آیین‌نامه ایمنی ‏مخازن آب و استخرها

 

هدف: ‏
هدف از تدوین این آیین‌نامه پیشگیری از حوادث منجر به صدمات جانی و ‏خسارات مالی در حین كار كارگران در محل مخازن آب و استخرها می‌باشد. با عنایت ‏به اینكه تا كنون آیین‌نامه‌ای تحت عنوان آیین‌نامه ایمنی در مخازن آب و استخرها ‏در مجوعه آیین‌نامه‌های مصوب شورای عالی حفاظت فنی وجود نداشته، بنابراین ‏آیین‌نامه مذكور برای زمان بهره‌برداری از مخازن و استخرها كه كارگران در آن محیط ‏اشتغال به‌كار دارند تدوین شده است. قابل ذكر است برای ایمنی در امور دیگر از ‏جمله ساخت، خرید حمل و نقل، نصب، مونتاژ و دمونتاژ باید نامه‌های دیگر مصوب ‏شورای عالی حفاظت فنی بهره‌برد.‏

فصل اول: (تعاریف)‏
مخزن: به كلیه محل‌های طبیعی و مصنوعی جمع‌آوری و ذخیره آب مخزن اطلاق ‏می‌شود. مانند انواع استخرها، محل‌های ذخیره آب و پسآب، حوضچه‌های پرورش ‏ماهی و میگو و موارد مشابه.‏
ـ مخازن آب برحسب موقعیت مكانی به سه دسته زیر تقسیم می‌شوند:‏
الف) مخزن آب هوائی: بسته به شرایط و نیازها با مصالح مناسب، در ارتفاع و ‏بالاتر از سطح زمین ساخته می‌شود.‏
ب) مخزن آب زمینی: با توجه به شرایط و نیازها، مانند استخرها در سطح زمین و ‏با مصالح مورد نظر احداث می‌شود.‏
ج) مخزن آب زیرزمینی: این نوع مخازن در زیر سطح زمین با مصالح مورد نظر و ‏برای مصارف خاص ساخته می‌شود.‏
مخازن آب برحسب نوع مصالح به شش دسته تقسیم می‌گردند:‏
‏1ـ مخازن بتنی.‏
‏2ـ مخازن فلزی.‏
‏3ـ مخازن با مصالح بنایی.‏
‏4ـ مخازن پلاستیكی.‏
‏5ـ مخازن فایبرگلاس.‏
‏6ـ مخازن با مصالح مركب.‏

فصل دوم ـ مخازن آب:‏
ماده1ـ در زمان طراحی انواع مخازن بایستی بررسی‌های زمین‌شناسی و ‏آزمایشات دقیق مكانیك خاك و لرزه خیزی و معیارهای فنی از جمله تعیین دقیق ‏بارهای استاتیك و دینامیك و عبور وسایل نقلیه به همراه استانداردهای ساخت و ‏بهره‌برداری رعایت شده باشد.‏
ماده2ـ كلیه مخازن بایستی مطابق آئین‌نامه و مقررات حفاظتی ساختمان ‏كارگاهها مصوب شورای عالی حفاظت فنی احداث شود.‏
ماده3ـ فاصله درختان مجاور مخازن، بایستی به‌اندازه‌ای باشد كه ریشه آنها ‏به‌پایه‌ها و دیواره‌های مخازن فشار وار ننماید.‏
ماده4ـ باید در محاسبه پایه‌های مخازن هوایی اصول استاتیك و دینامیك ‏رعایت شده از نقطه پایداری واجد استحكام كامل باشد و تحمل حداكثر فشار بارهای ‏وارده و فشارهای جانبی و بارهای معلق را داشته‌باشد
ماده5ـ تجهیزات مخازن شامل تجهیزات ورودی، خروجی، تخلیه، كنترل سطح ‏آب، سرریز، ارتفاع سنج و دبی‌سنج و غیره بایستی همواره بازدید و در صورت معیوب ‏بودن اصلاح گردند
ماده6ـ بدنه مخازن بایستی با توجه به‌شرایط جوی و محیطی و تغییرات دما ‏طراحی و ساخته شوند.‏
ماده7ـ از ایجاد هرگونه معبر، تاسیسات، ساختمانهای اداری و مسكونی و ‏پاركینگ روی مخزن زیرزمینی خودداری گردد.‏
ماده8ـ سقف مخزنها باید به خوبی آب‌بندی شده و دارای شیب مناسب برای ‏جلوگیری از تجمع آب باشد.‏
ماده9ـ لوله خروجی سرریز مخزن بایستی قابل مشاهده بوده و احتمال غرقاب ‏شدن آن وجود نداشته باشد.‏
ماده10ـ شیر تخلیه و خط انتقال تخلیه آب باید در خارج از مخزن نصب شود و ‏آب مخزن بصورت ثقلی دفع گردد.‏
ماده11ـ فاصله شیر تخلیه از مخزن باید به‌گونه‌ای باشد كه احتمال برگشت آب ‏مخزن در هنگام رسوب‌زدایی یا تعمیرات وجود نداشته باشد.‏
ماده12ـ سرریز مخازن نبایستی مستقیماً به سیستم فاضلاب یا زهكش آب باران ‏وصل شود.‏
ماده13ـ لوله‌های خروجی سرریز بایستی بصورتی باشد كه احتمال ورود اجسام ‏یا جانداران به آن ممكن نباشد.‏
ماده14ـ آب سطح مخازن نبایستی از حداقل تعیین شده پایین‌تر باشد تا از ‏مكش هوا یا ورود رسوبات پیشگیری گردد.‏
ماده15ـ برای دستیابی و بازدید از مخازن بایستی تعداد كافی دریچه برروی ‏سقف مخزن تعبیه شود.‏
ماده16ـ ظرفیت لوله خروجی بایستی از ظرفیت لوله ورودی بیشتر باشد.‏
ماده17ـ مخازن باید دارای سیستم تهویه مستقل باشند و از سرریز به‌عنوان ‏تهویه استفاده نشود.‏
ماده18ـ سیستم تهویه بایستی به نحوی باشد كه احتمال ورود آب باران و ‏آبهای سطحی، گرد و غبار، جانداران و غیره از طریق آنها به‌داخل مخزن وجود نداشته ‏باشد.‏
ماده19ـ ناودانها نباید وارد مخزن شده و یا از داخل مخزن عبور نمایند.‏
ماده20ـ در هواكشهای عصایی بایستی انتهای باز آن حداقل یك متر با سطح ‏تمام شده بام مخزن فاصله داشته و در نزدیكی سرآن توری نصب گردد.‏
ماده21ـ قبل از ورود به مخازن، باید به‌وسیله دستگاههای اندازه‌گیری از میزان ‏غلظت اكسیژن و همچنین گازهای سمی موجود در آنها اطلاعات كافی بدست آورد.‏
ماده22ـ افرادی كه برای شستشوی داخل مخازن اقدام می‌كنند بایستی مجهز ‏به وسایل و تجهیزات حفاظت فردی باشند.‏
ماده23ـ اسامی كلیه افرادی كه وارد مخزن می‌شوند به همراه ابزار و لوازمی كه ‏همراه دارند بایستی قبل از ورود، كنترل و ثبت شوند.‏
ماده24ـ افرادی كه وارد مخزن می‌شوند بایستی لباس كار مناسب و چكمه بلند ‏داشته باشند.‏
ماده25ـ در مواردی كه مواد ریز و جامد یا رسوبی در دیوار یا كف مخزن با ‏شعله‌افكن سوزانده می‌شوند بایستی تجهیزات ایمنی مناسب مانند ماسكهای تنفسی، ‏دستكش، كمربند ایمنی و طناب نجات، عینك حفاظتی و غیره در اختیار كارگران ‏قرار گیرد.‏
ماده26ـ كارگرانی كه امور مربوط به‌داخل مخازن را انجام می‌دهند باید از ‏سلامت جسمانی و روانی كامل برخوردار باشند.‏
ماده27ـ كلیه قسمتهای مخازن فلزی باید در فواصل زمانی مناسب از لحاظ ‏خوردگی بازدید و در صورت نیاز تمیز و رنگ‌آمیزی شوند.‏
ماده28ـ استفاده از علف‌كشها برای حذف گیاهان مزاحم بر روی سقف مخازن ‏زمینی مجاز نبوده و باید از روشهای مكانیكی یا سوزاندن بهره‌برد.‏
ماده29ـ سرلوله تخلیه بایستی در محل خشك قرار گیرد و هرگز با زمین یا آبی ‏كه در پای شیر تخلیه جمع می‌شود تماس پیدا نكند.‏
ماده30ـ نردبانهای مخازن هوایی بایستی مجهزبه حفاظ كمری باشد و راهرو ‏اطراف محیط مخزن نیز بایستی مجهز به نرده حفاظتی باشد.‏
ماده31ـ در زمان كار بر روی مخازن هوائی باید كارگران حتماً از كمربند ایمنی ‏و طناب‌نجات استفاده نمایند.‏
ماده32ـ لوله سرریز مخازن آب نبایستی در راستای نردبان مخازن باشد.‏
ماده33ـ باید همواره سیم اتصال زمین به بدنه فلزی كلیه مخازن هوائی و ‏زمینی و زیرزمینی وصل باشد.‏
ماده34ـ كلیه دستگاههای برقی مورد استفاده در مخازن كه در داخل آب قرار ‏می‌گیرند باید از نوع ضدآب و مجهز به سیستم اتصال زمین باشند.‏
ماده35ـ كلیه كابل‌ها، تجهیزات، متعلقات، اتصالات و موارد مشابه كه در ‏محیط‌های مرطوب مخازن مورد استفاده قرار می‌گیرند باید حتماً مجهز به سیستم ‏اتصال زمین (ارتینگ) باشند و رعایت كلیه دستورالعملهای مرتبط با ایمنی برق در ‏محیطهای مرطوب الزامی است.‏
ماده36ـ در صورت استفاده از مصالح تیرچه بلوك ویا دال بتونی برای پوشش ‏سقف مخازن لازم است كلیه محاسبات فنی به گونه‌ای صورت پذیرد تا سقف مخزن ‏كاملاً پایدار و مقاوم باشد.‏
ماده37ـ در مناطق سردسیر برای جلوگیری از یخ‌زدن آب، بایستی از مخازن ‏زیرزمینی (مدفون) بهره‌برد.‏
ماده38ـ قبل و بعد از انجام كارهایی مانند اندود كردن، تعمیر یا تمیز كردن ‏داخل مخازن یا كانالها كه ممكن است فاقد اكسیژن كافی باشد باید برای ممانعت از ‏استنشاق گازها، دود و غیره كارگران به وسایل فردی مناسب از قبیل كپسول و ‏لوله‌های اكسیژن، ماسك و غیره مجهز شوند.‏
ماده39ـ در زمان اندود كردن داخل مخازن یا انجام امور دیگر، بایستی دو یا ‏چند كارگر با هم مشغول به‌كار شوند به‌نحوی‌كه حتماً یك نفر خارج از مخزن مستقر ‏و بر كار بقیه نظارت داشته باشد.اشتغال انفرادی در این قبیل كارها ممنوع است.‏
ماده 40ـ در عملیات سرویس مخازن آب كارگران باید به لباس كار، ماسك، ‏دستكش، چكمه، عینك و سایر وسایل مناسب مورد نیاز مجهز شوند.‏
ماده41ـ نصب مخازن هوایی بایستی با استفاده از ماشین‌آلات و تجهیزات ‏مناسب و به‌وسیله اشخاص ذیصلاح صورت گیرد.‏
ماده42ـ در هنگام نصب كلیه تاسیسات و تجهیزات مربوط به مخازن اعم از ‏هوایی، زمینی، زیرزمینی و استخرها و غیره فقط افرادی كه آموزشهای ایمنی را دیده ‏باشند مجاز به كار هستند.‏
ماده43ـ در زمان نصب یا تعمیرات، در صورتیكه در داخل مخازن از موتورهای ‏احتراق داخلی استفاده می‌شود و یا نوع انجام كار به‌گونه‌ای است كه تولید دود، گاز، ‏بخار یا غیره را می‌نماید بایستی ضمن استفاده از وسایل حفاظت فردی، با رعایت ‏تدابیر فنی و نصب وسایل مناسب، منطقه تنفسی كارگران به‌طور موثر تهویه گردد.‏
ماده44ـ در هنگام تعمیر مخازن هوایی، حمل و نقل نمودن مواد و ابزارآلات ‏سنگین و حجیم بوسیله افراد، با استفاده از نردبان ممنوع است.‏
ماده45ـ برای تردد افراد از روی كانالهای ارتباطی مابین مخازن، باید پل‌هایی ‏در فواصل مناسب و مجهز به نرده حفاظتی بر روی كانال نصب گردد.‏
ماده46ـ خوردن، آشامیدن، استعمال دخانیات، خوابیدن و غیره در داخل مخازن ‏ممنوع است.‏
ماده47ـ روكشها و رنگهای مصرفی باید از نوع غیرسمی بوده و از نظر بهداشتی ‏مورد تائید باشند.‏

 

فصل سوم ـ استخرها:‏
ماده48ـ كلیه قسمتهای كف، دیوار، بدنه و سایر سطوح داخل استخر باید دارای ‏گوشه‌های گرد و بدون لبه تیز باشد.‏
ماده49ـ استفاده از پنلهای گچی برای ساخت سقف كاذب در استخرها ممنوع ‏است.‏
ماده50ـ كلیه سیم‌كشی‌ها باید دارای رنگ‌بندی مشخص باشد و از داخل لوله، ‏سینی و یا كانال مناسب عبور داده شود.‏
ماده51ـ نصب هواكش به‌منظور تهویه مناسب در محل استخرهای سرپوشیده ‏الزامی است.‏
ماده52ـ احداث فضایی به عرض حداقل 2 متر در حاشیه استخرهای سرپوشیده ‏و 4متر در حاشیه استخرهای سرباز شنا برای تردد كارگران و تعمیركاران، استراحت ‏شناگران و نظارت ناجیان غریق ضروری می‌باشد.‏
ماده53ـ نصب تابلونشان دهنده عمق در محل و فواصل مناسب در اطراف ‏استخر الزامی است.‏
ماده54ـ در اطراف استخرها، مانند مخزن آب آتش‌نشانی یا كشاورزی بایستی ‏حتماً نرده حفاظتی مناسب تعبیه گردد و محیط از روشنایی كافی برخوردار باشد.‏
ماده55ـ مصالح پوشش لبه‌های استخر باید از جنس غیرلغزنده باشد و همچنین ‏به رنگی باشد كه محدوده خطر مشخص باشد.‏
ماده56ـ پوشش داخلی كاسه استخر باید با سطوح صاف پوشانده شود، ‏به‌گونه‌ای كه تحت تاثیر عوامل شیمیایی مضر (مانند كلر محلول در آب) آسیب‌نبیند، ‏به‌سهولت تمیز شود و در تماس با بدن، ایمنی لازم فراهم باشد.‏
ماده57ـ نصب كلید و پریزها در محوطه داخلی استخرهای سرپوشیده ممنوع ‏است و بایستی در محل خشك و خارج از محیط استخر نصب شده و كلیه كابلها و ‏اتصالات و متعلقات برقی كه در درون آب قرار دارند بایستی از نوع ضدآب باشد.‏
ماده58ـ كلیه چراغهای نصب شده در داخل آب بایستی حداكثر با ولتاژ 12 ‏ولت و از نوع ضدآب بوده و در محلی كه احتمال برخورد افراد و اشیاء با آنها نباشد ‏نصب گردند.‏
ماده59ـ از قرار دادن و تجمع ابزارآلات در اطراف استخر بایستی اجتناب نمود.‏
ماده60 ـ كارگرانیكه در محل استخرها فعالیت دارند بایستی از كفش مخصوصی ‏استفاده نمایند كه مانع از لیزخوردن آنها گردد.‏
ماده61 ـ در اطراف استخرها از كف‌پوشها و مصالحی استفاده شود كه از ‏سرخوردن افراد جلوگیری بعمل آورد.‏
ماده62 ـ در صورت استفاده از نور طبیعی در محل استخرها و منابع آب ‏سرپوشیده بایستی ار پرده، شیشه‌های رنگی و یا كركره استفاده نمود تا از انعكاس و ‏خیره كنندگی نور در داخل استخرها جلوگیری شود.‏
ماده63 ـ وسایل كمكهای اولیه، باید همواره در محل استخرها موجودباشد.‏
ماده64 ـ در دیوارها و سقف استخرهای شنا باید از مصالح جاذب سرو صدا، ‏استفاده نمود. این مواد باید در برابر تخریب ناشی از اثرات مواد شیمیایی و رطوبت ‏مقاوم باشد.‏
ماده65 ـ باید بطور جدی از تردد افراد غیرمسئول در محوطه استخرها و مخازن ‏آب، جلوگیری شود.‏
ماده66 ـ در هنگام عملیات تعمیراتی و سرویس‌ها، در حین بهره‌برداری از ‏استخر افراد تعمیر كار باید به لوازم مناسب ایمنی از قبیل كمربند ایمنی و طناب ‏نجات جهت جلوگیری از سقوط در استخر مجهز باشند.‏
ماده67 ـ جهت ورود و خروج افراد به داخل استخر باید از نردبان‌های مطمئن و ‏در صورت ضرورت از طناب نجات استفاده شود.‏
ماده68ـ ولتاژ الكتریكی چراغ‌‌های روشنایی (دوره‌گرد) كه برای بازدید و كار ‏درقسمتهای تاریك و مرطوب به كار می‌رود نباید بیش از 24 ولت باشد.‏
ماده69ـ چراغهای روشنایی در قسمت دوشها و سرویسهای بهداشتی باید از نواع ‏ضدآب باشند.‏
ماده 70ـ سرویسهای بهداشتی، دوشها، رختكن و دیگر قسمتها، بایستی ‏به‌سیستم تهویه مناسب تجهیز شوند.‏
ماده71ـ كلیه وسایل و اتصالات فلزی و متعلقات آنها و همچنین نردبانها، ‏دستگیره‌ها و غیره باید دارای پوششهای ضدزنگ باشند.‏
ماده72ـ در استخرهای لجن و بخصوص مخازن هاضم لجن كه گازها و یا ‏مایعات قابل اشتغال وجود دارد استفاده از شعله‌های آزاد، استعمال دخانیات و ‏بكاربردن وسایل تولید جرقه و نظایر آن ممنوع است.‏

 

فصل چهارم ـ مقررات عمومی:‏
ماده73ـ رعایت دستورالعملهای سازنده در مورد نگهداری، سرویس و تعمیرات و ‏به ویژه روغن‌كاری قطعات جعبه دنده و محورها الزامی است.‏
ماده74ـ كلیه وسایل و تجهیزات جانبی مانند دبی سنجها بایستی براساس ‏توصیه سازنده مطابق دستورالعملها نگهداری، تعمیر و كنترل شوند.‏
ماده75ـ در مورد ارتفاع سنجها اعم از شناوری یا شاخصهای برقی و ابزار دقیق، ‏علاوه بر رعایت دستورالعملها، بازدیدهای عینی‌الزامی است.‏
ماده76ـ در ارتفاع سنجهای شناوری بایستی دقت شود كه سیم‌بكسل، طناب، ‏قرقره‌ها و توپی شناور در اثر استهلاك و یخ‌زدگی و زنگ‌‌زدگی‌گیر نداشته باشد.‏
ماده77ـ استفاده از تركیبات ضدعفونی كننده مانند كلر فقط با رعایت شرایط ‏زیر مجاز خواهدبود:‏
الف ـ وجود یك دستگاه ضدعفونی كننده مناسب به‌طوری كه بتواند ماده مذكور ‏را با میزان و غلظت لازم تامین نماید.‏
ب ـ تحت نظارت شخصی انجام شود كه كاملاً با مشخصات شیمیائی و فیزیكی ‏آن آشنا باشد و برای مقابله با حالتهای اضطراری كه ممكن است در عمل پیش بیاید ‏كاملاً تعلیم دیده باشد.‏
ج ـ شرایط ایمنی و درمانی كافی برای محافظت پرسنل استفاده كننده از این ‏مواد مهیا باشد.‏
د ـ رعایت دستورالعملهای صادره از طرف وزارت بهداشت، درمان و آموزش ‏پزشكی الزامی است.‏
ماده78ـ ظرف محتوی هیپوكلریت سدیم باید در شرایطی نگهداری شود تا از ‏فساد و تبخیر كلر آن جلوگیری بعمل آید.‏
ماده79ـ هیپوكلریت كلسیم باید در محلی خنك، خشك و تاریك انبار شود تا ‏میزان اتلاف كلرفعال حین ذخیره‌سازی حداقل گردد.‏
ماده80 ـ هنگام تعمیرات دستگاههای كلرزنی حتماً باید شیرهای سیلندر ‏محتوی گاز كلر كاملاً بسته‌شود و گاز كلر باقیمانده در لوله‌ها و دستگاه كلرزنی تخلیه ‏گردد.‏
ماده81 ـ بازدیدهای روزانه از محل استقرار دستگاه كلرزنی و همچنین در مدار ‏قرار دادن سیلندرهای كلر، همواره باید توسط دو نفر انجام گیرد تا در صورت بروز ‏خطر، مقابله با آن امكان پذیر باشد.‏
ماده82 ـ در اتاق كلرزنی باید بطرف بیرون باز شود و دارای دستگیره داخلی از ‏نوع اضطراری باشد.‏
ماده83 ـ در صورت استفاده از دستگاه جت آب برای نظافت دیواره‌های ‏استخرها و مخازن باید علاوه بر استفاده از وسایل حفاظت فردی، با توجه به صدای ‏زیاد دستگاه از گوشی حفاظتی استفاده نمود.‏
ماده84ـ قبل از شروع هر عملیات با دستگاه جت آب بایستی از سالم بودن ‏شیلنگهای دستگاه اطمینان حاصل شود.‏
ماده85 ـ تردد افراد متفرقه از نزدیكی محل عملكرد دستگاه جت آب ممنوع ‏است.‏

 

فصل پنجم ـ پسآب:‏
ماده86 ـ جمع‌آوری پساب‌ها باید كانال یا لوله صورت پذیرد و انتقال آن ‏به‌استخرها و مخازن به‌نحوی باشد كه امكان انتشار و تماس با كارگران وجود نداشته ‏باشد.‏
ماده87 ـ كانالها و لوله‌های جمع‌آوری و انتقال پساب باید به‌گونه‌ای باشد تا آب ‏به‌راحتی از داخل آنها عبور نماید و از گیر كردن ضایعات همراه آب ممانعت گردد.‏
ماده88 ـ كانالهای روباز جمع‌آوری پساب، باید به‌وسیله نرده حفاظتی و یا در ‏پوش‌های مناسب پوشانده شوند.‏
ماده89 ـ پساب‌ها باید به‌نحوی وارد شبكه جمع‌آوری گردد كه از انتشار و جاری ‏شدن در سطح محیط ممانعت بعمل آید.‏
ماده90ـ در اطراف استخر جمع‌آوری پسآب، باید تابلوهای هشدار دهنده نصب ‏گردد.‏
ماده91ـ اطراف استخرهای پسآب، كه امكان حضور كارگر و یا افراد متفرقه در ‏آنجا وجود دارد باید نرده‌های حفاظتی مناسب نصب گردد.‏
ماده92ـ بدنه استخرهای پسآب بایستی با مصالحی ساخته شود كه امكان ‏شستشو، لایروبی و نظافت آن به‌راحتی میسر گردد.‏
ماده93ـ شرایط ایمن و منطبق بر آئین‌نامه‌های حفاظتی باید در طراحی محل ‏نصب تاسیسات برقی و همچنین كلیدهای قطع و وصل برق، پریزها، سیم‌كشی‌ها و ‏غیره رعایت گردد.‏
ماده94ـ این آئین‌نامه مشتمل بر 94 ماده و به استناد مواد85 و 91 قانون كار ‏جمهوری اسلامی ایران در جلسه مورخ 1386/2/19 شورای عالی حفاظت فنی مورد ‏بررسی نهایی و تصویب قرار گرفت و در تاریخ 1386/4/7 به تصویب وزیر كار و ‏اموراجتماعی رسید.‏

 

(دانلود فایل PDF)

خبرنامه

اطلاعات تماسی

تلفن : ۰۲۱۲۲۹۲۴۹۸۷

ایمیل :‌ info [@] safetymmesage [dot] com

درباره پیام ایمنی

فعاليت سايت پیام ایمنی از سال 1382 همزمان با انتشار نشریه پیام ایمنی آغاز گرديد. هدف ما از طراحی اين سايت، ايجاد مرجعی کامل و كارآمد از موضوعات ایمنی، بهداشت، محیط‏ زیست و آتش‏ نشانی، به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان در كشور است.


طراحی سایت و طراحی گرافیک توسط استودیو طراحی حاشیه