مدیریت بحران در نواحی شهری

مجید عبدالهی، دكتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه شهید بهشتی

 

مقدمه:

با گسترش شهر و شهرنشینی و افزایش تدریجی تعداد شهرهای بزرگ در جهان به خصوص در كشورهای درحال توسعه از جمله ایران، از یك طرف توسعه شهرها تمركز و تجمع جمعیت و افزایش بارگذاری های محیطی و اقتصادی بر شهرها از طرف دیگر، ضمن توجه بیشتر به شهرها، منجر به پذیرش نقش ها و عملكردهای متعدد شده است. یكی از موضوع هایی كه بیشتر شهرهای بزرگ جهان با آن دست به گریبان هستند، موضوع «حوادث طبیعی» است. باتوجه به ماهیت غیرمترقبه بودن حوادث طبیعی و لزوم اتخاذ سریع و صحیح تصمیم ها و اجرای عملیات، مبانی نظری و بنیادی دانشی تحت عنوان «مدیریت بحران» بوجود آمده است. این دانش به مجموعه فعالیت هایی اطلاق می شود كه قبل، حین و بعد از وقوع حوادث طبیعی ، جهت كاهش اثرات این حوادث و كاهش آسیب پذیری انجام گیرد. این موضوع ارتباط خاصی با مباحث برنامه ریزی و مدیریت شهری و جغرافیا دارد.

 

1-مدیریت بحران و برنامه ریزی مصون سازی شهرها:

وقوع بلایای طبیعی، نظیر سیل و زلزله، توفان و گردباد اغلب تاثیرات مخربی بر سكونتگاه های انسانی باقی گذارده است و تلفات سنگینی بر ساكنان آنها وارد ساخته است؛ ساختمان ها و زیر ساخت ها را نابود كرده و عوارض اقتصادی و اجتماعی پردامنه ای بر جوامع و كشورها تحمیل كرده است. آسیب پذیری سكونتگاه های انسانی نسبت به بلایای طبیعی ، در نتیجه تمركز جمعیت و فعالیت های اقتصادی در نواحی وسیع و متراكم وضعیت نابسامان و بی قاعده سكونتگاه های ساكنان كم درآمد نواحی شهری و روستایی بطور مداوم افزایش یافته است.

دامنه خسارتی كه یك سانحه به وجود می آورد، تنها وابسته به قدرت ویرانگری آن نیست. این میزان برای مثال به وضعیت  زیرساخت های كه در معرض سانحه قرار می گیرد نیز وابسته است. در بسیاری از كشورهای در حال توسعه كه مشكلات تمركز شدید جمعیت، حصیر آبادها، محله های فقیرنشین و حاشیه نشین وجود دارد، یك سانحه طبیعی می تواند حتی در جایی كه تاثیر اولیه آن چندان جدی نبوده است، به فاجعه بیانجامد. در سال 1900 تنها 11 متروپل در جهان وجود داشت، در حالی كه در فاصله یك قرن در سال 2000 بیش از 400 شهر با این جمعیت میلیونی و متراكم به وجود آمده اند. همچنین در كشور ما ایران نیز رشد جمعیت شهری از 30% در سال 1335به 67% در سال 1385رسیده است و تعداد شهرهای كشور نیز از 199شهر در سال 1335به 1063شهر در حال حاضر (آبان 1387)رسیده است. كه این امر نشان از رشد و توسعه شهرنشینی و لزوم برنامه ریزی جهت مصون سازی شهرها دارد.  

 

2-برنامه ریزی های لازم جهت مصون سازی شهرها در برابر بلایای طبیعی:

به منظور برنامه ریزی برای مصون سازی شهرها در برابر بلایای طبیعی و كاربری های مختلف شهر موارد زیر باید بررسی و مد نظر قرار گیرد:

 

1-        بررسی نقش برنامه ریزی شهری در تقلیل اثرات بلایای طبیعی

2-        نواحی پرتراكم جمعیت و برنامه ریزی بیشتر جهت هرچه كمتر شدن اثرات بلایای طبیعی در این مناطق

3-        بافت قدیم شهرها و برنامه ریزی و مصون سازی بیشتر این ناحیه آسیب پذیر در برابر بلایای طبیعی

4-        بررسی و نحوه پیشگیری از بلایای طبیعی در نقاط شهری

5-        بررسی و نحوه تاثیر بلایای طبیعی برروی ساخت و سازهای شهری

6-        بررسی و نحوه تاثیر بلایای طبیعی برروی زیر ساخت ها و كاربری های مختلف شهری

7-        بررسی و نحوه تاثیر فرم شهر در كاهش اثرات بلایای طبیعی

8-        بررسی وضعیت آسیب پذیری و مقاومت ساخت و سازهای شهری

9-        ارزیابی نقش مسوولان مدیریت شهری در كاهش اثرات بلایای طبیعی

10-     ارتقای آگاهی عمومی نسبت به اثرات بلایای طبیعی و نحوه مشاركت مردم در كاهش تاثیر آنها

 

3-تعاریف و مفاهیم:

تاسیسات زیربنایی: تاسیساتی كه به منظور رفع نیازها و مشكلات ساكنان شهر از نظر تامین آب، برق، تلفن و گاز، فاضلاب و جمع آوری و دفع آب های سطحی به وجود می آیند. و در واقع امكاناتی كه شهر بایستی به آنها مجهز باشد تا بتواند روال زندگی و احتیاج های بخش های مختلف شهر مانند بخش مسكونی، تجاری، اداری، صنعتی، بهداشتی و درمانی و عمومی و مانند آنها را از تسهیلات بیشتری برخوردار سازد.

 بلایای طبیعی  تغییر در شرایط محیطی ایجاد كرده و سبب گسسته شدن روند زندگی طبیعی مردم و قرار گرفتن آنها در معرض عناصر مضر و خطرناك می شود و می توان آن را بصورت زیر تعریف كرد:

بلایای طبیعی: عملی از طبیعت است كه وضعیتی فاجعه آمیز ایجاد می كند و در نتیجه آن مردم به غذا، پوشاك، سرپناه و مراقبت های پزشكی و پرستاری و سایر ضرورت های زندگی و همچنین محافظت در مقابل عوامل و شرایط نامساعد محیط محتاج می گردند.

با استفاده از طراحی شهر با شش عنصر شهری (خیابان ها، ساختمان ها، سیستم ارتباطات و تجهیزات، محل های كار، تفریح و سرگرمی و كاربری های شهری) هم از نظر عملكرد و هم از نظر زیربنایی كه كار اصلی طراحی شهری است می توان اثرات بلایای طبیعی را كاهش داد .

 

4-مدیریت بحران

مجموعه اقداماتی كه قبل از وقوع، در حین وقوع و بعد از وقوع سانحه، جهت كاهش هرچه بیشتر آثار و عوارض آن انجام می گیرد را به عنوان مدیریت بحران تعریف می كنند. همچنین امروزه مفهوم «مدیریت ریسك» كه بیشتر به انجام امور پیشگیری از بحران تاكید دارد جایگزین و مكملی  منطقی برای مدیریت بحران است.

در مناطق شهری، اثرات زیانبار معمول در اثر وقوع سوانح طبیعی، شامل تلفیقی از ویرانی های كالبدی و اختلال عملكرد عناصر شهری است. انهدام سازه ها و ساختمان های مسكونی، شبكه راه ها و دسترسی ها مثل پل ها و جاده های ارتباطی، تاسیسات اساسی مثل مخازن آب، نیروگاه ها، خطوط ارتباطی تلفن برق، لوله كشی آب، گاز و از آن جمله است.

 

4-1مراحل مدیریت بحران 

مدیریت بحران دارای پنج مرحله به شرح زیر می باشد:

 

مرحله اول: لحظه های وقوع زلزله كه مقیاس زمانی آن درحد ثانیه تا حداكثر دقیقه می باشد(موقعیت استقرار سكونتگاه در اراضی نامناسب و لرزه خیز و یا شیب ناپایدار)

مرحله دوم: گریز و پناه و آسیب های كالبدی، آسیب های تبعی زلزله هستند كه ناشی از آسیب تاسیسات زیربنایی مانند گاز، برق و آب است (مانند آتش سوزی و آب گرفتگی ها)

مرحله سوم: عملیات نجات و امداد كه از ساعت های اولیه شروع و تا هفته ها ادامه می یابد.

مرحله چهارم: استقرار موقت؛ در این گام اسكان موقت و نیز استقرار كاربری های شهری مطرح می شود و از روزهای اول تا ماه ها بطول می انجامد. اسكان افراد بی خانمان و نیز استقرار موقت كاربری هایی كه دچار تخریب و آسیب شده اند.

مرحله پنجم: مرحله رفع آثار تخریب ناشی از زلزله بوده و عملیات پاكسازی و بازسازی را شامل می شود (ترمیم اولیه زیر ساخت های شهری از جمله راه ها، لوله كشی آب، برق و گاز و نظایر آن).

 

5-ضرورت آمادگی در برابر زلزله

ارایه آموزش همگانی در مورد نحوه برخورد با زلزله به دلایل زیر، مهم و ضروری است:

- افراد با داشتن آموزش و آگاهی همواره خود را برای مقابله با سوانح آماده ساخته و می توانند هنگام وقوع زلزله جان خود و دیگران را حفظ كنند.

- به دلیل بزرگی ابعاد فاجعه، هنگام بروز زلزله، لازم است عموم مردم به  یاری آسیب دیدگان بشتابند. این امر مستلزم دانستن آگاهی های لازم است.

- بعد از  وقوع زلزله، اغلب حوادث دیگری رخ می دهد كه فاجعه را تشدید می كند. آگاهی مردم از چنین امری سبب می گردد با آمادگی كافی به مقابله با حوادث بعد از زلزله بپردازند تا حدودی از وقوع آنگونه حوادث جلوگیری نمایند.

- با آگاهی نسبت به كیفیت تاثیر زلزله بر روی ساختمان ها و چگونگی مقاوم ساختن آنها در برابر زلزله، افراد می توانند خانه های خود را به گونه ای مقاوم در برابر زلزله بسازند. وجود آمادگی قبلی در یك جامعه برای برخورد با زلزله یكی از مهمترین عوامل در كاستن از صدمات زلزله است.

 

حذف فاجعه غیرممكن اما كاستن از صدمات آن ممكن است.

 

آمادگی جامعه بعنوان یك بخش از برنامه كاهش خسارت و ضایعات تلقی می شود.

 

جدول زیر عكس العمل انسان در مقابل زلزله را نشان می دهد كه لزوم آمادگی در مقابل زلزله را تایید می كند.

 

 

عكس العمل

واقعه

زمان

ردیف

منفی

مثبت

 

 

زمین لرزه

از صفر تا 1 دقیقه

1

وحشت

امداد و نجات

پس لرزه

از 1 دقیقه تا 1 هفته

2

مقصر نمودن طراحان و مسوولین

تعمیران جزیی و كوتاه مدت

كم شده پس لرزه ها

از 1 هفته تا 1 ماه

3

 

تعمیرات كلی و درازمدت و حركت

 به سوی استاندارد بهتر

 

از 1 ماه تا 1 سال

4

كم شدن علاقه نسبت به موضوع

 

 

از یكسال تا 10 سال

5

كم شدن علاقه نسبت به تحقیقات جلوگیری

 از خطر زلزله و افزایش عدم رعایت مقررات

 

 

از 10 سال تا واقعه

6

 

در ردیف های 1 تا 7

زمین لرزه

واقعه بعدی

7

 

 

6-طبقه بندی بلایای طبیعی شهری

به طور كلی هر چه جمعیت بیشتر باشد باید پتانسیل پیشگیری از بلایا نیز بیشتر باشد. بنابراین شهرهای بزرگ پتانسیل های بیشتری برای آسیب پذیری دارند.

دلایل زیر بعضی از فعالیت ها و كنش های متقابل در خصوص پتانسیل های پیش گیری را تشریح می كند:

 

1-     وقوع حوادث: بلایای طبیعی پدیده هایی هستند كه به طور متناوب و در فركانس های مختلف رخ می دهند و وقوع آنها در فركانس های بالا باعث ایجاد نیروهای فراوان و خسارات زیاد می گردد. مشكل عمده این است كه در پیشگیری از بلایا سرمایه گذاری ها را نگهداری كنیم. این در حالی است كه زمان وقوع این پدیده ها كه قانون علت و معلولی آنها نامشخص است واضح نیست. در نتیجه پیش بینی آنها تا حد زیادی مشكل و در مواردی مانند زلزله در حال حاضر غیر ممكن است.

2-     اقدامات مقابله با بلایا: این گونه اقدامات به دلیل صرف هزینه های هنگفت و سرمایه گذاری های كلان از یك طرف و برنامه ریزی جهت اجرای آنها و انجام هماهنگی های لازم از طرف دیگر انجام نمی شود.

3-     تقویت و نگهداری از زیرساخت های شهری: تمركز جمعیت و سرمایه در جامعه شهری در یك دوره زمانی كوتاه باعث عدم توازن و نابرابری در این جوامع با سایر جوامع شده است كه این رشد به خصوص در كشورهای در حال توسعه به شدت وجود دارد.

شهرهای امروزی نیز در مقیاس های متوسط كوچك و بزرگ زیرساخت های متنوعی را در خود جای داده اند و عمده اثرات بلایای طبیعی نیز برروی این سیستم ها وارد  می شود. با این نقطه نظر و توجه به نكات فوق طبقه بندی زیر می تواند با خصوصیات بلایای طبیعی شهری صورت گیرد:

 

1-      بلایای طبیعی ناشی از شهری شدن: این گونه بلایا در ضمن دوره ای كه نواحی مسكونی و زیرساخت های شهری توسعه و گسترش می یابند رخ می دهند.

 

2-      بلایای طبیعی شهری نما: بلایایی هستند كه در آنها خسارات انسانی كم اما زیر ساخت های شهری به ویژه سیستم های حیاتی (آب، برق، گاز و ...) خسارت می بینند.

 

3-      بلایای طبیعی شهری: بلایایی هستند كه خسارت های آنها به طور گسترده به دلیل تمركز بیش از حد جمعیت و همچنین تمركز بیش از حد فعالیت های اقتصادی و اجتماعی زیاد است.

بلایای طبیعی شهری نما در مركز یك ناحیه شهری رخ می دهند در حالی كه بلایای طبیعی ناشی از شهری شدن خارج از یك ناحیه شهری رخ می دهد.

 

7-عوامل موثر بر شاخص تخریب

عوامل تاثیرگذار برروی این شاخص در شهرها عبارتند از:

 

- تراكم مساحت مسكونی

- درصد شیب زمین

- نوع مصالح ساختمانی

- تراكم انسان ها در ساختمان های مسكونی شهر

- عمر ساختمان ها در شهر

- ارتفاع طبقات ساختمان های شهر

 

8-عوامل موثر برروی تلفات

- زمان استفاده از كاربری ها

- دوره استفاده از كاربری ها كه به سه دسته زیر تقسیم می شود.

 

  • اشغال پیوسته (مسكونی)
  • فعال در شب و روز (بیمارستان ها و مراكز بهداشتی درمانی، قرارگاه نیروی نظامی و انتظامی)
  • خالی در شب: كاربری های تجاری، اداری، آموزشی

 

این در حالی است كه عمر مفید ساختمان در ایران 30 سال است.

 

9-مفاهیم شهرسازی و كاهش اثرات بلایا:

اگر شهر را به عنوان یك ارگانیسم زنده در نظر بگیریم فضاهای مختلفی در أن وجود دارد كه هر یك از این فضاها عملكرد و نقش خاصی را ایفا می كنند. مفاهیم موجود در شهرسازی مانند فرم شهر، ساختار شهر، تراكم های شهری، كاربری اراضی و شبكه های ارتباطی هر یك نقش موثری در كاهش یا افزایش اثر پذیری از بلایا دارند كه به شرح زیر به توضیح برخی از این مفاهیم می پردازیم:

 

تراكم های شهری: هرچه تراكم كمتر باشد آسیب پذیری در برابر زلزله كمتر می شود و برعكس.

لرزش های شدید: باعث تخریب و در نهایت تخریب بیشتر باعث  افزایش تلفات می شود.

 

9-1 تاسیسات و زیرساخت های شهری

آسیب دیدن تاسیسات زیربنای شهر نظیر شبكه های آب، برق، گاز و مخابرات می تواند تلفات ناشی از زلزله را در شهر به شدت افزایش دهد. آسیب دیدن شبكه گاز شهری می تواند باعث نشت گاز در فضا شده و آتش سوزی های بزرگی ایجاد نماید. این پدیده در سال 1995 در زلزله شهر «كوبه و سانفرانسیسكو» اتفاق افتاد.

مقابله و محافظت از مخازن گاز شهر در برابر زمین لرزه باید برسه اصل زیر متكی باشد.

 

1- پیشگیری از وقوع بلایای ثانویه (مثل آتش سوزی های بعد از زلزله)

2- مكان یابی و تاسیس مخازن در نواحی مطمئن

3- قابلیت مرمت سریع سیستم

4- برنامه ریزی مناسب برای همه تجهیزات گاز شهری با استفاده از كدهای لرزه ای مناسب و تقویت و استحكام آنها و ایجاد یك سیستم كنترل مركزی

 

جهت حفاظت از سیستم ذخیره و آبرسانی در شهرها كه از دو منبع آب سطحی و چاه ها و منابع ذخیره آب تامین می شود لازم است اقدام های ضد لرزه ای صورت گیرد و چاه های خانگی، ایستگاه های پمپاژ آب، منابع ذخیره و مخازن آب باید مستحكم و مقاوم باشند و از قبل ایجاد و پیش بینی شده باشد. آسیب پذیری این تاسیسات تاثیر بسیاری بر زندگی شهروندان پس از بروز حادثه دارد.

 

9-2 كاربری اراضی شهری

برنامه ریزی بهینه كاربری اراضی شهری نقش مهمی در كاهش آسیب پذیری در برابر زلزله دارد. هرگاه در تعیین كاربری اراضی شهری رعایت همجواری ها و اصول سازگاری این كاربری ها صورت گیرد، امكان تخلیه سریع و پیشگیری از بروز حوادث ثانویه وجود خواهد داشت. برخی از كاربری ها در شهر مانند بیمارستان ها، مخازن سوخت، مراكز امداد و آتش نشانی و ... را به عنوان «كاربری های ویژه» می نامند كه نیازمند توجه خاص جهت حفاظت در برابر بلایای طبیعی می باشند. 

 

9-3 تجارب جهانی در برخورد با آسیب پذیری شبكه های ارتباطی

زلزله 16 ژولای 1990 در یكی از شهرهای كشور فیلیپین به سیستم حمل و نقل جاده ای خسارت هایی را وارد كرد. فعالیت های دولت برای مرمت خسارت های ناشی از بروز زلزله در قالب یك برنامه سه مرحله ای به اجرا در آمد كه به شرح زیر می باشد: 

 

مرحله اول: این مرحله به مدت 2 هفته اجرا شد و شامل كارهای نجات، امداد، ترمیم اضطراری تسهیلات خسارت دیده، دسترسی مطمئن، ساخت پناهگاه و تهیه و تدارك مایحتاج اولیه زندگی بود.

 

مرحله دوم: این مرحله مدت 1 سال به منظور بهبود بهبود و احیای الزامات ضروری كه بطور عمده به دنبال تجدید و احیای سیستم های زیرساختی بود، اجرا شد.

 

مرحله سوم: برنامه طولانی مدت بازسازی و توسعه شبكه ارتباطی در یك دوره 3 تا 5 ساله ادامه یافت و اجرا شد. برنامه تجدید و احیای شبكه های ارتباطی توسط دولت متكی بر شاخص های زیر بود:

 

1ـ باز كردن سیستم های حمل و نقل آسیب دیده برای حركت و جابجایی كالا و مسافر

2ـ حفاظت از ساكنان، تولیدات و زیر ساخت هایی كه خسارت دیده اند

3ـ نوسازی و بازسازی تسهیلات عمومی شامل مدرسه ها و تسهیلات و خدمات بهداشتی و درمانی

4 ـ آماده سازی برنامه سكونت مجدد به عنوان كارهای تجدید، بازسازی و نوسازی

 

10- برنامه ریزی شهری مبتنی بر ارزیابی خطر بلایا

كیفیت محیط شهری به امكانات، تسهیلات و ایمنی محیط وابسته است.

هدف برنامه ریزی شهری به منظور پیشگیری از بلایا با تشخیص فرآیند عناصر مخاطره آمیز و تقویت ایمنی محیط،  وابسته به بهبود و اصلاح شهر و شهرسازی است.

 

 

فرآیند ارزیابی خطر بلایا

 

 

 

 

اولین قدم برای اجرا و انجام برنامه پیشگیری بلایا از طریق برنامه ریزی شهری، منتشر كردن اطلاعات ارزیابی خطر بلایا است تا این برنامه ها بطور صحیح و كامل برای مردم قابل درك و فهم شود.

 

11- ارزیابی خطر بلایا و برنامه ریزی پیشگیری بلایای شهری

دو موضوع عمده در ارزیابی خطر بلایا طبیعی «ارزیابی آسیب پذیری ناحیه» از زلزله و «برآورد خسارت» زلزله است.

برآورد خسارت مربوط به تعداد ساختمان ها، مرگ و تلفات انسانی می شود و ضرورت آمادگی برای انجام اقدام های مقابله با بلایا و ضرورت برنامه ریزی بهبود یا اصلاح و توسعه این برنامه ها را روشن می سازد.

 

در مجموع اصول برنامه ریزی شهری جهت پیشگیری از بلایا عبارتست از:

 

1- بازسازی یك محیط آسیب پذیر

2- توسعه و ایجاد یك محیط امن و بی خطر

 

هاسنر (Hosner) چهار راه مقابله با بلایای طبیعی را به شرح زیر می داند:

 

1-        تعیین مكان های با خطر بالا

2-        جمع آوری و ثبت مدارك و داده های بلایای طبیعی

3-        انجام تحقیقات و پژوهش هایی برای كشف ارتباط بین بلایا و دیگر اثرات آنها

4-        تهیه و اجرای برنامه هایی برای بهبود آگاهی های عمومی درباره بلایا، اثرات و اهمیت آنها

 

12- سیستم ارزیابی آسیب پذیری برای برنامه ریزی توسعه

موارد مهمی كه در سیستم ارزیابی بلایا باید مد نظر قرار گیرد را می توان به شرح زیر برشمرد:

 

1-        رشد شهرهای در معرض خطر بلایا

2-        برنامه های پیشگیری

3-        ارزیابی خطر جغرافیایی

4-        ارزیابی خسارت (مطالعات سناریو، مطالعات بلایا و مطالعات سالیانه)

5-        مدل های آسیب پذیری فیزیكی

6-        متدولوژی یا روش آسیب پذیری

7-    ارزیابی تلفات انسانی «نسبت تلفات انسانی» نسبت تعداد كشته شدگان به ساختمان های ویران شده.

 

تقویت و استحكام و توجه هرچه بیشتر به نوع مصالح ساختمانی و تنظیم مقرراتی جهت كنترل آنها و نظارت هرچه بیشتر مدیران شهری در طیف برنامه ریزی و مدیریت شهری می تواند در كاهش خسارت تلفات انسانی موثر واقع شود. اما ارزیابی تلفات انسانی بطور گسترده ای وابسته به زمان وقوع (چه ساعتی از شبانه روز)، خدمات امداد و نجات و همچنین میزان آگاهی مردم از بلایا و عوامل دیگر است.

 

3- نتیجه گیری 

آموزش عمومی مستلزم بالا بردن آگاهی عموم افراد جامعه ازخطر بالا و آموزش دادن درباره اهمیت آنهاست. آموزش بهترین راه پیشگیری می باشد و هدف آن ارتقای فرهنگ ایمنی است. روند رو به رشد شهرنشینی و جمعیت شهری به عنوان پتانسیلی برای خسارت های زیاد به هنگام بروز بلایای طبیعی می باشد. گسترش شبكه های ارتباطی و زیر ساخت های شهری از یك طرف و عدم رعایت ابتدایی ترین نكات ایمنی در ساخت و سازهای شهری و بدون برنامه بودن رشد و توسعه شهر از طرف دیگر، زمینه ایجاد خسارت های زیاد در زمان وقوع زلزله را فراهم ساخته است. مدیریت بحران در نواحی شهری اقدامی است كه در هنگام بروز بلایا و به خصوص زلزله می تواند تاحد زیادی اثرات بحران و بلایا را كاهش دهد و شامل چهار مرحله می باشد. برنامه ریزی شهری نقش بسیار موثری در كاهش ضایعات زلزله دارد.

در میان سطوح گوناگون برنامه ریزی كالبدی، كارآمدترین سطح برای كاستن از میزان آسیب پذیری شهرها در برابر زلزله، سطح میانی یا همان شهرسازی است، مفاهیم موجود در شهرسازی مانند ساختار شهر، فرم شهر، كاربری اراضی شهری، تراكم های شهری، تاسیسات و زیرساخت های شهری اعم از شبكه آب، برق و گاز و تلفن شبكه ارتباطی شهر و ... نقش مهمی در میزان آسیب پذیری شهر در برابر زلزله دارند. انعطاف پذیری در فرم شهر، همجواری و تناسب كاربری ها با یكدیگر، توزیع متناسب تراكم های شهری اعم از تراكم مسكونی با جمعیتی و داشتن شبكه ارتباطی كارآمد و دارای سلسله مراتب، ساخت تاسیسات زیربنایی و زیر ساخت های شهری به صورتی مطمئن و مقاوم و قابل ترمیم، از جمله عوامل مهم شهرسازی است كه می توانند به میزان زیادی اثرات و تبعات ناشی از زلزله را تقلیل دهند.

داشتن آمادگی قبل از بروز زلزله و اطلاع رسانی به مردم نیز نقش مهمی در كاهش اثرات زلزله دارد. سطوح شهری نیز باید به امكانات مختلف، اعم از تجهیزات امداد و نجات و اطفای حریق مجهز باشد تا اقدام های لازم جهت كاهش تاثیر هرچه بیشتر زلزله بر پیكره شهر و اجتماع ساكن در آن صورت گیرد.

لذا می بایست با انجام مطالعات لرزه خیزی و شناسایی نقاط آسیب پذیر و حساس نسبت به مقاوم سازی آنها اقدام نمود و از سوی دیگر آمادگی جهت مقابله با بلایا را در مردم ایجاد نمود و از مدیریت مشاركتی آنها در مدیریت بلایا نیز استفاده نمود.

استفاده از از پتانسیل های دستگاه های مختلف در هنگام بروز بلایا و ایجاد هماهنگی لازم بین آنها مقابله با حوادث را بهتر می نماید.

 

14- منابع:

1-        مدیریت بحران حوادث غیر مترقبه، جی دبلیونیك كارتر، انتشارات ارتش بیست میلیونی، 1368.

2-        مدیریت بحران در نواحی شهری، مجید عبدالهی، انتشارات سازمان شهرداری های كشور، 1380.

3-        سرپناه پس از سانحه، مركز تحقیقات ساختمان و مسكن وزارت مسكن و شهرسازی ، 1371.

4-        سكونتگاه های انسانی و سوانح طبیعی (مركز ملل متحد برای سكونتگاه های انسانی 1990)، انتشارات مهندسین مشاور زاد و بوم، 1370.

5-        مدیریت بحران زمین لرزه در ایران، دكتر فریبرز ناطقی الهی، انتشارات پژوهشگاه زلزله شناسی و مهندسین زلزله، 1378.

6-    استفاده طولانی مدت از ساكن موقت و پیش ساخته در زلزله های ایتالیا، ترجمه زهرا اهری مركز تحقیقات ساختمان و مسكن، وزارت مسكن و شهرسازی، 1369.

7-Shelter &Site planning-UNDP&DHA-Traning&programme UN/1997

8- Disaster Management In Metropolitant Area –Nagoya/ Japan /International  conference 1993

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه