ارزیابی و مدیریت ریسک واحد سندبلاست نیروگاه شهید سلیمی نکاء  با  استفاده از متدFMEA

محمد یزدی، کارشناس بهداشت، ایمنی محیط زیست

 

چكيده

زمينه و هدف: نیروی کار و تجهیزات هر کشور، به ویژه کشورهای در حال توسعه بخش پراهمیتی از سرمایه های ملی دانسته شده و از پایه های توسعه اقتصادی و اجتماعی به شمار می رود. بدون شک شکوفایی و خودکفایی اقتصاد و صنعت بدون داشتن نیروی کار و تجهیزات سالم امکان پذیر نخواهد بود. از اين رو، روش های خاصی برای شناسايی و اندازه گيری خطرات موجود در واحدهای صنعتی استفاده می گردد. در مطالعه حاضر از روش  FMEA که یک روش کيفی است، با هدف تشخيص نقص های موجود و نحوه وقوع و اثرات آنها در واحد سندبلاست نیروگاه شهید سلیمی نکاء و ارائه راه های کنترلی آنها استفاده گردیده است.

 

روش بررسی: با استفاده از روش FMEA کار برگ مربوط به قسمتهای مختلف واحد سندبلاست در محل تکميل و با استفاده از جداول استاندارد پيشنهادی، اعداد مربوط به احتمال وقوع نقص ها، شدت پيامدهاي ناشي از بروز نقص ها و همچنین احتمال رديابي آنها در يکديگر ضرب و در نهايت عدد اولویت ریسک برای هر نقص شناسایی شده، مورد ارزيابی و محاسبه قرار گرفت و اصلاحات پیشنهادی و اقدامات کنترلی ارائه گردید.

 

یافته ها: تعداد نقص های شناسایی و بررسی شده با استفاده از روش چگونگی وقوع نقص و تجزیه و تحلیل اثرات آن، دوازده مورد بودند که بیشترین خطر مربوط به سقوط از ارتفاع و کمترین خطر مربوط به آلودگی صوتی و رفتار های ناهنجار فردی بر روی سطوح براورد شد.

 

نتیجه گیری: نتایج به دست آمده نشان می دهد که بعد از اقدامات کنترلی و اصلاحات پیشنهادی  میزان خطرات با ریسک بالا به میزان 86 درصد کاهش پیدا نموده است. در نتیجه ضروت اجرای دستورالعمل های ایمنی و بهداشتی بر طبق استاندارد جهانی سازمان NIOSH برای هر واحد مشخص کاملا مشهود گردیده است.

کلید واژه: مدیریت ریسک، سندبلاست، متد FMEA، نیروگاه نکاء، عدد اولویت ریسک

 

مقدمه

در دنیای پیشرفته و مدرن امروز، کلیه کارها و امور به تکنولوژی پیچیده و پرمخاطره وابسته می باشد. بنابراین همواره ترسی مبنی بر آن که حوادث ناشی از کار، خسارات جبران ناپذیری به سازمان وارد آورد، در اذهان به وجود می آید. طبق آمارهای ناشی از حوادث صنعتی از سال 1900 تاکنون، تلفات حوادث ناشی از کار به مراتب بیشتر از تلفات جنگ و سایر بلایای طبیعی بوده است. سازمان جهانی کار در سال 2009 اعلام نموده که سالانه 270 میلیون حادثه شغلی در جهان اتفاق می افتد که باعث غیبت بیشتر از سه روز کاری می گردد و 210 هزار حادثه منجر به مرگ در محیط های کاری سراسر دنیا رخ می دهد.

مدیریت ریسک، دانش چگونگی شناسایی و کنترل خطرات موجود و به کار بردن اصول مدیریتی کلیدی در سازمان است. به گونه ای که کارکنان به صورت ایمن و بی خطر کارشان را انجام دهند.

به عبارتی دیگر مدیریت ریسک، فرایند به کارگیری سیستم ها و اصول مدیریتی جهت شناسایی درک و کنترل خطرات فرایندی به منظور شناسایی پیشگیری از رویدادها و صدمات ناشی از فرایند می باشد. به منظور شناسایی خطرات روش های متفاوتی وجود دارد که با توجه به مرحله توسعه فرایند در چرخه حیات سیستم، پیچیدگی سیستم، نوع فرایند، موقعیت محل، فرهنگ سازمانی، تجربه پرسنل واحد صنعتی و تخصص تیم شناسایی خطرات قابل کاربرد است.

فرایند ارزیابی ریسک اولین گام  در مجموعه مدیریت ریسک است. فرایند ارزیابی ریسک به طور کلی شامل:

- شناسایی و تعیین ریسک

- ارزیابی ریسک

- تجزیه و تحلیل ریسک

- واکنش به ریسک

- کنترل واکنش به ریسک می باشد.

 

FMEA 1 یک روش کیفی و استقرایی در شناسایی نقص های اجزاء یک واحد و ارزشیابی اثرات حالات نقص های اجزاء مختلف آن می باشد که به منظور حذف یا کاهش احتمال وقوع نقص و مستندسازی آنها در واحد تحت بررسی اجرا می گردد.

این مقاله نحوه اجرای FMEA در شناسایی حالات نقص فرایند، چگونگی وقوع و تجزیه تحلیل اثرات آنها را در واحد سندبلاست نیروگاه شهید سلیمی نکاء مورد بررسی قرار داده و روش های مناسب برای کاهش احتمال وقوع نقص ها و پیامدهای آن ارائه می دهد.

 

معرفی واحد

نيروگاه شهيد سليمي نكاء بعنوان يكي از مهمترين سرمايه هاي ملي و از بزرگترين نيروگاه هاي كشور متشكل از دو بخش مستقل بخاري و گازي در ساحل درياي خزر و در 22 كيلومتري شمال شهرستان نكاء در استان مازندران واقع شده است. میزان تولید نامی  برق نیروگاه نکاء در حال حاضر 8/2213 مگاوات می باشد.

واحد سندبلاست نیروگاه که در ضلع شمالی آن و به فاصله کمی  از دریا قرار دارد، مشتمل بر یک کارگاه سرپوشیده و یک محوطه باز برای انجام فعالیت های کارکنان مربوطه می باشد. واحد سندبلاست نیروگاه نکاء دارای هفت عدد دیگ سندبلاست، کمپرسور باد و تعداد شخصی شلنگ و نازل های سندبلاست می باشد. لازم به ذکر است که سندبلاست فرایندیست که محدویت مکانی ندارد، برای برخی از مناطق می بایستی به صورت متحرک انجام پذیرد.

در تعریف کلی، سندبلاست را برداشت لایه های سطحی یا سمباده زدن سطحی به وسیله سلیس(ماسه) با قدرت باد می گویند، همچنین به عبارتی در فارسی به معانی شن پاشی، پاشیدن ماسه با هوای فشرده شناخته می شود. البته در بین صنعتگران هیچ کدام از معانی فارسی رایج نمی باشد و اغلب جامعه، این صنعت را با نام سندبلاست می شناسند. روش کار  سندبلاست به این صورت است که ماسه های ساینده که عمدتا از جنس سیلیس، مسباره و یا اکسید فلزات هستند با استفاده از فشار باد کمپرسور شتاب گرفته و بر روی سطح قطعه پاشیده می شوند و باعث زنگ زدایی و رنگ برداری سطوح داخلی و خارجی قطعات می گردند.

پروسه سندبلاست به دو صورت خشک و تر انجام می شود، در روش تر که امروزه بیشتر مورد استفاده قرار می گیرد، از آب به عنوان همراهی با مواد پاششی جهت تمیز صورت گرفتن کار استفاده می شود ولی در روش خشک، آب مورد استفاده قرار نمی گیرد و بیشتر در موارد سطوح فلزی مورد استفاده قرار می گیرد. همچنین می توان به این نکته اشاره کرد، سندبلاست خشک به علت تعدد خطرات موجود نسبت به سندبلاست تر به پرمیت های بخصوصی نیازمند می باشد و لازم به ذکر است که در واحد سندبلاست نیروگاه شهید سلیمی نکاء از تکنیک سندبلاست خشک استفاده می گردد.

 

 روش بررسی

اجرای FMEA بر خلاف بعضی دیگر از شیوه های شناسایی و ارزیابی حوادث، نیاز به آمارگیری پیچیده ای ندارد، ولی از آنجایی که FMEA بر مبنای کار گروهی استوار است، نیاز به زمان و نیروی انسانی کافی دارد، بدون داشتن اطلاعات در زمینه فرایند و یا محصول،  FMEA به جای تکیه بر حقایق و واقعیات به یک بازی مبتنی بر حدس، گمان و نظر تبدیل خواهد شد.

روش FMEA اساسا بر شناختن نقص های قطعات و اجزای یک ماشین و یا نقص های یک فرایند تولیدی که شامل چند ماشین می باشد، به کار می رود. طبیعی است بعد از شناختن نقص ها، دلایل ایجاد آنها و نیز اثرات آنها بر روی ماشین و سیستم روشن خواهد شد، در روش FMEA همچنین به اصول کنترل و یا پیشگیری از بروز نقص اشاره می گردد.

 

اهداف FMEA عبارتند از

-                     جلوگیری از رخداد خطا

-                     کمک در ایجاد و توسعه یک محصول، فرایند یا خدمت

-                     ثبت پارامترها و شاخص ها در طراحی و توسعه، فرایند یا خدمت

 

این بررسی از نوع کاربردی بوده و به صورت موردی در بخش سندبلاست نیروگاه نکاء انجام پذیرفته است. همچنین به منظور محاسبه ریسک و شناسایی نقص های تجهیزات از روش چگونگی وقوع نقص و تجزیه و تحلیل اثرات آن استفاده گشته است. بدین ترتیب که پس از آشنایی با فرایند سندبلاست و تجهیزات مربوط به آن، مخاطرات موجود در زمینه های بهداشت، ایمنی و زیست محیطی، شناسایی و مورد بررسی قرار گرفتند.

برای بررسی خطرات شناسایی شده با روش FMEA، ابتدا اطلاعات و داده هایی چون احتمال وقوع حوادث ناشی از خطرات شناسایی شده، شدت پیامدهای ناشی از آنها و احتمال کشف این خطرات جمع آوری شدند. این کار با بررسی پرونده های تعمیراتی، سوابق مربوط به حوادث، دفتر گزارش روزانه واحد و مصاحبه حضوری با اپراتورهای با تجربه واحد عملی گردید.

با در نظر گرفتن اطلاعات استخراج شده از منابع اشاره شده، مقادیر عددی متناسب آنها، از جداول 1 ، 2 و 3 انتخاب و در برگه های کاری FMEA وارد شده و با حاصلضرب سه فاکتور:

 

RPN= شدت پیامد× احتمال وقوع نقص × احتمال کشف

 

RPN= S × O × D

 

 

 

 



 






عدد ریسک برای هر یک از نقص های شناسایی شده محاسبه گردید.

سپس به منظور تصمیم گیری در زمینه پذیرش یا عدم پذیرش ریسک از معیار پذیرش ریسک نیروگاه شهید سلیمی نکاء که بر مبنای آن عدد اولویت ریسک های بالاتر از 200 در حد غیر قابل قبول بودند، استفاده گردید.

 

تجزیه و تحلیل نتایج

نتایج به دست آمده با استفاده از تکنیک FMEA در کاربرگ مخصوص به خود ثبت شده به طوری که پس از ارزیابی، 12 خطر شناسایی و عدد اولویت ریسک آن محاسبه گشت و اقدامات کنترلی برای هر یک از آنها ارائه گردید. همچنین بعد اجرای اقدامات کنترلی و اصلاحات پیشنهادی نیز برای هر کدام از مخاطرات به طور مجدد عدد اولویت ریسک محاسبه گردید. بیشترین خطر مربوط به سقوط از ارتفاع و کمترین خطر مربوط به آلودگی صوتی و رفتارهای ناهنجار فردی بر روی سطوح می باشد.

بعد از تجزیه و تحلیل، این نتیجه به دست می آید که بعد از اقدامات کنترلی و اصلاحی میزان خطرات با ریسک بالا به میزان 86 درصد کاهش پیدا نموده است و ضروت اجرای دستورالعمل های ایمنی و بهداشتی بر طبق سازمان NIOSH کاملا مشهود می گردد.

 

پیشنهادات اصلاحی سازمان NIOSH:

 

- جایگزین کردن سیلیکا و شن ماسه با سایر مواردی که یک درصد سیلیکا در آن وجود داشته باشد.

- از سیستم تهویه عمومی  و موضعی طبق روش NIOSH 7500,7602 استفاده گردد.

- استفاده از روش های کاهش آلودگی مانند تعمیر و نگهداری به موقع ماشین آلات، تعمیر و نگهداری به موقع ماشین آلات، تمیز کردن ادوات وسایل مربوطه.

- رعایت موارد بهداشتی حین کار و کاهش مدت زمان تماس.

- استفاده از لباس های یکبار مصرف و قابل شستشو در محل کار  و تجهیزات حفاظت فردی

- آموزش نحوه کار درست با ابزار وسایل در حین کار

- بازرسی مرتب از وسایل و ادوات کار

- معاینات منظم دوره برای کارگران و افراد در معرض سلیکا

- وسایل و تجهیزات کار دارای گواهینامه سلامت فنی از مراکز بازرسی فنی برای مخازن تحت فشار باشد.

- آموزش مداوم کارگران در مورد شناخت علایم، نشانه ها و عوارض مربوط به سلیکا.

- قطعاتی که خیلی بزرگ نیستند و امکان جابجایی آنها مقدور است، را باید در داخل سالن محصور سندبلاست نمود.

- مکان هایی که تاسیسات ثابت مانند بویلرها، مخازن سوخت و ... قرار دارد، سندبلاست کاری باید با اسکلت‎بندی و چادرکشی محصور گردد.

 

منابع:

1- American Institute of Chemical Engineers (ALChE). Management of process safety management systems Audits, 2000, 1-2

2- Greenberg Harris R., Cramer Josepth J, Risk Assessment and Risk Management for the chemical industry, first edition, New York, Van Nostrand Rainhold, 1991, 2-3

3- Goble W. M, Brombacher A.C. , Using a failure modes, effects and diagnostic analysis (FMEDA) to measure diagnostic coverage in programmable electronic systems, Journal of reliability Engineering and system safety , 1999, 145-148

 4- عبد الحمید زاده، بهمن، ارزیابی کمی و کیفی ریسک در صنایع فرایندی، اندیشه سرا، 1389.

5- محمدفام، ایرج، مهندس ایمنی، انتشارات فناوران، 1380.

 

 ***

 1- Failure mode and effect analysis

 

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه