سرطان های شغلی در صنعت(بهداشت و راه های پیشگیری از بروز آنها)

وحید عرفانی، واحد HSE شركت نفت فلات قاره ایران

 

سرطان های شغلی، یكی از دشواری های مهم در صنعت هستند. سرطان های ناشی از كار در اثر تماس بدن با مواد گوناگون مانند پرتوها، یا تنفس گرد و غبار و خوردن برخی مواد شیمیایی كه سرطان زا شناخته شده اند، اتفاق می افتند. بسیاری از انواع سرطان ها در مراكز صنعتی قابل كنترل هستند، به عبارت دیگر حدود 80 درصد همه سرطان ها، با رعایت موارد بهداشتی در زندگی و محیط كار، قابل پیشگیری می باشد. پژوهش های پزشكی نشان داده است كه نه تنها می توان از بروز سرطان پیشگیری كرد، بلكه می تواند به كسانی كه مبتلا به این بیماری شده اند، امید زندگی بهتر و طولانی بدهند. سرطان هنگامی آغاز می شود كه افزایش غیرطبیعی یاخته ای، از كنترل خارج شود. اگر این بیماری در مراحل اولیه، با توجه به اولین نشانه های هشدار دهنده سرطان تشخیص داده شود، قابل درمان است. به طور كلی هر فرد باید به یاد داشته باشد كه تشخیص به موقع بیماری سرطان، شانس درمان را حداكثر می كند. سرطان های شغلی بیشتر در پوست، ریه ها، مثانه، اندام های سازنده خون و غده پروستات دیده می شوند.

 

عوامل مهم در بروز سرطان:

الف عوامل شیمیایی:

امروزه نقش تركیب های شیمیایی گوناگون در بروز سرطان ها به اثبات رسیده است. برخی از این تركیب ها عبارتند از: هیدروكربورهایی مانند آمین های آروماتیك، رنگ های تهیه شده از مواد غیرآلی، آزبستوز (پنبه نسوز)، وینیل كلراید، فلزهایی همچون نیكل، آهن، برلیوم، كروم، آرسینك، … بسیاری از این عوامل تنها در صورت تماس نزدیك و طولانی مدت، ایجاد سرطان می كنند.

 

ب عوامل فیزیكی:

این عوامل شامل تابش پرتوها و تحریك های فیزیكی می باشد. قرار گرفتن در معرض پرتوها، یكی دیگر از علت های مهم بروز سرطان است. اثر سرطان زایی پرتوها، بستگی به مقدار آنها دارد، بدن از آسیب پرتوها در امان نیستند. هرچه مقدار پرتوهای تابیده به بدن بیشتر باشد، خطر بروز سرطان افزون تر است. قرار گرفتن در معرض پرتو ماورای بنفش عامل مهم كمك كننده برای ابتلا به سرطان پوست است.

 

مهم ترین سرطان های شایع شغلی در صنعت:

1-   سرطان پوست:

آمارها نشان می دهند كه نزدیك به هفتاد و پنج درصد سرطان های شغلی، سرطان پوستی هستند. قرار گرفتن افراد در معرض نور آفتاب، به مدت طولانی در بروز سرطان پوست تاثیر دارد؛ به ویژه كاركنانی كه در مجاور تابش پرتو آفتاب كار می كنند، مانند كاركنان تاسیسات و سكوهای نفتی، و غیره بیشتر از افرادی كه در محیط های كاری بسته كار می كنند رخ می دهد. سرطان های پوستی در بین كاركنان صنایع گاز، پالایشگاه های نفت، تقطیر، كوره ها، صنایع فلزی، رنگرزی، … یك خطر شغلی به شمار می آید.

 

یادآوری:

  •   كاركنان مراكز صنعتی باید در محیط كار، با رعایت نكات ایمنی و بهداشتی و نیز استفاده از وسایل استحفاظی، مانند پیش بند، دستكش، كلاه، لباس، كفش، عینك، … خود را در مقابل تابش مستقیم نور خورشید و پرتوها، محافظت كنند.

 

  •   ضروری است در صورت مشاهده هرگونه برآمدگی یا زخمی كه بهبود نمی یابد، به دنبال درمان سریع آن باشید.

 

2-   سرطان ریه:

سرطان ریه، یك خطر شغلی در صنایع گاز، ذوب فولاد، نیكل، كروم، كبالت، بریلیوم، معادن (مواد پرتوزا مانند اورانیوم، زغال سنگ) و نیز كارخانه های آسیاب كردن آرسنیك است؛ به ویژه اینكه اگر كاركنان این مراكز سیگار هم بكشند، به صورت بسیار شدید بر احتمال ابتلای آنها به سرطان ریه افزوده می شود. دیگر عوامل صنعتی كه موجب افزایش خطر بروز سرظان ریه می شوند عبارتند از: پنبه نسوز، گردو غبار مواد رادیو اكتیو و گاز رادون در كارگران معدن، تركیب های كلرومتیل، متیل اترها، هیدروكربن های چند حلقوی، …

 

یاد آوری:

  •  برای جلوگیری از بروز سرطان ریه در بین كاركنان مراكز صنعتی، خودداری از مصرف سیگار، به ویژه در محیط كار توصیه می شود.

 

3-   سرطان خون:

بعضی از مواد شیمیایی نشانه های سمی و سرطان زایی آشكاری بر روی مغز استخوان دارند. در بین افرادی كه در برخی از صنایع شیمیایی كار می  كنند سرطان های خون بیشتر دیده می شود. مشاغلی كه در معرض خطر سرطان خون می باشند، عبارتند از: تهیه و استخراج و پالایش بنزول ها، ساختن و به كاربردن ورنی ها، رنگ ها، لعاب ها، مركب و مواد نگه دارنده، كاركنان كاغذ سازی، افرادی كه با پرتوهای رادیو اكتیو سرو كار دارند، …

 

یاد آوری:

از آنجا كه پرتوها نشانه های قاطعی در بروز سرطان های خون در بین كاركنان مراكز صنعتی دارند، از این رو لازم است مسوولین این مراكز با برگزاری برنامه های ایمنی و بهداشت صنعتی، بروز آسیب ها و تماس افراد با پرتوهای زیان آور را به حداقل ممكن برسانند.

 

 4-   سرطان پروستات:

سرطان پروستات، از جمله بیماری هایی است كه از راه آزمایش خون قابل تشخیص است و می توان از رشد و گسترش آن جلوگیری به عمل آورد. احتمال بروز این بیماری با افزایش سن بالا می رود.

 

5-   سرطان مثانه:

برای نخستین بار سرطان مثانه انسان در كارگران صنعت آنیلین، گزارش شد. در سال های اخیر توجه به این بیماری بیشتر در صنایع لاسیتك سازی مطرح است. اگر سرطان مثانه زود تشخیص داده شود. درمان بیمار تا نود درصد قطعی و پایدار است. صنایع پیوسته با سرطان مثانه عبارتند از: رنگ سازی و رنگ آمیزی (رنگ كردن پوست و كاغذ)، انواع رنگ ها و تركیب هایی كه آنیلین را می سازند، صنایع شیمیایی، كابل سازی، لاستیك سازی، گاز و … از جمله عواملی كه در بروز سرطان مثانه مشخص شده اند می توان سیگار كشیدن، برخوردهای شغلی با گروهی از مواد شیمیایی، مانند آمین های آروماتیك (آمین های معطر)،… را نام برد. امروزه تركیب شیمیایی بتانفتیل آمین را یكی از عوامل در ایجاد سرطان مثانه در صنعت می دانند.

 

راه های پیشگیری از بروز سرطان ها:

  •  در پیشگیری از بروز سرطان شغلی، رعایت اصول بهداشت و ایمنی در محیط كار، به ویژه در هنگام كار با مواد شیمیایی، بسیار با اهمیت است. رعایت بهداشت دست ها، صورت و لب به طور مرتب و نیز شستشوی روزمره آنها، پیش از نوشیدن آشامیدنی و غذاخوردن، از نكات سودمند در پیشگیری از بروز سرطان است.

 

  •  هرگونه توجه و اقدام برای پیشگیری از بروز سرطان های شغلی، بدون همكاری و آگاهی افرادی كه در معرض خطر می باشند، بی حاصل است. از این رو اهمیت آموزش و آشنایی افرادی كه در مراكز صنعتی كار می كنند، بسیار مهم است.

 

  •   نصب دستگاه های تهویه و مكش قوی به میزان قابل توجه در سطح كارگاه های صنعتی برای خروج گرد و غبار، ذرات فلزات و بخارهای مواد سمی از درون محیط كار سودمند بوده و یكی از راه های اساسی در پیشگیری از ابتلای كاركنان به سرطان ها، به ویژه سرطان ریه است.

 

  •   استفاده كاركنان از لباس كار، به هنگام كاركردن به طوری كه حداكثر تا مچ دست پوشیده باشد و نیز به كار بردن وسایل حفاظت فردی مانند دستكش، عینك، ماسك، كفش های ایمنی، پیش بند، … از اقدام های اساسی در صنعت است.

 

  •  ضروری است كاركنانی كه در معرض نور آفتاب كار می كنند، به ویژه كاركنان تاسیسات و سكوهای نفتی، از لباس سبك و آستین دار و شلوار بلند استفاده كنند. در صورتی كه آنها ناچار هستند كه به مدت طولانی در مجاروت آفتاب كار كنند، حتما از كلاه لبه دار و كرم های ضد آفتاب(با نظر پزشك) استفاده نمایند.

 

  •  دقت در مصرف مواد و حلال های فرار شیمیایی در سطح آزمایشگاه و مراكز صنعتی از سوی كاركنان در پیشگیری از بروز سرطان، به ویژه سرطان خون بسیار مهم است. همچنین ضروری است با اجرای برنامه های بهداشت صنعتی از انتشار و ورود برخی از حلال های شیمیایی سرطان زا، در محیط زیست و به خصوص در مراكز صنعتی و شیمیایی جلوگیری شود.

 

  • نظارت و بازرسی دقیق از سوی كارشناسان بهداشت صنعتی و ایمنی از كارگاه ها و دیگر قسمت های مراكز صنعتی و نیز كاركنانی كه با مواد سرطان زا كار می كنند، برای جلوگیری از بروز سرطان ها بسیار مهم است. همچنین تهیه گزارش از موارد مبتلایان به سرطان كاركنان در مراكز صنعتی، برای انجام اقدام های اساسی پیشگیری و درمان هرچه سریع تر آنان ضروری است.

 

  • كاركنان مراكز صنعتی توجه داشته باشند كه در صورت مشاهده هرگونه برآمدگی یا زخم در بدن خود برای درمان، هرچه سریع تر به پزشك مراجعه كنند. در نظر گرفتن حفاظ بر روی دستگاه هایی كه از روغن های معدنی و شیمیایی استفاده می كنند، ضروری است. زیرا با انجام این كار، موجب جلوگیری از پاشیده شدن این مواد به اطراف، به ویژه بر روی بدن كاركنان شده و تا اندازه زیادی از بروز سرطان پوست پیشگیری می شود.

 

  •  برگزاری دوره های آموزش بهداشت و ایمنی برای استفاده كاركنان و مسوولین مراكز صنعتی به منظور آشنایی آنان با راه های پیشگیری از بروز ابتلا به سرطان و دیگر عوامل سرطان زا بسیار سودمند است.

 

  •   برای پیشگیری از بروز سرطان در مراكز صنعتی، انجام معاینه های دوره ای پزشكی و ارزیابی از وضعیت بیماری ها در بین كاركنان ضروری است.

 

  • به كار بردن روغن ها بدون خاصیت سرطان زایی در مراكز صنعتی از اقدام های اساسی است. كوشش شود استفاده از مواد مشكوك به سرطانی بودن، در مراكز صنعتی به حداقل، كاهش یابد و موادی كه زیان آور نیستند، جانشین آنها گردند.

 

منابع:

 

1- آسیب ها و بیماری های پوستی ناشی از كار در صنعت، وحید عرفانی، ماهنامه صنعت و ایمنی، شماره 62، 1377.

2- اپیدمیولوژی بیمار ی ها، دكتر پروین یاوری و دكتر علی صادقی حسین آبادی، نشر علوم دانشگاهی، 1370.

3- بیماری های نیوپلاستیك (هاریسون)، دكتر محمد تقی همتی، چاپ اول، نشر دانش امروز، 1371.

4- پرستاری سرطان (پرستاری داخلی – جراحی لاكمن)، دكتر محمد رضا بختیاری، چاپ اول، نشر و تبلغ بشری، 1374.

5- مبانی طب سیسل، بیماری های دستگاه تنفس، دكتر حمیدرضا سخایی، چاپ دوم، مركز نشر اشارت، 1373.

 

1- Bernville & Grimmer: Cancer, 1995, pp. 13.43.48.

2- Bihari: Cancer, Causes, Treatment & Cure, 1995, pp. 6.11, 13-14.

3- Lewis, Collier, Heitkemper: Edictal Surgical Nursing, Fourth Edition, Mosby, 1996, pp.163, 1357.

4- Fullick: Human Health and Disease, Heinemann, 1998, pp.10, 82, 92.

5- Hancock & Brad Shaw: Lecture Notes on Clinical oncology, Second Edition, Black well, 1986,pp. 74,130,178,200,203.

6- Patty’s Industrial  Hygiene And Toxicology, Cralley, BMS , Third Edition , Vol III , Part B, pp.297-298,304.

 

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه