نکات ایمنی در بنادر و کشتیرانی

محسن حبیبی

 

مقدمه

امروزه بنادر مهم و فعال دنیا، تاثیری فزاینده در رشد اقتصادی كشورها، جلب سرمایه‌های خارجی و كاهش قیمت نهایی محصولات دارند. صنعت كشتیرانی با عنایت به تاریخچه طولانی و سهولت ورود و خروج سرمایه‌گذاران به این عرصه باعث گردیده تا حمل كالاها در مسیرهای طولانی با كمترین هزینه صورت پذیرد. پس حفظ این مزیت رقابتی در صنعت بندری و كشتیرانی در مقایسه با سایر طرق حمل و نقل از قبیل حمل و نقل ریلی، هوایی و جاده‌ای تنها در گرو بكارگیری كشتی‌های پیشرفته با ظرفیت و سرعت بالا نیست، بلكه توانایی بنادر در هماهنگی و توسعه ناوگان دریایی و تسهیلات بندری نیز به همان اندازه مهم، اساسی و تاثیر‌گذار می‌باشد. بروز حوادث متعدد ناشی از غیر ایمن بودن تجهیزات یا اعمال غیر ایمن كاركنان، افت شاخص‌های تخلیه و بارگیری به دلیل عدم دسترسی و وجود منابع انسانی سالم و آموزش دیده و همچنین از دست دادن فرصت‌های جذب مشتری و سرمایه از جمله عواقب عدم رعایت اصول و مقررات ایمنی و بهداشت در بنادر می‌باشد. بدیهی است كه ارتقاء سطح ایمنی و بهداشت، همانگونه كه موجب حفظ سلامتی و جان افراد می‌گردد، موجب صرفه‌جویی در هزینه‌ها و به حداكثر رساندن سود نیز می شود.لذا ضروری است در بنادر دستورالعمل‌های ایمنی و بهداشت مورد توجه ویژه قرار گیرند.

 

1-ساماندهی و نظافت در کشتی

اهمیت نظافت و تمیز نگهداشتن كشتی در پیشگیری از حوادث و شرایطی كه موجب تهدید سلامتی می‌شوند، باید در اولویت اول آموزش خدمه و كاركنان كشتی قرار بگیرد. تمام راه‌های دسترسی و مناطق كاری بایستی از هرگونه مواد و اجسام پاكیزه باشند تا برای افراد ایجاد مشكل نكنند. ابزارآلات آزاد و یا تجهیزات مشابه در زمانی كه مورد استفاده نیستند، نبایستی در محل‌های انجام كار باشند. تمام زباله‌ها باید در اسرع وقت جمع‌آوری شوند و به نحو مناسب از بین بروند. تمام تجهیزات در صورتی كه از آنها استفاده نمی‌شود بایستی در محل مناسب خود نگهداری شوند. محل بار و نگهداری ماشین آلات در عرشه باید به گونه‌ای ساماندهی شوند كه هر وسیله‌ای در جای خود قرار بگیرد.

نواقص كوچك در ساختمان، تجهیزات و امكانات كشتی (برای مثال بیرون زدن میخ و پیچ، شل بودن دستگیره، خراب بودن كف‌پوش، لبه‌های خشن و ناهموار چوبی و گیركردن درب‌ها) ممكن است موجب خراشیدگی، ضربه، سكندری خوردن و افتادن افراد شود. اینگونه موارد به محض اینكه مشاهده شدند، باید تعمیر شوند. اجناس سنگین، به‌ویژه اگر در سطح بالای عرشه كشتی قرار گرفته باشند باید بطور ثابت و محكم به‌گونه‌ای چیده شوند كه بر خلاف حركت كشتی باشند. بعنوان مثال مبل و سایر اثاث و وسایلی كه احتمال سقوط یا جابجایی آنها در هوای متلاطم و متغییر وجود دارد، بایستی بطور مناسب و امن آرایش داده شوند. هرگونه نشت بنزین یا سایر مواد مشابه كه موجب بروز مخاطرات می‌شوند باید بلافاصله برطرف شوند.

 

 

2-  تجهیزات الكتریكی

تمام مواد رسانا باید طوری عایق‌بندی و نصب شوند كه مانع بروز خطر شوند. كابل‌هایی كه در مسیر عبور كالا قرار دارند باید طوری نصب شوند كه هنگام عبور كالا ضربه‌ای به آنها وارد نشود. وجود كلید و وسایل مربوط به قطع ولتاژ جریان الكتریسیته در تمام قسمت‌های سیستم به منظور جلوگیری از بروز خطر ضروری است. طراحی، ساخت، نصب، نگهداری و حفاظت از تمام تجهیزات و مدارهای الكتریكی به منظور جلوگیری از خطر باید بر طبق شرایط قانونی و ملی صورت پذیرد. هرگونه نقص و خرابی الكتریكی در تجهیزات، قطعات و یا سیم‌ها باید بلافاصله به شخص مسوول گزارش شود.

نباید از بخاری‌های دستی و قابل حمل بعنوان تجهیزات كشتی استفاده كرد، جز در مواقع ضروری كه البته باید هشدارهای لازم نسبت به مخاطرات آن را در نظر داشت. دوشاخه، سیم رابط و پریزهای چندگانه نباید در محل اقامت برای چندین شئ الكتریكی مورد استفاده قرار گیرند.

تكان خوردن لامپ و بالا و پایین رفتن آن ممكن است نشانه مشكل در سیم‌پیچی یا لقی در جای خود باشند كه نهایتا موجب شوك الكتریكی یا منجر به آتش‌سوزی می‌گردد. بنابراین لامپ‌ها باید بازرسی و توسط فرد واجد صلاحیت تعمیر شوند. لامپ‌های شكسته باید بلافاصله تعویض شوند.

 


 

3- طناب

طناب‌ها باید در اتاقك‌ها یا كمدهای مناسبی حفظ و نگهداری شوند و بجز برای كار در ارتفاع نباید برای مقاصد دیگر مورد استفاده قرار گیرند. مواد و وسایل دیگر مانند رنگ و یا مواد شوینده می‌توانند موجب وارد آمدن خسارت به طناب‌ها شود، لذا محل نگهداری طناب‌ها همواره بایستی مجزا باشد. اتاقك‌ها باید خشك و دور از گرمای فوق‌العاده باشد. طناب‌ها و سیم‌ها هنگام حركت كشتی مكررا در معرض كشیدگی هستند و لذا دریانوردان تا آنجایی‌كه امكان دارد، باید همیشه درمحل امنی نسبت به جابجایی و كشیدگی قرار بگیرند تا در صورت پارگی سیم و طناب با مشكلی مواجه نشوند. دریانوردان مطلقا و تحت هیچ شرایطی دریانوردان نباید بر روی حلقه سیم یا طناب كه بر روی عرشه گذاشته شده بایستند. دریانوردان هرگز نباید در امتداد طناب یا سیم قرار بگیرند یا حركت كنند.

ایمنی دریانوردانی كه در ارتفاع، در حال كاركردن هستند شدیدا بستگی به شرایط و وضعیت طناب‌های مورد استفاده دارد. قبل از استفاده از طناب‌ها باید آنها  را مورد بازرسی قرار داده و از توان آنها برای باركاری مورد نظر اطمینان حاصل نمود. هر طنابی كه بلندتر شده، تغییر اندازه داده یا بازسازی گردیده است حسب مورد و  قبل از استفاده مجدد باید مورد بازدید و آزمون قرار گیرد.

اتصالات و انتهای طناب‌ها باید بنحو صحیح با نخ یا وسایل و روش‌های دیگر محكم گردد. حلقه‌های سیم یا طناب (قرقره‌ها) بر روی عرشه نباید در جایی قرار گیرند كه در معرض لغزیدن بر روی عرشه كشتی باشند.

 

4- جرثقیل

جرثقیل‌ها باید دارای بوق یا وسیله اخطار دهنده و چراغ چشمك‌زن جداگانه باشد (كه برای دادن اعلان خطر به افراد مجاور به کار می رود)

مسیر یك جرثقیل ریلی بایستی اولا دارای ظرفیت تحمل كافی باشد. ثانیا دارای سطحی یكنواخت، محكم و قابل استفاده باشد و ثالثا دارای اتصال زمینی باشد.

هنگامی كه پایه‌های حایل جرثقیل‌های ریلی از همدیگر فاصله‌ای بیش از 30 متر دارند، بایستی توسط یك سیستم همزمان كننده موتور، موتورهای آنها به صورت هماهنگ حركت كنند تا از جدا شدن پایه‌ها جلوگیری شود.

علایم اخطار دهنده سمعی و بصری خودكار بایستی در هر جایی كه جرثقیلی در حال كار است، نصب شود.

آژیر صوتی بایستی به نحو واضحی از دیگر اخطارهای صوتی قابل تشخیص باشد و برای آگاه كردن كلیه اشخاص كه در مجاورت چرخ‌های جرثقیل قرار دارند به کار رود. علایم هشدار  دهنده بصری باید چشمك‌زن باشند. حائل‌های ضربه‌گیر بایستی روی جرثقیل‌های ریلی و توقفگاه‌های نهایی بر روی ریل‌ها نصب شده باشند. جرثقیل‌های ریلی بایستی به نحوی طراحی شده باشند كه در صورت شكستن چرخ، بریدن محور و یا خارج شدن از ریل واژگون نشوند. جرثقیل‌های ریلی بایستی به ابزاری تجهیز شده باشند كه بطور خودكار و در حین حركت جرثقیل، سطح ریل را از كثافات و آلودگی‌ها پاك كنند.

چرخ‌های جرثقیل‌های ریلی بایستی دارای حفاظ‌هایی باشند تا برای پای انسان خطرساز نشوند. باید در محل مناسبی یك بادسنج بر روی جرثقیل‌های ریلی نصب شود تا درصورت وجود شرایط بادی، اخطار لازم را داده و جرثقیل از كار باز ایستد. این اخطار بایستی به اپراتور جرثقیل وافراد سرپرست، بطور همزمان داده شود. دریانوردان باید همواره در جایی بایستند كه از هرگونه بارگیری و جابجایی اقلام حمل شده دور باشند و نباید در زیر باری كه به بالا كشیده می‌شوند یا معلق است قدم بزنند. اگر تعدادی جرثقیل ریلی در نزدیكی هم كار می‌كنند و بیم برخورد آنها با یكدیگر و یا با تاسیسات روبنایی كشتی می‌رود، باید حس‌گرهای مناسبی در محل نصب شوند تا به موقع از بروز برخورد جلوگیری نمایند.

 

5- لیفتراك

لیفتراک‌هایی كه در كشتی‌ها و یا دیگر فضاهای محدود كار می‌كنند ترجیحا باید به وسیله نیروی برق تامین شوند.

چنگك‌ها باید به‌گونه‌ای طراحی شده باشند تا از باز شدن قفل آنها بطور ناگهانی و یا جابجایی جنبی آنها جلوگیری شود. سیستم هدایت لیفتراک باید به‌گونه‌ای طراحی شده باشد تا در صورت برخورد یك چرخ به جسمی سخت و ثابت از وارد آمدن آسیب به دست‌های متصدی جلوگیری شود.

در تمام باركش‌ها بایستی یك وسیله اخطار صوتی دستی، یك وسیله اخطار صوتی خودكار كه در حركت معكوس به كاربیافتد، دو چراغ جلو، چراغ‌های عقب، آینه و چراغ‌های بغل نصب شود.

دو آینه بایستی تا حد ممكن نزدیك قسمت انتهای لیفتراک، نصب شود این آینه‌ها بایستی نور قرمز را از فاصله 100 متری  منعكس كنند. یك صندلی فنردار راحت باید برای جلوگیری از انتقال ضربه به كاربر تعبیه شود. صندلی خوب دارای یك پشتی برای تكیه دادن متصدی است، به صورتی كه دید او را كم نكند. لیفتراك‌ها بایستی دارای سقف مناسب باشند تا از آسیب دیدن كاربر توسط اجسامی كه از بالا سقوط می‌كنند جلوگیری كند. در برخی مواقع وجود یك مانع اضافی كه از سقوط اجسام ممانعت كند الزامی است. جنس آن ممكن است از فلز سخت و یا شبكه‌ای باشد.

تمام لیفتراك‌ها بایستی با رنگ روشن مشخصی رنگ‌آمیزی شوند تا از پشت صحنه عملیات كاملا متمایز باشند. تا زمانی كه لیفتراک در حال حركت است چراغ هشدار دهنده نارنجی یا كهربایی بایستی عمل كند. لیفتراک‌ها بایستی با سرعت مطمئن حركت كنند كه از 25 كیلومتر در ساعت تجاوز نمی‌كنند.

فاصله میان بارها بایستی به دقت حفظ شود مخصوصا هنگامی كه باركش وارد راهروهای تنگ و كم ارتفاع می‌گردد.

اگر بار جلوی دید را می‌گیرد بایستی در جهت عكس حركت كرد و یا از یك راهنما استفاده كرد.

وسیله اخطار صوتی (بوق یا شیپور) بایستی به منظور آگاه ساختن افراد پیاده و به هنگام عبور لیفتراك از چهارراه‌ها و كنار وسایل نقلیه پارك شده یا موانع بزرگ، مانند بارهای موقت، به صدا درآید.

هنگام حركت چه با بار و چه بدون بار، چنگال بایستی 15 سانتیمتر از سطح زمین بالاتر باشد تا احتمال خوردن چنگال به زمین از بین برود.

 

6- مواد شیمیایی

فرآورده‌ها و مواد سمی و خطرناك باید بگونه‌ای استفاده و نگهداری شوند كه استفاده كننده و سایرین در مقابل آن از حوادث و صدمات و یا هرگونه آسیبی محافظت شوند. مواد فرار و قابل اشتعال هرگز نباید بدون ملاحظات ایمنی استفاده شده یا ظروف آن در كنار شعله بدون حفاظ یا سایر منابع گرمازا حتی موقعی كه خالی هستند، قرار بگیرند.

مشخصات مواد شیمیایی باید در كشتی در معرض دسترسی همه قرار بگیرد. این داده‌ها می‌بایست شامل اطلاعات كافی در مورد درجه خطر مواد شیمیایی موجود در كشتی نیز باشد. در صورت امكان، مواد شیمیایی باید در بسته‌بندی اولیه یا بسته‌بندی مشابه دیگری نگهداری شوند تا باعث گیج شدن افراد نشود. چنین موادی باید در یك اطاق در بسته و دارای تهویه مناسب نگهداری شوند.

تماس با پاره‌ای از مواد شیمیایی مانند روغن‌های معدنی و حلال‌های طبیعی شامل مواد شوینده و تمیز كننده خانگی ممكن است موجب التهاب پوستی شود. به‌هنگام استفاده از چنین موادی باید دستكش‌های مناسب پوشید و از كرم‌های مخصوص برای محافظت از پوست استفاده كرد. مواد خفقان‌آور شیمیایی به‌علت داشتن اثر شیمیایی از طریق مداخله در فرآیند تحویل اكسیژن و فرآیند متابولیك مانع برداشتن طبیعی اكسیژن توسط نسوج می‌شود. به عبارت دیگر این مواد در اكسیژنه كردن نسوج، هر چند هم كه خون دارای اكسیژن كافی باشد، اختلال ایجاد می‌كنند. در رابطه با خفقان آورهای شیمیایی می‌توان از منواكسیدكربن، سیانید هیدروژن وسولفید هیدروژن نام برد.

 

7- نشانه‌ها و علایم اخطاری

تابلوهای نصب دستورالعمل‌ها، آگهی‌ها و شاخص‌های اجرایی باید خوانا و تمیز نگه داشته شوند.

علایم و نشانه ها روش بسیار موثری برای هشدار دادن در مقابل خطرات هستند و آگاهی لازم را به همه در قالب اشكال و بدون استفاده از زبان ارایه می‌كنند. علایم ایمنی و نشانه‌ها باید از نظر شكل و ظاهر و رنگ مطابق با موازین و استانداردهای تعیین شده مراجع ذیصلاح باشد.

لازم است دریانوردان از مكانی كه پس از شنیدن علایم اضطراری باید به آنجا بروند، اطلاع داشته باشند و از وظایف خود در موقعی كه به آن ایستگاه می‌رسند، با خبر باشند. ایستگاه (محل تعیین شده) باید به خوبی علامت گذاری شده باشد.

بسته‌های شامل محصولات و فرآورده‌های خطرناك باید بطور مناسب علامت‌گذاری و معلوم باشد. همچنین كلیه محل‌های خروج و ورود در كشتی و سیستم‌های هشداردهنده و محل كپسول‌ها، قایق‌ها و شیلنگ‌های آب باید با علایم بین‌المللی مشخص شوند.

 

8- تجهیزات اطفای حریق

وسایل و ابزارهای حفاظتی در آتش‌سوزی شامل لوازم اطفای حریق، دستگاه تنفسی و سایر تجهیزات ایمنی باید مطابق با مقرارت و قوانین قابل اجرا در كشتی در اختیار گذاشته شوند.

 

این تجهیزات باید بطور منظم مطابق با دستورهای تولید كننده، حفظ ونگهداری شده و برای استفاده در همه زمان‌های مقتضی در دسترس باشند.

دریانوردان نباید كپسول‌های اطفای حریق را بدون دلیل خاصی تخلیه نمایند و باید هرگونه نقص یا حادثه مربوط به تخلیه را به فرد مسوول گزارش دهند. دریانوردان باید با نحوه كار و اثرات آنها بر انواع و اقسام آتش‌سوزی‌ها آشنا شوند. این آگاهی باید توسط فرد مسوول تایید گردد.

در صورتی‌كه امكان پذیر است، تمرین عملی اطفای حریق باید دردریا انجام پذیرد. به‌منظور مقابله موثر و كارآمد با آتش‌سوزی، همكاری و مشاركت كامل پرسنل در همه دپارتمان‌های كشتی ضرورت دارد. انجام مانور ضرورت خاص دارد. منظور از مانور، تمرین عملی و آشنا كردن پرسنل با وظایف محوله آنها بوده و یقین پیدا كردن از اینكه آنها می‌توانند این وظائف را به طرز مناسبی انجام دهند. هر یك از خدمه و كاركنان كشتی باید در تمرین عملی مطابق قوانین و مقررات بین‌المللی مشاركت كنند.

 

9- تمرین غرق شدن کشتی

تمرین عملی غرق شدن كشتی باید شامل موارد زیر باشد:

  • فراخواندن پرسنل به ایستگاههای تجمع از طریق زنگ اخبار عمومی و مطمئن شدن از اینكه همه آنها از دستور صادر شده مبنی بر غرق شدن كشتی مطلع هستند. از طریق سرشماری باید مطمئن شد كه همه پرسنل در ایستگاه‌های تجمع گرد هم آمده‌اند.
  • گزارش كردن به ایستگاه‌ها و آمادگی برای انجام وظایف تشریح شده در دستورالعمل محل تجمع.
  • بررسی البسه مناسب پرسنل به منظور كاهش میزان شوك تماس با آب سرد در صورتی‌كه ورود مستقیم به داخل دریا ضرورت داشته باشد.
  • بررسی جلیقه‌های نجات كه آیا به طور صحیح پوشیده شده‌اند؟
  • در صورت امكان آماده نمودن حداقل یك قایق نجات در حین عملیات آمادگی برای به آب انداختن.
  • استارت و راه‌اندازی موتور قایق نجات.

 

قایق‌های نجات بادی باید در دوره‌های زمانی معین برای سرویس و اطمینان از صحت عملكرد به مراكز تعمیر و نگهداری فرستاده شوند در صورت امكان، تمرین عملی غرق شدن كشتی باید زمانی انجام شود كه قایق بادی برای اعزام به سرویس آماده می‌شود. با باد كردن قایق در آب و تمرین كردن خدمه در اجرای تكنیك‌های قایق بادی در حال تردد، مطمئنا می‌توان تجارب ارزشمندی بدست آورد.

 

 

10- نجات در دریا

هرکشتی باید برنامه از پیش طراحی شده برای کمک به فرد یا افرادی که به داخل دریا سقوط می‌کنند داشته باشد. این طرح باید مختصات کلی کشتی، دسترسی به تجهیزات نجات غریق و تعداد خدمه و کارکنان را لحاظ کند. برای مثال، نجات فرد به آب افتاده زمانی امكان‌پذیر است كه كشتی لنگر انداخته باشد.

آموزش امداد و نجات نباید صرفا به کشتی درحال غرق شدن، مقابله با آتش‌سوزی و تمرین مربوط به نجات فرد در داخل دریا محدود گردد. دریانوردان باید همواره آموزش‌های لازم در هرگونه وضعیت اضطراری که ممکن است در کشتی در حال تردد بوقوع بپیوندد را بگذرانند.

 

11- دسترسی بی خطر به کشتی

باید راه‌های امن و بی‌خطر برای دسترسی میان هر کشتی و اسکله، بصورت پل شناور یا ساختار مشابه فراهم گردد.

دریانوردان باید اطلاعات و تجربه کافی برای عبور و مرور امن و بی‌خطر در کشتی یا پایانه دریایی یا ناحیه لنگرگاه را در اختیار داشته باشند. در بعضی از بنادر مدرن دسترسی به تجهیزات و اطلاعات مورد نیاز برای راه‌های دسترسی با ایمنی کامل توسط مقامات بنادر در اختیار گذاشته می شود. در هر حال، کاپیتان کشتی باید مطمئن باشد این تجهیزات و وسایل با استانداردهای ایمنی مطابقت دارند.

بدیهی است که دریانوردان نباید از راه‌های غیر ایمن دسترسی به کشتی، استفاده نمایند. در ضمن آنها باید از راه‌های دسترسی به کشتی با دقت و احتیاط عبور کنند. برای مثال، دریانوردان به‌هنگام حمل لوازم شخصی و یا تجهیزات به کشتی، محموله را در حجم کمتر و در چندین نوبت به کشتی انتقال داده و یا از جرثقیل برای حمل بار استفاده نمایند.

اصولا دسترسی باید از طریق نردبان یا پله متناسب با وضع عرشه، اندازه و شکل آن وحداکثر سطح خارج از کشتی انجام پذیرد.

هرگونه حفره یا درز و فاصله میان اطراف عرشه و کشتی که به موجب آن یک فرد در مسیر راه‌های دسترسی به کشتی ممکن است در آب سقوط کند، باید توسط تور ایمنی مناسب محافظت شود.

 

14- وضعیت جوی متلاطم

چنانچه هوای طوفانی در پیش باشد باید طناب‌های نجات آماده و در محل‌های مناسب قرار گرفته باشد.

باید هشدارهای لازم در مورد خطرات احتمالی که افراد به‌هنگام هوای طوفانی، روی عرشه با آن مواجه خواهند شد، داده شود.

به هیچ عنوان نباید به دریانوردان اجازه داد در هوای طوفانی روی عرشه باشند، مگر آنکه بنا به ضرورت به‌دلیل حفظ ایمنی کشتی یا خدمه آن صورت پذیرد.

باید از محکم بودن بارهای روی عرشه به‌هنگامی که در انتظار هوای بد و طوفانی هستیم اطمینان حاصل نماییم. كار بر روی عرشه در هوای جوی متلاطم باید با اجازه کاپیتان و تحت مراقبت و با اطلاع افسر مراقبت برج فرماندهی انجام شود.

هر فردی که بنا به ضرورت درهوای بد، جهت کار روی عرشه حضور می‌یابد باید جلیقه نجات پوشیده و مجهز به فرستنده قابل حمل باشد. درصورت امکان، فرد باید در ارتباط با فرد ذخیره (پشتیبان) بوده و در همه حال قابل رویت باشد.

دریانوردانی که روی عرشه هستند باید لباس‌های منعکس کننده نور (بازتاب دهنده) بپوشند و باید در گروه‌های دو نفره در کشتی کار کنند. کلیه ملوانان باید تحت فرماندهی و هدایت یک افسر ارشد با تجربه فعالیت نمایند.

 

منابع

1-دستورالعمل ایمنی و بهداشت در بنادر، مترجم ارسلان شیرزادی، انتشارات اسرار دانش

2-پیشگیری از حادثه در كشتی، مترجم ارسلان شیرزادی و همایون فرزان، انتشارات كارا

3- www.safetyfirst.ca

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه