مدیریت سیل

مسعود حسن نژاد امجدی

 

1- مقدمه

دسته‌ای از حوادث قهری كه انسان‌ها به آنها عنوان «بلایای طبیعی» را نسبت داده‌اند، همواره و به خودی خود بلا نیستند و آنچه آنها را بلیه گردانیده، طرز زندگی و رفتار ماست. اگر بشر، سكونت‌گاه و اموال خویش را بدون دفاع در معرض هجوم سیل قرار نمی‌داد، این پدیده طبیعی درخاطره نوع بشر چنان تصویر هول انگیزی باقی نمی‌گذاشت كه در صدر فهرست مخاطرات طبیعی تهدید كننده حیات جمعی قرار گیرد. بدنام كردن پدیده‌های طبیعی، ما را از مسوولیت معاف نمی‌كند؛ پس برماست كه با تجهیز ساختمان‌ها و مراكز سكونتی خود در برابر سیل، زیان‌های محتمل را به حداقل برسانیم و علاوه بر آن، با مهار كردن سیلاب‌ها برای مقاصد كشاورزی و تولید انرژی و نظایر آنها كمال استفاده را ببریم. در كشور ما انجام وظیفه نخست به تعویق افتاده است. در بسیاری از كشورهای جهان چندین سال و در بعضی كشورها چون كشورهای اسكاندیناوی و ژاپن قرن‌ها است كه تدابیر مقابله با خطرهایی مانند سیل و طغیان آب در طرح و اجرای ساختمان‌ها و مكان‌یابی سكونت‌گاه‌ها مد نظر قرار گرفته‌اند. با آن كه اكثر شهرها و مراكز جمعیتی كشور ما همواره در معرض تخریب ناشی از سیلاب‌ها بوده است، هنوز هم هرساله می‌توان فهرست بلندی از تكرار وقوع سیل و شدت خسارت ناشی از آنها تهیه كرد. در این میان، به جز پاره‌ای اقدامات پراكنده امدادرسانی و نجات، آن هم بعد از وقوع حادثه و معدودی تدابیر موضعی و موقتی، هیچ گونه طرح جامعی برای تجهیز شهرها در برابر مخاطرات سیل تهیه و اجرا نشده است. با این حال، نوشتار حاضر درصدد آن است كه به طور اجمالی، چگونگی مقابله با سیل را بیان نماید تا شاید گامی موثر در جهت كاهش ضایعات سوانح و حوادث طبیعی برداشته شود.

 

2- بیان مساله

سیل یك پدیده طبیعی است كه برخی نقاط كشورمان از جمله مراكز روستایی، زمین‌های كشاورزی و بعضی شهرها را تهدید می‌كند. آنچه كه این پدیده را از حالت طبیعی خارج می‌كند و به صورت بلا در می‌آورد، دخالت انسان در طبیعت است. در كشور ما  سیستم مناسب و كارآمد پیشگیری و اعلام خطر برای سیل وجود ندارد. در برخی از نقاط كشورمان متعاقب یك بارندگی چند روزه، سیلاب‌های مهیبی  جریان می‌یابد و خسارات فراوانی بر جای گذاشته می‌شود.

بر پایه آمارهای رسمی تهیه شده توسط سازمان ملل متحد، در میان بلایای طبیعی، سیل و طوفان بیشترین تلفات و خسارات را به جوامع بشری وارد آورده‌اند، به‌گونه‌ای كه تنها در یك دهه اخیر میزان خسارات ناشی از سیل بالغ بر 21 میلیارد دلار در مقابل 18 میلیارد دلار  خسارت ناشی از زلزله بوده است. در ایران، بررسی خسارات محسوس و مستقیم سیل در 50 سال اخیر حاكی از رشد تقریبا 250 درصدی خسارات نسبت به دهه اول می‌باشد. آمار و ارقام ارایه شده از سوی وزارت كشور حاكی از آن است كه در سال‌های گذشته در حدود 70 درصد اعتبارات سالانه طرح كاهش اثرات بلایای طبیعی در ستاد حوادث غیرمترقبه، صرف جبران خسارات ناشی از سیل شده است.

با نگاهی گذرا به وضعیت سیل در كشور، به جرات می‌توان گفت كه پدیده سیل، یك پدیده فراگیر بوده كه تقریبا تمامی نواحی كشور به نوعی متحمل خسارات هنگفت ناشی از آن شده‌اند. در اثبات این ادعا، می‌توان به نمونه‌های زیر اشاره نمود:

1)سیلاب رودخانه گلابدره تهران در سال 1369

میزان بارش 28 میلی متر، مدت بارش 2 ساعت و 50 دقیقه، تلفات 300 نفر و میزان خسارت 757 میلیارد ریال. دلایل آن: دخل و تصرف غیر مجاز در بستر و حریم رودخانه، نبود سیستم هشدار دهنده سیل و پایین بودن آگاهی‌های عمومی.

 

2)سیلاب ماسوله در سال 1369

میزان بارش 2/9 میلی متر، مدت بارش 4 ساعت، تلفات 30 نفر و انهدام 50 دستگاه وسیله نقلیه و تخریب 6 دهنه پل. دلایل آن: تخریب پوشش گیاهی و اشغال حریم مجاری آب.

 

3)سیلاب رودخانه نكا و داربكلا در سال 1378

میزان بارش 44/7 میلی متر، مدت بارش11 ساعت و 30 دقیقه، تلفات 36 نفر و میزان خسارت بالغ بر 30 میلیارد ریال. دلایل تشدید خسارت: تخریب پوشش گیاهی، احداث غیر اصولی سازه‌ها و دخل و تصرف غیر مجاز در رودخانه.

 

4)سیلاب رودخانه مشكین شهر و اردبیل در سال 1380

میزان بارش 65 میلی متر، مدت بارش 1 ساعت و 10 دقیقه، تلفات 30 نفر و انهدام 20 دستگاه خوردو. دلایل تشدید خسارت: واقع شدن روستاهای آسیب‌دیده در مسیر آبراهه‌های طبیعی.

 

5)سیلاب گلستان در سال 1380

میزان بارش 450 میلی متر، مدت بارش 12 ساعت، تلفات 400 نفر و میزان خسارت 610 میلیارد ریال. دلایل تشدید: تخریب پوشش گیاهی، احداث سازه‌های نامناسب، دخل و تصرف غیرمجاز در حریم رودخانه و عدم توجه مناسب به هشدارها و پیش‌بینی سیل.

 

6)سیلاب گلستان در سال 1381

میزان بارش 108 میلی متر، مدت بارش 4 ساعت، تلفات 45 نفر و میزان خسارت 220 میلیارد ریال. دلایل تشدید: تخریب پوشش گیاهی، احداث سازه‌های نامناسب و اشغال حریم مجاری آب.

 

همه ساله در نقاط مختلف كشور، سیل با شدت و ضعف‌هایی تجربه می‌گردد. از اخبار و گزارشات سیل به‌خوبی می‌توان استباط كرد كه شهرهای كشور در معرض سیلاب‌های درون شهری و برون شهری قرار دارند. سیلاب‌های درون شهری معمولا تلفات كمتری دارند و عمدتا باعث بروز خسارات ناشی از آب‌گرفتگی، اختلال در عبور و مرور، وقفه در فعالیت‌های اجتماعی- اقتصادی و مشكلاتی از این قبیل می‌شوند. در حالی كه خسارات ناشی از سیلاب‌های برون شهری غالبا سنگین و گاه همراه با تلفات زیاد و فاجعه آمیز است. این امر، صرف نظر از مشیت الهی، به برنامه‌ریزی‌ها و اقدامات مسوولین مربوط می‌شود. بروز برخی از خسارات ناشی از سیلاب‌ها بر اثر بی‌توجهی و جدی تلقی نكردن اقدامات ساختمانی به‌منظور مقابله با سیلاب است. مثلا در گزارش‌های خبری به كرات ملاحظه می‌شود كه بر اثر شكسته شدن سیل بند، آب به داخل شهر نفوذ كرده و خسارات سنگینی به بار آورده است. بی‌توجهی به ضوابط و دستورالعمل‌های فنی و حرفه‌ای در طراحی، احداث و بهره‌برداری این گونه تاسیسات عملا وضعیتی را پدید می‌آورد كه شكستن و فرو ریختن سیل بندها را در غالب موارد می‌توان امری بسیار محتمل دانست. به‌علاوه بروز خسارات ادواری و مشكلات مزمن، بدلیل وقوع سیلاب‌هایی كه با شیوه‌های ضعیف و نادرست به مقابله با آنها پرداخته می‌شود، دور از انتظار نیست. لذا ضرورت توجه به مساله سیل و مدیریت آن امری اجتناب ناپذیر می‌باشد.

 

3- تعریف سیل

سیل به بالا آمدن سریع سطح آب در یك رودخانه یا آبراه كه منجر به زیرآب رفتن زمین‌های پست می‌گردد، اشاره دارد.

سیل عموما پدیده‌ای با شروع سریع است، اگرچه از نظر سرعت انواع مختلفی از آن ممكن است به وقوع بپیوندد.

 

4- انواع سیل

سیل‌ها را می‌توان به دو گونه مختلف تقسیم بندی نمود:

الف)سیل‌های برق آسا

این سیل‌ها اغلب در 6 ساعت اول بارندگی شدید به وقوع می‌پیوندند؛ به‌طوری كه با ابرهای كومولوس بزرگ، رعد و برق، گردبادهای گرمسیری و عبور جبهه‌های هوای سرد همراه هستند. در این نوع سیل‌ها برای كاهش خسارت، نیاز به یك اخطار منطقه‌ای سریع و واكنش سریع و فوری افراد منطقه می‌باشد. سیل‌های برق آسا اغلب در اثر جاری شدن آب حاصل از یك بارندگی شدید، به خصوص هنگامی كه دامنه آبگیر رودخانه قادر به جذب آب نباشد و مقدار زیادی آب در خود نگه دارد، ایجاد می‌شوند.

 

 ب)سیل‌های ساحلی

تعدادی از سیل‌ها با گردبادهای گرمسیری كه تندباد و طوفان نام دارند، همراهند. سیل‌های فاجعه آمیز حاصل از باران كه اغلب با طوفان و باد در ساحل همراهند، عوارض بدتری ایجاد می‌كنند.

 

5- عوامل وقوع سیل

معمولا عوامل طبیعی و انسانی در وقوع سیل موثر هستند. در رابطه با عوامل طبیعی می‌توان به موارد ذیل اشاره نمود:

- پرشدن مجرا و جاری شدن آب در منطقه سیلابدشت و در نتیجه زیر آب رفتن مناطق دیگر

- فرسایش كرانه‌های رودخانه.

- بالا آمدن تراز بستر رودخانه در اثر رسوب‌گذاری

- تغییر مسیر رودخانه با گذشت زمان.

 

اگر چه سیلاب‌ها به طور طبیعی موجب بروز خسارت می‌شوند، ولی در صورتی كه محل سكونت انسان‌ها در جلگه‌های اطراف رودخانه‌ها باشد، موجب بروز فجایع نیز می‌شوند. امروزه فشار جمعیت به حدی است كه به علت نیاز به محل زندگی بیشتر، مردم با سرعتی بیشتر از آن كه مسوولان بتوانند اقدامات حفاظتی در مقابل سیل به وجود آورند، به محل‌های سیل خیز مهاجرت كرده‌اند. افزایش جمعیت همراه با مدیریت ضعیف، موجب بروز خسارت‌های بیشتر شده است. برای مثال تبدیل جنگل‌ها در مناطق باران خیز كشور مانند استان‌های گلستان، مازندران و گیلان به زمین‌های قابل زرع، موجب می‌شود  كه آب كمتری در حوضه آبگیر بالایی رودخانه بماند و آب بیشتری در جلگه اطراف رود جاری شود. در نتیجه سیل‌ها شایع‌تر و شدیدتر می‌شوند. از طرف دیگر ساختمان‌ها و جاده‌ها، زمین را می‌پوشانند و از نفوذ آب جلوگیری می‌كنند. به‌گونه‌ای كه آب جاری شده روی سطح غیرقابل نفوذ موجب ایجاد یك رودخانه مصنوعی می‌شود. عدم توجه  به باز نگهداری شبكه جوی‌ها، نهرها و مسیل‌ها به‌خصوص بعد از دوره‌های طولانی خشكسالی  كه خاك  و گیاهان جریان طبیعی آب را مسدود می‌كنند، می‌تواند میزان سیل برق آسا را تشدید كند. به طور كلی می‌توان مهمترین عوامل انسانی موثر در بروز سیل را به صورت زیر دسته بندی نمود:

1)دخل و تصرف غیرمجاز در بستر و حریم رودخانه

2)تخریب پوشش گیاهی

3)برداشت بی‌رویه مصالح رودخانه‌ای

4)طراحی و اجرای غیر اصولی سازه‌ها در تقاطع رودخانه

5)نبود سیستم هشداردهنده سیل

6)اشغال حریم مجاری آب

7)پایین بودن سطح آگاهی‌های عمومی.

 

6- تقسیم‌بندی خسارات سیل

خسارات سیل را می‌توان به سه گروه زیر تقسیم بندی نمود:

  • خسارات و زیان‌های فیزیكی شامل صدمات وارده بر ساختمان‌ها و محتویات آنها، هزینه‌های تنظیف ساختمان و پاكسازی اجزای خسارت دیده مستحدثات، خسارت وارد بر معابر عمومی و خیابان‌ها، شبكه‌های فاضلاب و سیلاب‌روها، پل‌ها، خطوط انتقال برق و شبكه تلفن.
  • خسارات و زیان‌های مرتبط با درآمدها شامل عدم دریافت دستمزد و حقوق و همچنین زیان‌های وارد بر منافع خالص كسب و كار.
  • خسارات ناشی از صرف هزینه‌های اضطراری در رابطه با تخلیه و اسكان مجدد سیل زدگان، اجرای عملیات مقابله با سیلاب، امدادرسانی و نجات قربانیان و افزایش هزینه‌های امور مختلف در هنگام سیل (افزایش هزینه خدمات مامورین امدادرسانی، انتظامی و آتش نشانی).

 

7- پیش‌بینی و هشدار سیل

پیش‌بینی سیلاب در پدیده‌های هیدرولوژیكی همراه با پیش‌بینی هوا تقریبا در تمامی كشورهای دنیا از جایگاه ویژه‌ای (مخصوصا در توسعه اقتصادی)، برخوردار است. پیش‌بینی سیل در مهندسی منابع آب، به منظور استفاده صحیح از انرژی رودخانه، حمل و نقل زمینی، آبیاری، آب‌رسانی و مهار سیلاب اهمیت خاصی دارد. پیش‌بینی خطرات رودخانه نظیر وقوع سیلاب برای تمامی بخش‌های اقتصادی كشور و برای جمعیت شهری و روستایی در منطقه حایز اهمیت می‌باشد. اگر هشدار یا اخطار به موقع صورت گیرد، امكان به حداقل رسانیدن خسارت‌های احتمالی وجود دارد. مطالعه موردی در تعدادی از كشورها نشان داده است كه پیش‌بینی و هشدار سیل می‌تواند میزان خسارات را 6 تا 40 درصد كاهش دهد.

به طور كلی در پیش بینی سیلاب موارد ذیل مد نظر قرار می‌گیرد:

- پیش‌بینی حجم رواناب ناشی از بارندگی

- پیش‌بینی توزیع رواناب برحسب زمان در محل‌های مشخصی در مسیر رودخانه.

در عمل محاسبات زیر باید صورت گیرد:

- ارتفاع یا تراز آب رودخانه

- زمان وقوع ارتفاع و حداكثر شدت جریان مربوطه

- مقدار شدت جریان حداكثر 

- حجم رواناب ناشی از سیلاب.

بنابراین واضح است كه پیش‌بینی سیلاب شامل بخش‌های زیر است:

- تعیین رواناب از داده‌های بارندگی

- محاسبه آبنمود سیلاب

- پیش‌بینی ارتفاع و شدت جریان.

از آنجا كه پیش‌بینی سیلاب باید در كوتاه‌ترین زمان ممكن صورت گیرد؛ باید كارآیی و توان سازمان پیش‌بینی كننده سیلاب را بالا برد.

معمولا خطر وقوع سیلاب از طریق علایم زیر اعلام می‌شود:

- علامت زرد، نزدیك شدن سیلاب را به بازه مورد نظر رودخانه، قبل از وقوع آن مشخص می‌كند.

- علامت كهربایی، نزدیك شدن سیلاب سنگینی را قبل از وقوع آن اعلام می‌كند و به معنی آماده‌باش كاركنان مربوطه و افزایش مراقبت و هوشیاری و انجام اقدامات مقتضی است.

- علامت قرمز، به معنی نزدیك شدن سیلابی سنگین است. به‌طوری كه امكان وارد آمدن خسارت وجود دارد و ممكن است باعث زیرآب رفتن زمین‌های كشاورزی تا عمق یك متری یا بیشتر (درمناطق محافظت نشده) ‌شود.

 

8- مدیریت مقابله با سیل

گزارش‌های سازمان‌های امدادرسانی و مقابله با حوادث غیرمترقبه، نهادها و سازمان‌های ملی و بین‌المللی كه توسط سازمان ملل مورد بررسی قرار گرفته حاكی از آن است كه سیل را باید یكی از جدی‌ترین مخاطرات طبیعی به شمار آورد. تنها تعداد معدودی از كشورهای جهان از مسایل و مشكلات سیل و سیل‌زدگی فارغ هستند. این بررسی‌ها نشان می‌دهد كه به رغم هزینه‌های هنگفتی كه برای مقابله با سیلاب صرف می‌شود، خسارات سالانه سیلاب در سطح بین‌المللی، چه در كشورهای توسعه یافته و چه در كشورهای در حال توسعه، مداوما و مرتبا روبه افزایش است. سیر صعودی خسارات سیل طی دو دهه گذشته سبب شده است كه آرزوی دیرینه درباره حل قطعی مساله طغیان‌ها (با توسل به اقدامات و تاسیسات فیزیكی كنترل سیلاب)، جای خود را به درك این واقعیت دهد كه همیشه و همواره نمی‌توان در مهار سیل موفق بود، بلكه باید كوشید تا پیامدها و تبعات زیان‌بار و مخرب سیل‌ها را كاهش داد. بدین ترتیب روش‌های مقابله با سیلاب‌ها را می‌توان به دو گروه عمومی تقسیم كرد:

 

 

  • روش‌های ساختمانی كنترل سیلاب

روش‌های ساختمانی كنترل سیلاب به روش‌هایی اطلاق می‌شود كه برای كاهش حجم و یا شدت طغیان‌ها، ممانعت از ورود سیلاب‌ها به داخل محدوده مورد نظر و یا دفع جریانات سیلابی به كار گرفته می‌شود. بدین ترتیب، اقداماتی نظیر احداث سدهای مخزنی و یا استخرهای تاخیری، ایجاد خاكریزهای طولی ساحلی و دیوارهای سیل بند، اصلاح مسیر و مقطع رودخانه، احداث ایستگاه‌های پمپاژ و اقدامات موسوم به آبخیزداری، همگی جزو روش‌های ساختمانی كنترل سیلاب‌ها محسوب می‌شوند.

 

  • روش‌های مدیریتی مقابله با سیلاب

اهمیت روش‌های مدیریتی برای مقابله با خسارات ناشی از سیل‌ها ابتدا در ایالات متحده آمریكا تشخیص داده شد. این آگاهی اساسا بر اثر افزایش فزاینده خسارات سیل و عدم جوابگویی روش‌های ساختمانی برای مهار فیزیكی طغیان‌ها رشد یافت. در این راستا، انواع روش‌های مدیریتی برای مقابله با طغیان‌ها را می‌توان به صورت زیر تقسیم بندی نمود:

 

الف)منطقه‌بندی سیلابدشت

منطقه‌بندی سیلابدشت یك ابزار قانونی برای اجرا و پیگیری طرح‌های تفصیلی است كه توسط مسوولان شهرهای كوچك و بزرگ و مسوولان مناطق و استان‌ها برای كنترل و هدایت كاربری و عمران اراضی به كار گرفته شده است.

 

ب)ضد سیل كردن مستحدثات

مقاوم ساختن تاسیسات و سازه‌ها در برابر سیل، یكی از شیوه‌های رایج برای كاهش خسارات طغیان‌ها است. با این روش می‌توان آسیب پذیری مستحدثات را در برابر سیلاب‌ها با استفاده از مصالح و تكینك‌های مناسب ساختمانی كاهش داده و از زیان‌ها و خسارات ناشی از سیل كاست. این روش را می‌توان نسبتا به سادگی و به نحوی اقتصادی در مورد تاسیسات آتی به كار گرفت، لیكن ایجاد تغیراتی در طراحی سازه‌های موجود و تقویت و تطبیق آنها با شرایط سیلابی نیز میسر است. ضد سیل كردن مستحدثات می‌تواند در موارد زیر، مفید و موثر تلقی شود:

- در مواردی كه سرعت، تداوم و تراز سیلاب كم و كوتاه است.

- در مواردی كه اشخاص یا گروه‌های كوچك بخواهند راسا به حل مساله و مشكل سیل‌گیری ملك خود بپردازند؛ یا در مواردی كه اقدامات جمعی و مشترك برای مقابله با خسارات سیل میسر و امكانپذیر نباشد.

- در مواردی كه فعالیت‌های حیاتی و اجتماعی منطقه به حفاظت در برابر سیلاب‌ها بستگی داشته باشد.

آب‌بندی دیوارها برای جلوگیری از نشت آب به داخل ساختمان، انسداد دایمی سوراخ‌ها و گشودگی‌های موجود و غیر ضروری در سازه‌ها، مهار كردن سازه برای ممانعت از شناور شدن آن، احداث دیوارهای سیل‌بند موضعی و سایر اقدامات مشابه را می‌توان برای كاهش خسارات سیل بر مستحدثات به كاربرد.

 

ج)بیمه سیل

بیمه سیل، خسارت فیزیكی ناشی از سیلاب‌ها را كاهش نمی‌دهد، ولی می‌تواند الگوی بسیار نامنظم خسارات مزبور را به سلسله اقساط یكنواخت تبدیل كند. با استفاده از اقساطی كه در طول زمان دریافت و انباشته می‌شود، می‌توان خسارات مالی وارد بر افراد و مناطق سیل‌زده را جبران كرد و از ابعاد فاجعه كاست. نرخ بیمه و اقساط دریافتی ضرورتا باید متناسب با خطرات و خسارات احتمالی و بالقوه سیل باشد.

 

د)ضوابط قطعه‌بندی و تفكیك اراضی

تقسیم اراضی به قطعات كوچكتر برای فروش و عمران قطعات مزبور باید مطابق با ضوابط و مقرراتی انجام پذیرد كه دستگاه‌های مسوول محلی مشخص می‌كنند. در این‌گونه ضوابط  غالبا اندازه قطعات، عرض خیابان‌ها، مشخصات جوی‌ها و سیلاب‌روها، تراز زمین و سایر موارد و جنبه‌هایی كه به رفاه و بهزیستی عمومی مربوط می‌شود، مشخص و اعلام می‌گردد.

 

هـ)مقررات ساختمانی

مقررات ساختمانی، مشتمل بر مجموعه‌ای از ضوابط و مقررات است كه معمولا توسط دستگاه‌های دولتی محلی وضع می‌شوند. این‌گونه مقررات عملا استانداردهایی برای احداث انواع ساختمان‌ها و سازه‌ها با عنایت به جنبه‌های ایمنی، بهداشتی و رفاهی مردم تلقی می‌شوند و چنانچه به خوبی تدوین شوند و به اجرا درآیند، می‌توانند خسارات سیلاب بر ساختمان‌ها و سازه‌هایی را كه در سیلابدشت احداث می‌شوند، به طرز موثری كاهش دهند.

 

و) تخلیه دایمی یا موقت

تخلیه افراد، اموال و تجهیزات از معبر سیل و اراضی سیل‌گیر یكی دیگر از روش‌های مهم كاهش خسارات محسوب می‌شود. پس از مطلع شدن از احتمال بروز سیل، ساختمان‌ها باید تخلیه شوند و تجیزات و وسایل باید در ارتفاعی بالاتر از تراز محتمل سیلاب قرار گیرند و یا از محل خارج و به نقاط مرتفع منتقل شوند. اقدامات اضطراری باید به اجرا گذاشته شود و بالاخره سازمان‌های مسوول مقابله با سیل، امداد و نجات سیل زدگان باید به انجام امور لازم بپردازند. علاوه بر تخلیه موقت، تخلیه دایمی مناطق سیل‌گیر نیز مطرح می‌باشد كه معمولا شامل خرید و تملك اراضی مزبور است. اراضی استحصالی را می‌توان برای زراعت، احداث پارك‌ها و تفرجگاه‌ها و میادین ورزشی كه مانعی در برابر عبور سیل ایجاد نمی‌كنند و یا صدمه و خسارت سنگینی از سیل‌ها نمی‌بینند، مورد استفاده قرار داد.

 

9- نتیجه‌گیری و پیشنهادات

آینده‌نگری و برنامه‌ریزی در جهت تحول از وضعیت موجود به شرایط بهتر در كشورهای توسعه یافته، موجب كاهش خسارات انسانی و هزینه‌های اجتماعی در صورت وقوع حوادث طبیعی می‌شود. فقدان این دو ویژگی در كشورهای در حال توسعه (یعنی عدم دور اندیشی و برنامه‌ریزی‌های ضروری) سبب از دست رفتن جان هزاران انسان بی‌گناه در فاجعه‌هایی نظیر سیل می‌شود.

با توجه به اهمیت پیشگیری، بیشترین تلاش و هزینه را باید در امر برنامه‌ریزی و آمادگی قبل از بحران صرف نمود. به طور یقین برنامه‌ریزی بحران‌ها، جدا از برنامه‌های ملی، برای توسعه بی‌فایده و بیشتر شبیه به وصله‌ای ناجور خواهد بود. بنابراین، برنامه‌ریزی پیشگیری باید در قالب اهداف و برنامه‌ریزی توسعه ملی طراحی شود.

در این راستا، پیشنهادات و راهبردهای زیر ارایه شده است:

- طرح تعیین بستر و حریم رودخانه‌ها و مسیل‌های كشور

- مطالعه و اجرای پروژه‌های پیشگیری از سیل

- تهیه و ارایه نقشه‌های پهنه‌بندی و سیستم‌های هشدار سیل

- تهیه و تدوین استانداردها در زمینه سیلاب

- ثبت آمار و اطلاعات سیل

- تهیه نقشه‌های توپوگرافی و ارتفاع سنجی، عكس‌های هوایی و تصاویر ماهواره‌ای

- تهیه بانك اطلاعاتی و سیستم اطلاعات جغرافیایی

- برنامه فرهنگ‌سازی و اطلاع رسانی

- احداث استخرهای جذبی برای ذخیره رواناب و تاخیر در جریان سیلاب در پارك‌ها و فضای باز

- تدوین و اجرای طرح هدایت مناسب آب‌های سطحی

- شناسایی خطرات سیل

- تشویق افراد در ضد سیل كردن اموال خود و تهیه برنامه‌های شخصی

- بررسی عملكرد منطقه در هنگام بروز سیل و مكان‌یابی دشت‌های در معرض خطر سیل

- آمادگی برنامه‌های تخلیه جامعه و فعالیت‌های مناسب بعد از سیل

- تشویق مسوولیت‌پذیری فردی برای پیشگیری و كاهش خطرات سیل

- تشویق تشكل‌های غیردولتی برای مشاركت در برنامه‌های مقابله با سیل

- ساماندهی و محافظت از رودخانه‌ها به منظور كاهش خطر سیلاب.

 

منابع:

1) طاهری بهبهانی، محمدطاهر، بزرگ زاده، مصطفی، سیلاب‌های شهری، مركز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران، چاپ اول، تهران، 1375.

2) دكتر مسعود قدسیان، مهار سیلاب و مهندسی زهكشی، مركز نشر آثار علمی دانشگاه تربیت مدرس، تهران، 1377.

3) نشریه مدیریت بحران، مركز مدیریت بحران شهر تهران، شماره11، بهمن 1381، تهران.

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه