اهمیت استرس شغلی در کارکنان تاسیسات وسکوهای نفت و گاز

مهندس هادی راوش

 

هرگونه اختلالی که سلامت روانی و آرامش جسمی افراد را برهم زند استرس (فشار روحی) نام دارد و این اختلال زمانی رخ می دهد که بدن باید کارهایی بیش از حد توانایی خود انجام دهد. استرس شغلی دیگر نمی‎تواند فقط به عنوان یک مشکل شخصی که با درمان پزشکی یا دارو برطرف می گردد در نظر گرفته شود، بلکه این امر در حال تبدیل شدن به پدیده جهانی روزافزونی است که قشرهای مختلفی اعم از کارگران و محیط های کاری را تحت تاثیر قرار می دهد. استرس شغلی می تواند بر کارکنان شاغل در مراکز صنعتی، به ویژه تاسیسات و سکوهای نفتی موثر بوده و این افراد نمی توانند عواقب و اثرات آن را نادیده بگیرند. عملکرد موفق در استخراج و بهره برداری ذخایر دریایی نفت و گاز ارزش زیادی در اقتصاد کشورهای حاوی این ذخایر دارا می باشد. به دلیل اینکه محل زندگی و کار کارکنان برای مدت طولانی و بدون استراحت به مکان محصوری محدود می گردد، محیط کاری در سکوهای نفتی استرس زا می باشد. زندگی در سکو خطرناک و دشواراست به علاوه به دلیل اشتغال کارکنان به تعداد کم، ارتباط اجتماعی چندانی هم در آن وجود ندارد. ترکیب چنین عواملی هر فعالیتی در سکو را به یک چالش تبدیل می کند. بسیاری از مراکز صنعتی به منظور مقابله با مشکل استرس شغلی و ناراحتی های روحی شروع به انجام بررسی های دقیقی در این زمینه نموده اند .

طبق بررسی که از کارکنان 97 سکوی دریای شمال در قسمت انگلستان (British Sector Of The North Sea) توسط پژوهشگران به عمل آمده، نتایج زیر حاصل گردیده است:

 

1- حدود 45 درصد از افراد دارای شیفت کاری 14 روز کار و 14 روز استراحت می باشند.

2-  فقط 10 درصد از افراد سن زیر 25 سال و حدود 3 درصد بالای 50 سال دارند.

3- 74 درصد از آنها متاهل هستند.

4- 12 درصد از افراد طلاق گرفته یا از همسر خود جدا گشته اند.

5- فقط 8 درصد از پرسنل دارای تحصیلات استاندارد بوده و نزدیک به 18 درصد فاقد تحصیلات رسمی می باشند.

6- 34 درصد از افراد نیز سیگار می کشند.

 

بنابرین شرایط مختلفی برانتظارات، نیازها و ارزش های کارکنان شاغل در این اماکن اثر دارند و تمام این عوامل برشیوه‎ای که استرس در محیط تاسیسات و سکوها بوجود می آید موثرند. در ادامه عوامل اصلی استرس شغلی در محیط کار آمده است:

 

- ویژگی های نقش

- پیشرفت های شغلی

- استرس کارکنان در ارتباط با خانه

- جو و ساختار محیط کاری

- نوبت کاری

- نقش گرما

 

ویژگی های نقش

در سکو، هر فردی نقشی ایفا می کند و منشاهای مشخصی از استرس، در ارتباط با نقش فرد در تاسیسات می باشد. در میان کارکنان سکو نقش استرس می تواند به علت عدم ایمنی و امنیت، غیر قابل پیش بینی بودن ماهیت کار و شرایط آب و هوا در سکو باشد.

 

پیشرفت های شغلی

بسیاری از تحولات در زندگی کاری، به عنوان وضعیت پر استرس شناخته می شود. تغییر شغل، ارتقای شغل، اخراج از کار همگی وقایعی استرس زا می باشند. ترس از دست دادن کار و اخراج به علت عدم نیاز، از ویژگی های شغل های امروزی می باشد. در محیط سکو نیز افزایش نرخ نیروهای قراردادی و مکانیزه شدن کارها از جمله استرس های شغلی به حساب می آیند. کارکنان سکو ممکن است به دلیل نبود جایگزین مناسب، در کار نامناسب یا غیرمورد علاقه خود بمانند که این امر منجر به هزینه بردار شدن ، تولید و عملکرد پایین برای شرکت مربوطه می گردد. کارمندانی که به مدت طولانی در سکو مشغول به کارند با تنش هایی مواجه می گردند که با افزایش سن خود متوجه می شوند دیگر مانند قبل توانایی و کشش ساعت های طولانی کار و تحمل استرس در شرایط اضطراری را ندارند.

 

جو و ساختار محیط کاری

این عامل استرس از بودن فرد در تاسیسات و یا سکو بوجود می آید و غالبا این موضوع برای آزادی فرد و تصمیم گیری برای خودش استرس به وجود می آورد. برای کارکنان سکو ، عدم شناخت اجتماع از آنها، نارضایتی از مدیریت تاسیسات، عدم ورود و خروج به موقع به سکو و استفاده از خدمات کارکنان و همچنین نداشتن اطلاع از حقوق خود، استرس ایجاد می نماید.

 

استرس کارکنان در ارتباط با خانه

آگاهی از این موضوع که همسر یا شریک زندگی کارکنان از دوری آنها پریشان می باشد می تواند بر عملکرد کار و ایمنی فرد در یک محیط کاری پر مخاطره بیافزاید. مدیران معمولا اظهار می کنند که این موضوع مشکل آنها نیست، اگرچه این دیدگاه بسیار کوته بینانه است زیرا یک قسمت مهم از فرآیند مدیریت آن است که بین مدیر و کارکنان حس همیاری ایجاد نماید تا موانع موبوط به عملکرد و تولید بهینه را تقویت نماید. کارکنان آزرده ای که به دلیل نگرانی خود از طرف خانه و ویژگی های اجتماعی زندگی شان تحت تاثیر قرار دارند به احتمال زیاد ناموثر و خطرآفرین می باشند.

 

نوبت کاری

کارهایی که مستلزم کار کردن در ساعت هایی خارج از ساعت معمول کار روزانه است (نظیر سکوها) عامل دیگری است که منجر به ایجاد استرس شغلی می گردد. نوبت کاری، به طور مستقیم یا غیرمستقیم در بازدهی ذهنی و انگیزه کاری اثر می گذارد. علاوه بر اثرات استرس بر بهداشت روانی نظیر اضطراب، تنش، عصبانیت، افسردگی و ... و همچنین اختلالات رفتاری از قبیل استعمال سیگار، سوء مصرف مواد، غیبت از کار، پر خوری یا بی اشتهایی، رها کردن شغل و ... مطالعات همه گیرشناسی ارتباط قوی بین عوامل استرس زا و بیماری های جسمانی را نشان داده است.

 

نقش گرما

تحقیقات آزمایشگاهی حاکی از آن است که که گرما به ایجاد پرخاشگری کمک می کند. اگر گرما شدید باشد، افراد فقط می خواهند هرچه زودتر از آن محیط بگریزند.

حالت های روانی کارکنان بر افزایش تولید و کاهش حوادث تاثیر می گذارد. بنابرین، کاملا عاقلانه است که فضای کار را هم از لحاظ روانی و هم عقلانی به محیطی سالم تبدیل نماییم و سعی کنیم مشکلات کارکنان را حل کنیم. فضای کار سالم اقتضا می کند که زمینه برای فعالیت های ورزشی، فرهنگی و اجتماعی کارکنان مهیا باشد و از طرف دیگر با عادات ناپسند مثل اعتیاد و... تا حد امکان مبارزه شود. بنابرین توصیه های زیر می تواند برای پیشگیری از استرس های شغلیدر محیط کار موثر باشد:

 

- امنیت جسمی و روانی کارکنان را تقویت نمایید.

طبق نتایج حاصل از بررسی انجام شده که در بالا ذکر گردید، منشا استرس شغلی که در ارتباط با امنیت و ایمنی در سکو است بیشتر در ارتباط با ماه های زمستان می باشد که اگر کارکنان این سکوها آموزش ببینند این مشکل برطرف می شود. از جمله دیگر عوامل استرس زا برای کارکنان، جابجایی در شرایط آب و هوایی نامناسب با هلیکوپتر به سکو است که با بررسی شرایط آب و هوایی و پرواز به موقع و رعایت اصول ایمنی هنگام فرود تا حد زیادی می توان این نوع استرس را کاهش داد.

 

- کارکنان را در تصمیم گیری ها شرکت دهید.

این حس که آنها هیچ نقشی در تصمیماتی که برای سکو گرفته می شود ندارند آنها را نا امید می کند و بر راندمان کاری آنها تاثیر گذار است.

 

- به کارکنان مشاوره دهید.

این گونه برنامه ها به منظور کمک به افراد در تحمل یک مشکل شخصی یا کاری طراحی می شود و می تواند سبب احیای سلامت روانی، افزایش حس خود باوری و قطع رفتارهای نابهنجار شود.

 

- از تکنیک آرامش بخشی به خود استفاده کنید.

هدف این تکنیک کاهش سطح احساسات فردی در مواجهه با عوامل استرس زا و ایجاد محیطی آرامتر می باشد. اثرات روانی آرامش شامل کنترل بر احساسات فردی، کاهش عوامل تنش زا و نگرانی و افزایش حس سلامتی در فرد می باشد و اثرات فیزیکی آن از قبیل کاهش فشار خون، کاهش تعرق و ضربان قلب، کاهش کلسترول خون و کاهش تنش در عضلات می باشد. بنابرین با یادگیری و استفاده از تکنیک های تنفسی آرامش، کارکنان می توانند توانایی خود در مقابله با استرس را بالا ببرند. بعضی از تکنیک های آرامش بخشی شامل تفکر وتنفس عمیق، نشستن به مدت کوتاه بر روی صندلی در محیط کار و بستن چشم ها، بالا آوردن شانه های خود تا نزدیک گوش ها و سپس پایین آوردن آنها، مشت کردن انگشتان و فشردن آنها و ... می باشند.

 

- قبل از مواجهه با عوامل استرس زا درباره آنها فکر کنید.

فکر کردن درباره وقایع استرس زا به منظور کاهش درجه اهمیت آنها در فرد می تواند به کنترل استرس کمک کند. انعطاف پذیری تفکر درباره موقعیت ها عاملی است تا بتوان به نحو موثری استرس را کاهش داد.

 

- مدیران اصل تعویض نوبت های کاری را مورد توجه دهند.

باتعویض نوبت کاری، تغییر مدت زمان استراحت کارکنان و مدیریت ریسک مرتبط با ساعت های طولانی کار می توان خستگی و استرس شغلی را تا حدودی کاهش داد.

 

- کارکنان سکو را به طور دوره ای مورد معاینه قرار دهید.

افرادی که در سکوها کار می کنند باید شرایط جسمی و روانی بهتری نسبت به همکاران خود در تاسیسات خشکی داشته باشند تا بتوانند با شرایط سکو و مشکلات آن سازگاری یابند. بنابرین معاینات دوره ای این کارکنان از اهمیت زیادی برخوردار است.

 

سخن آخر

- برای برطرف نمودن استرس باید ریشه های آن در محیط کار را قبل از آنکه به حذف یا درمان آن بپردازیم شناسایی کرده و تا حد ممکن آنها را برطرف نماییم.

 

- برنامه های مدیریت استرس کاری را به عنوان ابزاری برای حمایت کارکنان از اثرات زیان آور استرس کار مورد توجه قرار دهید.

 

- آموزش به فرد در مقابله با استرس، آموزش به مدیران در رابطه با طراحی شغل و آگاهی دادن به کارکنان درباره بروز بیماری های روانی می تواند در این راستا موثر باشد.

 

منابع:

1- بیماری های شغلی، اکبر احمدی آسور و همکاران، چاپ اول، انتشارات اندیشه رفیع،1390.

2- روانشناسی کار، دکتر حسین خنیفر، چاپ اول، انتشارات دانشگاه تهران،1390.

3- روانشناسی کار و کارگر، دکتر مهدی خرمی، چاپ اول، انتشارات آستان قدس رضوی، 1382.

 

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه