استفاده از مواد غذایی ویژه برای شرایط اضطراری

بابک قنبرزادهو جعفر محمدزاده میلانی

 

1- مقدمه   

بنابر گزارش آژانس توسعه بین‌المللی ایالات متحده (USAID)1 فجایع و بلایای طبیعی و اثرات آن بر روی مردم جهان رو به افزایش است. این سازمان علت افزایش این حوادث را به دو مورد زیر مربوط می‌داند:

  • افزایش جمعیت جهان: افزایش جمعیت دنیا باعث افزایش تراكم انسان‌ها در واحد سطح شده است. همچنین‌ باعث ساكن شدن مردم در نواحی ساحلی رودخانه‌ها و دریاها و سایر نواحی در معرض سیل، آتشفشان، طوفان و لغزش زمین قرار دارند شده است.
  • تخریب محیط زیست: برای مثال تخریب جنگل‌ها و بیابان‌زدایی باعث افزایش حوادث مربوط به سیل گشته است. همچنین آلودگی هوای زمین و ایجاد اثرات گلخانه‌ای باعث افزایش دمای زمین و خشكسالی شده است.

آمارها نشان می‌دهد كه بلایای طبیعی در دهة 90 سه برابر دهه 60 بوده است و تخمین زده می‌شود از سال 1970 تا 1990 حدود 800 میلیون نفر تحت تاثیر بلایای طبیعی قرار گرفته‌اند و سه میلیون نفر جان سپرده‌اند.

در این مدت اقتصاد جهان به علت وقوع این حوادث 30 تا 50 میلیارد دلار خسارت دیده است.

مطابق گزارش USAID در دهه 90 میلادی بیش از 2 میلیارد نفر تحت تاثیر بلایای طبیعی قرار گرفتند. تنها در سال 1999 ، 212 میلیون نفر در اثر تندباد، طوفان، سیل و زمین لرزه آسیب دیدند. این تعداد شامل صدها میلیون نفری كه در خشكسالی و قحطی آسیب دیدند و مجبور به ترك خانه و روستای خود برای یافتن غذا گشتند نمی‌باشد. علاوه بر بلایای طبیعی در همین سال بیش از 35 میلیون نفر در 25 درگیری نظامی در 27 كشور جهان آسیب دیدند. از این 35 میلیون نفر، 21 میلیون نفر در داخل كشور خود تغییر مكان دادند و 14 میلیون نفر از مرزهای بین المللی گذشتند كه به عنوان پناهنده2 شناخته می‌شوند. كشور عزیزمان ایران نیز یكی از حادثه خیزترین كشورهای جهان است. چون اولا در كمربند زلزله قرار گرفته است و هر از چند گاهی شاهد زلزله‌های مهیب می‌باشیم كه مصیبت بارترین آنها زلزله بم و رودبار در سال‌های اخیر بوده است. ثانیا متوسط بارندگی در كشور ما از متوسط بارندگی جهانی كمتر است و ما هرساله شاهد خشكسالی در مناطقی از كشور هستیم. ثالثا به علت وجود رودخانه‌های متعدد هر از چند گاهی شاهد طغیان رودخانه‌ها و سیل هستیم.

بطوركلی بلایا و مخاطراتی كه جوامع انسانی را تحت تاثیر قرار می‌دهند می‌توان به سه دسته زیر تقسیم كرد:

  • بلایای طبیعی3: این بلایا شامل زمین‌لرزه، آتش‌سوزی، خشكسالی و شیوع بیماری‌ها هستند.
  • بلایای زائیده بشر4: این بلایا در اثر خطاها و اشتباهات انسانی رخ می‌دهند مانند حوادث صنعتی.
  • مخاطرات پیچیده انسانی5: این بلایا باعث مهاجرت وسیع انسانی در اثر از بین رفتن امكانات زیربنایی و نبود امنیت می‌گردد. برای مثال در جنگ و تهاجم دشمن كه علاوه بر تاثیر مستقیم این حوادث و بلایا، استرس‌های ناشی از دست دادن اعضای خانواده، خانه و كاشانه و ترس ناشی از وضعیت‌های مخاطره‌آمیز باعث تضعیف روحی و افزایش نرخ مرگ و میر در میان آسیب‌دیدگان می‌شود.

در بین سازمان‌های امدادرسانی بین المللی این عقیده كلی وجود دارد كه كیفیت امدادهای غذایی در مراحل اولیه شرایط اضطراری، در به حداقل رساندن نرخ مرگ و میر آسیب‌دید‌گان بسیار موثر است.

در مراحل اولیه شرایط اضطراری به علت از بین رفتن خدمات و امكانات زیربنایی و عدم  دسترسی به لوازم آشپزی (به علت نابودی خانه‌ها و امكانات) و همچنین مهاجرت و جابجایی مردم مصیبت‌دیده، استفاده از مواد غذایی ویژه شرایط اضطراری6 (EFP) از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. این مواد غذایی نیاز به آماده كردن ندارند و سریع مصرف می‌شوند. در سال‌های گذشته استفاده از مواد غذایی EFP تاثیر قابل ملاحظه‌ای در كاهش نرخ مرگ و میر در مناطق مصیبت‌زده داشته است.

چندین دهه است كه بیسكوییت‌های پر انرژی و پروتئین بالا كه نوعی غذای EFP به شمار می‌روند در وضعیت‌های اضطراری در برنامه‌های تغذیه‌ای ویژه كودكان مورد استفاده قرار می‌گیرند.

سازمان صلیب سرخ جهانی برای اهداف اضطراری طی دهه 70 میلادی از این نوع بیسكوییت‌ها استفاده وسیعی به عمل‌ آورد. همچنین بیسكوییت‌های EFP در برنامه‌های تغذیه‌ای امدادی در اتیوپی و سودان در دهه 80 میلادی مورد استفاده وسیعی قرار گرفت و نتایج خوبی به همراه داشت. موفقیت استفاده از این نوع بیسكوییت‌ها باعث شد كه مارك‌های مختلفی (29 مارك) در طی برنامه غذارسانی در اتیوپی و سودان عرضه شود. این بیسكوییت‌ها به مدت سه ماه تنها منبع غذایی بودند. برخی از مواد غذایی دیگر كه در ابتدا برای اهداف دیگری تولید شده بودند به علت مناسب بودن برای شرایط اضطراری، مورد استفاده قرار گرفتند. برای مثال غذای متراكم BP57 ابتدا توسط نیروی دریایی نروژ برای استفاده در قایق‌های نجات تولید شد. در دهه 1980 با توافقی كه بین یونیسف و دولت نروژ صورت گرفت، مقادیر زیادی از این نوع جیره‌های غذایی برای اهداف اضطراری تولید گردید كه تولید و توزیع آنها هنوز ادامه دارد.

البته لازم به ذكر است كه مواد غذایی EFP می‌توانند غیر از موارد اضطراری به عنوان یك مكمل تغذیه‌ای برای تامین بهینه مواد مغذی مورد نیاز بدن نیز بكار روند.

برای مثال در كشور گواتمالا كلوچه‌هایی كه با ریزمغذی‌ها (میكرونوترینت‌ها) غنی شده‌اند، برای جلوگیری از كم خونی در دوران بارداری مصرف می‌شوند. همچنین بیسكوییت‌های پر انرژی برای تامین انرژی موردنیاز زنان آبستن در گامبیا استفاده می‌شوند. غذاهای EFP همچنین در بیمارستان ها، درمان خانگی و برای افراد مبتلا به ایدز می‌توانند مورد استفاده قرار گیرند.

 

2- جمعیت هدف غذاهای EFP

بلایا و حوادث مختلف، تركیب‌های متفاوتی از جمعیت‌های انسانی را تحت تاثیر قرار می‌دهند. بلایای طبیعی كل جمعیت انسانی را تحت تاثیر قرار می‌دهند. ولی مخاطرات پیچیده انسانی مانند جنگ ممكن است گروه‌های خاصی از جمعیت (گروه‌های جنسی، نژادی، سنی ویژه) را تحت تاثیر قرار دهند. برای مثال در جنگ بیشتر آوارگان و پناهندگان را زنان و كودكان تشكیل می‌دهند و پسران و مردان بیشتر در صحنه نبرد حضور دارند.

مطالعات نشان می‌دهد كه در بلایای مختلف، تعداد آوارگان زن بیش از مردان است. نوزادان زیر 4 سال 14%، كودكان 5 تا 17 ساله 31% ، بالغین 18 تا 59 ساله 46% و افراد مسن بالای 60 سال در حدود 8% آوارگان را تشكیل می‌دهند. در نظر گرفتن تركیب جمعیتی از نظر سن، جنس، سطح فعالیت و وضعیت تغذیه‌ای آنها و همچنین آب و هوای منطقه، در ارایه EFP مناسب برای برآورده كردن نیازهای تغذیه‌ای آنها از اهمیت بالایی برخوردار است. از آنجایی كه نیازهای تغذیه‌ای و سطح انرژی مورد نیاز افراد با توجه به سطح فعالیت و آب و هوا متغیر است، سازمان USAID كه یكی از بزرگترین سازمان‌های امدادرسانی دنیاست، كار امدادرسانی غذایی را بر اساس شعار «غذای درست، برای مردم درست (تركیب جمعیتی درست)، در زمان و مكان درست و به روش درست» سرلوحه امدادرسانی غذایی قرار داده است.

 

3- ویژگی‌های غذاهای اضطراری

مواد غذایی EFP به مواد غذایی گفته می‌شود كه از نظر مواد مغذی متراكم و غنی هستند و به آسانی آماده و خورده می‌شوند. این غذاها باید دارای ویژگی‌های زیر باشند.

1- یك غذای كامل محسوب شوند و تمامی تركیبات مغذی ضروری را در مقادیر كافی برای جمعیت سنی بالای 6 ماه دارا باشند. برای نوزادان كمتر از 6 ماه، شیر مادر بهترین غذا می‌باشد.

2- برای مصرف به مدت زمان 15 روز به عنوان تنها منبع انرژی تامین شود.

3- میزان انرژی آنها حداقل kcal500 به ازای هر 100 گرم باشد.

4- غیر از شكر كه به منظور بهبود طعم و افزایش انرژی افزوده می‌شود، هیچ تركیب رنگی یا طعم دهنده نباید اضافه شود.

5- این غذاها باید در مناطقی نگهداری و قرار داده شوند كه در صورت بروز شرایط اضطراری به‌صورت فوری و در عرض 48 ساعت تحویل داده شوند.

6- میزان رطوبت آنها باید در حدی باشد كه نه آنقدر زیاد باشد كه دوره ماندگاری آنرا كاهش دهد و نه آنقدر كم باشد كه باعث تحریك تشنگی شود. آب برای تمام غذاهای فشرده لازم است.

7- مقبولیت فرهنگی و مذهبی غذا باید در نظر گرفته شود. برای مثال بهتر است از فرآورده‌های حیوانی استفاده نشود (این مورد در مورد كشور ما صادق نیست)

8- برای مدت حداقل سه سال ماندگاری داشته باشد.

9- برای نوزادان و كودكان كم سن و سال مناسب باشد؛ به نحوی كه با خرد كردن و درست كردن فرنی بتوان برای كودكان مورد مصرف قرار داد.

10- بسته‌بندی آن باید دارای شرایط زیر باشد:

- در بسته‌بندی‌هایی با اندازه و اشكال مختلف برای وضعیت‌های مختلف در دسترس باشد.

- بسته‌بندی آن باید به نحوی باشد كه احتمال فساد را به حداقل و دوره ماندگاری را به حداكثر برساند.

- بسته‌بندی از نظر لجستیك مناسب باشد. یعنی سبك و حمل و نقل آن آسان باشد و برای توزیع به‌صورت هوایی، مقاومت لازم را داشته باشد.

- باز كردن آن آسان باشد.

- بسته‌بندی خارجی آن برای كاربرد مجدد قابل استفاده باشد و به عنوان ظروف نگهداری آب و غذا قابل استفاده باشد.

- بسته‌بندی داخلی و خارجی آن باید به خوبی برچسب زده شده و دستورالعمل‌های مصرف بر روی آن ذكر شده باشد. استفاده از الفبای تصویری بر روی بسته‌بندی داخلی ضروری می‌باشد.

- بسته‌بندی آنها باید برای واحدهای انفرادی طراحی شود تا به آسانی با دست حمل شود.

11- مقبولیت حسی و چشایی داشته باشد.

12- نیازی به آماده‌سازی و وسایل آشپزی برای مصرف آن نباشد.

 

4- معایب و مشكلات غذاهای ویژه اضطراری

1- این جیره‌ها نسبت به جیره‌های معمولی گران قیمت‌تر هستند.

2- بسیاری از این جیره‌ها به علت داشتن ظاهر جذاب ممكن است دزدیده شوند.

3- ممكن است توسط آوارگان مصرف نشوند و به‌صورت تجاری مورد داد و ستد قرار گیرند.

4- ممكن است برخی از جیره‌های EFP از نظر فرهنگی قابل پذیرش نباشند و دور ریخته شوند.

5- باز كردن پوشش خارجی این غذاها بدون چاقو یا قیچی مشكل است.

 

5- مزایای غذاهای اضطراری

با جمع‌بندی مطالب مربوط به ویژگی‌های غذاهای اضطراری می‌توان مزایای آنها را به اختصار و به‌صورت زیر بیان كرد:

1- این غذاها نیازی به آماده‌سازی برای خوردن ندارند و بنابراین نیاز به سوخت، تجهیزات آشپزی، مصرف آب، آشپز و پرسنل آموزش دیده و سرویس‌های سرو غذا ندارند.

2- این غذاها در حجم مشابه دارای مواد مغذی و انرژی بالاتری نسبت به جیره‌های معمولی هستند.

3- تمایل این غذاها به فساد كمتر و مدت ماندگاری آنها بیشتر است. بنابراین می‌توان آنها را ماه‌ها قبل از بروز بحران تولید و نگهداری كرد.

4- لجستیك و حمل و نقل آنها آسان است.

5- به علت دارا بودن بسته‌بندی‌های مقاوم، قابل توزیع توسط هواپیما هستند. بنابراین قابل استفاده برای نقاط دور و مناطق ناامن می‌باشند.

 

6- انواع غذاهای اضطراری رایج

در سال‌های اخیر تولید مواد غذایی اضطراری به سرعت افزایش یافته است كه این نشان دهنده افزایش تعداد حوادث و شرایط اضطراری و در نتیجه افزایش نیاز به محصولاتی كه به سهولت آماده و مورد مصرف قرار می‌گیرند، می‌باشد. از مهمترین آنها می‌توان به موارد زیر اشاره كرد:

 

الف) جیره‌های روزانه بشردوستانه8 (HDR)

این جیره‌ها در سال 1993 توسط دپارتمان دفاع ایالات متحده (DOD) بر پایه جیره‌های نظامی MRE تولید شد.

جیره‌های HDR دارای ویژگی‌های زیر هستند:

1- معمولا شامل دو غذای كامل و 5 مكمل غذایی متراكم هستند.

2- اگرچه از جنبه‌های مختلف شبیه جیره‌های MRE هستند، ولی چون برای مذاهب و اقوام مختلف تولید می‌شوند فاقد فرآورده‌های حیوانی می‌باشند. در مذاهب مختلف مانند اسلام و یهودیت مصرف برخی از گوشت‌ها مانند گوشت خوك، حرام است و ذبح حیوان شرایط مذهبی خاصی دارد. جیره‌های HDR شامل مواد غذایی تهیه شده از سبزی، كراكر، ژله و موارد دیگر هستند.

3- هدف از تولید HDR تهیه جیره‌های روزانه با انرژی و پروتئین بالا برای شرایط اضطراری است كه برای زمان كوتاه (30 تا 60 روز) نیازهای تغذیه‌ای افراد مصیبت‌دیده را برآورد كند تا اینكه شرایط و سرویس‌های لازم برای تهیه مواد غذایی رایج و معمول فراهم شود.

4- این نوع جیره‌ها برای فاز اولیه شرایط اضطراری تهیه می‌شوند.

5- این جیره‌ها تقریبا حاوی Kcal 2000 انرژی می‌باشند.

6- جیره‌های HDR در بسته‌بندی‌های پلاستیكی ویژه ای قرار می‌گیرند. این نوع بسته‌بندی‌ها، سبك، انعطاف‌پذیر، مقاوم، عایق نسبت به آب و برای حمل و نقل زمینی و هوایی مناسب هستند.

7- عمر نگهداری این جیره‌ها 5-2 سال می‌باشند.

جیره‌های HDR دارای مشكلات زیر می‌باشند:

8- بدون چاقو بازكردن آنها مشكل است.

9- برای بسیاری از مردم مصیبت دیده و دچار شرایط اضطراری ناشناخته است.

10- برای كودكان مناسب نمی‌باشند.

 

ب) مواد غذایی متراكم BP5

این جیره‌ها توسط شركت‌های نروژی تولید می‌شوند و دارای ویژگی‌های زیر هستند:

1- شامل قرص‌های 27/8 گرمی متراكم هستند. هر واحد B5P 500 گرم وزن دارد و حاوی 18 قرص میله‌ای شكل می‌باشد.

2- این جیره‌ها پرانرژی هستند و برای فاز اولیه شرایط اضطراری به كار می‌روند.

3- حاوی Kcal 458 انرژی در هر 100 گرم می‌باشند.

4- برای استفاده به آماده‌سازی نیازی ندارند.

5- برخلاف جیره‌های HDR برای كودكان كمتر از 6 ماه مناسب هستند.

6- علاوه بر شرایط اضطراری، در میادین جنگ نیز استفاده می‌شوند.

7- خاصیت سیركنندگی بالایی دارند.

8- در كیسه‌های آلومینیومی عایق نسبت به آب و تحت خلا بسته‌بندی می‌شوند.

این كیسه‌ها در داخل بسته‌بندی‌های مقوایی مقاوم نسبت به آب و غیرقابل نفوذ میكروب‌ها و حشرات قرار داده می‌شوند. 24 واحد از بسته‌های BP5 در كارتن‌های پوشانده شده با پلی‌اتیلن قرار داده می‌شوند.

1- عمر نگهداری آنها 5 سال می‌باشد.

معایب این نوع جیره‌ها عبارتند از:

2- بسیار خشك هستند و گلو را تحریك می‌كنند.

3- باز كردن بسته‌های آنها مشكل است.

در حال حاضر انواع مختلفی از غذاهای متراكم میله‌ای شكل برای كاربردهای اضطراری و غیراضطراری به‌صورت تجاری عرضه شده است كه نشان دهنده علاقه رو به رشد به مصرف مكمل‌های تغذیه‌ای می‌باشد. غذاهای متراكم میله‌ای شكل را می‌توان به چهار دسته زیر تقسیم كرد:

4- آنهایی كه دارای نسبت كربوهیدرات به پروتئین به چربی 40:30:30 می‌باشند كه به عنوان جایگزین وعده‌های غذایی بكار می‌روند.

5- آنهایی كه پروتئین بسیار بالایی دارند و برای بدنسازی استفاده می‌شوند.

6- آنهایی كه كربوهیدرات بسیار بالایی دارند.

7- آنهایی كه به عنوان مكمل تغذیه‌ای برای حفظ سلامتی و افزایش كارایی استفاده می‌شوند.

 

ج) بیسكوییت‌های با انرژی و پروتئین بالا

این بیسكوییت‌ها تحت نام‌های مختلف و توسط شركت‌های مختلف مانند WFP Bisca دانمارك و OXFAM انگلستان و یونیسف تولید می‌شوند.

این بیسكوییت‌ها دارای ویژگی‌های زیر هستند:

1- جیره‌های اضطراری برای چند روز اول بحران و فاجعه می‌باشند.

2- بصورت كلوچه و بیسكوییت می‌باشند.

3- حاوی Kcal 450 انرژی در 100 گرم آن می‌باشند.

4- نیازی به آماده‌سازی ندارند و مقبولیت گسترده‌ای دارند (از كودكان تا بزرگسالان).

5- ابتدا در كاغذهای عایق به رطوبت بسته‌بندی می‌شوند و سپس در ظروف مقوایی یا پلاستیكی قرار داده می‌شوند. بیسكوییت‌هایی كه دارای چربی بالایی هستند در بسته‌های مقاوم در برابر نور و هوا بسته‌بندی می‌شوند. معمولا در بسته‌های 200 تا 250 گرمی كه با فویل پوشانده شده‌اند در كارتن قرار داده می‌شوند. اگر نیاز به توزیع هوایی باشد در بسته های پلاستیكی مقاوم بسته‌بندی شوند.

1- عمر نگهداری آنها معمولا 18 ماه است، ولی آنهایی كه در ظروف قلع دار بسته‌بندی می‌شوند تا 5 سال قابل نگهداری می‌باشند.

 

د) مواد غذایی متراكم خود اتكا 93600

این جیره‌ها توسط شركت صنایع نجات آمریكا تولید می‌شود. این جیره‌ها دارای ویژگی‌های زیر هستند:

1- از 9 تكه مواد غذایی متراكم در یك بسته‌بندی میله‌ای شكل (همانند غذاهایBP5 ) تشكیل شده‌اند.

2- دارای انرژی Kcal 517 در 100 گرم می‌باشند.

3- تحت خلا بسته‌بندی می‌شوند.

4- عمر نگهداری آنها 5 سال است.

 

هر) غذاهای درمانی 10 BP100

غذاهای BP100 دارای ویژگی‌های زیر هستند:

1- به عنوان یك جیره عمومی در فاز اولیه شرایط اضطراری بكار نمی‌روند، بلكه در فاز توانبخشی برای افراد خردسال بالاتر از 12 ماه و بزرگسالانی كه شدیدا دچار سوء تغذیه شده‌اند استفاده می‌شوند. این جیره‌ها در وضعیت‌های ویژه زیر به‌كار می‌روند:

- وضعیتی كه در آن به علت شرایط خاص امنیتی (مثل جنگ) امكان ایجاد مراكز تغذیه درمانی وجود ندارد.

- زمانی كه به علت تعطیلات آخر هفته و یا شب هنگام، مراكز تغذیه درمانی بسته هستند.

- زمانی كه افراد بزرگسال كه دچار سوء تغذیه شدید شده‌اند از مراجعه به مراكز تغذیه درمانی خودداری می‌كنند و یا افراد نونهال از خوردن غذاهای برپایه شیر خودداری می‌كنند و مواد غذایی جامد می‌خواهند.

1- به‌صورت قرص‌های 28/4 گرمی در بسته‌های میله‌ای شكل ارایه می‌شوند.

2- حاوی Kcal 527 انرژی در 100 گرم هستند.

3- بسته‌بندی آنها همانند غذاهای فشرده BP5 می‌باشد.

4- عمر نگهداری آن‌ها 2 سال می‌باشد.

 

7- تجربیات به دست آمده از كاربرد مواد غذایی اضطراری

1- محصولاتی كه از نظر طعم و شكل شبیه بیسكوییت باشند، برای تمامی سنین از محبوبیت و مقبولیت بالاتری برخوردارند. بافت بیسكوییت نیز مهم است و باید به‌گونه‌ای باشد كه به آسانی در دهان كودكان كم سن و سال خرد گردد و یا بتوان از آن توده خمیری شكل و فرنی تهیه كرد.

معمولا بیسكوییت‌هایی كه دارای مزه خفیف هستند و فقط شكر به آنها اضافه می‌گردد، تمایل كمتری به فساد دارند.

2- جیره‌های غذایی متراكم میله‌ای شكل، هنگامی كه به صورت یك جیره عمومی مورد استفاده قرار می‌گیرند چندان محبوب نیستند. دلایل این امر شاید خشك و سفت بودن بیش از حد آنها و نیاز به مصرف آنها همراه با مقادیر زیاد آب باشد.

3- اندازه كوچك و شكل بسته‌بندی برخی از جیره‌ها مانند جیره‌های BP5، آنها را جذاب می‌سازد و در نتیجه احتمال دزدیدن آنها وجود دارد. همچنین چون این جیره‌ها شبیه جیره‌های جنگی یا نظامی هستند، ممكن است توزیع آنها موجب ایجاد ترس و نگرانی در بین مردم گردد. بیسكوییت‌های EFP كه معمولا در بسته‌بندی‌های ساده ارایه می‌شوند، از احتمال دزدیده شدن كمتر برخوردارند و كمتر به عنوان جیره‌های جنگی شناخته می‌شوند.

4- جیره‌های روزانه بشردوستانه (HDR) دارای هزینه بالا هستند و از نظر فرهنگی و اجتماعی مقبولیت كمتری دارند. این جیره‌ها برای بچه‌های كوچك چندان مناسب نیستند و ضایعات چشمگیری از این نوع محصول در بالكان و افغانستان مشاهده شده است.

 

منابع:

 1. Grobler-Tanner,Caroline. (2001). A study of emergency relief foods for refugees and displaced persons. Food and Nutrition Technical Assitance.

2. Grobler-Tanner,Caroline. (2002).Use of compact foods in emergencies. Food and Nutrition Technical Assitance,Technical note No3.

3. Allen, L.H. (2002).High energy, nutrient dense emergency relief food product. The National Academy of Science.

4. Mermelstain, N.H. (2001).Military and humanitarian rations, vol 55, No 11, 73-75.

 


 

 1. United States Agency For International Development

2. Refugee

3. Natural disaster

4. Man made disaster

5. Complex humanitarian emergencies

6. Emergency Food Product

7. BP5 Compact Food

8. Humantarian Daily Rations (HDRS)

9. 3600 Mainstay Compact Food  

10. BP100 Medical Food

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه