاز گاز دی اکسید کربن در مکان های متروکه و درحال تعمیر برابر %2 می باشد.

6- سنجش هایی که توسط مسئولین مربوطه از مشخصات هوای معدن انجام می شود همراه با تاریخ و ساعت اندازه گیری ها در دفتر مخصوصی که نزد سرپرست معدن یا مسئول ایمنی معدن می باشد ثبت گردد. این دفتر تا شش ماه پس از پر شدن نیز نگهداری شود. همچنین اندازه ها، علاوه بر ثبت در دفتر مخصوص تهویه لازم است هر بار روی تابلوهایی که به این منظور اختصاص داده شده و در مکان ورودی معدن و یا پذیرگاه های طبقات و یا مکان های اندازه گیری نصب می گردد ثبت شود.

7- در صورتی که میزان مناسب و  استانداردی از هوای تازه و تمیز توسط تهویه طبیعی در معادن زیرزمینی برقرار نشود، کارفرما باید تمهیداتی فراهم نماید تا بوسیله تجهیزات مکانیکی تهویه، حداقل میزان 7.5 متر مکعب هوای تازه در دقیقه به ازای هر کارگر مشغول به کار در معادن زیرزمینی تامین گردد.

8- در صورت افزایش دمای جبهه کار از میزان استاندارد (به مدت طولانی) متناسب با مقدار افزایش دما می بایست کاهش ساعت کار عادی را بر اساس آئین نامه کارهای سخت و زیان آور مصوب شورای عالی حفاظت فنی و با اطلاع سرپرست معدن انجام شود.

9- بازدید و کنترل دستگاه های گازسنج و اندازه گیری مشخصات هوا باید به طور متناوب طبق دستورالعمل کارخانه سازنده یا دستورالعملی که به تأیید مسئول معدن و  ایمنی رسیده است توسط افراد آموزش انجام گردد.

10- در عملیاتی که در معادن زیرزمینی منجر به تولید گرد و غبار، فیوم، میست، گاز و بخار می شود  (مانند انفجار یا حفاری سنگ ) حداقل سرعت جریان خطی هوا در تونل و  سایر مناطق عملیاتی معدن 9.15 متر در دقیقه باشد.

11- در معادنی که تعداد کارگران زیرزمینی آن در هر نوبت کار از 100 نفر بیشتر شود و همچنین در کلیه معادن ذغال سنگ و معادنی که احتمال وجود گازهای مضر و خطرناک در آنها وجود دارد مسئولیت امر تهویه معدن باید بر عهده یک فرد صلاحیت دار گذاشته شود.

12- دیواری که برای نصب تهویه ساخته می شود باید از اطراف در داخل سنگ های تونل فرو رفته و کاملا محکم و نفوذناپذیر باشد. بلندترین نقطه وسیله نقلیه تا بالای چارچوب درب باید حداقل 50 سانتیمتر و از پهلوها حداقل 25 سانتیمتر فاصله داشته باشد.

13- حتی المقدور دو درب برای راهروهایی که به نصب درب تهویه نیاز دارند و دو یا سه درب برای راهروهای پرعبور و مرور باید کار گذاشته شود. فاصله نصب درب های متوالی از یکدیگر در راهروهای باربری باید از طول یک قطار واگن بیشتر و در سایر راهروها حداقل 5 متر باشد. همواره باید در زمان عبور و مرور، حداقل یکی از درب های متوالی را بسته نگهداشت.

14- زمانی که در جریان تهویه عمومی معدن بیش از نیم ساعت اختلال ایجاد شود، کار در آن قسمت باید تا برقراری مجدد تهویه تعطیل گردد.

15- هوای مورد نیاز برای هر فرد حداقل شش مترمکعب در دقیقه است.

16- نباید ظرفیت هوادهی بادبزن محلی از 70% هوایی که از طریق تهویه عمومی معدن به مکان نصب آن می رسد بیشتر باشد. هرگاه چند بادبزن محلی به صورت موازی در یک محل نصب شده باشند، جمع هوادهی مجموع بادبزن ها باید حداکثر 70% مقدار هوایی باشد که از طریق تهویه عمومی به محل نصب بادبزن ها می رسد.

17- بیشترین فاصله دهانه لوله تهویه تا جبهه کار در معادن فاقد گاز، 12 متر و در معادن گازدار، 8 متر باشد

18- حد مجاز گاز ذغال در بخش های مختلف معدن بر اساس جدول ذیل می باشد:

 

مکان

مقدار  حد مجاز گاز ذغال

در مسیر هوای برگشتی از هر جبهه کار    

 

در مسیر هوای خروجی از شبکه معدن

 

در مسیر هوای تازه برای تهویه هر جبهه کار

 

در مکان های تعمیراتی، متروکه و ریزشی و در مدت زمان کوتاه

 

 

19- بعد از هر توقف بادبزن و نیز پس از رفع اشکال در امر تهویه و عادی شدن آن، عیار گاز در نزدیکی و در فاصله حداقل بیست متری دستگاه های الکتریکی اندازه گیری شده و درصورت مجاز بودن راه اندازی شوند.

20- آتشباری در شرایطی که عیار گاز بیش از 1%  می باشد ممنوع است.

21- در جبهه کارها و مناطقی که در آنها خطر انفجار گرد ذغال سنگ وجود دارد باید مرتبا گرد ذغال سنگ موجود روی سقف و زمین و دیوارها و وسایل نگهداری را جمع آوری و خارج نمود و به منظور پیشگیری از بروز انفجار، مقدار مواد سوزا در گردوخاک انباشته نباید از 30%  بیشتر باشد. به علاوه روی سطوح باید آب آهک، یا خاک نرم و یا مواد دیگر پاشیده شود.

22- چنانچه میزان مواد سوختی در نمونه گرفته شده از 30% تجاوز نماید باید بلافاصله با خاک پاشی مجدد عیار آن پایین آورده شود.

23- در اماکن حساس معدن از قبیل درب های تهویه، پمپ ها، تأسیسات اصلی برق و مکان های بارگیری ذغال سنگ باید حداقل 500 کیلوگرم خاک مخصوص خاک پاشی به عنوان ذخیره نگهداری شود.

24- حداقل سرعت مجاز هوا در معادن 0.25 متر بر ثانیه است و حداکثر سرعت مجاز در قسمت های مختلف معدن بر اساس جدول زیر      می باشد. 

 

مکان

سرعت (متر بر ثانیه)

چاه تهویه (بدون تجهیزات)

سرعت دلخواه

کانال تهویه و چاه تهویه بزرگ (با تجهیزات)

15

چاه باربری

10

چاه نفر رو و تونل میان بر و چاه مورب

8

برای حفریات معدنی دیگر که در امتداد زغال سنگ و یا سنگ حفر شده باشد

6

کارگاه استخراج

4

 

 

25- در معادنی که فن های تهویه نصب و استفاده می شود باید برنامه ای جهت کنترل و بهره برداری از فن ها توسط فردی صلاحیت دار تدوین و به تایید مسؤل بهداشت حرفه ای و سرپرست معدن برسد.

 

منابع:

1-      ایمنی در صنعت (1)، غلامحسین حلوانی، جواد شیرازی، انتشارات آثار سبحان، 1389

2-      راهنما و دستورالعمل جامع بهداشت معدن کاران، مرکز سلامت محیط و کار، پژوهشکده محیط زیست دانشگاه علوم پزشکی تهران، 1390.

3-      طراحی سیستم تهویه بهینه و هوشمند در معادن زیرزمینی و بررسی میزان مصرف انرژی در مقایسه با روش های معمول، لازمی حسینعلی، سرادار حامد، همایش ملی تهویه صنعتی و بهداشتی، 1390.

 

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه