ضرورت استقرار فرهنگ ایمنی در صنعت برق و تاریخچه HSE در برق ایران
 
با شتاب گرفتن حضور شركتها اعم از شركتهای برق منطقه‌ای، مدیریت تولید و توزیع نیروی برق و همچنین حضور مشاورین مختلف در اجرای پروژه‌های مجموعه صنعت برق، اهمیت استقرار فرهنگ HSE در این صنعت كاملا مشهود میباشد.
 
ضرورت وجود ایمنی
هر یك از مشاغل و فعالیت‌های حرفه‌ای در  شرایط خاص خود انجام می گیرند و این شرایط گاهی اثرات نامطلوبی را ممكن است بر روی سلامت افراد مشغول به كار داشته باشد. در مجموع شرایطی كه منجر به این اثرات نامطلوب میگردد را تحت عنوان عوامل زیان آور محیط كار میشناسیم. HSE (Health, Safety, Environment) علم و هنر تامین سلامت و ایمنی كارگران حرف مختلف در برابر عوامل زیان آور محیط كار است و تلاش دارد كه فرد شاغل در كارهایی كه متناسب با قابلیت های جسمانی و روانی اوست مشغول به كار شود. از جمله دیگر وظایف مبحث HSE  حفاظت از منابع طبیعی محیط زیست است كه امانتی در دستان ما برای آیندگان محسوب میشود. در ﺣﻘیﻘﺖ HSE ، ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﺑﻬﺪاﺷﺖ، ایمنی و محیط زیست را در ﭘﺮوژه ﻫﺎی مختلف ﺗﺤﺖ ﻛﻨﺘﺮل ﺧﻮد در ﻣیآورد. ﺑﻌﺒﺎرت دیﮕﺮ در ﻫﺮ ﻛﺪام از ﺷﺎﺧﻪ ﻫﺎی HSE، ﻣﻮاردی ﮔﻨﺠﺎﻧﺪه ﺷﺪه ﻛﻪ ﻫﺮ یک ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎیی ﺷﺎﻣﻞ پارامترهای ﻣﺘﻌﺪدی می ﺑﺎﺷﺪ. HSE  ﻣﺘﺸﻜﻞ از ﺣﺮوف اول ﺳﻪ واژه Health ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﺑﻬﺪاﺷﺖ، Safety ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ایمنی و Environmental ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﻣﺤیﻂ زیست میباشد كه به تفصیل در ادامه این مبحث ارایه شده است.
 
بهداشت (H) : در ﭘﺮوژه‌ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﻮﺿﻮع ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﻛﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﻋﻤﻮﻣی(ﻓﺮدی) ﺑﻬﺪاﺷﺖ محیط و ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺣﺮﻓه‌‌ای می ﺷﻮد بسیار حایز اهمیت می ﺑﺎﺷﺪ. در مجموع مبحث بهداشت در سه سطح بهداشت کار (Occupational hygiene)، طب کار (Occupational medicine) و خدمات پرستاری و توان بخشی مرتبط با کار(Occupational Health  nursing) تعریف شده است. بهداشت كار از دیدگاه مباحث پیشگیرانه در صنعت، در ساختار HSE نقش دارد. عوامل زیان آور محیط كار متعدد بوده و برای سهولت در مطالعه، می توان آن را بر  اساس ماهیت ایجاد، به 5 دسته عوامل زیان آور فیزیكی، شیمیایی، بیولوژیكی، ارگونومیكی و روانی تقسیم نمود (خبرنامه پیام تولید برق، شماره 2، زمستان 91) .
 
ایمنی (S) : در ﻫﺮ ﭘﺮوژه مجموعه‌ای از ﻣﺨﺎﻃﺮات ایمنی وﺟﻮد دارد ﻛﻪ در ﺻﻮرت ﻋﺪم رﻓﻊ آن ﻣﻐﺎیرﺗﻬﺎ،  احتمال بروز حادثه بسیار زیاد خواهد بود. در زمینه ایمنی در ﭘﺮوژه ﻫﺎ ، ﻣﺴﺎیل ﮔﺴﺘﺮده ای ﻣﻄﺮح می ﺷﻮد ﻛﻪ ﺧﻮد ﺷﺎﻣﻞ ﭼﻨﺪ دﺳﺘﻪ اﺳﺖ. دﺳﺘﻪ اول ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ایمنی در عملیات می ﺑﺎﺷﺪ (ﺷﺎﻣﻞ ﺣﻔﺎری ،ﻛﺎر در ارﺗﻔﺎع، ﺟﻮﺷﻜﺎری و ﺑﺮﺷﻜﺎری، ایمنی ماشین آﻻت و...). دﺳﺘﻪ دوم ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ایمنی در ﭘﺮوژه ﻫﺎ (ﺷﺎﻣﻞ ایمنی اﻧﺒﺎر، مدیریت حریق، ﻣﺤﺼﻮرﺳﺎزی، علایم ﻫﺸﺪاردﻫﻨﺪه و ...) می ﺑﺎﺷﺪ. و دﺳﺘﻪ ﺳﻮم ﺷﺎﻣﻞ ایمنی اﺷﺨﺎص در ﭘﺮوژه ﻫﺎ می ﺑﺎﺷﺪ(ﺷﺎﻣﻞ اﺳﺘﻔﺎده از تجهیزات ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻓﺮدی).
 
محیط زیست (E) : محیط زیست در ﭘﺮوژهﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻋﻤﺮاﻧی ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮارد ﻫﻮا، ﺧﺎك، آب میﺑﺎﺷﺪﻛﻪ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻧﻮع ﻣﻨﺒﻊ آلایندگی ﻧﻮع آلاینده ﻣﺘﻔﺎوت است. همچنین حفاظت از منابع طبیعی در برابر مصرف بیرویه نیز در این دسته بندی قرار خواهد گرفت.
 
تقسیم بندی کلی HSE
شاخه HSE طیف گسترده ای از علوم و مهندسی را به خود اختصاص داده است اما به طور کلی میتوان آنرا به دو شاخه اصلی HSE-MS و Technical تقسیم بندی نمود كه در ادامه به بررسی آنها میپردازیم.
 
1. نظام مدیریت  اچ اس ای ( HSE  HSE-MS : HSE Management System)
بدنبال پیشرفت صنعتی و ورود ماشین آلات به عرصة زندگی افراد، پررنگ تر شدن نقش تجهیزات و دستگاهها در فرآیندهای كاری و افزایش تعامل انسانها با اجزای محیط های صنعتی، سازمانها با چالش‌های جدید و مستمری در رابطه با موضوعات سلامت، ایمنی و بهداشت مواجه شدند. به نحوی كه تنها رعایت قوانین قدیمی موجود برای رهایی سازمانها كافی بنظر نمیرسید. لذا ، نظام مدیریت HSE به عنوان یك ابزار مدیریتی برای كنترل و بهبود عملكرد بهداشت، ایمنی و محیط زیست در همة برنامه‌های توسعه صنعتی یا تشكیلات سازمانی پا به عرصه ظهور نهاد. این نظام به کمک اهرمهایی نظیر ایجاد بستر فرهنگی خلاق و نگرشی نو و سیستماتیك، همگرایی و چیدمان هم افزای نیروهای انسانی و امكانات و تجهیزات با استفاده از سیستم آموزش كارآمد، ممیزیهای دوره‌ای، ارزیابی و بهبود مستمر، موجب به حداقل رساندن اثرات نامطلوب صنعت بر محیط و افزایش اثرات مطلوب آن، به صفر رساندن حوادث و آسیب های ناشی از كار، ارتقاء سطح سلامت افراد و همچنین صیانت از محیط زیست به عنوان سرمایة بشریت گردید. در واقع بدین طریق نظام مدیریت (Management System) به 4 هدف اصلی خود که همان به حداقل رسیدن سطح خطاها، عدم وقوع حوادث، عدم آلودگی محیط زیست، وارد نشدن صدمه و آسیب به کارکنان و سایر گروه های ذینفع‌ می باشند ، رسیده است.
 
2. مهندسی اچ اس ای ( Technical HSE)  
همان گونه كه پیشتر اشاره گردید، مهندسی ایمنی و حفاظت محیط زیست (HSE) از سه بخش متفاوت و در عین حال لاینفک سلامت، ایمنی، محیط زیست تشکیل شده است. بدیهی است که برای نتیجه بخش بودن فعالیت‌های مذكور لازم است نظرات و راهکارهای مهندس HSE در کلیه فرایند های سازمان اعم از طرح ایده، انتخاب فرایند های تولیدی، طراحی، خرید و ساخت، ساختمان و نصب، راه اندازی و بهره برداری و برچیدن واحد به کار گرفته شوند.
 
ضرورت حضور HSE در صنعت
بر اساس اعلام سازمان بین المللی کار در هر سال 250 میلیون حادثه ناشی از کار اتفاق میافتد و در صورت تبدیل این تعداد حادثه به روز، ساعت، دقیقه و ثانیه باید بگوییم که در هر ثانیه 8 حادثه در جهان رخ میدهد و اگر قربانی هر حادثه را فقط یک نفر در نظر بگیریم مفهوم آن، این است که در هر ثانیه دست کم سلامتی هشت نفر به خطر میافتد. در بسیاری از موارد ممکن است یک مورد حادثه رخ دهد ولی تلفات آن بیش از یک نفر باشد. ضمن اینکه آمار ذکر شده آمار حوادث ثبت شده در سازمان های ذیصلاح است در حالی که حوادث زیادی رخ میدهد که هیچ مرجعی آنها را ثبت نمینماید. هدف اﺻﻠی از اجرای پارامترهای  HSE ﺣﻔﻆ و ارﺗﻘﺎ ﺳﻼﻣﺖ ﻧیﺮوی اﻧﺴﺎﻧی , ﺣﺬف یﺎ ﺑﻪ ﺣﺪاﻗﻞ رﺳﺎﻧﺪن ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﻮﺛﺮ در ایﺠﺎد ﻣﺨﺎﻃﺮات  و ﺣﻮادث ﺑﻬﺪاﺷﺖ ایﻤﻨی و ﻣﺤیﻂ زیﺴﺖ اﺳﺖ. اﻣﺎ ﺑﺎیﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﻛﻪ ﺗﺤﻘﻖ اﻫﺪاف ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎ و ﻃﺮح ﻫﺎی HSE در سایه  ﺗﻌﻬﺪ و رﻫﺒﺮی ﻣﺪیﺮان ارﺷﺪ میسر ﻣی ﺷﻮد.
 
از جمله دلایل و مزایای ایجاد سیستم مدیریتی ایمنی و ﺑﻬﺪاﺷﺖ و ﻣﺤیﻂ زیﺴﺖ (HSE-MS ) میتوان به اهمیت این موضوع در ﻛﺸﻮرﻫﺎی ﺗﻮﺳﻌﻪ یافته ﺟﻬﺎن از ﻣﺪت ﻫﺎ پیش اشاره نمود. به عنوان مثال میتوان كشور آمریكا را نام برد. توسعه HSE در آمریكا در 3 دوره سازمان یافته است :
 
1.دوره1887 الی 1921 (دوره دپارتمان بهداشت) (سال 1266 الی 1300 هجری شمسی)
2.دوره 1921 الی1941 (دوره Sundwall )  (Dr. John Sundwall) (سال 1300 الی 1320 هجری شمسی)
 
 
3.دوره1941 تاكنون (دوره مدرن) (سال 1320 هجری شمسی تا امروز)
 اداره ایمنی در امریكا در سال 1969 میلادی تحت عنوان دپارتمان پرسنلی بوجود آمد. در اواسط دهه 1970 میلادی تقاضا برای ارایه خدمات ایمنی به شكل چشم گیری افزایش یافت و جایگاه سازمانی آن در معاونت قایم مقام اداری قرار گرفت. در مرحله بعد، دپارتمان مدیریت ریسك و ایمنی (SRM) (Safety and Risk Management) تشكیل شد كه اطلاعات اولیه خود را از بازرسی محیط كار و كمیته های مدیریت ریسك و ایمنی دریافت كرده و مهمترین وظیفه آنها پیشگیری و كنترل تلفات و ضایعات بود. مأموریت دپارتمان مذكور مطابق قوانین (OSHA) یا Safety and Risk Management انجام می شد. دپارتمان بهداشت "صنعتی- محیط" در سال 1970 میلادی از ادغام دپارتمانهای بهداشت صنعتی و بهداشت محیط زیست ایجاد شد.در سال 1979 موضوع سم شناسی نیز به این دپارتمان اضافه شد. از آن به بعد در اثر ادغام رشته های دیگر دانشگاه با این رشته، تعداد دپارتمانهای بهداشت محیط از عدد 9 به عدد 5 كاهش یافت و از سال 1995 دپارتمان علوم بهداشت محیط با گنجاندن رشته تغذیه به دپارتمان HSE در امریكا به یك نظام یكارچه تبدیل شد. 
ایﻦ ﻣﻮﺿﻮع در ﻛﺸﻮر ﻣﺎ نیز طی ﺳﺎل‌ﻫﺎی اخیر ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ مدیران و مسئولان ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ و زمینه ساز ﺑﺴﺘﺮ ﻓﺮﻫﻨﮕی مدیریت HSE در صنایع ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺎ ﺳﺮﻋﺖ و ﺷﺘﺎب ﻣﺘﻔﺎوت بوده است. به ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل این ﻣﻬﻢ در ﺻﻨﺎیﻊ ﻧﻔﺖ و ﮔﺎز ﺑﻪ ﺻﻮرت یک اﺻﻞ و اﻟﺘﺰام ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ میﺑﺎﺷﺪ. 
 
ضرورت استقرار فرهنگ ایمنی در صنعت برق
با شتاب گرفتن حضور شركتها اعم از شركتهای برق منطقه‌ای، مدیریت تولید و توزیع نیروی برق و همچنین حضور مشاورین مختلف در اجرای پروژه‌های مجموعه صنعت برق، اهمیت استقرار فرهنگ HSE در این صنعت كاملا مشهود میباشد. با توجه به تعاریف ارایه شده از HSE، می توان گفت كه یكی از مقوله های  بسیار مهم در ارتباطات درون سازمانی و برون سازمانی صنعت برق، تعاملات لازم در زمینه كاهش ضایعات با  كاهش و كنترل حوادث از طریق افزایش ضریب ایمنی در صنعت می باشد. ایمنی و حفاظت از جان کارکنان سازمانها و شرکتهای مختلف صنعت برق یکی از مسایل زیربنایی را تشکیل میدهد. بحث ایمنی به اعتقاد بسیاری از کارشناسان به عنوان یک مفهوم و معنای فرهنگی باید مورد توجه قرار گیرد و به صورت یک فرهنگ عمومی درآید.
 
از طرف دیگر، با توسعه صنعت و ساخت ماشین ‌آلات صنعتی، تعداد مواردی که باید رعایت شود بیشتر و بیشتر میشود تا آنجا که هر دستگاهی ایمنی خاص خود را میطلبد. در صورت عدم رعایت مقررات گفته شده در مورد هر دستگاه امکان وقوع حادثه زیاد است. کار با موتورهای برقی، آسیب‌های مواد، همگی نیازمند رعایت مقررات ایمنی فنی و تخصصی است و کسانی مجاز به کار با این دستگاهها و تجهیزات هستند که دوره آموزشی کار با دستگاه و دورةایمنی کار با دستگاه را با موفقیت گذرانده باشند. این مقوله پوشش دهنده مبحث ایمنی یا Safety از مبحث HSE می باشد. از طرف دیگر در زمینه Environment از مباحث HSE می توان به اثرات سوء نیروگاههای برق بر محیط زیست اشاره نمود. تولید مقادیر عظیم انرژی الزاماً با تخلیه خاکستر و دیگر آلاینده‏ها در هوا، ایجاد اختلال در رواناب رودخانه ها و بسیاری از عوارض و پدیده‏های دیگر همراه است که همگی در تغییر زیست‌کره موثر می‏باشند. 
موارد فوق الذكر و سایر پارامترهایی كه میتواند به نوعی هم‌راستا با سلامت و بهداشت، ایمنی و حفاظت از محیط زیست و منابع طبیعی باشد، همگی توجیه مناسبی برای پیاده سازی و اجرای فرهنگ HSE در صنعت برق، می باشد.
 
تاریخچه HSE در ایران
در تاریخ  29/11/1380 پیرو تاكید وزیر نفت مبنی بر استقرار سیستم مدیریت HSE در این وزارتخانه، شورای مركزی نظارت بر ایمنی و آتش نشانی، نسبت به انتخاب و ترجمه خطوط راهنمای HSE-MS تدوین شده توسط OGP (Oil & Gas Producers) همت گماشت. شركت ملی پالایش و پخش فرآورده های نفتی ایران در ادامه سیاست‌های كلان خود در راستای رسیدن به استانداردهای جهانی صنایع نفتی و تغییر نگرش دیدگاههای سنتی نسبت به مسایل ایمنی در مجموعه خود از تاریخ 29/12/1380 اقدام به تشكیل مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست نموده است. این تشكیلات كه جایگزین ادارات ایمنی و آتش نشانی شده است، در دوره فعالیت كوتاه خود كارنامه‌ای پر بار و تاثیری قابل توجه در مجموعه‌های عملیاتی برجا گذاشته است. شركت ملی نفت ایران نیز با الهام از مدل HSE طراحی شده در شركت Shell نسبت به تدوین این استاندارد در مجموعه خود اقدام نموده است. بدین ترتیب هر یك از شركتهای زیر مجموعه وزارت نفت (اعم از شركتهای اصلی نفت ، گاز و پتروشیمی و پیمانكاران فرعی) با استفاده از خطوط راهنمای تدوین شده در سطح بین المللی نسبت به اجرای مدل HSE اقدام نموده است.
هم اكنون با توجه به الزام پایبندی تمام شركتهای فعال كشور به خط مشی HSE، سیاست های مربوط به  به HSE در همه زمینه های كاری در حال اجرا میباشد.
 
نویسنده: مژده ثقفی، كارشناس محیط زیست
 

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه