آیین‌نامه‌ پیشگیری‌ و مبارزه‌ با آتش‌ سوزی‌ در كارگاه‌ها

 

ماده‌ 1: به‌ موجب‌ ماده‌ 47 قانون‌ كار آیین‌نامه‌ مربوط‌ به‌ پیشگیری‌ و مبارزه‌ با آتش‌ سوزی‌ در كلیه‌ كارگاه‌ها به‌ شرح‌ زیر تدوین‌ می‌گردد.

 

فصل‌ اول‌ - وسایل‌ پیشگیری‌ و مبارزه‌ با آتش‌ سوزی‌

تداركات‌ عمومی‌

ماده‌ 2: كلیه‌ كارگاه‌ها باید دارای‌ وسایل‌ و تجهیزات‌ كافی‌ پیشگیری‌ و مبارزه‌ با آتش‌ سوزی‌ بوده‌ و در تمام‌ ساعات‌ شبانه‌ روز اشخاصی‌ را كه‌ از تعلیمات‌ لازم‌ بهره‌مند و به‌ طریقه‌ صحیح‌ استعمال‌ وسایل‌ و تجهیزات‌ مربوطه‌ آشنا باشند در اختیار داشته‌ باشند.

تبصره‌ 1-  در نقاطی‌ كه‌ مراكز آتش‌ نشانی‌ وجود دارد كارگاه‌ها باید وسیله‌ ارتباط‌ با مراكز مزبور را در اختیار داشته‌ باشند.

تبصره‌ 2-  هر كارگاه‌ باید گزارش‌ كلیه‌ آتش‌ سوزی‌های‌ كوچك‌ و بزرگ‌ خود و مواد و وسائلی‌ كه‌ برای‌ اطفاء آن‌ بكار رفته‌ و میزان‌ خسارت‌ مالی‌ وارده‌ را به‌ اطلاع‌ مركز آتش‌ نشانی‌ محل‌ و اداره‌ كل‌ بازرسی‌ كار برساند.

 

ذخیره‌ آب‌

ماده‌ 3: برای‌ خاموش‌ نمودن‌ حریق‌های‌ احتمالی‌ در هر كارگاه‌ باید آب‌ با فشار كافی‌ تامین‌ گردد و در صورت‌ عدم‌ وجود ارتباط‌ با لوله‌ كشی‌ شهر از لحاظ‌ تامین‌ آب‌ با نظر مقام‌ صلاحیت‌دار و پیش‌بینی‌ حداكثر وسعت‌ آتش‌ سوزی‌ در كارگاه‌ به‌ تهیه‌ ذخیره‌ آب‌ كافی‌ اقدام‌ شود.

لوله‌ها و شلانگهای‌ آب‌ آتش‌ نشانی‌

ماده‌ 4: لوله‌های‌ اصلی‌ آب‌ آتش‌ نشانی‌ و شلانگاه‌ بایستی‌ پیوسته‌ آماده‌ برای‌ استفاده‌ بوده‌ و به‌ نحوی‌ قرار گرفته‌ و یا محافظت‌ شود كه‌ حركت‌ وسائط‌ نقلیه‌ صدمه‌ای‌ به‌ آنها وارد نیاورد و در مواردی‌ كه‌ بر حسب‌ ضرورت‌ شلانگاه‌ در عرض‌ جاده‌ یا معبر وسائط‌ نقلیه‌ عبور داده‌ می‌شود بایستی‌ پلهای‌ مخصوص‌ برای‌ محافظت‌ آنها تهیه‌ و بر روی‌ آنها گذاشته‌ شود تا عبور وسائط‌ نامبرده‌ از روی‌ پلهای‌ مذكور انجام‌ گرفته‌ و آسیبی‌ به‌ شلانگها و در نتیجه‌ اختلالی‌ در كار مبارزه‌ با آتش‌ سوزی‌ وارد نیاید.

ماده‌ 5: برای‌ جلوگیری‌ از یخ‌ زدن‌ آب‌ در لوله‌های‌ اصلی‌ و شلانگها در زمستان‌ باید اقدامات‌ احتیاطی‌ از قبیل‌ دفن‌ و عایق‌ پیچی‌ لوله‌های‌ اصلی‌ و خالی‌ كردن‌ شلانگها پس‌ از استعمال‌ و غیره‌ بعمل‌ آید و در نقاط‌ سردسیر كه‌ احتمال‌ انجماد آب‌ در مخازن‌ و لوله‌ها بیشتر است‌ بایستی‌ مخازن‌ آب‌ زیرزمینی‌ بوده‌ و از تلمبه‌ استفاده‌ گردد. و شیرهای‌ آب‌ باید حداقل‌ در عمق‌ 25 سانتیمتر در حوضچه‌های‌ مخصوص‌ قرار داده‌ شود و دریچه‌ سرپوش‌ آنها عایق‌ و آب‌ بندی‌ شده‌ تا آب‌ برف‌ و باران‌ در داخل‌ آنها نفوذ ننماید.

تبصره‌ -  برای‌ جلوگیری‌ از انجماد آب‌ در شیرهای‌ آب‌ آتش‌ نشانی‌ شیر احتیاط‌ آنرا باید در طی‌ زمستان‌ هفته‌ای‌ یك‌ مرتبه‌ باز و آب‌ موجود را تخلیه‌ نمود.

ماده‌ 6: برای‌ اطمینان‌ از حاضر بكار بودن‌ لوله‌های‌ اصلی‌ آب‌ آتش‌ نشانی‌ آزمایش‌ ماهیانه‌ آنها جهت‌ تمیز شدن‌ از رسوبات‌ و گل‌ لای‌ ضروری‌ می‌باشد.

ماده‌ 7: كلیه‌ سرقفل‌ها در شلانگها و لوله‌های‌ آب‌گیری‌ لوله‌های‌ آب‌ آتش‌ نشانی‌ در كارگاه‌ها باید حتی‌ المقدور از نوع‌ و اندازه‌ ای‌ كه‌ در مركز آتش‌ نشانی‌ محل‌ بكار می‌رود انتخاب‌ شود. تا در صورتی‌ كه‌ از مركز مذكور استمداد شود اشكالی‌ پیش‌ نیاید.

ماده‌ 8: شلانگهایی‌ كه‌ برای‌ اطفاء حریق‌ در محوطه‌ باز كارگاه‌ها بكار برده‌ می‌شود بایستی‌ اقلاً از شلانگهایی‌ به‌ قطر 63/5 میلیمتر (2/5 اینچ‌) و سر لوله‌های‌ به‌ قطر از 19 تا 25/4 میلیمتر (از  تا 1 اینچ‌) با در نظر گرفتن‌ فشار آب‌ انتخاب‌ گردد.

ماده‌ 9: شلانگهایی‌كه‌ در داخل‌ ساختمان‌ برای‌ مبارزه‌ با حریق‌ بكار برده‌ می‌شود بایستی‌ از نوع‌ شلانگهای‌ قرقره‌ اقلاً از 25/4 تا 44/4 میلیمتر یا (1 تا  اینچ‌) و سر لوله‌های‌ به‌ قطر از 9/5 تا 12/7 میلیمتر ( تا  اینچ‌) با در نظر گرفتن‌ فشار آب‌ انتخاب‌ گردد.

ماده‌ 10: شلانگهای‌ آتش‌ نشانی‌ را پس‌ از هر مرتبه‌ استعمال‌ باید كاملاً از آب‌ خالی‌ نمود و شلانگهای‌ آستر لاستیكی‌ را باید اقلاً هرسه‌ ماه‌ یك‌ مرتبه‌ آزمایش‌ نمود.

 

استعمال‌ آب‌

ماده‌ 11: در مواردی‌ كه‌ مقادیر زیادی‌ مایعات‌ قابل‌ اشتعال‌ و انواع‌ مختلف‌ روغن‌ها و رنگ‌ها و امثال‌ آن‌ یا گردهای‌ آلی‌ قابل‌ اشتعال‌ در معرض‌ حریق‌ قرار گرفته‌ باشد به‌ هیچوجه‌ نباید مبادرت‌ به‌ استعمال‌ آب‌ كرد مگر آنكه‌ به‌ صورت‌ پودر استعمال‌ شود.

ماده‌ 12: در مواردی‌ كه‌ تجهیزات‌ الكتریكی‌ دارای‌ جریان‌ الكتریسیته‌ هستند و دچار آتش‌سوزی‌ می‌شوند باید از خاموش‌ كننده‌های‌ سودا اسید و مولد كف‌ و همچنین‌ استعمال‌ آب‌ اكیداً خودداری‌ گردد.

ماده‌ 13: در مواردی‌ كه‌ پودر فلزات‌ قابل‌ اشتعال‌ مانند پودر آلومینیوم‌ یا پودر منیزیم‌ و غیره‌ در معرض‌ حریق‌ قرار گیرد و همچنین‌ موادی‌ نظیر كربور دو كلسیم‌ و غیره‌ كه‌ با ریختن‌ آب‌ روی‌ آنها ممكن‌ است‌ گازهای‌ قابل‌ اشتعال‌ و قابل‌ انفجار و یا مضره‌ از آنها متصاعد گردد از استعمال‌ آب‌ بایستی‌ بكلی‌ احتراز نمود.

ماده‌ 14: در محل‌ ورود و داخل‌ ابنیه‌ كارخانجات‌ و موسساتی‌ كه‌ یك‌ یا چند نوع‌ از مواد مشروحه‌ در ماده‌های‌ 11، 12 و 13 وجود دارد باید نوع‌ آن‌ مواد را روی‌ تابلوی‌ مخصوص‌ آگهی‌ نمود و ضمناً وجود چنین‌ موادی‌ را باید به‌ مركز آتش‌ نشانی‌ محل‌ كه‌ ممكن‌ است‌ در صورت‌ بروز آتش‌ سوزی‌ از آن‌ استمداد شود اطلاع‌ داد.

 

دستگاه‌های‌ ثابت‌ آب‌ پاش‌ خودكار و انواع‌ دیگر آن‌

ماده‌ 15: در كارگاه‌ها و موسساتی‌ كه‌ برای‌ مبارزه‌ با حریق‌ دستگاه‌های‌ ثابت‌ آب‌ پاش‌ خودكار بكار برده‌ می‌شود شیرهای‌ اصلی‌ كنترل‌ آب‌ این‌ دستگاه‌ها باید در تمام‌ اوقات‌ باز نگاهداشته‌ شود و فقط‌ به‌ دستور یك‌ شخص‌ مسئول‌ می‌توان‌ شیرهای‌ مذكور را برای‌ قطع‌ نمودن‌ جریان‌ آب‌ در داخل‌ دستگاه‌ها بست‌.

ماده‌ 16: شیرهای‌ مذكور در ماده‌ (15) بایستی‌ مجهز به‌ اسباب‌ الكتریكی‌ خودكار صوتی‌ بوده‌ تا در صورت‌ بسته‌ شدن‌ به‌ اطاق‌ متصدی‌ مربوطه‌ اعلام‌ خطر شود.

ماده‌ 17: فاصله‌ سر آب‌ پاشهای‌ خودكار از اشیاء مورد حفاظت‌ و سایر نقاط‌ اطراف‌ آنها باید از 60 سانتیمتر (12 اینچ‌) كمتر نباشد.

ماده‌ 18: دستگاه‌های‌ ثابت‌ خودكاری‌ كه‌ با كف‌ یا انیدرید كربنیك‌ و غیره‌ برای‌ خاموش‌ كردن‌ مواد قابل‌ احتراق‌ و اشتعال‌ در كارگاه‌ها نصب‌ گردیده‌ باید همیشه‌ طبق‌ اصول‌ فنی‌ آماده‌ بكار نگاهداشته‌ شود.

 

خاموش‌ كننده‌های‌ دستی‌ و چرخ‌ دار

ماده‌ 19: كلیه‌ كارگاه‌ها و موسسات‌ صنعتی‌ اعم‌ از اینكه‌ در آنها وسیله‌ حفاظتی‌ از نوع‌ دستگاه‌های‌ تصویب‌ شده‌ ثابت‌ خودكار وجود داشته‌ یا نداشته‌ باشد باید برای‌ حفاظت‌ علیه‌ حریقهای‌ كوچك‌ اتفاقی‌ به‌ خاموش‌ كننده‌های‌ دستی‌ مناسب‌ با نوع‌ حریق‌هایی‌ كه‌ ممكن‌ است‌ از نقطه‎نظر كیفیت‎كار و موادی‌ كه‌ دركارگاه‌ها و موسسات‎مذكور وجودداردمجهز‎باشد.

ماده‌ 20: خاموش‌ كننده‌های‌ دستی‌ و چرخدار را باید پیوسته‌ در مكانی‌ مناسب‌ و مشخص‌ كه‌ احتمال‌ بروز حریق‌ در آن‌ كمتر و دسترسی‌ به‌آن‌ آسان‌تر است‌ نگاهداری‌ نمود و محل‌ نصب‌ یا نگاهداری‌ آنها بایستی‌ با رنگ‌ قرمز مشخص‌ شود.

ماده‌ 21: در مواردی‌ كه‌ مواد سوختنی‌ غیر از آنچه‌ در مواد 22، 23 و 24 آتی‌ ذكر می‌شود درمعرض‌ حریق‌ قرارگیرند وسایل‌ قابل‌ حمل‌ مبارزه‌ با آتش‌ می‌تواند شامل‌ لوازم‌ زیرباشد.

سطل‌ آب‌ - سطل‌ شن‌ - شلانگهای‌ قرقره‌ای‌ با استفاده‌ از شیر آب‌ عمومی‌ یا از مخازن‌ مرتفع‌ آب‌ - خاموش‌ كننده‌های‌ محتوی‌ مواد سودا اسید یا آب‌ گاز و ضمناً در مواقعی‌ كه‌ برودت‌ هوا باعث‌ انجماد آب‌ می‌شود بایستی‌ تدابیر احتیاطی‌ برای‌ جلوگیری‌ از یخ‌ زدن‌ آب‌ در شیرها و یخ‌ زدن‌ خاموش‌ كننده‌های‌ سودا اسید و آب‌ گاز بكار برد.

ماده‌ 22: برای‌ خاموش‌ نمودن‌ حریقهای‌ مایعات‌ قابل‌ اشتعال‌ و انواع‌ مختلف‌ روغنها و رنگها نباید از خاموش‌ كننده‌های‌ آبی‌ استفاده‌ شود بلكه‌ باید از خاموش‌ كننده‌های‌ حاوی‌ كف‌ یا پودر شیمیایی‌ و خاموش‌ كننده‌هایی‌ از نوع co2 و سایر خاموش‌ كننده‌های‌ معادل‌ آن‌ استفاده‌ گردد.

ماده‌ 23: چنانچه‌ حریق‌ در مكانی‌ روی‌ دهد كه‌ تجهیزات‌ الكتریكی‌ كه‌ دارای‌ جریان‌ الكتریسیته‌ است‌ در معرض‌ آتش‌ سوزی‌ قرار گرفته‌ باشد در این‌ صورت‌ وسایل‌ و تجهیزات‌ قابل‌ حمل‌ فوق‌الذكر نباید شامل‌ كف‌ یا دستگاه‌های‌ آتش‌ نشانی‌ آبی‌ باشد، بلكه‌ بجای‌ آنها باید از خاموش‌ كننده‌های‌ حاوی‌ كف‌ یا پودر شیمیایی‌ یا سایر مواد معادل‌ استفاده‌ كرد علاوه‌ بر این‌ مسئله‌ شدت‌ و ضعف‌ جریان‌ الكتریسیته‌ در دستگاه‌هایی‌ كه‌ دچار حریق‌ گردیده‌ نیز باید مورد توجه‌ مامورین‌ آتش‌ نشانی‌ از نظر حفاظت‌ شخصی‌ قرار گیرد.

ماده‌ 24: برای‌ خاموش‌ كردن‌ حریق‌ پودر یا براده‌ فلزاتی‌ نظیر منیزیم‌ آلومینیوم‌ و غیره‌ باید از استعمال‌ هرگونه‌ مایع‌ و مواد خاموش‌ كننده‌ از نوع‌ سودا اسید كف‌ - پودر شیمیایی‌ و غیره‌ موكداً جلوگیری‌ بعمل‌ آورد و بایستی‌ با ایجاد دیواره‌ یا سدی‌ از شن‌ و ماسه‌ نرم‌ و خشك‌ گردسنگ‌ و سایر مواد خنثی‌ كه‌ به‌ مقدار فراوان‌ در محل‌ آماده‌ و در دسترس‌ گذاشته‌ شده‌ است‌ مانع‌ از توسعه‌ و پیشرفت‌ آتش‌ گردید و یا پودر مخصوصی‌ كه‌ به‌وسیله‌ كارخانه‌ سازنده‌ فلز منظور توصیه‌ شده‌ است‌ اقدام‌ به‌ خاموش‌ نمودن‌ آتش‌ نمود.

ماده‌ 25: در مورد خاموش‌ كننده‌های‌ دستی‌ و چرخدار مراتب‌ زیر را باید رعایت‌ نمود.

الف-بازرسی‌ ماهیانه‌ از كلیه‌ آنها به‎استثنای‌ نوع co2 كه‌ هر6ماه‌ یك‎مرتبه‌‎باید بازرسی‌ شود.

ب‌ - بازرسی‌ سالیانه‌ برای‌ اطلاع‌ از كیفیت‌ و كمیت‌ مواد خاموش‌ كننده‌ و در صورت‌ لزوم‌ برای‌ دوباره‌ پر كردن‌ آنها.

ج‌ - آزمایش‌ دو ساله‌ برای‌ تحت‌ فشار گذاشتن‌ بدنه‌ ظروف‌ خاموش‌ كننده‌ با فشاری‌ كه‌ از طرف‌ كارخانه‌ سازنده‌ تعیین‌ شده‌ است‌.

تبصره‌ - خاموش‎كننده‌ها را باید بلافاصله‌ پس‌ ازاستعمال‌ دوباره‌ پرنموده‌ و درمحل‎خود‎گذاشت‌.

ماده‌ 26: توجه‌ اشخاصی‌ را كه‌ در مبارزه‌ حریق‌ شركت‌ دارند باید به‌ خطرات‌ استعمال‌ خاموش‌ كننده‌های‌ از نوع‌ تتراكلرور دو كربن‌ و برومو دو متیل‌ در فضای‌ مسدود جلب‌ نمود زیرا مواد مذكور سمی‌ بوده‌ و در اثر حرارت‌ آتش‌ تجزیه‌ شده‌ و تولید بخارات‌ سمی‌ می‌نماید و نیز باید آنها را به‌ عملیات‌ شیمیایی‌ كه‌ در بعضی‌ موارد بین‌ مایعات‌ خاموش‌ كننده‌ مذكور و موادی‌ كه‌ برای‌ خاموش‌ كردن‌ آنها بكار رفته‌ است‌ رخ‌ می‌دهد آگاه‌ نمود.

 

فصل‌ دوم‌ - وسایل‌ اعلام‌ خطر و تمرین‌های‌ مربوط‌ به‌ اطفاء حریق‌

ماده‌ 27: كلیه‌ كارگاه‌ها كه‌ فعالیت‌ آنها امكان‌ مخاطرات‌ شدید یا نسبتاً مهم‌ آتش‌ سوزی‌ دارد باید مجهز به‌ وسایل‌ اعلام‌ وقوع‌ حریق‌ باشند این‌ وسایل‌ باید متعدد بوده‌ و اعلام‌ خطر در هر قسمت‌ از ساختمان‌ كارگاه‌ كه‌ به‌ صدا درآید برای‌ كلیه‌ اشخاصی‌ كه‌ در ساختمان‌ هستند بطور وضوح‌ قابل‌ استماع‌ باشد. (وسائل اعلام خطر حریق ممكن است دستی یا خودكار باشد)

ماده‌ 28: در هر طبقه‌ از ساختمان‌ كارگاه‌ بایستی‌ تعداد كافی‌ وسایل‌ اعلام‌ خطر حریق‌ دستی‌ وجود داشته‌ باشد و این‌ وسایل‌ را باید در جعبه‌های‌ شیشه‌ای‌ در محلی‌ قرار داد كه‌ برای‌ رسیدن‌ به‌ آنها طی‌ مسافت‌ بیش‌ از 30 متر (100 فوت‌) ضروری‌ نباشد.

ماده‌ 29: وسایل‌ اعلام‌ وقوع‌ خطر بایستی‌ به‌وسیله‌ رنگ‌ قرمز كه‌ در محل‌ نصب‌ آنها بكار رفته‌ كاملاً مشخص‌ باشند و به‌ سهولت‌ در دسترس‌ بوده‌ و در معبر طبیعی‌ فرار از آتش‌ قرار داشته‌ باشد.

ماده‌ 30: وسایل‌ اعلام‌ خطر حریق‌ باید از نقطه‌ نظر و نوع‌ آهنگ‌ صدا نسبت‌ به‌ كلیه‌ وسایل‌ صوتی‌ دیگر مشخص‌ بوده‌ و به‌ هیچوجه‌ برای‌ مقاصد دیگری‌ غیر از اعلام‌ خطر حریق‌ و یا احضار افراد برای‌ تمرین‌های‌ مبارزه‌ با حریق‌ مورد استفاده‌ قرار نگیرد.

ماده‌ 31: وسایل‌ اعلام‌ خطر حریق‌ كه‌ با نیروی‌ الكتریسیته‌ یا بخار بكار می‌افتد باید طوری‌ تعبیه‌ شود كه‌ از كار افتادن‌ نیروی‌ الكتریسیته‌ یا بخار كارگاه‌ مانع‌ از كار آنها نگردد.

 

تمرین‌های‌ تخلیه‌ ساختمان‌ در كلیه‌ كارگاه‌ها

ماده‌ 32: تمرین‌های‌ مربوط‌ به‌ تخلیه‌ كارگاه‌ها یا ساختمان‌ها را باید اقلاً هر 6 ماه‌ یك‌ مرتبه‌ انجام‌ داد تا بدین‌ وسیله‌ از خروج‌ منظم‌ افراد از ساختمان‌ها در موقع‌ بروز حریق‌ و جلوگیری‌ از وحشت‌ ترس‌ اطمینان‌ حاصل‌ شود.

ماده‌ 33: این‌ تمرین‌ها باید از طریق‌ تشكیلاتی‌ از طرف كارگاه‌ كه‌ قادر به‌ تنظیم‌ و هدایت‌ آن‌ باشد سرپرستی‌ گردد.

ماده34: تمرین‌های‌ تخلیه‌ بایدبطریقی‌ ترتیب‎داده‌ شود كه‌ باشرایط‌ حقیقی‌ وفق‌ داشته‌ باشد.

ماده‌ 35: كلیه‌ اشخاصی‌ كه‌ دركارگاه‌ بكاراشتغال‌ دارند باید درتمرین‌ تخلیه‌ شركت‌ نموده‌ و برای‌ استفاده‌ از خاموش‎كننده‌ها جهت‌ مبارزه‌ باحریق‌های‌ كوچك‌ آموزش‌‎كافی‌ داشته‎باشند.

 

تمرین‌های‌ مبارزه‌ با حریق‌

ماده‌ 36: در كارگاه‌هایی‌ كه‌ دارای‌ دسته‌های‌ آتش‌ نشانی‌ تعلیم‌ یافته‌ و مجهز می‌باشند تمرین‌های‌ آتش‌ نشانی‌ باید اقلاً ماهی‌ یك‌ مرتبه‌ انجام‌ گیرد و ارجح‌ آن‌ است‌ كه‌ تمرین‌های‌ نامبرده‌ بدون‌ اطلاع‌ قبلی‌ انجام‌ پذیرد.

ماده‌ 37: تمرین‌های‌ مبارزه‌ با حریق‌ مذكور در ماده‌ 36 باید تقریباً با شرایط‌ واقعی‌ تطبیق‌ نموده‌ و شامل‌ استعمال‌ وسایل‌ و تجهیزات‌ آتش‌ نشانی‌ باشد.

 

شركت‌ كاركنان‌ در مبارزه‌ با حریق‌

ماده‌ 38: در هر یك‌ از كارگاه‌ها كه‌ دارای‌ دسته‌های‌ آتش‌ نشانی‌ تعلیم‌ یافته‌ نمی‌باشد باید سعی‌ شود كه‌ تدریجاً كلیه‌ كاركنان‌ بخصوص‌ كلیه‌ نگهبانها را با طرز استعمال‌ و بكار انداختن‌ وسایل‌ و تجهیزات‌ مبارزه‌ با حریق‌ و همچنین‌ استفاده‌ از هر یك‌ از آنها در مقابل‌ نوع‌ حریقی‌ كه‌ برای‌ آن‌ منظور گردیده‌ كاملاً تربیت‌ و آماده‌ كرد تا در موقع‌ آتش‌سوزی‌ بتوانند تحت‌ رهبری‌ اكیپ‌های‌ مجهز و تعلیم‌ یافته‌ كارگاه‌ انجام‌ وظیفه‌ نمایند.

ماده‌ 39: در كارگاه‌ها باید كارگران‌ جدید الاستخدام‌ را به‌ كلیه‌ وسایل‌ و تجهیزات‌ مبارزه‌ با حریق‌، درهای‌ خروجی‌ و موارد استفاده‌ از آنها در موقع‌ پیش‌ آمد آتش‌ سوزی‌ آشنا نمود.

 

فصل‌ سوم‌- انبار كردن‌ و نگاهداری‌ مواد قابل‌ انفجار و مایعات قابل‌ اشتعال‌

مواد قابل‌ انفجار

ماده‌ 40: مواد قابل‌ انفجار تجارتی‌ را باید بر طبق‌ مقررات‌ خاصی‌ كه‌ به‌ تصویب‌ مقام‌ صلاحیت‌ دار رسیده‌ است‌ انبار و نگاهداری‌ نمود.

 

مایعات‌ قابل‌ اشتعال‌

ماده‌ 41: نگاهداری‌ و ذخیره‌ مایعات‌ قابل‌ اشتعال‌ بانقطه‌ سوخت Flashpoint  كمتر از 21 درجه‌ سانتیگراد كه‌ (با طریق‌ آزمایش Abelpensky  تعیین‌ گردیده‌) در محل‌ كار باید به‌ 18 لیتر آنهم‌ فقط‌ در ظروف‌ مخصوص‌ سر بسته‌ محدود كرد و دور از منابع‌ جرقه‌ و حرارت‌ قرار داد.

ماده‌ 42: مایعات‌ قابل‌ اشتعال‌ كه‌ در ظروف‌ سر بسته‌ نگاهداری‌ می‌شوند باید به‌ مقدار محدودی‌ كه‌ از طرف‌ مقام‌ صلاحیتدار تعیین‌ می‌شود در انباری‌ كه‌ از نقطه‌ نظر ساختمان‌ در مقابل‌ حریق‌ مقاومت‌ داشته‌ و بالای‌ سطح‌ زمین‌ قرار گرفته‌ و به‌وسیله‌ دیوارها و در و پنجره‌های‌ ضد حریق‌ خودكار از سایر قسمت‌های‌ ساختمان‌ مجزا می‌شود نگاهداری‌ كرد.

ماده‌ 43: در ساختمان‌ در و پنجره‌ و هر قسمت‌ مدخل‌ انبارهای‌ ماده‌ 42 نباید شیشه‌ شفاف‌ بكار رود و در صورت‌ لزوم‌ باید از شیشه‌ مات‌ استفاده‌ شود.

ماده‌ 44: نگاهداری‌ و ذخیره‌ مقادیر زیاد مایعات‌ قابل‌ اشتعال‌ فقط‌ در مخازن‌ مجزا و یا تانك‌های‌ مخصوصی‌ كه‌ در بالا یا زیر زمین‌ ساخته‌ شده‌ (مخازن‌ زیر زمینی‌ دارای‌ رجحان‌ بیشتری‌ می‌باشد) و به‌ فاصله‌ كافی‌ از ابنیه‌ دیگری‌ كه‌ از طرف‌ مقام‌ صلاحیتدار تعیین‌ می‌شود مجاز خواهد بود.

ماده‌ 45: برای‌ رسانیدن‌ مصرف‌ مواد قابل‌ اشتعال‌ قسمت‌های‌ مختلف‌ كارخانه‌ باید از لوله‌ استفاده‌ شود.

ماده‌ 46: از نظر نور در انبارهای‌ مذكور در ماده‌های‌ 42 و 44 بایستی‌ از چراغ‌های‌ با حباب‌ ضدشعله‌ استفاده‌ شود.

ماده‌ 47: انبار بایستی‌ مجهز به‌ وسایل‌ تهویه‌ طبیعی‌ و در صورت‌ لزوم‌ تهویه‌ مصنوعی‌ ضدشعله‌ باشد.

تبصره‌ -  كلیدها - فیوزها و سایر ادوات‌ و وسایل‌ الكتریكی‌ در این‌ گونه‌ انبارها بایستی‌ از نوع‌ ضد شعله‌ انتخاب‌ گردد.

ماده‌ 48: تدابیر موثری‌ باید اتخاذ شود كه‌ از چكه‌ و نشت‌ این‌ قبیل‌ مایعات‌ قابل‌ اشتعال‌ و نفوذ به‌ قسمت‌های‌ زیرین‌ ساختمان‌ و داخل‌ آبروها و مجاری‌ آب‌ جلوگیری‌ شود و ریخت‌ و پاش‌ اتفاقی‌ آنها به‌ میزانی‌ محدود گردد كه‌ متضمن‌ هیچگونه‌ خطری‌ نباشد و همچنین‌ از امكان‌ ایجاد هر قسم‌ مخلوط‌ قابل‌ اشتعال‌ و انفجار بخار و هوا مخصوصاً در حین‌ انتقال‌ مایعات‌ مورد بحث‌ ممانعت‌ شود.

 

گازهای‌ فشرده‌

ماده‌ 49: بطری‌های‌ مخازن‌ محتوی‌ گازهای‌ فشرده‌ را ممكن‌ است‌ فقط‌ در نقاط‌ باز نگاهداری‌ كرد مشروط‌ به‌ آنكه‌ بطور كافی‌ در مقابل‌ تغییرات‌ فوق‌ العاده‌ حرارت‌ - اشعه‌ مستقیم‌ خورشید - تراكم‌ برف‌ یا رطوبت‌ مداوم‌ از آنها حفاظت‌ شود.

ماده‌ 50: بطری‌های‌ گاز كه‌ در داخل‌ كارگاه‌ها انبار می‌گردد محوطه‌ نگاهداری‌ آنها بایستی‌ به‌وسیله‌ دیوارها یا موانعی‌ كه‌ در مقابل‌ آتش‌ و حرارت‌ استقامت‌ داشته‌ باشند محصور و مجزا گردد و در صورت‌ امكان‌ حتی‌ المقدور آنها را بطور قائم‌ (سر بطری‌ به‌ طرف‌ بالا) در گیره‌های‌ مخصوصی‌ كه‌ مانع‌ از زمین‌ افتادن‌ آنها می‌شود نگاهداری‌ كرد.

تبصره‌ -  انبار بطری‌ها و مخازن‌ گازهای‌ فشرده‌ باید دارای‌ تهویه‌ كافی‌ باشد.

ماده‌ 51: گازهای‌ فشرده‌ را به‌ هیچوجه‌ نباید نزدیك‌ و در مجاورت‌ مواد فوق‌ العاده‌ قابل‌ اشتعال‌ نگاهداری‌ كرد.

ماده‌ 52: در صورت‌ نشت‌ گازهای‌ قابل‌ اشتعال‌ بایستی‌ بلافاصله‌ منابع‌ حرارت‌ و جرقه‌ها را از بین‌ برده‌ و جریان‌ برق‌ را قطع‌ كرد و به‌ آتش‌ نشانی‌ شهر و فروشنده‌ این‌ قبیل‌ گازها اطلاع‌ داد و نسبت‌ به‌ تهویه‌ محل‌ اقدام‌ فوری‌ نمود.

ماده‌ 53: محل‌ انبار این‌ نوع‌ بطریها بایستی‌ حتی‌ الامكان‌ از سرایت‌ حریق‌ دور بوده‌ و مجهز به‌ دستگاه‌ ثابت‌ آب‌ پاش‌ خودكار باشد.

 

ذغال‌ سنگ‌ - سلولویید و سایر اجسام‌ جامد شدید الاشتعال‌

ماده‌ 54: جهت‌ نگاهداری‌ و ذخیره‌ مقادیر زیاد ذغال‌ سنگ‌ و جلوگیری‌ از احتراق‌ خود بخود چنانچه‌ در محل‌های‌ باز نگاهداری‌ شود بایستی‌ آن‌ را به‌ صورت‌ توده‌های‌ جداگانه‌ انبار نمود به‌طوری‌كه‌ ضخامت‌ قشر ذغال‌ در هیچ‌ نقطه‌ای‌ از توده‌های‌ انباشته‌ شده‌ بیش‌ از 3 متر از سطحی‌ كه‌ در معرض‌ هوا قرار گرفته‌ فاصله‌ نداشته‌ باشد.

ماده55: انبار ذغال‌سنگ‌ و ذغال‌ چوب‌ باید در محلی‌ قرار گیرد كه‌ در مجاورت‌ آتش‌ نبوده‌ و ساختمان‌ آن‎بایستی‌ از مصالح‌ مقاوم‌ در مقابل‌ حریق‌ ساخته‎شده‌ و دارای‌ تهویه‌ كافی‌ باشد.

ماده‌ 56: ذغال‌ سنگ‌ پودر شده‌ كه‌ درجه‌ حرارت‌ آن‌ از 65 درجه‌ سانتیگراد تجاوز كند قبل‌ از آنكه‌ در ظروف‌ و یا مخازن‌ ریخته‌ شوند باید به‌ قدر كافی‌ آنها را سرد نمود.

ماده‌ 57: سطل‌ها یا ظروف‌ مخصوص‌ نگاهداری‌ ذغال‌ پودر باید از مواد نسوز تهیه‌ و به‌ قسمی‌ محل‌ آنها انتخاب‌ شود كه‌ تشعشعات‌ حرارتی‌ دیگهای‌ بخار - كوره‌ها - لوله‌های‌ بخار یاسایر منابع‎حرارتی‌ نتوانند درجه‎حرارت‌ محتویات‎آنها را به‎میزان‌ مخاطره‌ انگیزی‌ بالاببرند.

ماده‌ 58: سلولویید و سایر مواد شدید الاشتعال‌ جامد را بایستی‌ فقط‌ در شرایطی‌ كه‌ از طرف‌ یك‌ مقام‌ صلاحیت‌ دار تعیین‌ گردیده‌ است‌ انبار نمود.

 

مواد بسته‌ بندی‌ شده‌

ماده‌ 59: مقادیر زیادتر تراشه‌ و مواد بسته‌ بندی‌ شده‌ قابل‌ اشتعال‌ را باید در ساختمان‌های‌ مجزا یا در اطاق‌های‌ مقاوم‌ در مقابل‌ حریق‌ یا اطاق‌هایی‌ كه‌ از دیوارهای‌ فلزی‌ ساخته‌ شده‌ و با درهای‌ فلزی‌ مجهز گردیده‌ نگاهداری‌ شوند.

ماده‌ 60: در اطاق‌های‌ مذكور در ماده‌ 59 به‌ هیچوجه‌ نباید دریچه‌ و مدخلی‌ كه‌ در آن‌ شیشه‌ شفاف‌ بكار رفته‌ وجود داشته‌ باشد استفاده‌ از شیشه‌های‌ مات‌ مانعی‌ ندارد.

ماده‌ 61: چنانچه‌ مواد مذكور فوق‌ مقدارشان‌ كم‌ باشد می‌توان‌ آنها را در صندوقهای‌ فلزی‌ سرپوش‌ دار نگاهداری‌ كرد.

 

استعمال‌ دخانیات‌

ماده‌ 62: استعمال‌ دخانیات‌ - روشن‌ كردن‌ و همراه‌ داشتن‌ كبریت‌ - فندك‌ و هر گونه‌ اشیاء مولد شعله‌ یا جرقه‌ بایستی‌ در كلیه‌ نقاطی‌ كه‌ در آنها مواد قابل‌ احتراق‌ مواد قابل‌ اشتعال‌ و یا مواد انفجار نگاهداری‌ و یا بكار برده‌ می‌شود ممنوع‌ باشد.

 

فصل‌ چهارم‌ - از بین‌ بردن‌ فضولات‌ و جمع‌ آوری‌ فضولات‌

ماده‌ 63: در مواردی‌ كه‌ فضولات‌ صنعتی‌ قابل‌ احتراق‌، اشتعال‌ و قابل‌ انفجار با وسایل‌ مكانیكی‌ به‌ خارج‌ حمل‌ نمی‌شود به‌ هیچوجه‌ نباید اجازه‌ داد كه‌ در سطح‌ كارگاه‌ها متراكم‌ گردد بلكه‌ بایدآنها را درصندوقهای‌ فلزی‌ سرپوش‎دار جمع‌آوری‌ و مرتب‌ به‎خارج‌ حمل‌‎كرد.

ماده‌ 64: در كلیه‌ محل‌هایی‌ كه‌ فضولات‌ آغشته‌ به‌ روغن‌ كهنه‌ پاره‌هایی‌ كه‌ برای‌ تمیز نمودن‌ ماشین‌ آلات‌ و یا كارهای‌ دیگر مورد استفاده‌ قرار می‌گیرد و همچنین‌ فضولاتی‌ كه‌ ممكن‌ است‌ بخودی‌ خود آتش‌ گیرند وجود دارد بایستی‌ در صندوق‌های‌ فلزی‌ سرپوش‌ دار نگاهداری‌ شوند.

 

از بین‌ بردن‌ فضولات‌

ماده‌ 65: محتویات‌ ظروف‌ و صندوقهای‌ مذكور در ماده‌ 63 و 64 را باید بطور مرتب‌ به‌ خارج‌ كارگاه‌ حمل‌ و سوزانید و یا در زیر خاك‌ دفن‌ نمود مگر در مواردی‌ كه‌ باید آنها را عدل‌بندی‌ نموده‌ و طبق‌ برنامه‌ به‌ خارج‌ حمل‌ كرد.

ماده‌ 66: فضولات‌ مواد قابل‌ اشتعالی‌ كه‌ به‌ صورت‌ عدل‌ بندی‌ در می‌آیند باید در انبارهایی‌ كه‌ دیوار و درب‌ آنها فلزیست‌ یا در ساختمانی‌ كه‌ از مصالح‌ نسوز ساخته‌ شده‌ دور از كارگاه‌ نگاهداری‌ گردد این‌ فضولات‌ را اقلاً ماهی‌ یك‌ مرتبه‌ باید به‌ خارج‌ حمل‌ كرد.

ماده‌ 67: می‌توان‌ مدت‌ مذكور در ماده‌ فوق‌ را در صورتی‌ كه‌ انبار داری‌ فاصله‌ كافی‌ طبق‌ نظر مقام‌ صلاحیتدار از كارگاه‌ باشد تمدید نمود ولی‌ مدت‌ تمدید نباید تا حدی‌ باشد كه‌ فضولات‌ جمع‌ آوری‌ شده‌ تولید خطر بنماید.

 

سوزاندن‌ فضولات‌

ماده68: فضولات‌ و زباله‌ها را بایستی‌ دركوره‌های‌ مخصوص‎انسینراتور (Incinerator) سوزاند.

ماده‌ 69: در كارخانجاتی‌ كه‌ فضولات‌ را برای‌ ایجاد حرارت‌ مورد استفاده‌ قرار می‌دهند بایستی‌ فوراً آنها را سوزاند.

ماده‌ 70: در مواردی‌ كه‌ فضولات‌ در هوای‌ آزاد سوزانده‌ می‌شود این‌ عمل‌ نباید در فاصله‌ای‌ كمتر از 15 متر (50 فوت‌) از ساختمان‌های‌ قابل‌ احتراق‌ و 6 متر (20 فوت‌) در سایر ساختمان‌ها انجام‌ گیرد.

ماده‌ 71: احتیاطات‌ لازم‌ برای‌ حفظ‌ اشخاصی‌ كه‌ فضولات‌ را می‌سوزانند باید بعمل‌ آید.

ماده‌ 72: فضولات‌ شدید الاشتعال‌ را باید جداگانه‌ سوزاند.

 

ذغال‌ و دوده‌

ماده‌ 73: برای‌ جمع‌ آوری‌ و انبار كردن‌ مواد نیم‌ سوخته‌ و ذغال‌ها یا قشرهایی‌ كه‌ از تراشیدن‌ و تمیز نمودن‌ داخل‌ لوله‌های‌ حامل‌ مواد نفتی‌ كوره‌های‌ دستگاه‌های‌ پالایشگاهها و دوده‌های‌ سایر كوره‌ها حاصل‌ می‌شود باید از محفظه‌های‌ دائمی‌ غیر قابل‌ اشتعال‌ یا محل‌های‌ بی‌ خطر دیگری‌ در داخل‌ كارگاه‌ها كه‌ حداقل‌ 15 متر (50 فوت‌) دورتر از ساختمان‌های‌ اصلی‌ ساخته‌ می‌شود استفاده‌ گردد و سپس‌ آنها به‌ وسایل‌ لازم‌ معدوم‌ نمود.

ماده‌ 74: پوست‌ها و قشرهایی‌ كه‌ از تمیز نمودن‌ داخل‌ ظرفهای‌ محتوی‌ گاز نفت‌ خام‌ و یا مواد تقطیری‌ تصفیه‌ نشده‌ جمع‌ آوری‌ می‌شود باید در بشكه‌های‌ فلزی‌ ریخته‌ و در زیر آب‌ نگاهداری‎شود و سپس‌ در اسرع‌ وقت‎آنها را در محل‌ بی‎خطری‌ در زیر خاك‌ مدفون‌‎ساخت‌.

 

فصل‌ پنجم‌ - جلوگیری‌ از حوادث‌ ناشی‌ از صاعقه‌

ماده‌ 75: در موارد زیر باید علیه‌ صاعقه‌ تدابیر حفاظتی‌ اتخاذ نمود.

الف‌ - ابنیه‌ و محل‌هایی‌ كه‌ در آنها مواد قابل‌ اشتعال‌ تهیه‌ - مصرف‌ و یا انبار می‌شود.

ب‌ - تانك‌های‌ مخزن‌ مایعات‌ نفتی‌ - روغنی‌ رنگ‌ و هر گونه‌ مایعات‌ قابل‌ اشتعال‌ دیگر.

ج‌ - دودكشهای‌ مرتفع‌.

ماده‌ 76:  در مناطقی‌ كه‌ صاعقه‌ بكرات‌ به‌ وقوع‌ می‌پیوندد تدابیر حفاظتی‌ مخصوصاً در موارد زیر باید اتخاذ گردد.

الف‌ -الواتورهای‌ غلات‌.

ب‌ - آسیاب‌های‌ مواد غذایی‌ و آرد.

ج‌ - ابنیه‌ مجرایی‌ كه‌ در آنجا مواد قابل‌ اشتعال‌ از قبیل‌ گازها - آبخره‌ گردها و غبارهای‌ متشكل‌ از الیاف‌ پشم‌ و پنبه‌ و نظائر آن‌ وجود دارد.

د - نوكهای‌ فلزی‌ - پایه‌های‌ فلزی‌ پرچم‌ در ساختمان‌های‌ مرتفع‌ و برجهای‌ آب‌.

 

اتصال‌ زمین‌ در ساختمان‌

ماده‌ 77: بناها - مخازن‌ و سایر ساختمان‌هایی‌ كه‌ سقف‌ یا بدنه‌ آنها دارای‌ پوشش‌ فلزی‌ بوده‌ و از نظر هدایت‌ الكتریسیته‌ بهم‌ متصل‌ می‌باشند ولی‌ بر روی‌ پایه‌ عایق‌ قرار گرفته‌اند باید از نظر الكتریكی‌ بطور صحیح‌ به‌ زمین‌ اتصال‌ داده‌ شود.

ماده‌ 78: از نظر جلوگیری‌ از مخاطرات‌ برق‌ ساكن‌ بایستی‌ مخازن‌ حاوی‌ مواد قابل‌ اشتعال‌ برجهای‌ عملیات‌ مواد قابل‌ اشتعال‌ و لوله‌های‌ معبر مواد قابل‌ اشتعال‌ دارای‌ اتصال‌ زمین‌ موثری‌ بوده‌ كه‌ اقلاً هر ششماه‌ یك‌ مرتبه‌ مورد معاینه‌ و آزمایش‌ دقیق‌ قرار گرفته‌ و در صورت‌ لزوم‌ تعمیر شود.

ماده‌ 79: در اماكنی‌ كه‌ امكان‌ ذخیره‌ شدن‌ برق‌ ساكن‌ در اشخاص‌ یا در اشیاء وجود داشته‌ و اشخاصی‌ یا اشیاء مذكور در معرض‌ تماس‌ با گازهای‌ قابل‌ اشتعال‌ یا انفجار قرار گیرند (مانندكیفیتی‌ كه‌ دراطاق‌ عمل‌ دربیمارستانها و غیره‌وجوددارد) برای‌ جلوگیری‌ از ایجاد جرقه‌ ناشی‌ از تخلیه‌ برق‌ ساكن‌ و دفع‌ خطرات‌ آن‌ بایستی‌ تدابیر لازم‌ اتخاذ و پیش‌بینی‌ شود.

 

برق‌ گیر و منضمات‌ آن‌

ماده‌ 80: ساختمان‌هایی‌ كه‌ از مصالح‌ عایق‌ الكتریسیته‌ ساخته‌ شده‌ و یا در ساختمان‌هایی‌ كه‌ پوشش‌ فلزی‌ آنها از نقطه‌ نظر هدایت‌ جریان‌ الكتریسیته‌ بهم‌ متصل‌ نیستند بایستی‌ با میله‌ برق‌ گیر رشته‌های‌ هادی‌ جریان‌ و اتصال‌ زمین‌ مجهز شوند.

ماده‌ 81: دودكشها و دستگاه‌های‌ تهویه‌ و اشیاء فلزی‌ دیگر كه‌ نسبت‌ به‌ بدنه‌ ساختمان‌ مرتفع‌ بوده‌ یا پیش‌ آمدگی‌ دارند باید بطریق‌ قابل‌ اطمینانی‌ به‌ سیستم‌ برق‌ گیر ساختمان‌ اتصال‌ داده‌ شود.

ماده‌ 82: اجسام‌ فلزی‌ كه‌ در داخل‌ بنایی‌ بكار رفته‌ و در فاصله‌ای‌ در حدود 1/80 متر (6 فوت‌) از سیم‌های‌ برق‌ گیر قرار گرفته‌ باید با آن‌ اتصال‌ داده‌ شود.

ماده‌ 83: در داخل‌ بنایی‌ كه‌ اجسام‌ فلزی‌ با ابعاد بزرگی‌ وجود دارد باید جسم‌ مذكور را از بالاترین‌ نقطه‌ در داخل‌ بنا به‌ زمین‌ اتصال‌ داد.

ماده‌ 84: اجسام‌ فلزی‌ كه‌ یكی‌ از ابعاد آنها بیش‌ از 1/8 متر (6 فوت‌) در داخل‌ یك‌ بنا باشد و به‌ فاصله‌ای‌ بیش‌ از 1/8 متر (6فوت‌) از سیم‌ برق‌ گیر قرار گرفته‌ باشد باید بطور مستقل‌ به‌ زمین‌ اتصال‌ داده‌ شود.

ماده‌ 85: كلیه‌ برق‌ گیرها و منضمات‌ آن‌ باید اقلاً هر 6 ماه‌ یك‌ مرتبه‌ بازرسی‌ و آزمایش‌ گردیده‌ و در صورت‌ لزوم‌ تعمیر گردد.

 

صاعقه‌ شكن‌

ماده‌ 86: در مورد كلیه‌ سیم‌های‌ هوایی‌ مربوط‌ به‌ روشنایی‌ - نیروی‌ برق‌ - تلفن‌ - رادیو و تلویزیون‌ كه‌ وارد ساختمان‌ می‌شود باید قبل‌ از ورود به‌ بنا مجهز به‌وسیله‌ صاعقه‌ شكن‌ بوده‌ مگر آنكه‌ از نظر فنی‌ وجود آن‌ ضروری‌ نباشد.

این‌ آیین‌نامه‌ مشتمل‌ بر 86 ماده‌ و 6 تبصره‌ به‌ استناد ماده‌ 47 قانون‌ كار تدوین‌ و در سی‌ و پنجمین‌ جلسه‌ شورایعالی‌ حفاظت‌ فنی‌ مورخ‌ 4 شنبه‌ 1340/6/1 به‌ تصویب‌ نهایی‌ رسیده‌ و قابل‌ اجراست‌.

  

(دانلود فایل PDF)

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه