خطا
  • RokSprocket needs the RokCommon Library and Plug-in installed and enabled. The RokCommon System Plug-in needs to be before the RokSprocket System Plug-in in the Plug-in Manager

آیین‌نامه سیستم اتصال به زمین (ارتینگ)

 

آیین‌نامه سیستم اتصال به زمین (ارتینگ)

  

 

فصل اول ـ تعاریف
این فصل به تعریف اصطلاحها و كلمه‌های بكار رفته در آئین‌نامه می‌پردازد.
1ـ زمین (ارت)1:
رسانندگی جرم زمین را در صورتی كه پتانسیل الكتریكی در هر نقطه از زمین به صورت قراردادی برابر صفر در نظر گرفته شود، زمین (ارت) می‌نامند.
2ـ سیستم اتصال به زمین (ارتینگ)2:
یك یا چند الكترود همراه با سیمهای ارت را كه قابلیت اتصال به ترمینال اصلی داشته باشند، سیستم اتصال به زمین (ارتینگ) می‌نامند.
3ـ الكترود ارت (زمین)3:
رسانا یا گروهی از رساناهای متصل به هم است كه اتصال الكتریكی به زمین را فراهم می‌كنند.
4ـ مقاومت الكترود ارت4:
مقاومت بین ترمینال اصلی زمین و كره زمین است.
5 ـ امپدانس حلقه اتصال به زمین5:
امپدانس حلقه جریان اتصالی زمین است كه شروع و پایان آن نقطه اتصالی است و با ZS نشان داده می‌شود.
ـ حلقه اتصالی زمین در سیستمهای مختلف به شرح ذیل است:
الف ـ سیستمهای TN
نقطه شروع (محل اتصالی)، از بدنه دستگاه به ترتیب به سیم ارت، شینه ارت، شینه نول، نقطه ترانس، سیم‌پیچ ترانس، سیم فاز اتصالی و نقطه اتصال به بدنه.
ب ـ سیستمهای TT  و IT
نقطه شروع (محل اتصالی)، سیم اتصال به زمین، الكترود زمین، زمین، الكترود سیستم، شینه نول، نقطه صفر ترانس، سیم فاز اتصالی و نقطه اتصالی.
6 ـ اتصالی:
حالتی از مدار است كه جریان در مسیری غیرعادی یا بدون اینكه پیش‌بینی شده باشد یا در نظر گرفته شود، جاری می‌شود. این جریان امكان دارد از نقص در عایق‌بندی یا از بستهای به كار رفته بر روی عایق رساناها ناشی شود.
7 ـ جریان اتصال به زمین (جریان اتصال كوتاه)6 :
اضافه جریانی است كه در نتیجه بروز اتصالی با امپدانسی قابل چشم‌پوشی بین هادیهای با پتانسیلهای مختلف در شرایط عادی كار برقرار شود.
8 ـ جریان نشتی زمین7 :
جریان جاری به زمین یا رساناهای دیگری را كه مدار الكتریكی آنها به زمین راه دارد، جریان نشتی زمین می‌نامند. در صورت استفاده از خازن در مدارها، امكان دارد جریان مذكور دارای مقدار جزء خازنی هم باشد.
9ـ سیم اتصال به زمین (سیم ارت)8 :
سیم حفاظتی را گویند كه ترمینال اصلی ارت تأسیسات را به الكترود ارت یا سایر قسمتهای اتصال به زمین وصل می‌كند.
10ـ سیم خنثی (نول)9 :
سیمی متصل به نقطه خنثی در سیستم (صفر زمین) كه قادر است انرژی الكتریكی را انتقال دهد.
11ـ هادی‌ حفاظتی (PE)10 :
در بعضی از اقدامات حفاظتی برای تأمین ایمنی در برابر برق‌گرفتگی لازم است با استفاده از هادی حفاظتی قسمتهای زیر به همدیگر وصل شوند:
ـ بدنه‌های هادی؛
ـ قسمتهای هادی بیگانه؛
ـ ترمینال اصلی زمین؛
ـ الكترود زمین؛
ـ نقطه صفر ترانس (نقطه خنثی)؛
12ـ سیم غلافدار فلزی به منظور زمین كردن:
یك نوع سیستم سیم‌كشی است كه در آن سرتاسر طول یك یا چند سیم عایق‌دار توسط نوار یا غلاف فلزی پوشانده شده و مانند هادی PEN  عمل می‌كند.
13ـ سیم مشترك ارت ـ نول  (PEN)11:
سیمی را كه به طور مشترك، هم كار سیم اتصال به زمین و هم كار سیم نول را انجام دهد، سیم PEN می‌نامند.
14ـ قسمتهای بی‌حفاظ (روباز) هادی:
قسمت بی حفاظ از تجهیزات را كه قابل لمس بوده و حامل برق نیست، اما امكان برقدار شدن در شرایط اتصالی را دارد، قسمت بی‌حفاظ هادی می‌نامند.
15ـ ترمینال اصلی اتصال به زمین (ارتینگ)12 :
ترمینال یا شینه‌ای را گویند كه برای اتصال به سیمهای محافظ تهیه شده و سیمهای هم‌پتانسیل‌كننده و سیمهای اتصال به زمین (ارت)، یا هر وسیله‌ای كه به عنوان اتصال به زمین (ارتینگ) به كار می‌رود، به آن وصل می‌شوند.
16ـ قسمتهای برقدار13 :
سیم یا قسمتهایی از رسانا را كه برای استفاده‌های معمولی برقدار شده‌اند، قسمتهای برقدار می‌نامند.
سیم نول نیز شامل این قسمتهاست، اما طبق قرارداد، سیم PEN (سیم مشترك ارت ـ نول) به عنوان قسمت برقدار محسوب نمی‌شود.
17ـ پتانسیل زمین (ارت)14 :
پتانسیل الكتریكی ایجاد شده نسبت به جرم موجود زمین یا نسبت به سطح زمین اطراف الكترود ارت را هنگامی كه جریان الكتریكی از الكترود به زمین جاری شود، پتانسیل زمین می‌نامند.
18ـ كرادیان پتانسیل (در یك نقطه از زمین)15 :
اختلاف پتانسیل اندازه‌گیری شده بر واحد طول یك نقطه را در جهتی كه پتانسیل بیشترین مقدار را داشته باشد، گرادیان پتانسیل می‌نامند.
19ـ دستگاههای سیار (قابل حمل) 16 :
دستگاههای الكتریكی را می‌نامند كه در حال حركت كار می‌كنند یا اینكه می‌توانند به آسانی از محلی به محل دیگر حركت داده شوند. در حالی كه به پست توزیع برق متصل هستند.
20ـ قسمتهایی كه به طور همزمان با هم قابل دسترسی هستند17 :
سیمها یا قسمتهای رسانا كه به طور همزمان در موقعیتهای مخصوصی قابل لمس هستند. این قسمتها شامل بدنه‌های برقدار، قسمتهای بدون حفاظ (روباز)، هادیهای بیگانه، سیم ارت و الكترودهای ارت هستند.
21ـ دستگاه پس ماند جریان RCD18 :
دستگاه سوئیچینگ مكانیكی یا مجموعه‌ای از دستگاهها كه در شرایط مشخصی سبب بازنگه‌داشتن اتصالات در مواقعی می‌شوند كه پس‌ماند جریان به مقدار معینی رسیده باشد.
22ـ هادی بیگانه:
قسمتی از رساناها را كه احتمال ایجاد پتانسیل، به ویژه پتانسیل ارت در آنها وجود دارد و قسمتهای شكل‌یافته‌ای از تجهیزات الكتریكی نیستند، هادی بیگانه می‌نامند.
23ـ وسایل قطع و وصل و كنترل19 (قبل یا بعد از تابلو)
تجهیزاتی است كه برای وصل یك مدار الكتریكی با هدف ذیل پیش‌بینی می‌شود:
ـ حفاظت
ـ كنترل
ـ جدا كردن
ـ انجام عملیات قطع و وصل
24ـ تابلو20 (مجموعه‌ای از تجهیزات قطع و وصل و كنترل):
تركیبی است از فیوزها، لوازم قطع و وصل و رله‌های كنترل كه كلیه اتصالات الكتریكی و مكانیكی بین آنها و نیز وسایل اندازه‌گیری مانند آمپرمتر یا ولتمتر را نیز شامل می‌شود.
25ـ حصار 21 :
حفاظی است كه از تماس مستقیم با ولتاژهای خطرناك جلوگیری می‌كند. مانند حصار ترانس پست برق فشار قوی.
26ـ باتری22 :
یك سیستم الكتروشیمیایی است كه قادر به ذخیره انرژی الكتریكی دریافتی به صورت شیمیایی است و آن را از طریق تبدیل، باز پس می‌دهد.
27ـ كانال كابل23 :
محفظه یا پوششی است كه بالای زمین یا داخل آن قرار دارد و در بعضی موارد دارای تهویه است و ابعاد آن اجازه ورود افراد را به داخل آن نمی‌دهد، ولی امكان دسترسی به هادیها یا كابلها در تمامی طول آن امكان‌پذیر است.
28 ـ سینی كابل24 :
تكیه‌گاه پایه داری برای كابل است كه لبه‌های آن برگشته و بدون پوشش است و ممكن است دارای منافذ پرس شده باشد.
29ـ تونل كابل25 :
محفظه‌ای است به شكل راهرو و آدم‌رو، حامی سازه‌های نگهدار برای هادیها یا كابلها و مفصلها كه دسترسی آزاد برای افراد در تمام طول آن ممكن باشد.
30ـ مدار (برقی دریك تأسیسات) 26 :
مجموعه‌ای از تجهیزات الكتریكی كه از منبعی واحد تغذیه كنند و در برابر اضافه جریانها به كمك وسیله واحدی حفاظت شوند.
31ـ مدار توزیع (از یك تأسیسات)27 :
مداری است كه یك تابلوی برق را تغذیه می‌كند.
32ـ كلید خودكار28 :
وسیله مكانیكی قطع و وصل است كه قادر است در شرایط عادی مدار جریانها را قطع یا وصل كند و در شرایط غیرعادی مانند اتصال كوتاه، جریانی را به مدت كوتاه از خود عبور دهد یا قطع كند.
33ـ جریان طراحی (یك مدار)29 :
شدت جریانی است كه پیش‌بینی می‌شود در حالت عادی از مدار عبور كند.
34ـ جریان مجاز حرارتی (یك هادی)30 :
حداكثر شدت جریان است كه می‌تواند به طور دایم و در شرایط معین از هادی عبور كند، بدون آنكه دمای دایمی آن از مقدار مشخص تجاوز كند.
35ـ اضافه جریان31 :
هر شدت جریانی كه از مقدار اسمی تجاوز كند. در مورد هادیها مقدار اسمی برابر جریان مجاز حرارتی است.
36ـ جریان اضافه بار (یك مدار) 32 :
اضافه جریان در مداری است كه خرابی الكتریكی ندارد.
37ـ شدت جریان عملیاتی قراردادی (مربوط به یك وسیله حفاظتی)33 :
شدت جریان معینی است كه سبب می‌شود وسیله حفاظتی در مدت مشخصی كه به آن زمان قراردادی گویند، عمل كند.
38 ـ تماس مستقیم34 :
تماس افراد یا احشام است با قسمتهای برقدار، مانند تماس با سیم فاز یا تماس با سیم فاز و نول.
39ـ تماس غیرمستقیم35 :
تماس افراد یا احشام با قسمتهای معیوب الكتریكی مانند تماس با كلید یا پریز معیوب یا بدنه فلزی برقدارشده كه در حالت عادی برقرار نیستند.
40ـ ترمینال اصلی زمین (شینه ارت) 36 :
ترمینال یا شینه‌ای است كه برای وصل هادیهای حفاظتی كه شامل هادیهای همبندی برای هم ولتاژ كردن و هادیهای مربوط به اتصال زمین عملیاتی (در صورت وجود) به سیستم زمین است، پیش‌بینی می‌شود.
41ـ تجهیزات الكتریكی37 :
شامل هر نوع مصالح و لوازم و وسایل و تجهیزاتی است كه در تولید، تبدیل، انتقال، توزیع یا مصرف انرژی الكتریكی مورداستفاده قرار می‌گیرد، مانند ترانسفورماتورها، وسایل اندازه‌گیری، وسایل حفاظتی، تجهیزات سیستمهای سیم‌كشی و وسایل مصرف‌كننده انرژی الكتریكی مانند لوازم خانگی و غیره.
42ـ تجهیزات مصرف‌كننده جریان38 :
تجهیزاتی است كه برای تبدیل انرژی الكتریكی به نوعی انرژی دیگر در نظر گرفته می‌شود. مانند لامپها، بخاریهای برق و دینامها.
43ـ فیوز39 :
وسیله‌ای است كه به نحو مخصوصی طراحی و تناسب یافته و در صورتی كه در یك مدار الكتریكی شدت جریان برق در مدت زمان معینی از مقدار كافی بیشتر شود از طریق ذوب یك یا چند المان، آن مدار را حفظ می‌كند.
44ـ تأسیسات الكتریكی 40 :
مجموعه‌ای از تجهیزات الكتریكی مرتبط با هم است كه هدف یا هدفهای معینی را كه دارای مشخصات هماهنگ هستند تأمین می‌كنند.
45ـ سرویس ورودی تأسیسات الكتریكی 41 :
نقطه‌ای است كه در آن انرژی الكتریكی به ساختمان ، كارگاه یا كارخانه تحویل می‌شود.
46ـ عایق‌بندی 42 :
عایق‌بندی به قسمتهای برقدار اعمال می‌شود تا در برابر برق‌گرفتگی ایمنی ایجاد كند.
47ـ عایق‌بندی كابل 43 :
مواد عایقی هستند كه در ساختار كابل به كار می‌رود و كار اصلی آنها مقاومت در برابر ولتاژ است.
48ـ مفصل44 :
وسیله‌ای است برای اتصال بین دو كابل كه یك مدار مداوم را تشكیل می‌دهد.
49ـ سپر (شیلدینگ كابل)45 :
لایه فلزی و زمین شده روی كابل است تا میدان الكتریكی كابل را به داخل آن محدود یا كابل را در برابر تأثیر عوامل الكتریكی خارج، حفاظت كند. (غلافهای فلزی، زره‌ها و هادیهای هم مركز زمین شده ممكن است به عنوان سپر نیز بكار روند.)
50 ـ كلید قطع بار46 :
وسیله مكانیكی قطع و وصل است كه قادر به وصل، عبور دادن و قطع جریان برق مدار در شرایط عادی است. شرایط عادی ممكن است شامل وضعیتی با اضافه بارهای مشخص باشد و همین‌طور برای مدتی مشخص جریانهایی را در شرایط غیرعادی مدار، مانند اتصال كوتاه تحمل كند.
51 ـ ولتاژ تماس47 :
ولتاژی است كه به هنگام بروز خرابی در عایق‌بندی بین قسمتهایی از هادیها، بدنه‌های هادی، قسمتهای هادی بیگانه و غیره كه به طور همزمان در دسترس هستند، ظاهر می‌شود. (شكل1)
52 ـ ولتاژ تماس احتمالی 48 :
حداكثر ولتاژ تماس است كه احتمال دارد در صورت بروز اتصال كوتاهی با امپدانس ناچیز، در تأسیسات الكتریكی ظاهر شود.
53 ـ ولتاژ گام
ولتاژی است كه براثر برخورد هادی فاز با زمین ایجاد می‌شود. این برخورد ممكن است در اثر پارگی هادیهای فاز برق فشار ضعیف یا فشار قوی بوجود آمده و یا اینكه در اثر از بین رفتن عایقبندی سیم‌ها یا كابلهای برقدار و نشت جریان برق به زمین حادث می‌شود. (شكل1).
54 ـ اضافه ولتاژ صاعقه 49 :
اضافه ولتاژگذرایی در نقطه‌ای از سیستم است كه به علت اصابت صاعقه‌ای با مشخصات معین ظاهر می‌شود.
55 ـ سیستم سیم‌كشی 50 :
مجموعه‌ای است متشكل از كابل و سیم یا كابلها و سیمها و یا شینه‌كشی و همچنین قسمتهایی كه آنها را نگهداری می‌كند (لوله‌های پولیكای توی‌كار، روی كار، داكت‌ها، سینی‌ها و كانالها).

 

شکل 1- ولتاژ تماس و ولتاژ گام

 

 

فصل دوم ـ مفاهیم بنیادین سیستم اتصال به زمین
ماده1ـ
اتصال به زمین از دو نظر مهم است:
1ـ حفظ سلامت و ایمنی افرادی كه از سیستم برق استفاده می‌كنند.
2ـ حفظ سلامت سیستم، صرفنظر از مسایل مربوط به ایمنی.
ماده2ـ اتصال به زمین از نظر انجام كار صحیح و سالم سیستم، دو هدف را دنبال می‌كند:
1ـ ایجاد شرایطی كه در آن، سیستم از نظر فنی درست عمل كند.
این هدف با برقراری مسیری از طریق زمین به منبع تغذیه و اتصال به زمین با استفاده از رله‌های حساس به دست می‌آید.
2ـ ایجاد شرایطی كه در آن عایق‌بندی سیستم سالم می‌ماند.
در ساده‌ترین تحلیل ممكن، یك سیستم از رساناها و عایقها تشكیل می‌شود، رساناها باید تا جایی كه ممكن است جلوی عبور جریان برق از مسیرهای ناخواسته را بگیرند. به عبارت دیگر، عبور جریان برق باید در مسیر دلخواه برقرار شود و در سایر جهات از آن جلوگیری به عمل آید. عایقها حساس‌تر از هادیها هستند و علاوه بر دمای زیادی كه سبب انهدام عایق می‌شود، بالا رفتن بیش از حد ولتاژ و اثر آن به مدت طولانی، مخصوصاً در دمای بالا، عایق را زودتر از بین برده و سبب بروز خرابی در سیستم می‌شود.
به طور خلاصه، صرفنظر از اثر دما در تحلیل اولیه، عمر عایق‌بندی بستگی به شدت میدان و مدت زمان برقراری آن دارد. اگر شدت میدان كمی از مقدار مجاز آن بیشتر باشد، ممكن است پس از چند سال سبب خرابی عایق‌بندی شود و اگر این مقدار چند برابر مقدارمجاز باشد، در ظرف چند دقیقه یا ثانیه سبب از بین رفتن عایق‌بندی در ضعیف‌ترین نقطه سیستم می‌گردد. در شكل (2) منحنی تغییرات ایستادگی عایق‌بندی یك كابل با توجه به تنش میدان الكتریكی و مدت زمان برقراری آن نشان داده شده است.

 

شکل 2- تغییرات ایستادگی عایق بندی یک کبل با توجه به تنش میدان الکتریکی و مدت زمان برقراری آن

 

 

مشاهده می‌شود كه تغییرات شدت میدان نسبت به زمان به گونه‌ای است كه شدت میدان با خط افقط مجانب است و این مقداری است كه در مدتی طولانی، عایق‌بندی در آن شدت میدان را نشان خواهد داد. قابل ذكر است كه در دماهای مختلف محل خط مجانب تغییر خواهدكرد.
ماده3ـ تغییرات ولتاژ در سیستمی كه به زمین وصل نیست:
در این بخش به بررسی اثر ولتاژها در حالت واقعی می‌پردازیم. شكل (3) وضعیت ولتاژها را در صورت وصل نبودن یك نقطه از سیستم به زمین نشان می‌دهد:
ولتاژ نقطه خنثی (N) نسبت به زمین در صورت سالم بودن سیستم، به علت وجود خازنهای طبیعی بین فازهای سیستم و زمین، برابر صفر است و در این هنگام ولتاژهای موجود هیچ تنش اضافی را روی عایق‌بندی هادی خنثی و هادیهای فازها در سرتاسر سیستم، به وجود نخواهدآورد.


U N-E = 0
U L1-E = U0 = 240 V
U LZ-E = U0 = 230 V
U L3-E = U0 = 230 V


اما اگر به سبب بروز سانحه‌ای در سیستم، یكی از فازها (L1) به زمین وصل شود، وضعیت ولتاژهای سیستم به صورت ذیل خواهدبود:
ولتاژ نقطه خنثی (N) نسبت به زمین در سیستمی كه یك فاز آن به زمین وصل شده است، دیگر برابر صفر نبوده و برابر U0 خواهدبود. در این هنگام ولتاژهای موجود تنشی را روی عایق‌بندی هادی خنثی و هادیهای فازها در سرتاسر سیستم به وجود خواهند آورد:

U N-E = U0 = 230 V
U L1-E = U0 = 0 V
U L2-E = U0 = 400 V
U L3-E = U0 = 400 V

 

 

شکل 3- وضعیت ولتاژها در صورت وصل نبودن یک نقطه از سیستم به زمین

 

 

همچنین مقدار ولتاژ ممكن است در زمانی طولانی عایقی را كه برای آن پیش‌بینی نشده است، از بین ببرد.
از طرف دیگر، قبل از اینكه عایق‌بندی در اثر بالا رفتن ولتاژها خراب شود، ممكن است باعث جرقه زدن بین نقاطی از سیستم شود كه ولتاژ آنها نسبت به هم بیشتر از دوام عایق آنهاست.

 

ماده4ـ انواع سیستمهای توزیع فشار ضعیف:
1ـ سیستمهای سه فاز با هادی خنثی؛
2ـ سیستمهای تك فاز منشعب از سه فاز با هادی خنثی؛
دو سیستم مذكور در ایران معمول است، اما انواع دیگری سیستمهای توزیع وجود دارند كه در شكل (4) نمونه‌هایی از آنها مشاهده می‌كنید.

 شکل 4- انواع سیستم های توزیع فشار ضعیف

 

 

ماده5 ـ شناسایی هادیها در سیستمهای جریان متناوب:
(2ـ3ـ1) برای مشخص كردن هادی فاز از حرف L (اولین حرف كلمه Live ) استفاده می‌شود.
(2ـ3ـ2) برای مشخص كردن هادی خنثی از حرف N (اولین حرف كلمه Neutral ) استفاده می‌شود.
(2ـ3ـ3) برای مشخص كردن هادی حفاظتی از حرف PE (اولین حرف كلمات Protective Earthing ) استفاده می‌شود.
(2ـ3ـ4) برای مشخص كردن هادی مشترك حفاظتی/خنثی از حروف PEN (اولین حروف كلمات Protective Earthing + Neutral ) استفاده می‌شود.
بنابراین، سیستمهای تك فاز به قرار ذیل خواهند بود:
الف) سیستمهای دو سیمه      L1 +  PEN  ;  L1 +  L2  ;  L1 + N
ب) سیستم سه سیمه                                             L1 + N + PE
سیستمهای سه فاز به صورت ذیل خواهند بود:
الف) سیستم سه سیمه                                           L1 + L2 + L3
ب) سیستمهای چهار سیمه    ( PEN  یا  PE  یا  N ) L1 + L2 + L3 +
ج) سیستمهای پنج سیمه                       L1 + L2 + L3 + N + PE

 

فصل سوم ـ سیستمهای اتصال به زمین
ماده6 ـ انواع مختلف اتصال به زمین:
در انواع مختلف سیستمهای الكتریكی، وصل قسمتهایی از سیستم و بدنه‌های هادی لوازم الكتریكی به جرم كلی زمین از دو دیدگاه مورد توجه است:
الف) اتصال به زمین عملیاتی یا سیستم
در این روش وصل نقطه خنثای سیستم به زمین باعث قطع مدارهای معیوب احتمالی می‌شود و در نتیجه عایق‌بندی سیستم حفظ شده، صحت كار لوازم و دستگاههای الكتریكی تأمین و اضافه ولتاژها محدود می‌گردد و از این طریق به كار درست لوازم و مدارها كمك می‌شود.
ب) اتصال به زمین حفاظتی
در این روش بدنه‌های هادی به خنثی و زمین وصل می‌شود تا در مواقع اتصالی مدار معیوب را به سرعت قطع كند و بدین ترتیب ایمنی افرادی كه بنا به وظیفه شغلی در تماس با تجهیزات سیستمهای الكتریكی هستند و همچنین سایر افراد جامعه كه مصرف‌كننده نهایی انرژی هستند، تأمین شود و خطر آتش‌سوزی نیز محدود گردد.
ماده7ـ طبقه‌بندی سیستمهای اتصال به زمین فشار ضعیف:
انواع سیستمهای اتصال به زمین فشار ضعیف عبارتند از:
1ـ TN شامل TN-C ، TN-S و TN-C-S
2ـ TT
3ـ IT
ماده8 ـ نامگذاری سیستمهای الكتریكی مذكور به صورت ذیل است:
الف) از دو حرف اصلی شناسایی، حروف اول سمت چپ رابطه سیستم با زمین را مشخص می‌كند.
حرف اول از سمت چپ T (برگرفته از كلمه Terra  (لاتین) به معنای زمین):
بدین معناسب كه یك نقطه از سیستم به زمین وصل است.
حرف اول از سمت چپ I (برگرفته از كلمه Isolated) :
نشان می‌دهد كه سیستم از زمین مجزاست یا با مقاومتی بزرگ به آن وصل است.
ب) از دو حرف اصلی شناسایی، حرف دوم از سمت چپ رابطه بدنه‌های هادی تجهیزات با زمین را مشخص می‌كند:
حرف دوم از سمت چپ N : نمایانگر آن است كه بدنه‌های هادی به هادی خنثای زمین شده، وصل هستند.
حرف دوم از سمت چپ T : مشخص می‌كند كه بدنه‌های هادی، مستقل از زمین سیستم، به زمین وصل هستند.
ج) حروف كمكی نشان‌دهنده زیر سیستمها هستند ( C و S )
حرف سوم از سمت چپ S : بدنه‌های هادی از طریق یك هادی حفاظتی مخصوص (PE) در مبدأ به نقطه خنثای سیستم وصل می‌شود. (سیستم TN-S ).
حرف سوم از سمت چپ C : بدنه‌های هادی از طریق یك هادی حفاظتی مشترك مخصوص و خنثی (PEN) به زمین وصل می‌شود. (سیستم TN-C ).
ماده9ـ سیستم TN :
در این سیستم منبع انرژی (ترانس پست یا ژنراتور برق) در یك یا چند نقطه ارت‌شده و قسمتهای هادی در دستر و قسمتهای هادی بیگانه تأسیسات تنها از طریق سیمهای ارت به نقطه یا نقاط ارت شده منبع متصل می‌شوند. به عبارت دیگر مسیری رسانا برای عبور جریانهای اتصال به زمین تأسیسات به نقطه یا نقاط ارت شده منبع وجود دارد.
این سیستم به چند دسته تقسیم می‌شود:
الف) سیستم TN – C : (شكل 5 ـ الف):
در این سیستم، سیم ارت و نول مشترك هستند. به عبارت دیگر سیم نول كه از شینه نول تابلوی اصلی به مصرف‌كننده‌ها برده می‌شود، هم به عنوان نول مورد استفاده قرار می‌گیرد و هم به عنوان سیم ارت یعنی یك انشعاب از سیم نول به بدنه هادی دستگاههای مصرف‌كننده به عنوان سیم ارت وصل می‌شود. كابلهای هم مركز ارت شده یا كابلهای غلافدار فلزی ارت شده كه مسیر برگشتی برای عبور جریان اتصال به زمین را فراهم می‌آورند، نمونه‌هایی از این سیستم هستند.

 

شکل 5- سیستم اتصال به زمین TNC

 

ب) سیستم TN-S : (شكل 5 ـ ب):
در این سیستم، سیمهای نول و ارت از یكدیگر جدا هستند. یعنی در محل تابلوی اصلی برق علاوه برشینه نول، شینه دیگری به نام شینه ارت وجود دارد كه سیم ارت اصلی از الكترودهای زمین به آن وصول شده و از آنجا به موازات سیمهای نول و فازها (به صورت پنج سیمه) تا دستگاههای مصرف‌كننده برده شده و به بدنه هادی آنها متصل می‌شود.

 

شکل 5 ب - سیستم اتصال به زمین TN-S

 

ج) سیستم TN-C-S (شكل (5 ـ ج)):
تنها در بخشی از این سیستم (معمولاً در ابتدا)، سیم نول و ارت با یكدیگر مشترك هستند و از آن نقطه به بعد، سیم پنجمی از نول منشعب شده و جداگانه به بدنه دستگاههای مصرف‌كننده اتصال داده می‌شود.

 

شکل 5 ج - سیستم اتصال به زمین TN-C-S

 

ماده10ـ سیستم TT  (شكل (6)):
در این سیستم منبع انرژی (ترانس پست یا ژنراتور برق) در یك یا چند نقطه ارت‌شده و قسمتهای هادی در دسترس و هادی بیگانه تأسیسات به الكترود ارت محلی یا الكترودهایی كه نقطه نظر الكتریكی مستقل از ارتهای منبع سیستم هستند، متصل می‌شوند. یعنی اتصال به زمین حفاظتی هیچگونه ارتباطی با اتصال به سیستم ندارد.

 

شکل 6 - سیستم اتصال به زمین TT

 

ماده11ـ سیستم IT (شكل (7)):
در این سیستم منبع انرژی (ترانس پست یا ژنراتور برق) یا به طور كلی ارت نشده، یا از طریق یك امپدانس بزرگ ارت می‌شود و قسمتهای هادی در دسترس تأسیسات نیز به الكترود ارتی كه از نظر الكتریكی مستقل است، وصل می‌شوند. در این سیستم نیز اتصال به زمین حفاظتی و اتصال سیستم با یكدیگر ارتباط ندارند.
استفاده از این سیستم برای شبكه‌های عمومی توزیع برق ممنوع است.

 

شکل 7 - سیستم اتصال به زمین IT

 

ماده12ـ از انواع سیستمهای مذكور تنها استفاده از سیستم اتصال به زمین نوع TN در كارخانه‌ها و كارگاهها الزامی است. مگر آنكه نوع كارخانه یا كارگاه، استفاده از سیستمهای TT  و  IT را ایجاب كند كه در این صورت لازم است با ذكر دلایل، اجازه مخصوص برای استفاده از این سیستمها گرفته شود.
ماده13ـ هادی خنثی (N) و هادی حفاظتی (PE) باید از همدیگر مجزا باشند و فقط در یك نقطه (نقطه مبدأ) به یكدیگر وصل شوند نباید از محل جداشدن هادیهای خنثی وحفاظتی آنها را در نقطه دیگری به یكدیگر وصل كرد. علت این امر آن است كه در صورت اتصال مكرر سیم نول و ارت به یكدیگر، حلقه ایجاد می‌شود كه جریان چرخشی ناشی از آن در سیستمهای مخابراتی و الكترونیكی پارازیت یا نویز ایجاد می‌كند.
در سیستم قدرت خالی بودن ظرفیت جریان سیم ارت مهم است. در صورت پر بودن ظرفیت (ایجادLOOP ) سیم ارت وظیفه خود را در موقع لزوم به درستی انجام نخواهد‌داد.

 

فصل چهارم ـ انواع الكترودهای مورد استفاده در سیستم اتصال به زمین
ماده14ـ سه نوع الكترود متداول و مورد استفاده در سیستم اتصال به زمین عبارتند از:
1ـ الكترودهای صفحه‌ای
2ـ الكترودهای میله‌ای
3ـ الكترودهای تسمه‌ای
الكترودهای صفحه‌ای
ماده15ـ برای استفاده از این نوع الكترودها، صفحاتی از جنس مس با ابعاد حداقل 5/0 * 1 متر و ضخامت حداقل 2 میلیمتر و یا صفحاتی از جنس فولاد گالوانیزه با ابعاد حداقل 5/0 * 1 متر و ضخامت حداقل 3 میلیمتر پیشنهاد می‌شود.
ماده16ـ الكترودهای صفحه‌ای باید در عمقی كه رطوبت زمین به طور دایمی وجود دارد، نصب گردد.
ماده17ـ آماده‌سازی خاك اطراف الكترود صفحه‌ای به روش ذیل است:
ابتدا مخلوطی از نمك، خاكه زغال چوب و خاك رس را به ترتیب با نسبتهای 1 و 4 و 35 در بیرون با آب به صورت گل درآورید و اطراف صفحه الكترود را حداقل تا 20 سانتیمتر بالاتر از لبه بالایی صفحه با این مخلوط پر كنید. سپس خاك رس سرند شده را در داخل چاه بریزید و به طور متناوب به آن آب اضافه كنید.
ماده18ـ الكترودهای صفحه‌ای باید به صورت عمودی نصب شوند.
ماده19ـ اتصال سیم ارت به الكترود صفحه‌ای باید حداقل در دو نقطه مجزا انجام شود.
ماده20ـ برای اتصال سیم ارت به الكترود صفحه‌ای در صورت امكان جوش نقره بهتر است و جوش احتراقی (ترمیت) نیز روش مناسبی است. ضمن اینكه استفاده از كلمپ نیز جایز است.
ماده21ـ سیم اصلی اتصال به زمین (سیم ارت) متصل به صفحه مسی باید دارای سطح مقطع 50 میلیمتر مربع از جنس مس باشد (سیم شماره50).
ماده22ـ فاصله لبه بالایی الكترود صفحه‌ای از سطح زمین نباید از 600 میلیمتر كمتر باشد.
ب ـ الكترودهای میله‌ای
ماده23ـ برای استفاده از الكترودهای میله‌ای، میله‌هایی از جنس مس یا فولاد با روكش مس یا فولاد زنگ‌نزن و یا فولاد گالوانیزه پیشنهاد می‌شود.
ماده24ـ قطر الكترودهای میله‌ای از جنس مس و فولاد با پوشش مس به ترتیب 12 میلیمتر و 16 میلیمتر و برای میله‌هایی از جنس فولاد گالوانیزه 16 میلیمتر پیشنهاد می‌شود.
ماده25ـ سیم اصلی اتصال به زمین كه از سر چاههای ارت یا الكترودهای میله‌ای گرفته شده و به شینه اصلی اتصال به زمین (ارت) وصل می‌شود، باید سیم مسی شماره 50 باشد.
ماده26ـ استفاده از الكترودهای میله‌ای در مناطق خشك  كه رسیدن به لایه‌های مرطوب خاك در عمق كم امكان‌پذیر نیست، توصیه نمی‌شود.
ج ـ الكترودهای تسمه‌ای
ماده27ـ در صورتی كه خاك محل نصب الكترودهای صفحه‌ای یا میله‌ای سخت باشد، به گونه‌ای كه حفر چاه و رسیدن به لایه‌های مربوط خاك عملاً غیرممكن یا دشوار باشد، می‌توان از سیستم الكترودهای تسمه‌ای استفاده كرد. بدین صورت كه الكترودها در خاك، به صورت افقی قرار می‌گیرند.
ماده28ـ از الكترودهایی به شكل تسمه مسی بدون روكش قلع با ضخامت مس حداقل 2 میلی‌متر و یا تسمه فولادی گالوانیزه گرم با سطح مقطع حداقل 100 میلمتر مربع (30 * 5/3 ) و یا حتی سیم مسی لخت با سطح مقطع 25 میلیمتر مربع (قطر 6/5 میلیمتر) می‌توان به عنوان الكترود افقی استفاده كرد.
ماده29ـ ضخامت الكترود تسمه‌ای نباید بیش از یك هشتم پهنای آن باشد.
ماده30ـ عمق دفن الكترودتسمه‌ای و پهنای آن تأثیر نسبتاً كمی روی مقاومت دارند. بنابراین، عمق دفن الكترودهای تسمه‌ای (افقی) بین 6/0 تا 2 متر پیشنهاد می‌شود.
ماده31ـ علاوه بر سیم تسمه‌ای شكل می‌توان از سیم گرد نمره 50 نیز به عنوان الكترود تسمه‌ای استفاده كرد.
ماده32ـ طول الكترودهای افقی تسمه‌ای یا سیم گرد، در چهار وضعیت تك رشته‌ای ( ـ ) ، و دو رشته عمود برهم ( ?  )، سه رشته با زاویه 120 درجه نسبت به یكدیگر ( Y ستاره)و چهار رشته عمود بر هم (صلیبی + ) مطابق جدول شماره (1) برای دو نوع خاك رس و خاك آهكدار مشخص شده است.

 

جدول 1- طول الکترودهای تسمه ای (افقی) در چهار وضعیت مختلف برای دو نوع خاک

 

 

ماده33ـ سیم اتصال به زمین متصل به الكترود تسمه‌ای باید نمره 50 از جنس مس باشد.

 

فصل پنجم ـ مقاومت ویژه خاك و محل نصب الكترودها
ماده34ـ
مقاومت یك الكترود اتصال به زمین به مقاومت ویژه الكتریكی خاكی كه الكترود در آن نصب شده است، بستگی دارد. به همین جهت، این عامل می‌تواند به منظور تصمیم‌گیری در انتخاب سیستمهای حفاظتی مهم باشد.
ماده35ـ مقاومت ویژه خاك به میزان رطوبت خاك و تركیبات شیمیایی و نمكهای محلول موجود در خاك و اندازه و توزیع دانه‌ها و نزدیكی آنها به یكدیگر بستگی دارد.
مقاومت ویژه بعضی از انواع خاك برحسب اهم ـ متر در جدول شماره2 آمده است.

 

جدول2: مقاومت ویژه بعضی از انواع خاك بر حسب اهم ـ متر

 

ماده36ـ محل نصب الكترود بر حسب انواع خاك به ترتیب ذیل انتخاب می‌شود:
الف) زمین باتلاقی مرطوب؛
ب) خاك رس، خاك گلدانی، زمین قابل كشت، خاك گلدانی مخلوط با كمی شن؛
ج) خاك رس و خاك گلدانی مخلوط با درصدی از شن، سنگ و سنگریزه؛
د) شن خیس و مرطوب و زغال سنگ؛
ماده37ـ در صورت امكان نباید از شن خشك، سنگریزه، سنگ آهك، سنگ مرمر سیاه، گرانیت و زمین خیلی سنگی یا محلهایی كه در آن صخره‌های خیلی نزدیك به سطح زمین وجود دارد، استفاده كرد.
ماده38ـ محل نصب الكترودها باید به گونه‌ای انتخاب شود كه زهكشی آن كم باشد.
برای پایین بردن رطوبت  در زمینهایی كه سطح آب آنها بالاست، در قسمت انتهایی زمین كانالی حفری می‌شود كه رطوبت اضافی آن را می‌گیرد تا زمین قابل استفاده باشد. بنابراین برای احداث سیستم اتصال به زمین در این گونه زمینها باید توجه شود كه اگر سطح آب خیلی بالا باشد (به طوری كه اطراف الكترود پر آب شود)، باعث اكسیده شدن و از بین رفتن الكترود خواهدشد. از سوی دیگر، در صورت پایین بودن بیش از حد رطوبت، خاك اطراف الكترود خشك شده، مقاومت الكتریكی آن بالا رفته و در نتیجه جریان اتصالی را به راحتی به زمین انتقال نمی‌دهد. بنابراین برای تنظیم رطوبت خاك، عمق كانال زهكشی باید مناسب باشد.
ماده39ـ از محلهایی كه رطوبت آن ناشی از عبور جریان آب است (مانند بستر رودخانه‌ها)، باید اجتناب شود. زیرا در چنین شرایطی ممكن است نمكهای سودمند كاملاً شسته شوند.
ماده40ـ استفاده از لوله پلاستیكی یا فلزی برای آب دهی چاه ارت بلامانع است. به ویژه اگر همراه با بی‌كربنات دو سود باشد. (در فصل خشك).
ماده41ـ در محلهای ساختمانی یا مكانهایی كه عملیات كندن و خاكبرداری و خاكریزی و انجام شده، با توجه به امكان تغییر شرایط محلی، الكترودها باید در عمق بیشتر دفن شوند.
ماده42ـ محل نصب الكترودها باید به گونه‌ای انتخاب شود كه كود و سایر و مواد دیگر به آن تراوش نكند.
ماده43ـ در مناطقی كه مقاومت ویژه خاك زیاد است، می‌توان خاك محل چاه و اطراف الكترود را با خاك آماده‌سازی شده جایگزین كرد.
ماده44ـ در مناطق شمال كشور مانند گیلان و مازندران كه رطوبت دایمی در سطح زمین وجود دارد، بهتر است از الكترودهای میله‌ای استفاده شود.
ماده45ـ در مناطق خشك كویری و نیز در مناطقی كه خاك زمین آنها دج (سفت) است، استفاده از الكترودهای افقی پیشنهاد می‌شود.
ماده46ـ در زمینهای آبرفتی (زمینهایی كه در مسیر رودخانه‌ها واقع شده‌اند و مواد كانی آنها شسته شده است) باید از الكترودهای افقی استفاده شود و خاك اطراف الكترود تعویض (آماده‌سازی) شود.
ماده47ـ الكترودهای صفحه‌ای تنها در مناطقی نصب می‌شوند كه رطوبت كافی دراعماق زمین وجود داشته باشد.
ماده48- آماده سازی خاک فقط برای تأسیسات الكتریكی موقت می‌تواند اقتصادی ترین راه باشد و برای تأسیسات با طول عمر بیشتر شاید بهتر باشد خاك اطراف الكترودها با مواد ذیل كه مقاومت ویژه پایین تری دارند، تعویض شود:
الف) بنتونیت: ماده جاذب رطوبت است.
ب) بتون: مخلوطی از شن و ماسه و سیمان و آب است.
ج) بتون هادی كه در آن به جای شن معمولی از دانه های زغالی استفاده شده است.
ماده49ـ در صورت استفاده بیش از یك الكترود (صفحه ای یا میله ای) حداقل فاصله دو الكترود باید برابر با عمق دفن آنها باشد.
ماده50 ـ در مواردی كه كارگاه در مناطق مرطوب قرار گرفته باشد، كلیه تجهیزات باید بادوام بوده و به طور مرتب بازرسی شوند و نسبت به زمین كردن آنها و مدارهای حفاظتی توجه خاص به عمل آید.

 

فصل ششم ـ الكترودهای متفرقه
ماده51 ـ
ترمینال اصلی سیستم اتصال زمین باید قابل دسترسی باشد تا بتوان در صورت لزوم تأسیسات را از سیستم اتصال به زمین جدا كرده و اندازه گیریهای مربوط به‌اتصال به زمین را به راحتی انجام داد.
ماده52 ـ الكترودهای متفرقه، اجزای هادی تأسیسات و تجهیزاتی از جنس مس، آهن، فولاد و غیره هستند كه در ساختمانها و تأسیسات مربوط به آن برای مصارف ویژه به كارگرفته می شوند و درهمبندی برای پایین آوردن مقاومت كل مورد استفاده قرار می‌گیرند.
ماده53 ـ غلافهای فلزی و زره كابلها را كه معمولاً به منظور ایجاد مسیری برای هدایت جریان اتصالی به نقطه خنثای منبع در محل ترانسفورماتور مورد استفاده قرار می‌گیرد، می توان به عنوان الكترود متفرقه محسوب كرد، به شرطی كه حداقل به‌طور300 متر در زیر خاك مدفون باشد.
ماده54 ـ سازه های قسمتهای فلزی كه در پی‌های بتونی ساختمان قرار گرفته‌اند، می توانند به عنوان یك الكترود اتصال به زمین موثر و آماده به حساب آیند. سطح كل الكترودی كه توسط اجزای فلزی در پی ساختمانهای بزرگ ایجاد می‌شود، می‌تواند مقاومت الكتریكی كمتری را نسبت به زمین البته در مقایسه با روشهای دیگر ایجاد كند.
مقاومت اجزای فولادی مستقر در حجم بتون یا میلگردهای به كار رفته در بتون نسبت به زمین برحسب نوع خاك و میزان رطوبت آن و شكل پی متفاوت خواهد بود. بتون جاذب رطوبت است، به ویژه در مناطق غیرخشك، هنگام قرار گرفتن در درون خاك، مقاومت ویژه ای در حدود 30تا90 اهم متر دارد كه كمتر از بعضی از انواع خاك است.
ماده55 ـ مقاومت الكتریكی قسمتهای فلزی كه به عنوان الكترود مورد استفاده قرار می‌گیرند، باید نسبت به زمین، اندازه گیری و در فواصل زمانی منظم مقدار آن كنترل شود.
ماده56 ـ باید از برقراری اتصال الكتریكی بین كلیه اجزای فلزی كه جزء الكترود اتصال به زمین محسوب می‌شوند، اطمینان حاصل شود.
ماده57- برای اتصال الكتریكی بین اجزای فلزی به كاررفته در حجم بتون یا در زیر سطح زمین مانند میلگردهای بتون، بهترین روش جوشكاری در بالای سطح زمین است.
ماده58- در مورد پیچهای مهار (انكربولت) این كار معمولاً از طریق دو زدن هر محل اتصال سازه‌ای به كمك یك هادی همبندی انجام می‌شود. این امر به ویژه در مورد سطوحی كه ممكن است قبل از نصب، رنگ بخورند، صورت می‌گیرد.
ماده59- الكترود چنبره‌ای:
نوعی الكترود است كه در بعضی مناطق و برای مصارف پایین شدت جریان می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد. در این روش از سیم لختی با نمره50 به صورت چنبره‌ای با شعاع بیرونی40 سانتی متر تعداد5 حلقه (كه در ته چاه اتصال به زمین (ارت) قرار می‌گیرد) استفاده می‌شود.
ماده60- در كارگاههای كوچك نیز ایجاد سیستم اتصال به زمین مناسب با استفاده از الكترودهای صفحه‌ای، میله‌ای و یا تسمه‌ای الزامی است و همبندیها نیز طبق معمول اجرا می‌شود.
ماده61 ـ در كارگاهها و كارخانه‌های بزرگ، نمی‌توان از الكترودهای متفرقه به‌عنوان الكترودهای اصلی سیستم اتصال به زمین استفاده كرد. در این حالت علاوه بر ایجاد سیستمهای اتصال به زمین مطمئن باید الكترودهای متفرقه را نیز با آنها همبندی كرد.
ماده62 ـ برای تأسیسات نمی‌توان از لوله های آبرسانی عمومی، لوله‌های گاز، نفت، هوای فشرده و فاضلاب به عنوان تنها وسیله اتصال به زمین استفاده كرد.
ماده63 ـ سیم نول باید به نحو موثری به زمین وصل شده باشد تا در صورت بروز اتصالی بین سیم فاز و یك سیم اتصال به زمین با مقاومت كم (غیر از اتصال مستقیم فاز و نول) مثلاً از طریق لوله‌كشی آب، ولتاژ سیم نول نسبت به اتصال زمین از مقدار مجاز50 ولت تجازو ننماید. بنابراین مقدار مقاومت سیم نول باید یك اهم یا كمتر باشد. (با اتصال به هادیهای بیگانه).
تبصره:
منظور از مقاومت نول، كل مقاومت سیم نول است كه ممكن است شامل چندین الكترود اتصال به زمین در نزدیكی پست ترانسفورماتور یا ژنراتور و اتصالات زمین كابلهایی با غلاف فلزی، اتصالات زمین خطوط هوایی در ابتدا و انتهای هر خط اصلی و غیره باشد.
ماده64- مقاومت كل سیستم الكترودهای اتصال به زمین (بدون اتصال به نول) باید كمتر از 2اهم باشد.
ماده65ـ مقاومت كل الكترودهای اتصال به زمین تا شعاع 100متری پست برق نباید از 5 اهم تجاوز كند.
ماده66 ـ مقاومت كل الكترودهای اتصال به زمین مدارهای تغذیه كارگاهها و كارخانه‌ها اعم از هوایی یا كابلی (باغلاف فلزی یا غلاف عایق) كه طول آنها200 متر باشد، نباید از 5 اهم تجاوز نماید.
ماده67 ـ چنانچه طول سوله (ساختمان، كارگاه و غیره) یا فاصله سوله‌ها نسبت به‌یكدیگر بیشتر از 200متر باشد، باید میان آنها چاه اتصال به زمین (چاه ارت) احداث شود و مقاومت كل آن نباید از5 اهم تجاوز كند (شكل8)
ماده68 ـ به كارگرفتن الكترودی با حداقل مقاومت 5 اهم در100 متری پست برق برای پوشش دادن منطقه در موارد بحرانی، الزامی است.

 

شکل 8- تعداد و وضعیت استقرار چاه ها متناسب با فاصله و مقاومت آنها

 

ماده69 ـ استفاده از الكترودهای زمین در فاصله200 متری پست باعت می‌شود كه در صورت بروز اتصالی بین یك هادی فاز و هادی حفاظتی، ولتاژ هادی حفاظتی و بدنه‌های هادی متصل به آن، به زمین نزدیكتر شده و در نتیجه ولتاژ تماس یا ولتاژ برق گرفتگی نیز كمتر می‌شود. (گستردگی زمین باعث كاهش راكتانس زمین می‌شود، در صورتی كه راكتانس سیم با افزایش طول افزایش می‌یابد).
ماده70ـ در صورتی كه تعداد پست برق دو یا بیشتر باشد، اگر پستها در حوزه همدیگر قرار گرفته باشند، مجموع مقاومت الكترودهای حفاظتی 2اهم برای هر دو پست كافی است. اما اگر حوزه پستها جدا باشد، یعنی پستها نسبت به همدیگر در فاصله دورتر قرار گرفته باشند، در آن صورت باید مقاومت الكترودهای زمین هر پست به تنهایی2 اهم باشد و سپس با سیم رابط مناسبی به همدیگر اتصال داده شوند.

 

فصل هفتم ـ همبندی سیستم
ماده71ـ
همبندی سیستم عبارت است از اتصال اجزای مختلف سیستم اتصال به‌زمین به یكدیگر به منظور هم پتانسیل كردن قسمتهای مختلف تأسیسات.
ماده72ـ به منظور هم پتانسیل كردن، باید قسمتهایی از هادیهای بیگانه به‌ترمینال اصلی اتصال به زمین (ارت) تأسیسات همبندی شوند كه عبارتند از:
لوله‌های فلزی گاز و نفت و آب و هوای فشرده، فاضلاب، لوله‌ها و مجراها و سایر سرویسها، سیستمهای حرارت مركزی تهویه هوا، قسمتهای فلزی در دسترس ساختمان و صاعقه‌گیر.
ماده73ـ سیمهای همبندی لوله‌های آب و گاز باید تا حد امكان نزدیك به نقطه ورود آنها به ساختمان باشد (بعد از كنتور در طرف مصرف كننده و قبل از انشعاب لوله‌ها).
تبصره:
در مورد كنتورهای نصب شده در داخل ساختمان، اتصال باید در فاصله حدوداً 600 میلیمتر از كنتور باشد.
ماده74ـ انشعاباتی از سیم اتصال به زمین باید برای تجهیزات كمكی مانند تابلوهای كنترل ورله، اجزای فلزی سازه‌ها و تأسیسات اطفای حریق در نظر گرفته شوند.
ماده75ـ اتصالات انشعابی باید از شینه اصلی اتصال به زمین برای هر یك از دستگاههای تأسیسات برده شوند.
ماده76ـ در صورتی كه چند دستگاه در كنار یكدیگر قرار داشته باشند، به جای انشعابات طولانی از شینه اصلی، از یك حلقه كمكی با انشعابات كوتاه استفاده شود.
ماده77ـ قسمتهای هادی بیگانه سیستم باید به كلیه بدنه‌های هادی كه بطور همزمان در تماس هستند، اتصال فلزی مستقیم داشته باشند.
تبصره:
اگر این اتصال از طریق تجهیزاتی كه به قسمتهای فولادی مشترك وصل است، امكان‌پذیر نباشد، باید بدنه‌های هادی و قسمتهای هادی بیگانه با استفاده از سیمهای همبندی به یكدیگر متصل شوند.
ماده78ـ در مواردی كه دو یا چند ایستگاه در نزدیكی یكدیگر قرار داشته و یك واحد به حساب آیند، سیستمهای زمین آنها باید با یكدیگر همبندی شوند، به طوری كه كل منطقه تحت تأثیر یك سیستم زمین قرار گیرد. اگر ایستگاهها دارای فصل مشتركی با یكدیگر باشند، دو جبهه مماس سیستمهای زمین آنها باید به یكدیگر وصل شوند تا كل منطقه با یك سیستم زمین پوشش داده شود. در صورتی كه فاصله بین دو ایستگاه آن قدر زیاد باشد كه نتوان آنها را دو ایستگاه مجاور هم به حساب آورد، هادی زمین رابط با سطح مقطع كافی باید پیش‌بینی شود تا اطمینان حاصل شود كه جریان اتصالی از طریق زره یا غلاف كابلها برقرار نخواهد شد (به دلیل جلوگیری از آسیب دیدن عایق كابل در اثر ایجاد حرارت جریان اتصالی، زیرا هادی تحمل گرمای زیاد را دارد)
ماده79ـ در كارخانه‌ها برای اتصال زمین پستها به یكدیگر نمی‌توان از زره یا غلاف كابلها استفاده نمود.
ماده80 ـ در كارخانه‌هایی كه دو پست یا بیشتر، سالن واحدی را كه دارای اسكلت فلزی است تغذیه می‌كنند، وجود سیم رابط الزامی است و استفاده از اسكلت فلزی كافی نیست زیرا مقاومت آهن از سیم مسی بالاتر است.
ماده81 ـ اگر دو پست مجزا هر كدام ساختمان مجزایی را كه دارای اسكلت فلزی است، تغذیه كنند، برای اتصال دو پست به یكدیگر باید از سیم رابط مسی با سطح مقطع كافی جهت اتصال نولهای دو پست به یكدیگر استفاده نمود و اتصال دو اسكلت فلزی به وسیله یك هادی با سطح مقطع كافی به صورت هوایی با زمینی كافی نیست.
ماده82 ـ اتصال زمین كارخانه‌های مجاوز (همسایه)ـ با پستهای مجزاـ به یكدیگر منطقی نیست و تنها در صورت توافق مالكین می‌توان زمینهای آنها را به یكدیگر متصل كرد.
ماده83 ـ برای جلوگیری از ایجاد جرقه (در اثر اختلاف پتانسیل)، صاعقه‌گیر، مخازن مواد شیمیایی قابل اشتعال و اتصال به زمین برق ـ در صورتی كه زمین آنها یكی باشد باید همبندی شوند.
تبصره:
در صورت جدا بودن منابع شیمیایی آتشزا می‌توان اتصال به زمین جداگانه‌ای را برای آنها در نظر گرفت.

 

فصل هشتم ـ انتخاب نصب هادی زمین
ماده84 ـ
هادی زمین (سیم اتصال به زمین) قسمتی از سیستم زمین است كه الكترود زمین را به ترمینال اصلی زمین وصل می‌كند.
ماده85 ـ از آلومینیوم لخت یا آلومینیوم دارای پوشش مس نباید در تماس با زمین چه به عنوان الكترود و چه به عنوان هادی زمین استفاده كرد. در محیط‌های مرطوب نیز نباید از این مواد به عنوان هادی زمین استفاده نمود.
ماده86 ـ سیم هادی زمین (سیم اصلی اتصال به زمین) باید از نظر مكانیكی استحكام لازم را داشته باشد.
ماده87 ـ هادی اتصال به زمین باید در مقابل خوردگی شیمیایی و الكترو شیمیایی استحكام لازم را داشته باشد.
تبصره:
منظور از خوردگی شیمیایی اثر مواد شیمیایی خاك برروی فلز هادی اتصال زمین و منظور از خوردگی الكترو شیمیایی تشكیل پیل به وسیله فلزات ناهمگون در زمین است. (مانند مس و فولاد كه مس نسبت به فولاد قطب مثبت تشكیل داده، سبب خوردگی سریع خواهد شد.
ماده88 ـ برای اطمینان از استحكام سیم اتصال به زمین سطح مقطع آن طبق جدول3 انتخاب می‌شود.
ماده89 ـ سیم لخت اتصال زمین تا حد امكان نباید از داخل لوله‌های فلزی عبور كند. زیرا قبل از اتصال سیم ارت به شینه اتصال به زمین (ارت)، سیم اتصال زمین (ارت) نباید با زمین اتصال داشته باشد و در صورت استفاده از لوله‌های فلزی امكان اتصال وجود دارد.
تبصره: تنها در جاهایی كه امكان آسیب دیدن سیم حفاظتی وجود دارد، استفاده از لوله‌ فلزی پیشنهاد می‌شود.
ماده90 ـ هادی مسی لخت نباید در طول مسیر تا محل اتصال به هادی خنثی با هادی خنثی یا زمین، تماس الكتریكی داشته باشد. زیرا اگر مقاومت الكترود زمین زیادتر از حد مجاز شود، یا سیم اتصال زمین از الكترود ارت قطع گردد، به هنگام اتصال كوتاه ایجاد ولتاژ تماس خواهد كرد.
ماده91ـ چنانچه سطح مقطع هادیهای فاز كمتر از10 میلیمتر مربع باشد، هادی خنثی (نول) و حفاظتی (ارت) باید از یكدیگر مجزا باشند و در مورد سطح مقطع هادیهای فاز برای10 میلیمتر مربع و بیشتر می‌توان از یك هادی مشترك به عنوان هادی خنثی (نول) و حفاظتی استفاده كرد.

 

جدول3: سطح مقطع سیمهای به كار رفته در سیستم اتصال به زمین (mm2)

 

ماده92ـ وجود شینه اتصال به زمین (ارت) در تابلوی اصلی الزامی است، به طوری كه سیم اتصال به زمین از الكترود به این شینه آمده و سپس از ترمینال اصلی به‌قسمتهای مختلف منتقل می‌شود.
ماده93ـ وجود شینه نول در تابلوی اصلی الزامی است.
ماده94ـ در سیستم TN-C-S كه در اكثر موارد مورد استفاده است، اتصال شینه نول به شینه ارت در تابلوی اصلی ـ و فقط در تابلوی اصلی ـ الزامی است.
ماده95ـ با توجه به اینكه شینه نول از طریق سیم اتصال زمین به بدنه تابلو وصل است برای تسهیل در عیب یابی آن را باید روی مقره عایق سوار كنند.
ماده96ـ سیمهای اتصال به زمین (ارت) را می‌توان از شینه اصلی اتصال به زمین (ارت) به صورت دسته‌ای به قسمتهای فلزی هر جزء از تجهیزات وصل كرد.
ماده97ـ در صورت دفن سیمهای ارت فولادی یا مسی لخت در زمین، اگر این سیمها به منظور كاهش مقدار مقاومت اتصال به زمین ایستگاه در نظر گرفته شده باشد (به عنوان الكترود محسوب شود)، باید حداقل در عمق 25 سانتیمتری زمین دفن كرد.
ماده98ـ از سیم آلومینیوم نمی‌توان به عنوان سیم ارت دفن شده در زمین استفاده كرد.
تبصره:
از سیم آلومینیومی تنها در صورتی می‌توان در زیر سطح زمین استفاده كرد كه در برابر تماس با خاك و رطوبت حفاظت شده یا دارای غلاف مناسب باشد.
ماده99ـ هنگام دفن سیمهای چند مفتولی باید دقت شود كه مفتولها از یكدیگر جدا نشده و شكل اصلی سیم حفظ شود.
ماده100ـ اگر سیمهای ارت مدفون در زمین در برابر خوردگی حفاظت شده باشد، اما دارای حفاظت مكانیكی نباشد، برای مس و فولاد گالوانیزه گرم، سطح مقطع باید بیش از 16 میلیمتر باشد.
ماده101ـ در صورتی كه سیم مدفون در زمین در برابر خوردگی حفاظت نشده باشد، سطح مقطع برای سیم مسی باید بیش از 25 میلیمتر مربع و برای سیم فولادی بیش از 50 میلیمتر مربع باشد.
ماده102ـ ضخامت سیم تسمه‌ای بی‌حفاظ دفن شده در زمین برای فولاد گالوانیزه نباید از3 میلیمتر كمتر باشد.
ماده103ـ ضخامت سیم تسمه‌ای بی حفاظ دفن شده در زمین برای مس نباید كمتر از2 میلیمتر باشد.
ماده104ـ هنگام اتصال سیم اصلی اتصال زمین (ارت) به الكترود، مواد به كار رفته در اتصالات باید با مواد بكار رفته در الكترود و سیم اتصال به زمین سازگار باشد تا میزان خورندگی گالوانیك به حداقل برسد.
ماده105ـ مواد بكار رفته در اتصالات باید از نظر استحكام مكانیكی مقاوم باشند و به گونه‌ای محكم اتصال را برقرار نمایند.
ماده106ـ اتصال الكترودهای صفحه مسی به سیم اتصال به زمین باید از نوع اتصال دهنده مسی، جوش یا پرچ باشد. محل این اتصال باید با پوشش ضخیمی از قیر یا مواد مناسب دیگر حفاظت شود.
ماده107ـ برای اتصال انشعابی سیمهای چند مفتولی به سیم اصلی اتصال زمین می‌توان از اتصالات نوع فشاری (كلمپ) استفاده نمود.
در صورت استفاده از بستهای پیچی، پیچها باید گشتاوری حداقل برابر 20 نیوتن‌متر را تحمل كنند.
ماده109ـ در صورت استفاده از تسمه به عنوان سیم اتصال به زمین و اتصال آن به‌تجهیزات نباید تسمه را برای پیچی كه قطر آن از یك سوم پهنای تسمه بیشتر است، سوراخ كرد.
ماده110ـ اتصالات آلومینیوم به آلومینیوم می‌تواند با استفاده از روشهای جوش قوس تنگستن ـ گاز خنثی(TIG) خنثی، یا جوش قوس فلزـ گازخنثی  (MIG) ، جوشكاری با گاز اكسی استیلن یا لحیم سخت یا لحیم سردپرسی، اتصال پرسی و اتصال پیچی انجام شود.
ماده111ـ اتصال بین آلومینیوم و مس باید از نوع پیچی، جوش سرد و یا جوش مالشی باشد و در ارتفاع حداقل250 میلیمتری از سطح زمین قرار گرفته باشد.
ماده112ـ اتصالات بین مس و مس می‌تواند با یكی از روشهای لحیم كاری سخت فاقد روی با نقطه ذوب حداقل600 درجه سانتیگراد، پیچ كردن، لحیم كاری فشاری، جوشكاری حرارتی و جوشكاری پرس سرد انجام شود.
ماده113ـ هنگام اتصال سیم اتصال به زمین (ارت) به تجهیزات، اگر فلز رنگ شده باشد، باید هنگام وصل به قسمتهای فلزی گالوانیزه، قلع اندود كرد.
ماده114ـ در تأسیساتی كه اتصال سیم همبندی اتصال زمین به تجهیزات در معرض خوردگی قرار دارد، باید از طریق رنگ ماستیك قیری یا لفاف حفاظتی مناسب این اتصالات حفاظت شوند.
ماده115ـ اتصالات زمین به برقگیرها باید دارای سطح مقطع كافی بوده و تا حد امكان راست و مستقیم باشد و این اتصالات نباید از لوله‌های آهنی یا سایر اجزای آهنی یا فولادی ـ كه باعث افزایش امپدانس ضربه می‌شوند ـ بگذرد.
ماده116ـ اتصالات سیم اتصال به زمین به تجهیزات تا حد امكان باید به گونه‌ای باشد كه سطوح تماس در یك صفحه قائم قرار گیرند.
ماده117ـ در مواردی كه از غلاف فلزی و زره فلزی كابل استفاده شود، غلاف و زره باید با لحیم كاری به یكدیگر همبندی شده و اتصال اصلی هادی حفاظتی به كابل با لحیم كاری به زره انجام شود.

 

فصل نهم ـ اندازه‌گیری مقاومت الكتریكی الكترود زمین
ماده118ـ
منظور از مقاومت الكترود، مقاومت حجم خاكی است كه الكترود راحاطه می‌كند و به اصطلاح حوزه مقاومت الكترود زمین گفته می‌شود.
ماده119ـ هنگام اندازه‌گیری مقاومت الكتریكی الكترودهای اتصال به زمین، در صورتی كه به هیچ عنوان امكان جداسازی الكترودها و اندازه‌گیری مقاومت الكتریكی مستقل آنها وجود نداشته باشد، با در نظر گرفتن كلیه اصول ایمنی و حصول اطمینان از پیوستگی، اندازه‌گیری مقاومت كل كافی است.
ماده120ـ هنگام اندازه‌گیری مقاومت الكتریكی الكترود اتصال به زمین، به هیچ عنوان باز كردن نول ورودی (نول اداره برق) مجاز نیست.
ماده121ـ در كارخانه‌هایی كه دارای چاههای اتصال به زمین متعدد هستند، با حصول اطمینان از پیوستگی همه آنها مقاومت كل اندازه‌گیری می‌شود.
ماده122ـ در كارخانه‌هایی كه قطع برق آنها به هیچ عنوان مجاز نیست، ابتدا باید مقاومت كل اندازه‌گیری شود و در صورتی كه این مقدار زیر یك اهم باشد، با اطمینان از همبندی كامل می‌توان چاهها را تك تك از مدار خارج كرد و مقاومت الكتریكی مستقل آنها را اندازه‌گیری نمود.
ماده123ـ در كارخانه‌هایی كه الكترودهای قابل قبول چاه و اسكلت فلزی توأماً مقاومتی زیر حد مجاز دارند، با در نظر گرفتن كلیه موارد ایمنی و پیوستگی موضوع حل می‌شود.
ماده124ـ در شرایط اضطراری و استثنایی با تبعیت از رابطه ذیل مقاومت بیش از 2اهم قابل قبول است.
«هرگاه برای مجری مقررات ثابت شود كه دریك منطقه، مقاومت اتصال اتفاقی بین یك هادی فاز و جرم كلی زمین (از راه تماس مستقیم‌ هادی فاز با زمین یا هادیهای بیگانه كه به هادی خنثی یا حفاظتی وصل نیستند) از 7 اهم بیشتر است، مجری مقررات می‌تواند به جای 2 اهم كل مقاومت مجاز نسبت به جرم كلی در آن منطقه مقدار جدیدی را كه از رابطه ذیل بدست می‌آید، مجاز اعلام كند:

 

(فرمول)
كه درآن:
= RS مقاومت كل مجاز جدید (به جای2 اهم) برحسب اهم
= RE مقاومت اتفاقی اتصال فاز به زمین (مقدار تجربی آماری)
= Uo ولتاژ اسمی بین فاز و خنثای سیستم (220 ولت در موارد عادی) برحسب ولت
= 50 ولتاژ مجاز تماس برحسب ولت

 

فصل دهم ـ اتصال به زمین تجهیزات تولید برق
ماده125ـ
اتصال به زمین تجهیزات تولید برق برای محدود كردن پتانسیل هادیهای حامل جریان نسبت به جرم كلی زمین انجام می‌شود و این كار به منظور حفاظت در برابر خطر برق گرفتگی در اثر تماس غیرمستقیم ضروری است.
ماده126ـ حفاظت از مولدهای برق از طریق اتصال بدنه‌های هادی مولد و قسمتهای هادی بیگانه به ترمینال اصلی اتصال به زمین انجام می‌شود.
ماده127ـ ترمینال اصلی اتصال به زمین به یك الكترود اتصال به زمین مستقل متصل می‌شود و در موارد مقتضی به سایر امكانات اتصال به زمین مربوطه به تأسیسات وصل می‌گردد.
ماده128ـ در مواردی كه تأسیسات با بیش از یك منبع انرژی تغذیه شوند (مانند برق شهر و یك مولد) سیستم اتصال به زمین باید طوری طراحی شود كه هر یك از منابع بتوانند مستقل از منابع دیگری كار كنند و اتصال به زمین خود را حفظ كنند.
ماده129ـ بهتر است برای هر مولدی كه تأسیسات متصل به شبكه توزیع برق عمومی را تغذیه می‌كند، اتصال به زمین مستقل انتخاب شود.
ماده130ـ در ماشینهای مولد فشار ضعیف سنكرون یا آسنكرون كه با برق شبكه تحریك می‌شود، اگر در سیم‌پیچهای ماشین نقطه خنثی وجود داشته باشد، این نقطه نباید اتصال شود و بدنه‌های هادی و قسمتهای هادی بیگانه باید به ترمینال اصلی اتصال به زمین تأسیسات وصل شوند.
ماده131ـ در مورد مولدهایی كه می‌توانند مستقل از منبع برق شبكه كار كنند، اگر تنها یك مولد وجود داشته باشد، هر دو اتصال زمین حفاظتی و اتصال زمین سیستم از طریق وصل نقطه خنثای مولد به بدنه مولد و قسمتهای هادی بیگانه به یك ترمینال اصلی اتصال زمین با استفاده از یك الكترود اتصال زمین مستقل ایجاد شوند.
ماده132ـ در مورد مولدهایی كه به عنوان منبع ذخیره یا منبع اضطراری بكار می‌روند، اگر تنها یك مولد فشار ضعیف وجود داشته باشد، نقطه خنثای سیم پیچهای آن، بدنه مولد، كلیه قسمتهای هادی در دسترس و قسمتهای هادی بیگانه باید به ترمینال اصلی اتصال زمین وصل شوند و این ترمینال اتصال زمین باید به یك الكترود اتصال به‌ زمین مستقل وصل گردد.
ماده133ـ در صورتی كه چند مولد به طور موازی به یكدیگر متصل باشند، اتصال زمین حفاظتی بدنه‌های مولد و قسمتهای فلزی مربوط به آن، مشابه اتصال زمین مربوط به یك مولد خواهد بود. ولی اتصال زمین سیستم برای سیم پیچها، تحت تأثیر جریانهای دوار قرار خواهد داشت (به دلیل امكان وجود جریان در سیستمهای اتصال زمین).
ماده134ـ برای رفع مشكل جریان جاری شده در سیم اتصال به زمین سیم‌پیچهای چند مولد كه بطور موازی به یكدیگر وصل شده‌اند، روشهای ذیل را می‌توان بكار برد:
الف) وصل یك ترانسفورماتور اتصال زمین خنثی بین فازها و زمین
ب) وصل نقطه خنثای مولدها به یكدیگر و اتصال نقطه خنثای یك مولد به سیم ارت
ج) استفاده از یك رآكتور مناسب در محل وصل خنثای هر مولد كه باعث تضعیف جریانهای فركانس بالا شود، بدون آنكه امپدانس قابل توجهی را در فركانس اصلی از خود نشان دهد.
ماده135ـ در مولدهای سه فاز سیار فشارضعیف، سیم پیچهای مولدی را كه تازه از كارخانه تحویل داده شده‌اند، نمی‌توان به بدنه ماشین وصل كرد. در این حالت ترمینالهای سه فاز و اتصالات نقطه خنثی باید جداگانه به جعبه ترمینال مولد یا پریز خروجی وصل شوند. همچنین نقطه ستاره سیم پیچهای مولد باید به یك نقطه مرجع مشترك وصل شود.
تبصره:
نقطه مرجع مشترك از اتصال بدنه مولد كلیه قسمتهای فلزی در دسترس، زیربدنه یا شاسی وسیله نقلیه و كلیه سیمهای حفاظتی به یكدیگر ایجاد می‌شود و در صورت امكان باید به نقطه اتصال زمین هم وصل شوند.
ماده136ـ در مولدهای سیار سه فاز فشارضعیف بهتر است كه جعبه ترمینال یا پریز خروجی دارای پنج اتصال باشد: یك اتصال مجزا برای سیم اتصال زمین و چهار اتصال عادی برای سه فاز و نول.
ماده137ـ در مولدهای سیار سه فاز فشار ضعیف چنانچه فقط چهار اتصال وجود داشته باشد، از مولدها باید صرفاً برای تأمین بارهای سه فاز متعادل استفاده كرد و اتصال چهارم برای سیم اتصال زمین در نظر گرفته شود.
ماده138ـ در مولدهای سیار سه فاز فشار ضعیف با چهار اتصال، اتصال چهارم و سیم آن نباید به عنوان سیم مشترك ارت ـ نول  (PEN)مورد استفاده قرار گیرد، زیرا در صورت قطع این سیم احتمال بروز خطر وجود خواهد داشت.
ماده139ـ اتصال بین نقطه مرجع مشترك و اتصال زمین واقعی در محل مولد ضروری است و بین نقطه خنثی و اتصال زمین در محل مصرف از وسیله حفاظتی جریان پسماند نباید اتصال برقرار شود.
ماده140ـ كلیه كابلهای سه فاز بهتر است دارای چهار رشته باشند و به پرده فلزی قابل انعطاف یا زرهی از سیمهای فولادی مجهز باشند تا بتوانند به عنوان سیم اتصال به زمین مورد استفاده قرار گیرند.
ماده141ـ در مولدهای تك فاز نیز باید كابل مجهز به پرده فلزی قابل انعطاف یا زرهی از سیمهای فولادی باشد تا بتواند به عنوان یك هادی حفاظتی مجزا عمل كند.
ماده142ـ در مواردی كه به دلیل طولانی بودن كابل، مقاومت زره یا پرده فلزی آن افزایش یابد، دستیابی به یك امپدانس پایین برای حلقه اتصال به زمین را مشكل می‌سازد، باید از كابل پنج رشته‌ای برای سه فاز (و كابل سه رشته‌ای برای تك فاز) استفاده شود، به طوری كه سیم اضافی را بتوان به صورت موازی با پرده فلزی وصل نمود.
ماده143ـ در مورد كابلهای فاقد پرده فلزی یا غلاف سیمی، این كابلها باید از نوعی انتخاب شوند كه روكش آنها در برابر سایش مقاوم باشد و به سیم اتصال به زمین جداگانه مجهز باشد.
ماده144ـ در مواردی كه ممكن است كابلها و تجهیزات در معرض خطر آسیب‌دیدگی قرار گیرند، می‌توان نوعی حفاظت تكمیلی را به كمك وسیله حفاظتی جریان پسماند(RCD) پیش بینی كرد. این وسیله نه تنها باید هنگام وقوع اتصالی بین سیم فاز و اتصال زمین یا بدنه فلزی عمل كند، بلكه باید خطر برق گرفتگی ناشی از تماس افراد با سیمهای برقدار كابلهای آسیب دیده فاقد زره یا تجهیزاتی را كه كاملاً توسط محفظه فلزی پوشیده نشده‌اند، كاهش دهد.

 

فصل یازدهم ـ اتصال به زمین خطوط هوایی
ماده145ـ
اتصال به زمین سازه‌های فولادی مشبك (دكلها)، تیرهای فلزی و تیرهای بتونی نگهدارنده خطوط هوایی از طریق تماس آنها با زمین باید انجام شود.
ماده146ـ در مناطقی كه مقاومت ویژه خاك آنها بالاست، اتصال به زمین هوایی كه به مقر تكیه گاه متصل است و در انتهای تغذیه به نول وصل می‌شود مناسب بوده و تا حدودی حفاظت در برابر رعد و برق را نیز تأمین می‌كند.
ماده147ـ دكلهای فولادی ابتدای خطوط انتقال نیرو به سیستم اتصال زمین اصلی ایستگاه وصل می‌شوند.
ماده148ـ در مواردی كه مقره‌ها به تیری از جنس غیررسانا یا بازوهای افقی غیررسانا كه به تیر وصل است، متصل شوند، حذف همبندی قسمتهای فلزی بالای تیر باعث تحمل ولتاژ ضربه‌ای بیشتری خواهد شد و در این حال احتمال خرابی ناشی از جرقه فاز به فاز كاهش می‌یابد.
ماده149ـ در مواردی كه تجهیزاتی مانند ترانفسفورماتورها، كلیدهایی با قطع و وصل مكانیكی یا سركابلها روی یك تیر پلاستیكی تقویت شده یا چوبی نصب شده باشند مقاومت در برابر ولتاژ ضربه وارد شده از طریق تیر كاهش می‌یابد و بنابراین قسمتهای فلزی روی تیر باید با یكدیگر همبندی شده و به زمین اتصال داده شوند.
ماده150ـ مقره‌های مهار باید روی مهار تیر نصب شوند.
ماده151ـ هیچ بخشی از مقره نباید در ارتفاعی كمتر از سه متری بالای زمین قرار گیرد و لازم است كه تا حد امكان بالاتر نصب شود، اما مقره باید طوری استقرار یابد كه قسمت زیرین آن هیچ تماسی با سیم مهار در بالا و سیم فاز و تجهیزات برقدار نداشته باشد، حتی اگر یكی از آنها پاره، شكسته و یا شل شده باشد.
ماده152ـ براكتهای فلزی متصل یا نزدیك به هر یك از سازه‌های فلزی ساختمان یا قسمتهای متصل به ساختمان كه نگهدارنده سیم فاز هستند، باید به زمین متصل شوند، مگر آنكه اولاً سیم عایقدار باشد و ثانیاً توسط یك مقره نگهداشته شود.
ماده153ـ سیم اتصال به زمین هوایی كه در بالای خطوط نیروی هوایی نصب می‌شود، علاوه بر اینكه مسیری برای برگشت اتصال زمین ایجاد می‌كند، در برابر صاعقه نیز تا حدودی حفاظت به وجود می‌آورد.

 

فصل داوزدهم ـ اتصال به زمین روشنایی و تجهیزات الكتریكی مستقر در خیابانها
ماده154ـ
تجهیزات مستقر در خیابان عبارتند از: تیرهای ثابت چراغ برق، تابلوهای راهنمایی مجهز به روشنایی، كیوسكها و سایر وسایل مجهز به برق كه به گونه‌‌ای دایمی در خیابان نصب هستند.
ماده155ـ تجهیزات مستقر در خیابان را می‌توان از طریق سیستم  TN-Sتغذیه و حفاظت كرد كه در این صورت از كابل تغذیه با سیمهای فاز، نول و اتصال به زمین مجزا از یكدیگر استفاده می‌شود.
ماده156ـ قسمتهای هادی در دسترس تجهیزات خیابان باید به ترمینال اتصال به‌زمین تجهیزات و همچنین به ترمینال اتصال به زمین مدار تغذیه متصل شوند.
ماده157ـ برای تغذیه و حفاظت تجهیزات خیابان می‌توان از سیستم TN-C-نیز استفاده كرد. در این روش معمولاً از كابلی با سیم مشترك نول ـ اتصال زمین(PE) استفاده می‌شود.
ماده158ـ در روشTNCS برای تأسیسات جدید، بدنه‌های هادی در دسترس باید از طریق یك سیم مسی به ترمینال نول وصل شود و سطح مقطع این سیم حداقل باید10 میلیمتر مربع (سیم شماره10) یا برابر با سطح مقطع سیم نول مدار تغذیه باشد.
تبصره:
اجزای فلزی كوچك مجزا كه احتمال تماس آنها با قسمتهای هادی در دسترس یا قسمتهای هادی بیگانه یا با سیم اتصال به زمین كم است (مانند درهای فلزی كوچك و چارچوبهای در) نباید به ترتیب یاد شده به سیستم اتصال زمین وصل شوند.
ماده159ـ در صورتی كه مداری بیش از یك وسیله خیابان را تغذیه كند (مثلاً به‌صورت حلقه)، یك الكترود اتصال زمین باید در واحد آخر یا ماقبل آن نصب شود و مقاومت اتصال زمین در هر نقطه قبل از وصل هر سیم همبندی یا سیم اتصال زمین به‌ترمینال نول باید كمتر از 20 اهم باشد و چنانچه این مقاومت الكترود بیش از 20 اهم باشد، باید الكترودهای اتصال زمین دیگری در طول مدار با فاصله‌های مساوی از یكدیگر نصب شوند.
ماده160ـ در صورتی كه سیستم تغذیهTN-C  باشد، ولی شركت ناظر بر روشنایی عمومی، مایل به استفاده از كابلهایی با سیمهای مجزای اتصال به زمین نول باشد، و همچنین در مواردی كه شركت برق، ترمینال اتصال زمین را تهیه كرده ولی چاه اتصال زمین را برای استفاده در اختیار شركت روشنایی نگذارد، شركت ناظر بر روشنایی باید الكترود ارت حفاظتی خود را نصب كند و در این حالت سیستم اتصال به زمین باید از نوعTT باشد.
ماده161ـ الكترود ارت نول ترانسفورماتور تغذیه(TN-C) یك جزء مهم از حلقه اتصالی است، ولی مقاومت آن نسبت به الكترود اتصال به زمین تحت كنترل شركت روشنایی خیابان نیست و در چنین شرایطی برای اطمینان از قطع تجهیزاتی كه دچار اتصال شده‌اند، باید از وسایل حفاظتی جریان پسماند استفاده شود، استفاده از تیرهای چراغ برق فلزی یا اسكلت فلزی واحدهای كنترل و غیره به عنوان الكترودهای اتصال به زمین حفاظتی توصیه نمی‌شود.
ماده162ـ استفاده از تیرهای چراغ برق فلزی یا اسكلت فلزی واحدهای كنترل و غیره به عنوان الكترودهای اتصال زمین حفاظتی توصیه نمی‌شود.

 

فصل سیزدهم ـ اتصال به زمین داربستهای موقت و سازه‌های فلزی
ماده163ـ
سازه‌هایی كه به كمك اتصال پیچی یا بستهای پیچی سوار می‌شوند، با توجه به تعداد اتصالات ، مسیرهای متعددی با مقاومت نسبتاً مطلوب ایجاد می‌كنند، اما نباید این سازه‌ موقت فلزی را به نحوی موثر متصل به زمین دانست.
ماده164ـ در صورتی كه سازه‌های موقت حامل مدارهای روشنایی یا مصارف كوچك باشد، توصیه می‌شود كه سازه با سیم حفاظتی همبندی شود.
ماده165ـ در سازه‌های موقت چنانچه ولتاژ كار مدار كمتر از 50 ولت(AC) باشد، نیازی به همبندی نیست.
ماده166ـ برای استفاده از ولتاژ كار بیشتر از 50 ولت(AC)، سازه فلزی به عنوان قسمتی از هادی بیگانه محسوب شده و باید با سیم حفاظتی همبندی شود.
ماده167ـ در صورتی كه سازه موقتی در كنار ساختمان بلندی نصب شده باشد، این سازه فلزی موقت باید در برابر صاعقه نیز حفاظت شود.
ماده168ـ برای حفاظت سازه موقت فلزی در برابر صاعقه، باید این سازه، هم در بالاترین نقطه نزدیك به ساختمان و هم در سطح زمین و یا در نزدیكی آن به یك یا چند سیم حفاظتی وصل شود.
ماده169ـ سازه‌های فلزی موقت ممكن است برای حفاظت كافی در برابر صاعقه به‌الكترودهای ارت جداگانه نیاز داشته باشند كه این امر به ساختار پی‌ها و پایه‌های موقت بستگی دارد.

 

فصل چهاردهم ـ اتصال به زمین كاروانهای مسافرتی و توقفگاه آنها
ماده170ـ
با توجه به خطرات خاص استفاده از كاروانها، استفاده از سیستمهایPME  در منابع تغذیه كاروانها ممنوع است.
ماده171ـ سیستم اتصال به زمین ساختمانهای ثابت كه در محل توقفگاه كاروانها وجود دارد، طبق روش معمول است و بهتر است از سیستمTN-C-S  استفاده شود.
تبصره:
كاروانهای نصب ثابت كه برای جابه جا شدن پیش بینی نمی‌شوند، ساختمان ثابت به حساب می‌آیند.

شكل (9) روش تغذیه دستگاههای الكتریكی موجود در محل استقرار كاروان را نشان می‌دهد.

شکل 9- روش تغذیه دستگاه های الکتریکی محل استقرار کاروان

یادآوری: ممكن است حداكثر شش پریز خروجی با یكRCD  محافظت شوند.

 

ماده172ـ سیمهای اتصال به زمین مدار در كاروانها، یعنی سیمهایی كه ترمینال اتصال به زمین پریزهای خروجی كاروان را به ترمینال اصلی اتصال به زمین وصل می‌كنند (مانند سیم حفاظتی كابل زیر زمینی یا سیم حفاظتی دوبل در یك خط هوایی)، باید از استحكام و یكپارچگی الكتریكی بالایی برخوردار باشند.

 

فصل پانزدهم ـ اتصال به زمین بندرگاه كشتیهای كوچك و قایقها
ماده 173ـ
در تأسیسات الكتریكی دریایی باید خطرات ناشی از رطوبت، مورد توجه قرار گیرد. همچنین در بندرگاههایی كه در معرض جزر و مد قرار دارند، محل قرارگیری سیمها و جنس مواد به كار رفته و طراحی تأسیسات الكتریكی باید به گونه‌ای باشد كه تأثیر زیان آوری روی آنها نداشته باشد.
ماده174ـ با توجه به خطرات خاصی كه برای كشتیها و قایها وجود دارد، استفاده از سیستمهایPME  در منابع تغذیه بندرگاهها ممنوع است.
ماده175ـ در بندرگاهها، منابع تغذیه سه نوع تأسیسات را تغذیه می‌كنند:
الف: تأسیساتی كه برای انجام كار پیش‌بینی شده‌اند مانند تأسیسات مستقر در پیاده‌روها كه ابزارهای دستی را نیز شامل می‌شود.
ب: تغذیه موقتی كشتیها و قایقها: مانند تغذیه رطوبت‌گیرهای كشتیها و قایقها.
ج: تغذیه كشتیها و قایقهایی كه دارای سیم كشی لازم برای استفاده از شبكه برق عمومی در بندرگاه هستند.
ماده176ـ هیچ یك از سیمهای اتصال به زمین در بندرگاه نباید از جنس آلومینیوم یا كابل غیرقابل انعطاف با عایق معدنی و روكش مس باشد.
ماده177ـ تا حدامكان از اتصالات به سیمهای محافظ باید اجتناب شود، اما در صورت نیاز این اتصالات باید در داخل پوشش حفاظتی مناسبی قرار گیرند.
ماده178ـ طراحی سیستم تغذیه باید طوری باشد كه هر یك از نقاط سوختگیری روی كشتیها بتواند به سیم اتصال به زمین سیستم توزیع الكتریكی وصول شود.
ماده179ـ اتصال به زمین نقاط سوختگیری كشتیها باید قبل از سوختگیری انجام شود و تا پایان مرحله سوختگیری و جداشدن لوله‌های تخلیه از كشتی ادامه داشته باشد.
ماده180ـ قسمتهای فلزی محل سوختگیری باید به مخزن سوخت كشتی و سیم حفاظتی مدار كلیه سیم كشی‌های حفاظتی در كشتی اتصال دایمی داشته باشد.
ماده181ـ كلیه قسمتهای فلزی روی سطوح شناور در داخل بندرگاه كه شامل تجهیزات الكتریكی بوده و یا ممكن است با تجهیزات الكتریكی در تماس باشند، باید با سیم حفاظتی سیستم همبندی شوند.
ماده182ـ این آئین نامه در پانزده فصل و 182 ماده و 7 تبصره در جلسه نهایی مورخ 21/3/85 شورایعالی حفاظت فنی تهیه و در تاریخ 25/11/85 به تصویب وزیركار و امور اجتماعی رسید.

 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
Earth 1
Earthing 2
Earth Electrode 3
Total Earthing Resestance 4
Earthing Loop Resistance 5
(Solid) Short- Circuit Current 6
Earth Leakage Current 7
Earthing Conductor 8
Neutral Conductor 9
Protective Conductor 10
Pen Conductor 11
Main Earthing Terminal 12
Live Part 13
Earth Potential 14
Potential Gradient 15
Mobile Equipment 16
Simultaneously Accessible Ports 17
Residual Current Devise 18
Switchgear and Control Gear 19
Switch Board 20
Barrier 21
Battery 22
Cable Channel 23
Cable Tray 24
Cable Tunnel 25
Circuit 26
Distribution Circuit of an Installation 27
Circuit-Breaker 28
Design Current (of a Circuit) 29
Current Carrying Capacity 30
Over Current 31
Over Load Current 32
Conventional Operating Current 33
Direct Contact 34
Undirect Contact 35
Main Earthing Terminal 36
Electrical Equipment 37
Current Equipment 38
Fuse 39
Electrical Installation 40
Origin of an Electrical Installation Service Entrance 41
Insulation 42
Insulation (of a Cable) 43
Joint 44
Shield 45
Switch 46
Touch Voltage 47
Prospective Touch Voltage 48
Lighting Overvoltage 49
Wiring System 50

 

(دانلود فایل PDF)