مدیریت بحران در محیط کار

سعید عسگری، بازرس کار استان مرکزی

 

چکیده:

دراین مقاله به بررسی مدیریت بحران در محیط کار، دلایل اهمیت آن، عملکرد مدیریت بحران و روشهای اجرایی نمودن آن قبل از رخداد حوادث به منظور پیشگیری از وقوع و نیز کنترل حوادث فاجعه آمیز در زمان وقوع پرداخته شده است.

 

واژه های کلیدی: بحران، مدیریت بحران، شناسایی عناصر بحران

 

مقدمه:

تغییرات ناگهانی و شدیدتر از حالت عادی همراه با غافلگیری را بحران تعریف می‎كنند. مبحث بحران شامل مواردی از جمله بحران در هنگام وقوع حوادث، بحران مالی شرکت ها، بحران در اعتصابات کارگری و .... می باشد. در این مقاله به بررسی بحران در هنگام وقوع حوادث می پردازیم که در این شرایط صدمات جانی و مالی زیادی حادث شده كه جهت كاهش یا حذف این صدمات باید از قبل اقداماتی پیش بینی و انجام گیرد. در وضعیت عادی همه چیز بصورت مطلوب پیش می‌رود و نتیجه مثبت ارزیابی می‌گردد. ولی چنانچه اوضاع غیر عادی و به عبارت دیگر بحرانی شود، نوع دیگری از مدیریت به نام «مدیریت بحران» ضروری است. برای مثال بسیاری از مدیران خرد و كلان در شرایط عادی عملكرد مدیریتی مطلوبی را عرضه می‌نمایند ولی در شرایط بحرانی به دلیل عدم درك صحیح و تفهیم موضوع؛ فرایند مدیریتی ایشان درست از کار در نمی آید. آنان باید سه اصل ایثار، صبر و واكنش پذیری سریع را در هنگام بحران و به همراه دیگر تخصصها و عوامل تحت فرمان خود رعایت نمایند.

 

دلایل اهمیت مدیریت بحران:

- بینش و نگرش نادرست در زمینه علل بروز حوادث شغلی و شرایط اضطراری

- رعایت نشدن کامل اصول ایمنی در بسیاری از صنایع

- دانش ناکافی ایمنی اکثریت کارکنان

- کم توجهی به نکات ایمنی در مرحله احداث کارخانه ها

- ایجاد شهرها و شهرک های صنعتی و همجواری کارخانه های مختلف بدون در نظر گرفتن استانداردهای ایمنی

- همجواری بسیاری از کارخانه ها با پتانسیل خطر بالا با مناطق مسکونی

 

اهداف مدیریت بحران:

 

الف) حفظ جان پرسنل و جلوگیری از صدمات ناشی از آن

ب) به حداقل رساندن و جلوگیری از توسعه صدمات به اموال

ج) کاهش تاثیر روانی ناشی از بحران در بین مردم

 

 مسئولیت مدیریت بحران با كیست ؟

مسئولیت مدیریت بحران در این شرایط میتواند با مدیریت شركت، كارشناس ایمنی و بهداشت، سرپرستان یا پرسنل در گیردر كار باشد. اما چیزی كه شرعا و عرفا مهم بوده و قانون بر آن صحه گذاشته است صیانت از نیروی انسانی است. که مسئول حفاظت از نیروی انسانی با مدیریت است كه در سطوح مختلف به كوچكترین جزء كه همان پرسنل باشند تفكیك می شود.

شناخت مسئله بحران، ارزیابی اطلاعات، بررسی اخبار مربوطه، توجه به امكانات و توانمندی‌های موجود، پیش‌دستی در مقابل شایعات. اخذ مشاورة مطلوب، بهره‌مندی از متخصصین ویژه در كادر مدیریت. شناخت زمان و مكان و آشنایی كامل با اركان اجرایی تحت مدیریت و ارزیابی راه حل‌های موجود و نهایتا انتخاب بهترین راه از وظایف اصلی مدیریت بحران می باشد.

 

 عوامل تاثیرگذار بر بحران:

 

اول: افراد یا به عبارتی تجربیات، آموخته‌ها، میزان نگرانی، اضطراب، خونسردی و توانمندی‌های افراد

دوم: فرهنگ جامعه یا به عبارتی فرهنگ بحران ستیزی، باورهای ایجاد تغییر علیه بحران و شناخت سنتها، اقلیم، آداب و رسوم در هنگام بحران.

سوم: ساختار ارتباطی در بحران یا به عبارتی ارتباط واحدها با هم، میزان پیچیدگی آنها، تمركز و سلسله مراتب، سرعت عمل در تصمیم‌گیری، هماهنگی و مبادله اطلاعات، چه در تشكیلات رسمی و چه نهادها و اجتماعات مردمی.

چهارم: استراتژی تبیین خط مشی‌ها، روشها و شیوه‌های ارائه شده جهت مقابله با بحران. (تصمیم درست و قاطع در زمان بسیار كم)

  

عملكرد مدیریت بحران:

 

1- تشكیل ستاد بحران با حضور تمامی نیروهای  متخصص، مطلع و مسئول.

2- تقسیم‌بندی وظایف برحسب کارایی افراد.

3- حضور یا ارتباط دائم با اعضاء ستاد بحران.

4- استفاده و بهره‌مندی از نیروهای مسئول و متخصص.

5- تشكیل هسته‌های عملیات جهت مقابله با بحران و انجام امداد و نجات.

6- انجام خدمات امداد و نجات بصورت دوره ای برای افزایش کارایی افراد.

7- آگاهی دادن به بحران زده ها در زمان بحران.

 

شناسایی عناصر بحران، جمع‌آوری اطلاعات جامع و تصمیم‌گیری مناسب قبل از وقوع بحران از عوامل تاثیر گذار بر كنترل بحران می‌باشد.

 

روش های شناسایی عناصر بحران:

امكان سنجی و نیاز سنجی در پیشبرد اهداف یك سازمان در شرایط عادی و غیر عادی و مشخص نمودن موارد، مشكلات و وظایف هریك از مدیران، سرپرستان و پرسنل ذیربط می تواند در واكنش سریع و به موقع كه همانا كاهش خطرات و صدمات باشد مثمر ثمر باشد. اعمالی كه باید در این رابطه صورت گیرد به قرار ذیل می باشد:

 

1- شناسایی فرایند

2- تهیه نقشه سایت كارخانه و راه های فرار اضطراری

3- شناسایی نقاط و فعالیت های خطرناك و اضطراری

4- تهیه نقشه نقاط خطرناك همراه با راه های خروج و مكان های امن

5- مشخص نمودن تجهیزات مورد نیاز

6- تعیین نیاز سنجی آموزش های لازم در جهت مقابله با این گونه حوادث غیر مترقبه

7- آموزش تئوری، انجام مانور و بازآموزی در دوره های متوالی

 

 

وظایف اعضا کمیته بحران جهت جمع آوری اطلاعات:

مدیریت با هماهنگی كارشناسان ایمنی و بهداشت صنعتی، تكنسین های تولید و تعمیرات باید نقاط ناایمن، ایمن و خطرزا را شناسایی و نوع خطر را با توجه به نوع فعالیت مشخص نمایند. روشهای اجرایی را برای شناسایی احتمال وقوع و مقابله با حوادث و وضعیت های اضطراری و برای پیشگیری و كاهش امكان بروز بیماری‎ها و جراحاتی كه ممكن است مرتبط با این حوادث باشد، ایجاد و برقرار نگه دارد. شرکت باید هر زمان كه لازم باشد، روش های اجرایی آمادگی و واكنش در وضعیت اضطراری خود را خصوصا پس از وقوع حوادث یا وضعیت های اضطراری، مورد بازنگری و تجدید نظر قرار دهد. به هنگام تعیین حوادث بالقوه باید نتایج شناسایی خطر، مخاطره سنجی و كنترل مخاطرات را مورد توجه قرار داد. همچنین مواردی از قبیل الزامات قانونی و سایر الزامات، تجارب مربوط به رخدادها و حوادث قبلی مربوط به شرکت یا شرکت های دیگر و نیز نتایج تمرین های عملی مواقع اضطراری می تواند مفید واقع شود. اولین نتیجه این فعالیت، تهیه روش های اجرایی و طرح های اضطراری است. مسائل زیر نیز در روش ها و طرح های اضطراری می تواند مورد توجه قرار گیرد:

 

- شناسایی محل های خطرناك نظیر محل نگهداری مواد آتش زا یا قابل انفجار

- نحوه ارتباط با سازمان های مرتبط نظیر اورژانس، آتش نشانی و ... و نیز همسایگان

- حفاظت از اسناد و تجهیزات بسیار مهم

- نحوه دستیابی به اطلاعات ضروری در مواقع اضطراری نظیر نقشه های كارگاه، داده های مربوط به مواد خطرناك و تلفن های ضروری

 

پس از تهیه روش ها و طرح های اضطراری، تجهیزات و لوازم مورد نیاز در مواقع اضطراری باید شناسایی و تامین شود. تهیه فهرستی از این تجهیزات بسیار مفید است. این تجهیزات باید به تعداد كافی تهیه شود و آماده به كار بودن آنها در فواصل زمانی مشخص بررسی شود.

برخی از این تجهیزات عبارتند از:

 - وسایل حفاظت فردی (غیر از وسایلی كه به هنگام كار عادی باید مورد استفاده قرار گیرد، نظیر ماسك ضد گاز)

- سیستم های هشداردهنده نظیر آژیر خطر

- روشنایی و برق اضطراری

- فیوزها و شیرهای قطع اضطراری

- وسایل خروج اضطراری و فرار از محل خطر

- وسایل كمك های اولیه

- وسایل آتش نشانی

- وسایل ارتباطی (نظیر بی سیم)

- پناهگاه ها

 

دفتر فنی نیز باید نقشه سایت، تجهیزات؛ نقاط امن، راه های خروجی اضطراری و تابلوهای پست انتظار و هشدار دهنده را تهیه و در اختیار اعضاء قرارداده و نیز در ورودی سایت جهت اطلاع کارکنان نصب نماید. در تهیه نقشه ها و نیازسنجی آموزشی باید موقعیت، جهت، دوری و نزدیكی به سایت؛ فعالیت ها و كلیه مواردی كه ایجاد حادثه می نماید را مد نظر قرار دهند.

مسئولین آموزش، آموزش های لازم  مقابله با بحران را به پرسنل ارائه دهند و نیز با تعیین وسایل لازم نسبت به انجام مانور اقدام نموده تا اثر بخشی تمهیدات تدارك شده مشخص گردد. اگرچه طرح ها و روش ها روی كاغذ ممكن است كافی به نظر برسند ولی تا كارآیی آنها عملا به اثبات نرسیده باشد قابل اطمینان نخواهد بود. برای حصول اطمینان از كفایت، مناسب بودن و اثربخشی این طرحها ممكن است لازم باشد كه شرایط اضطراری كاملا شبیه سازی شوند. تمرین های عملی روش ها و طرح های اضطراری باید بر اساس برنامه زمانبندی اجرا شوند. این تمرین ها باید حتی المقدور با شرایط واقعی مطابقت داشته و در صورت امكان از مشاركت سازمان های مرتبط نظیر اورژانس و آتش نشانی به هنگام تمرین استفاده شود. بعد از هر تمرین عملی یك گزارش یا صورت وقایع باید تهیه و علاوه بر شرح وقایع، نقاط قوت و ضعف واكنش و نیز پیشنهادهای لازم برای بهبود ارائه شود. این نتایج می تواند منجر به اصلاح روش های اجرایی و طرح های اضطراری شود.

 

نتایج:

مدیریت بر حوادث و مدیریت بحران ركن كاهش صدمات وارده به اشخاص و اموال در درون و بیرون شرکت است چون همهمه وعجله بدون هماهنگی با مسئولین مربوطه در تشدید این شرایط موثر است. تشكیل هسته‌های عملیات جهت مقابله با بحران و نیز انجام آزمایشی خدمات امداد و نجات بصورت دوره ای برای افزایش کارایی افراد از وظایف مدیریت بحران می باشد تا در زمان بروز حوادث غیر مترقبه میزان صدمات و خسارات کاهش یابد.

 

منبع:

1- طوسی، محمدرضا؛ مدیریت بحران و ایمن سازی صنایع و معادن، انتشارات مرکز آموزش و تحقیقات صنعتی ایران، 1386.

 

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه